Bijlage 5 - Natuurtoets
Tekst van het document
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV Locatie 4) Werkzaamheden MSKZ110-mast 181MSK110
projectnummer 479579 definitief revisie 00 10 maart 2023
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV Locatie 4) Werkzaamheden MSKZ110-mast 181-MSK110 projectnummer 479579 documentnummer 479579-NT-L4-01 definitief revisie 00 10 maart 2023
Auteur
Opdrachtgever TenneT TSO B.V. Utrechtseweg 310 6812 AR ARNHEM
Antea Group is aangesloten bij het Netwerk Groene Bureaus
De informatie in voorliggende rapportage is (deels) afkomstig uit de NDFF en mag niet zonder toestemming van BIJ12 worden verstrekt aan derden of op enige andere wijze openbaar gemaakt worden.
Gecontroleerd:
datum Maart 2023
beschrijving definitief
vrijgave
Inhoudsopgave
Blz.
1
Inleiding
1
1.1 1.2 1.3 1.4
Aanleiding & planvoornemen Scope Doel Leeswijzer
1 1 5 5
2
Effectbeschrijving en -beoordeling
6
2.1 2.2 2.3 2.3.1 2.3.2 2.3.3 2.3.4 2.3.5 2.4 2.5 2.6 2.7
Gebiedsbeschrijving: resultaat terreinbezoek Effectbepaling voornemen Soortbescherming Afbakening relevante soortgroepen Vogels Zoogdieren – vleermuizen Zoogdieren – overige zoogdieren Zorgplicht Natura 2000 NNN en natuur buiten NNN Overig provinciaal beleid Groningen en Drenthe Beschermde houtopstanden Wnb
6 9 9 9 9 13 14 18 19 20 21 22
3
Conclusie & advies
23
3.1 3.1.1 3.2 3.3 3.4 3.5
Soortbescherming Zorgplicht Natura 2000 NNN en natuur buiten NNN Overig provinciaal beleid Beschermde houtopstanden Wnb
23 24 25 25 26 26
Literatuurlijst Bijlage 1 Wettelijk kader Bijlage 2 Methodiek natuurtoets
27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
1
Inleiding
1.1
Aanleiding & planvoornemen Om capaciteitsknelpunten in het huidige elektriciteitsnet op te lossen en in de toekomst te voorkomen gaat TenneT het hoogspanningsnet in onder andere Groningen en Drenthe verzwaren. Onderdeel van deze netversterking vormt het versterken van de bestaande 110kVverbinding ‘Zwolle-Meeden’ tussen masten 097 en 201. Dit om te zorgen voor een goede aan- en afvoer van elektriciteit van het (verstopte) onderliggende 110kV-hoogspanningsnet op het hoofdnet (380kV). Aanpassing en/of verzwaring van verschillende masten, opstijgpunten en verbindingen op dit deel van het tracé is daarom nodig. In opdracht van TenneT TSO B.V. voert Antea Group diverse veld- en bodemonderzoeken uit ten behoeve voor het project Netversterking Noordoost Nederland 110kV (NNON). Dit rapport omvat de resultaten van de natuurtoets. Bij ruimtelijke ontwikkelingen moet rekening worden gehouden met beschermde planten- en diersoorten en met beschermde gebieden. Er dient onderzocht te worden of het voornemen effect heeft op beschermde soorten, beschermde gebieden of beschermde houtopstanden (Wet natuurbescherming (Wnb), Natuurnetwerk Nederland (NNN) en overig (provinciaal) beleid). Ontwikkelingen mogen niet zonder meer plaatsvinden indien deze negatieve gevolgen hebben op beschermde natuurwaarden (soorten, gebieden en/of houtopstanden).
Er is daarom inzicht gewenst in de aanwezige beschermde natuurwaarden en de mogelijke effecten die op deze beschermde natuurwaarden kunnen optreden door de ontwikkeling. Dit wordt verkend in deze natuurtoets. Daarnaast worden kansen voor het verbeteren van natuurwaarden genoemd.
1.2
Scope De scope van het project is verdeeld in de volgende vijf locaties, afgebeeld in figuur 1.1: • Locatie 1: 1. Aanpassen bestaande inlussing mast 097 • Locatie 3: 3a. Aanpassen mast 152 en aanpassen opstijgpunten mast 092 en 094 3b. Verkabeling (kabeltracé) mast 092 – 152 – 094 • Locatie 4: 4a. Uitbreiding station MSKZ110 4b. Amoveren mast 1 (portaal) 4c. Verkabeling (kabeltracé) mast 181 naar station MSKZ110 4d. Aanpassing mast 181 4e. Verkabeling (kabeltracé) mast 181 – station MSK 110 • Locatie 5: 5a. Locatie mast 081 en 201. Er worden opstijgpunten voor de elektriciteitskabels gerealiseerd. 5b. Realisatie nieuw kabeltracé mast 201 naar mast 081 Voorliggend rapport heeft betrekking op locatie 4 (MSKZ110-mast 181-MSK110). De ligging van deze locatie is afgebeeld in figuur 1.2. De locatie is gelegen in de gemeenten Westerwolde (provincie Groningen) en Borger-Odoorn (provincie Drenthe).
Blad 1 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
Voor deze locatie zijn de volgende onderdelen en werkzaamheden voorzien: 4a. Uitbreiding station Musselkanaal-Zandberg (MSKZ110); 4b. Amoveren mast 1 (portaal); 4c. Verkabeling (kabeltracé) mast 181 naar station Musselkanaal-Zandberg (MSKZ110); 4d. Aanpassing mast 181; 4e. Verkabeling (kabeltracé) mast 181 – station Musselkanaal (MSK 110). De realisatie van het nieuwe onderstation Musselkanaal (MSK 110) valt buiten de scope van dit rapport. Het is nog niet bekend wanneer de werkzaamheden worden uitgevoerd. Op deze locatie hoeven geen bomen/struiken gekapt te worden. Wel moeten mogelijk enkele kavelsloten van landbouwpercelen tijdelijk worden gedempt voor het aanleggen van de kabels.
Blad 2 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
Figuur 1.1. Regionale ligging van de planlocaties binnen het project Netversterking Noordoost-Nederland (NON). Bron achtergrond: ESRI luchtfoto, 2021.
Blad 3 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
Figuur 1.2. Gedetailleerde ligging van het plangebied. Bron achtergrond: ESRI, luchtfoto 2021.
Blad 4 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
1.3
Doel Het doel van de natuurtoets is om een goed eerste beeld te krijgen van de (beschermde) natuurwaarden die in het plangebied en de (directe) omgeving aanwezig (kunnen) zijn. Dit gebeurt door het uitvoeren van een bureaustudie en oriënterend terreinbezoek. Op basis hiervan wordt getoetst of in het kader van de Wnb als gevolg van de voorgenomen ontwikkeling negatieve effecten kunnen optreden. Daarnaast wordt ingegaan op de eventuele vervolgstappen die noodzakelijk zijn.
1.4
Leeswijzer De natuurtoets is als volgt opgebouwd: Hoofdstuk 1 beschrijft de aanleiding van de natuurtoets en voorgenomen ontwikkeling; Hoofdstuk 2 beschrijft het gebied en toetst de (in de omgeving) aanwezige beschermde soorten, beschermde gebieden en beschermde houtopstanden aan de natuurwetgeving en overige beleidskaders. Hoofdstuk 3 bevat de conclusies en advies over de te nemen vervolgstappen. In bijlage 1 wordt het wettelijk kader beschreven. In bijlage 2 wordt de methodiek van voorliggende natuurtoets beschreven.
Blad 5 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
2
Effectbeschrijving en -beoordeling In paragraaf 2.1 wordt allereerst een gebiedsbeschrijving van het plangebied gegeven. Vervolgens wordt in paragraaf 2.2 de effectbepaling van het plan gegeven. In paragraaf 2.3 t/m paragraaf 2.7 wordt respectievelijk ingegaan op de aanwezigheid van en toetsing aan de Wnb van beschermde soorten, Natura 2000-gebieden, NNN, overig provinciaal beleid van de provincie Drenthe en beschermde houtopstanden. Indien blijkt dat een onderdeel van paragraaf 2.3 t/m paragraaf 2.7 niet relevant is voor voorliggend planvoornemen, vindt er geen toetsing van het voornemen aan de Wnb (of ander relevant beleidskader) van dat onderdeel plaats.
2.1
Gebiedsbeschrijving: resultaat terreinbezoek Op 7 oktober 2022 is vanaf circa 13:00 uur een oriënterend terreinbezoek uitgevoerd door een deskundig ecoloog van Antea Group bij half bewolkt weer, windkracht 5 bft en een temperatuur van circa 17°C (KNMI, 2022). Tijdens het terreinbezoek is het plangebied te voet geïnspecteerd vanaf de openbare wegen en paden. Hierbij is de omgeving van de masten en het onderstation visueel bekeken en zijn de hoogspanningsmasten, bomen en gebouwen met een verrekijker geïnspecteerd op bijvoorbeeld nesten van broedvogels. Het plangebied is gelegen ten oosten van Musselkanaal en ten zuiden van het dorp Zandberg (zie figuur 1.2). Het te verkabelen hoogspanningstracé start ter hoogte van toekomstig onderstation 110 kVMusselkanaal ten oosten van Musselkanaal. De omgeving bestaat uit landbouwpercelen en er zijn geen bomen aanwezig. In de wijdere omgeving is wel een bosgebiedje aanwezig op 300 m ten noorden van het toekomstige onderstation. Het tracé loopt in zuidelijke richting door een aardappelperceel langs de westkant van een bedrijventerrein. Hier worden ook enkele kavelsloten gekruist. Aan beide kanten van de provinciale weg N366 zijn werkputten voorzien ten behoeve van het aanleggen van een HDDboring om de weg te passeren. Het middendeel van het tracé loopt parallel in zuidelijke richting langs de N366.
Middels een lange HDD-boring wordt de lintbebouwing langs het kanaal in Ter Apelkanaal gepasseerd. Parallel aan deze lintbebouwing liggen bomenrijen en een bosschage. In Zandberg ligt een opkomer van de HDD-boring op een braakliggend perceel omgeven door bomenrijen. Ook hier is een werkput voorzien. Het zuidelijke deel van het tracé is wederom in landbouwgebied gelegen. De omgeving is open en er staan enkele woningen met erfbeplanting. Een deel van het tracé wordt in open ontgraving aangelegd waarbij enkele kavelsloten gekruist worden. Het tracé wordt aangesloten op de opstijgpunten bij mast 181. In figuur 2.1 is een impressie gegeven van het plangebied middels foto’s en omgevingsbeelden uit Cyclomedia streetsmart. In figuur 2.2 zijn de locaties van de foto’s aangegeven.
Blad 6 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
1. Toegangsweg noordelijk werkterrein ten oosten van de N366 (omgevingsbeeld streetsmart juni 2022)
2. Noordelijke werkterrein in aardappelperceel ten westen van de N366 (Omgevingsbeeld streetsmart juni 2022)
3. Landbouwpercelen ter hoogte van kruising tracé met N366
4. Locatie HDD-boring in Ter Apelkanaal gezien in noordelijke richting parallel aan N366
5. Opkomer HDD-boring in braakliggend perceel te Zandberg
6. Locatie HDD-boring Ter Apelkanaal gezien in noordelijke richting
7. Locatie werkterrein ter hoogte van mast 181 in landbouwgebied ten zuiden van Ter-Apelkanaal
8. Tracé in akkerlandpercelen ten zuiden van Ter-Apelkanaal.
Blad 7 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
9. Aansluiting tracé op onderstation Musselkanaal-Zandberg Figuur 4.1. Impressie van het plangebied.
Figuur 2.2. Locaties foto’s veldbezoek. Bron achtergrond: ESRI, Topo RD 2021
Blad 8 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
2.2
Effectbepaling voornemen De volgende activiteiten vinden plaats als gevolg van het planvoornemen die een effect kunnen hebben op (het leefgebied van) (beschermde) soorten en beschermde gebieden: Er worden rijplaten in landbouwpercelen aangebracht om de werkterreinen te kunnen bereiken met machines; Er worden graafwerkzaamheden in de bodem ter plaatse van de werkputten uitgevoerd waardoor de vegetatie wordt aangetast; Er worden enkele kavelsloten tijdelijk gedempt ten behoeve van de aanleg van de kabels in open ontgraving; Er wordt mogelijk (tijdelijke) bouwverlichting geplaatst; Er is sprake van geluidsverstoring/optische verstoring gedurende de werkzaamheden.
2.3
Soortbescherming In de onderstaande paragrafen worden per soortgroep de resultaten van het bureauonderzoek en het oriënterend terreinbezoek beschreven. Indien soortgroepen op basis van het oriënterend terreinbezoek op voorhand kunnen worden uitgesloten vanwege het ontbreken van geschikt biotoop, zijn deze soortgroepen vermeld in paragraaf 2.3.1. Op basis van het bureauonderzoek en het oriënterend terreinbezoek wordt ingegaan op de mogelijk effecten die als gevolg van het planvoornemen op mogelijk aanwezige beschermde soorten kunnen optreden. Indien negatieve effecten op beschermde soorten niet zijn uit te sluiten, wordt geadviseerd over de te nemen vervolgstappen.
2.3.1
Afbakening relevante soortgroepen Aangezien het plangebied in agrarisch gebied gelegen is én het verspreidingsgebied van beschermde soorten reptielen, amfibieën, dagvlinders, vissen en insecten niet tot aan het plangebied loopt kunnen deze soortgroepen op voorhand worden uitgesloten. Aanwezigheid van de overige soortgroepen kan niet op voorhand worden uitgesloten. Het gaat om vogels, vleermuizen en landzoogdieren. Deze soortgroepen worden in de hiernavolgende paragrafen nader beschouwd.
2.3.2
Vogels Soorten met een jaarrond beschermd nest (categorie 1 t/m 4) In de onderstaande tabel zijn de waarnemingen van vogels met een jaarrond beschermd nest in de directe omgeving van het plangebied weergegeven.
Blad 9 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
Tabel 2.1. Overzicht van waargenomen vogelsoorten met een jaarrond beschermd nest in de omgeving van het plangebied (met een straal van 1 km) (NDFF, 2017-2022) die in het NDFF door derden zijn ingevoerd (NDFF, 2017-2022).
Soort Buizerd Gierzwaluw Grote gele kwikstaart Havik Huismus Kerkuil Ooievaar Ransuil Roek Sperwer
Categorie 4 2 3 4 2 3 3 4 2 4
Zoals blijkt uit de bureaustudie is een aantal vogelsoorten waargenomen in de omgeving van het plangebied waarvan de broedplaatsen jaarrond beschermd zijn en waar bij verwijdering of aantasting van de vaste rust- en verblijfplaats, alsook bij wezenlijke aantasting van de functionele leefomgeving, altijd ontheffing moet worden aangevraagd. Dit zijn boombroedende soorten (zoals buizerd en ransuil), gebouwbroedende soorten (zoals huismus en gierzwaluw) en overige soorten (zoals kerkuil en ooievaar). Tijdens het terreinbezoek is in (de omgeving van) het plangebied een jagende buizerd waargenomen. Mogelijk jaarrond beschermde boomnesten zijn echter niet gevonden in (de omgeving van) het plangebied. Door het dichte bladerdek van de bomen ten tijde van het veldbezoek kan de aanwezigheid ervan niet uitgesloten worden. In de omgeving van het plangebied staan gebouwen waarin jaarrond beschermde soorten zoals huismus en gierzwaluw kunnen broeden. Het gaat om bedrijfspanden op het industrieterrein van Ter Apelkanaal, het 110 kV-onderstation Zandberg-Musselkanaal en diverse woningen in de omgeving van het plangebied. Ten gevolge van de werkzaamheden worden geen gebouwen aangetast.
De gebouwbewonende soorten (in de omgeving) van het plangebied zijn in hoge mate aangepast aan menselijke activiteit en hebben een lage verstoringsgevoeligheid waardoor verstoring door de werkzaamheden niet aan de orde is. Bovendien is in de omgeving sprake van veel achtergrondverstoring door menselijke activiteit, zoals verkeer en landbouw. Een effect door de werkzaamheden op gebouwbewonende soorten kan daarom op voorhand worden uitgesloten. Ook zijn tijdens het veldbezoek geen jaarrond beschermde nesten in de hoogspanningsmasten op het tracé aangetroffen voor soorten zoals boomvalk, ooievaar en slechtvalk. Ander geschikt broedbiotoop voor de ooievaar (zoals kunstmatige palen en grote boomnesten) is in (de directe omgeving van) het plangebied niet aanwezig, Geschikt broedbiotoop voor de grote gele kwikstaart nabij stromend water of in nissen onder bruggen ontbreekt in de omgeving van het plangebied. Jaarrond beschermde soorten vallen onder de bescherming van de Vogelrichtlijn (artikel 3.1), welke is verwerkt in de Wnb. Indien er jaarrond nesten aanwezig zijn, kunnen broedgevallen worden verstoord gedurende het broedseizoen. Dit is in overtreding met de gestelde verbodsbepalingen uit de Wnb. Ook aantasting van essentiële onderdelen van de functionele leefomgeving van vogels met jaarrond beschermde nesten is in overtreding met de Wnb. Het
Blad 10 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
broedseizoen loopt van circa maart t/m juli, maar kan bij sommige soorten eerder starten en/of later eindigen (zoals bij roek en boomvalk). Indien de werkzaamheden in het broedseizoen (circa maart t/m juli) worden uitgevoerd dient gecontroleerd te worden of in de bomen rondom het plangebied potentiële jaarrond beschermde nesten aanwezig zijn. De controle op aanwezigheid van boomnesten dient plaats te vinden in het bladloze seizoen tussen circa december en maart. Indien nesten worden gevonden is nader onderzoek naar het gebruik ervan nodig. In onderstaand kader zijn de vervolgstappen samengevat. Vervolgstappen jaarrond beschermde boomnesten: • Uitvoeren werkzaamheden buiten het broedseizoen (circa maart t/m juli); • Indien dit niet mogelijk is controle aanwezigheid potentiële jaarrond beschermde nesten in bladloze seizoen (circa december t/m maart); • Indien nesten aanwezig zijn uitvoeren nader onderzoek. Hierbij zijn 2 tot 4 bezoeken noodzakelijk gedurende maart t/m half mei (BIJ12, 2017). Hiervan is tenminste één bezoek nodig in juli/augustus voor laat broedende soorten, zoals wespendief en boomvalk. Soorten met een mogelijk jaarrond beschermd nest (categorie 5) In de onderstaande tabel zijn de waarnemingen van vogels met een mogelijk jaarrond beschermd nest in de directe omgeving van het plangebied weergegeven. Tabel 2.2.
Overzicht van waargenomen vogelsoorten met een mogelijk jaarrond beschermd nest in de omgeving van het plangebied (met een straal van 1 km) die in het NDFF door derden zijn ingevoerd (NDFF, 2017-2022).
Soort Blauwe reiger Boerenzwaluw Boomklever Boomkruiper Ekster Gekraagde roodstaart Glanskop Groene specht Grote bonte specht IJsvogel Koolmees Pimpelmees Raaf Spreeuw Tapuit Torenvalk Zeearend Zwarte kraai Zwarte mees Zwarte roodstaart
Categorie 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5 5
Tijdens het terreinbezoek zijn enkele categorie 5-soorten waargenomen (zwarte kraai, ekster, koolmees, pimpelmees en spreeuw). Nesten van de categorie 5 vogelsoorten zijn alleen jaarrond beschermd als zwaarwegende feiten of ecologische omstandigheden dat rechtvaardigen. Dit
Blad 11 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
laatste is op het plangebied niet van toepassing. Er zijn geen categorie 5 soorten te verwachten die zeldzaam zijn in de omgeving of onvoldoende nestgelegenheid hebben in de omgeving. Derhalve zijn er geen zwaarwegende feiten of ecologische omstandigheden die jaarronde bescherming rechtvaardigen. De categorie 5-soorten vallen daarmee onder de bescherming van algemene broedvogels. Algemene broedvogels Tijdens het terreinbezoek zijn enkele algemene broedvogels waargenomen, zoals geelgors, roodborst, winterkoning en merel. Het plangebied en de omgeving ervan bestaat landbouwpercelen (gras- en akkerland), bomen en struiken en watergangen. De landbouwpercelen bieden broedgelegenheid aan grondbroeders, zoals graspieper, kievit en scholekster. In de bosschages en bomen kunnen struweelvogels zoals roodborst, merel en winterkoning broeden. In de watergangen kunnen watervogels zoals waterhoen en meerkoet broeden. Alle in gebruik zijnde nesten van vogelsoorten in Nederland zijn beschermd onder de Wnb (artikel 3.1). Indien nesten aanwezig zijn mogen deze tijdens de broedperiode (en wanneer deze in gebruik zijn) niet verwijderd of verstoord worden.
Met de meeste broedvogels kan echter in het algemeen relatief eenvoudig rekening worden gehouden door eventuele kap- en sloopwerkzaamheden niet uit te voeren in het broedseizoen (circa maart tot en met juli1) en indien concrete broedgevallen aanwezig zijn. Op deze wijze zijn geen belemmeringen vanuit de Wnb aan de orde. Indien het niet mogelijk is om buiten het broedseizoen te werken dan dient het plangebied (waar de werkzaamheden plaatsvinden) en de nabije omgeving vóór het broedseizoen ongeschikt gemaakt te worden voor (broed)vogels. Dit kan bijvoorbeeld door landbouwpercelen af te zetten met lintjes en vlaggetjes. Het ongeschikt maken dient in samenspraak met een deskundig ecoloog te gebeuren. Ongeschikt maken zal niet overal in (de omgeving van) het plangebied mogelijk zijn door de grote hoeveelheid potentieel broedhabitat. Overwogen kan worden in dergelijke delen van het plangebied de werkzaamheden voor het broedseizoen te starten en te continueren in het broedseizoen. Dit is alleen toegestaan als de aanwezigheid van jaarrond beschermde nesten in de omgeving van het plangebied reeds is uitgesloten. Mocht dit laatste niet mogelijk zijn dan dient vooraf aan de werkzaamheden het plangebied gecontroleerd te worden op de aanwezigheid van broedvogels door een deskundig ecoloog.
Indien vastgesteld wordt dat sprake is van actuele broedgevallen binnen het plangebied, kunnen locatiespecifieke maatregelen worden voorgesteld en/of wordt het plangebied niet vrijgegeven en dienen de werkzaamheden uitgesteld te worden totdat het nest niet meer in gebruik is
.
1
Voor het broedseizoen wordt in het kader van de wet geen standaardperiode gehanteerd. Het broedseizoen is afhankelijk van klimatologische omstandigheden; dit houdt in dat het seizoen eerder dan wel later van start kan gaan en eerder dan wel later kan eindigen. Van belang is of er broedgevallen aanwezig zijn.
Blad 12 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
Vervolgstappen algemene broedvogels • Bij voorkeur werken buiten het broedseizoen (maart t/m juli); • Delen van het plangebied (zoals landbouwpercelen) ongeschikt maken voorafgaand aan het broedseizoen; • Indien ongeschikt maken niet mogelijk is werkzaamheden voorafgaande aan broedseizoen starten en continueren in broedseizoen (niet toegestaan bij aanwezigheid jaarrond beschermde nesten); • Indien ook deze optie niet mogelijk is dient een controle op broedgevallen plaats te vinden.
2.3.3
Zoogdieren – vleermuizen In de onderstaande tabel zijn de waarnemingen van vleermuizen in de directe omgeving van het plangebied weergegeven. Tabel 2.3 Overzicht van waargenomen vleermuizen in de omgeving van het plangebied (met een straal van 1 km)(NDFF, 2017-2022).
Soort Gewone dwergvleermuis
Beschermingsregime HR (artikel 3.5) X
Er zijn slechts enkele waarnemingen bekend van de gewone dwergvleermuis in de omgeving van het plangebied. Andere soorten zijn niet waargenomen. Het plangebied en de omgeving is echter geschikt als leefgebied van meer soorten, vanwege de aanwezigheid van bomen, bosschages, gebouwen en watergangen. Aangenomen wordt daarom dat het lage aantal waarnemingen een gevolg is van een lage onderzoeksinspanning. Verblijfplaatsen Vleermuizen kunnen hun verblijfplaats in gebouwen of bomen (of beide) hebben. Gebouwbewonende vleermuizen verblijven met name in spouwmuren, onder dakbetimmering, achter boeiborden of op zolders. Boombewonende vleermuizen verblijven in gaten, holen of scheuren van voornamelijk grote bomen. In de omgeving van het plangebied staan verschillende bomen. Hier kunnen verblijfplaatsen van boombewonende soorten aanwezig zijn in holtes en onder loszittend schors. De bomen worden niet fysiek aangetast en daarmee blijven ook eventuele verblijfplaatsen intact. Daarnaast is sprake van gebouwen zoals bedrijfspanden en woningen waar verblijfplaatsen voor gebouwbewonende vleermuissoorten aanwezig kunnen zijn. Ook de gebouwen blijven intact gedurende de werkzaamheden. Wel kan in bovenstaande gevallen sprake zijn van verstoring door lichtgebruik.
Indien bouwverlichting wordt gebruikt op het werkterrein dient deze gedurende de actieve periode van vleermuizen (circa april t/m oktober) uitsluitend op het werkterrein te worden gericht. Er mag geen lichtuitstraling naar de omgeving optreden. De genoemde periode kan langer dan wel korter duren afhankelijk van de weersomstandigheden, zoals de temperatuur. Vervolgstappen verblijfplaatsen en vliegroutes van vleermuizen: Lichtuitstraling voorkomen gedurende actieve periode (circa april t/m oktober) door verlichting uitsluitend te richting op werkterrein.
Blad 13 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
Essentiële vliegroutes Vliegroutes van vleermuizen betreffen (vaak) lijnvormige elementen in het landschap die als verbinding tussen verblijfplaatsen en foerageergebied fungeren. In het plangebied zijn geen essentiële vliegroutes aanwezig. In de omgeving van het plangebied zijn wel bomenrijen en watergangen aanwezig welke een essentiële vliegroute kunnen vormen, aangezien goede alternatieven ontbreken. Deze elementen blijven intact gedurende de werkzaamheden. Wel kan ook hier sprake zijn verstoring door bouwverlichting. Hierboven is beschreven welke maatregel in dat kader genomen moeten worden.
Essentieel foerageergebied Foerageergebied van vleermuizen betreft locaties waar vleermuizen hun voedsel verzamelen. Dit kunnen uiteenlopende gebieden zijn. In het plangebied is marginaal geschikt foerageergebied aanwezig voor vleermuizen, vanwege het zeer geringe oppervlak. Daarbij is geen sprake van unieke beplanting en/of structuren die enkel in het plangebied aanwezig zijn. In de omgeving van het plangebied is meer en geschikter foeragebied aanwezig in de vorm van watergangen, bosschages en bomenrijen.
2.3.4
Zoogdieren – overige zoogdieren In de onderstaande tabel zijn de waarnemingen van overige soorten zoogdieren in de directe omgeving van het plangebied weergegeven. Tabel 2.4 Overzicht van waargenomen zoogdieren in de omgeving van het plangebied (met een straal van 1 km)(NDFF, 2017-2022).
Soort
Beschermingsregime HR Wnb (artikel 3.5) (artikel 3.10) X*
Vrijgestelde zoogdieren Wnb (artikel 3.10)
Bunzing* X Egel X Ree X Rosse woelmuis X Vos X Wolf X * In provincie Groningen niet meer op de vrijstellingslijst en in Drenthe vrijgesteld Op basis van het bureauonderzoek in combinatie met het veldbezoek blijkt dat de omgeving van het plangebied ook geschikt leefgebied voor de steenmarter en de grote bosmuis vormt. Tevens komen deze soorten in de ruimere omgeving (binnen een straal van 2 km) van het plangebied) voor. In de provincie Groningen is verder de hermelijn beschermd. In de omgeving van het plangebied zijn geen waarnemingen bekend, maar dit kan het gevolg zijn van een lage trefkans op het waarnemen van de soort. Echter is er wel geschikt leefgebied in de omgeving aanwezig. Bovengenoemde soorten zijn daarom meegenomen in de toetsing. Bunzing en hermelijn De bunzing heeft een voorkeur voor kleinschalig landschap met houtwallen, greppels en sloten met overhangende vegetatie, ook dorpen en buitenwijken van steden vormen geschikt leefgebied. Als dagrustplaats worden voornamelijk bestaande holen gebruikt, zoals
Blad 14 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
konijnenholen en holen van bijvoorbeeld muskusrat. Ook takken- en steenhopen, duikers en rommelschuurtjes worden als dagrustplaats gebruikt. In de winter zoeken bunzingen vaak warmere plekken op, zoals hooi- en strobalen. De hermelijn komt in alle habitats voor, van open plekken, in bossen, houtwallen, duinen, akkers en vochtige terreinen. De enige voorwaarde is dat er voldoende dekking aanwezig is. De soort is dan ook aanwezig in heel het vasteland van Nederland en op Texel. De hermelijn leeft in een hol, meestal een oud mollen- of konijnenhol en verplaats zich meestal langs lijnvormige elementen die dekking bieden zoals heggen, muurtjes, oeverlijnen, etc. Ook maakt hij hierbij geregeld gebruik van holen van andere dieren. Een hol of gang moet een doorsnede hebben van vijf centimeter. In de omgeving van het plangebied is geschikt leefgebied voor de bunzing en hermelijn aanwezig, zoals landbouwpercelen (voornamelijk akkerland), struweel, ruigten en ervan van woningen. Aan de randen van de landbouwpercelen en langs de kavelsloten kunnen verblijfplaatsen van hermelijn en bunzing aanwezig zijn wanneer er holen van mollen, ratten, konijnen of vossen aanwezig zijn. Deze randen zijn namelijk permanent begroeid doordat er geen landbouwactiviteit (zoals maaien of ploegen) plaatsvindt en er beschutting aanwezig is.
De omgeving van het plangebied bestaat uit geschikt foerageergebied voor zowel de hermelijn als de bunzing. Dit foerageergebied is echter niet essentieel gezien de geringe omvang van het plangebied ten opzichte van de grote hoeveelheid geschikt alternatief foerageergebied in de omgeving. Er kan niet worden uitgesloten dat in de omgeving van het plangebied verblijfplaatsen van de hermelijn en bunzing aanwezig zijn. Om effecten op verblijfplaatsen van bunzing en hermelijn te voorkomen wordt geadviseerd om de werkterreinen niet in te richten ter hoogte van begroeide perceelranden, kavelsloten en greppels. Hiermee worden potentiële verblijfplaatsen niet aangetast en wordt de functionaliteit ervan behouden. Indien bovenstaande maatregel niet mogelijk is dient op de werkterreinen in de provincie Groningen nader onderzoek uitgevoerd te worden naar de bunzing en hermelijn. In de provincie Drenthe is dit onderzoek niet nodig, aangezien de soorten hier nog zijn vrijgesteld. Voor dit onderzoek kan gebruik worden gemaakt van wildcamera’s en struikrovers. Deze dienen op kansrijke plaatsen op het werkterrein in het plangebied (bijvoorbeeld bij sloottaluds en greppels) geplaatst te worden. Deze kansrijke locaties zijn aangegeven in figuur 2.3. In figuur 2.4 is een impressie van deze gebieden weergegeven.
Op basis van de resultaten van het onderzoek moet bepaald worden of er verblijfplaatsen van aanwezig zijn op het werkterrein en of deze essentieel zijn. Indien dat het geval is moet ontheffing voor de werkzaamheden aangevraagd worden bij het bevoegd gezag (provincie Groningen). Wanneer geen hermelijn of bunzing wordt aangetroffen kunnen de werkzaamheden vanuit dit oogpunt doorgang vinden. Vervolgstappen onderzoek bunzing en hermelijn: • Geen werkterreinen inrichten ter plaatse van begroeide sloten, greppels en/of perceelranden; • Indien dit niet mogelijk is uitvoeren nader onderzoek met wildcamera’s en/of struikrovers op kansrijke plaatsen op het werkterrein in de provincie Groningen gedurende de meest actieve periode in maart t/m augustus.
Blad 15 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
Figuur 2.3. Kansrijke locaties verblijfplaatsen van bunzing en hermelijn (geel omkaderd), met name langs de slootkanten en randen van percelen.
Figuur 2.4. Voorbeelden van leefgebied met mogelijk verblijfplaatsen voor bunzing en hermelijn aan de randen van percelen (zwart omkaderd).
Steenmarter De steenmarter dankt zijn naam aan zijn voorkeur voor steenachtige biotopen en schuilplaatsen, zoals steengroeven, rotsige hellingen en gebouwen. De steenmarter komt vooral voor in parklandschap, maar ook in volkomen bosloze gebieden, steengroeven en rotsige hellingen. Hij is vooral te vinden in de nabijheid van dorpen en boerderijen en tegenwoordig zelfs in grote steden
Blad 16 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
(de steenmarter is een ‘cultuurvolger’). Hij heeft een voorkeur voor gebieden met kleinschalige landbouw, met oude schuren, heggen en geriefhoutbosjes. Daarbij is de aanwezigheid van elementen zoals groenstroken, heggen, bosjes, greppels en bermen van belang, omdat de steenmarter daar zijn voedsel zoekt (Zoogdiervereniging, 2022). In het plangebied zelf is geen sprake van geschikt voortplantingsbiotoop, zoals bosschages, gebouwen, grote holen of takkenhopen. Deze kunnen wel aanwezig zijn in de omgeving van het plangebied (bijvoorbeeld schuren of houtstapels). Dergelijke elementen blijven echter intact gedurende de werkzaamheden waardoor de functionaliteit van verblijfplaatsen behouden blijft. Gezien de kleine omvang van het plangebied en het ontbreken van opgaande structuren zoals struiken of heggen vormt het plangebied ook geen essentieel foerageergebied voor steenmarters. Grote bosmuis In Nederland komt de grote bosmuis alleen voor in Zuid-Limburg en in het uiterste oosten van ons land, tussen Groningen en Winterswijk. Het belangrijkste biotoop van de grote bosmuis is oud, hoogopgaand loofbos met een weinig ontwikkelde kruidlaag, maar met een dichte struiklaag (1-5 m). Vooral in eiken- en beukenbossen wordt de soort gevonden. In Nederlands Limburg wordt ze ook aangetroffen in een essenbos met een dichte ondergroei van hazelaar.
Verder komt ze voor in houtkanten en parken, maar menselijke omgeving wordt meer vermeden dan door de bosmuis. De laatste jaren neemt het verspreidingsgebied sterk toe in westelijke richting (Verkem, S., 2003). In de omgeving van het plangebied is sprake van geschikt leefgebied, bijvoorbeeld ten noorden van Ter-Apelkanaal. Hier liggen enkele dichte bosschages met bomen en struiken. De bosschages blijven intact gedurende de werkzaamheden. Daarmee blijft ook de functionaliteit van mogelijke verblijfplaatsen behouden. In het plangebied zelf ontbreekt geschikt leefgebied met aanwezigheid van verblijfplaatsen. Er is namelijk geen houtige vegetatie zoals struiken of bomen aanwezig welke de noodzakelijke dekking bieden. Ook in de nabije omgeving van het plangebied ontbreken dergelijke elementen. Daarnaast is langs landbouwpercelen niet voldoende voedsel beschikbaar waaruit het dieet hoofdzakelijk bestaat, namelijk vethoudende zaden als eikels en andere noten. Gezien het ontbreken van dichte vegetatie in het plangebied zelf betreft het plangebied geen essentieel foerageergebied voor de grote bosmuis. Wolf Wolven leven in heel verschillende leefgebieden, van toendra en steppen tot aan bos- en cultuurlandschap. Bij voorkeur leeft de wolf in uitgestrekte open bossen en afgelegen moerasgebieden.
De soort is echter een ‘cultuurvolger’ en heeft geleerd te overleven in gebieden waar ook mensen wonen. Deze gebieden bieden namelijk vaak veel dekking en er leven veel reeën. De wolf heeft een grote behoefte aan drinkwater (omdat hij dagelijks lange afstanden loopt) en komt dus weinig voor in droge landschappen (Zoogdiervereniging, 2022). Gezien de openheid van het plangebied, het gebrek aan dekking én de aanwezige verstoring door menselijke activiteit is er geen sprake van essentieel leefgebied van de wolf. Bovendien is het oppervlak van het plangebied gering in vergelijking met de totale omvang van het leefgebied van de wolf. Vrijgestelde soorten zoogdieren in het kader van ruimtelijke ontwikkelingen Het plangebied is voornamelijk gelegen in landbouwpercelen. Er is binnen het plangebied biotoop aanwezig voor algemeen voorkomende (vrijgestelde) zoogdieren zoals muizen (bijvoorbeeld veldmuis en aardmuis), haas, mol, ree en konijn. Door de voorgenomen werkzaamheden kunnen negatieve effecten op deze soorten optreden. Binnen de provincie Groningen en Drenthe geldt een vrijstelling voor deze algemene soorten bij ruimtelijke
Blad 17 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
ontwikkelingen. Wel is voor deze soorten de zorgplicht van toepassing. Dit houdt in de negatieve effecten zo veel als mogelijk dienen te worden voorkomen dan wel beperkt. In paragraaf 2.3.5 wordt nader ingegaan op maatregelen die in het kader van de zorgplicht genomen kunnen worden.
2.3.5
Zorgplicht In het plangebied kunnen kleine landzoogdieren (zoals muizen, haas, ree en konijn), amfibieën (zoals bruine kikker en kleine watersalamander), vissen, vaatplanten en insecten voorkomen. Genoemde soorten zijn vrijgesteld van de ontheffingsplicht voor de Wnb in het kader van ruimtelijke ontwikkelingen. Wel geldt voor deze soorten, net als alle overige in het wild levende dieren en planten, de zorgplicht (zie bijlage 1). Dit houdt in dat tijdens de werkzaamheden zo veel mogelijk negatieve effecten op aanwezige natuurwaarden dienen te worden voorkomen dan wel te worden beperkt. De initiatiefnemer/uitvoerder is verantwoordelijk voor een adequate naleving van de algemene zorgplicht tijdens de uitvoering van de werkzaamheden. Door het uitvoeren van een aantal zorgplicht gerelateerde maatregelen, wordt voldaan aan de zorgplicht en kan de gunstige staat van instandhouding van de betreffende soorten worden gegarandeerd. Maatregelen waaraan gedacht kan worden bij de invulling van de zorgplicht bij voorliggend planvoornemen zijn weergegeven in tabel 2.4.
Blad 18 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
Tabel 2.4. Voorbeelden van zorgplicht gerelateerde maatregelen voor soorten
Soort(groep) Grondgebonden zoogdieren (alle soorten) Amfibieën en vissen
Insecten en planten
2.4
Maatregel • Stapvoets rijden en één richting opwerken. • Maaiwerkzaamheden langs watergangen op een hoogte van minimaal 10 cm uitvoeren • Stapvoets rijden en één richting opwerken. • Maaiwerkzaamheden langs watergangen op een hoogte van minimaal 10 cm uitvoeren • Geen werkzaamheden uitvoeren in vorstperioden • Niet meer vegetatie maaien dan nodig voor de inrichting van het werkterrein.
Natura 2000 Het plangebied ligt niet in een Natura 2000-gebied. Het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied is Lieftingshoek en ligt op 10 km ten noorden van het plangebied (zie figuur 2.5). Dit gebied is aangewezen op basis van de habitatrichtlijn. Binnen een straal van 20 km ligt daarnaast het Drouwenerzand.
Drouwenerzand Lieftingshoek
Figuur 2.5. Ligging Natura 2000-gebieden in de omgeving van het plangebied (zwart omcirkeld). Bron: Ministerie van Landbouw, natuur en voedselkwaliteit.
Bij voorliggend planvoornemen is er enkel sprake van een realisatiefase. Er is daardoor hoogstens sprake van tijdelijke effecten. De Natura 2000-gebieden liggen buiten het invloedsgebied van alle storingsfactoren, zoals bijvoorbeeld verdroging of geluid- en lichtverstoring, met uitzondering van verzuring en vermesting. Gezien de afstand tot stikstofgevoelige habitattypen in de Natura 2000-gebieden en
Blad 19 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
de voorgenomen werkzaamheden zijn effecten als gevolg van vermesting en verzuring door stikstofdepositie tijdens (enkel) de realisatiefase niet op voorhand uit te sluiten. De voorgenomen activiteiten als gevolg van het planvoornemen zijn bij de inwerkingtreding van de Wet stikstofreductie en natuurverbetering per 1-7-2021 voor wat betreft stikstofdepositie vrijgesteld van de Wnb-vergunningplicht. Per 2-11-2022 is dit besluit door de Hoge raad echter vernietigd. Daarom is nu voor de werkzaamheden een stikstofdepositieberekening in de nieuwste versie van AERIUS benodigd en dient de uitkomst beoordeeld te worden. Deze berekening zal uitgevoerd worden door Antea Group.
2.5
NNN en natuur buiten NNN In het plangebied is geen NNN-gebied aanwezig. Het dichtstbijzijnde NNN-gebied is gelegen op 2,5 km ten zuidoosten van het plangebied. Tevens is een bos en natuurgebied buiten het NNN gelegen op circa 140 m ten noorden van het plangebied (zie figuur 2.6). Het dichtstbijzijnde gebied met een natuurbeheertype buiten het NNN ligt op circa 40 m van het plangebied (zie figuur 2.7). Het gaat om een natuurgebied met het natuurbeheertype ‘droog bos met productie’ (N16.03). Aangezien er geen sprake is van beleid omtrent externe werking in de provincies Groningen en Drenthe hoeft geen effectbeoordeling uitgevoerd te worden en zijn vervolgstappen niet aan de orde.
Dichtstbijzijnde bos- en natuurgebied buiten NNN
Dichtstbijzijnde NNNgebied
Figuur 2.6. Ligging van het plangebied ten opzichte van het NNN in Groningen en Drenthe. Bron data: Websites provincie Groningen en Drenthe
Blad 20 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
Dichtstbijzijnde gebied met natuurbeheertype
Figuur 2.7. Aangewezen natuurbeheertypen in omgeving van het plangebied in de provincies Groningen en Drenthe. Bron data: Websites provincie Groningen en Drenthe.
2.6
Overig provinciaal beleid Groningen en Drenthe Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) In beide provincie is beleid opgenomen voor het ANLb (Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer). Er zijn zogenaamde zoekgebieden aangewezen waarbinnen een agrariër subsidie kan aanvragen voor beheermaatregelen, bijvoorbeeld voor het realiseren van bloemrijke akkerranden. Het plangebied is in de provincie Drenthe grotendeels gelegen in open akkerland (zie figuur 2.8). Onbekend is of op de betreffende percelen ANLb van toepassing is en daarmee beheersmaatregelen uitgevoerd worden. Indien dit het geval is mogen de werkzaamheden niet in strijd zijn met de doelen van het beheer. Geadviseerd wordt om bij het agrarische collectief van Drenthe (Agrarische Natuur Drenthe) dan wel de eigenaren van de percelen waarin het plangebied is gelegen te verifiëren of ANLb op de betreffende percelen van toepassing is. In dat geval zijn mogelijk maatregelen benodigd.
Blad 21 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
Legenda agrarischNatuurType A11 Open grasland A12 Open akkerland A15 Dooradering HS Kabels - mantelbuis HS Kabels - gestuurde boring kabeltracés Bouwwegen werkterreinen Provinciegrens
Figuur 2.7: Ligging zoekgebied open akkerland ten opzichte van het plangebied in de provincie Drenthe. Bron data: Websites provincie Groningen en Drenthe.
2.7
Beschermde houtopstanden Wnb In (de directe omgeving van) het plangebied zijn geen bomen aanwezig. Beschermde houtopstanden Wnb zijn daarom niet relevant voor voorliggend planvoornemen.
Blad 22 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
3
Conclusie & advies In dit hoofdstuk is per onderdeel de conclusie en het advies gegeven dat voortkomt uit de uitgevoerde natuurtoets.
3.1
Soortbescherming In de omgeving van het plangebied is geschikt biotoop aangetroffen voor beschermde soorten (Wnb) waarvoor geen algemene vrijstelling geldt. Het gaat om soorten uit de volgende soortgroepen: algemene broedvogels, jaarrond beschermde broedvogels, vleermuizen en kleine marterachtigen (bunzing en hermelijn). In tabel 3.1 zijn de conclusies ten aanzien van deze beschermde soorten opgenomen. De onderbouwing van de conclusies zijn beschreven in paragraaf 2.3 van voorliggende natuurtoets. Voor de overige soort(groep)en is beoordeeld dat vervolgstappen niet aan de orde zijn. Voor deze soorten en vrijgestelde soorten geldt wel de zorgplicht. Tabel 3.1 Overzicht conclusies en vervolgstappen soortbescherming.
Soort(groep)
Essentieel leefgebied in (directe omgeving van) plangebied? Ja, mogelijk nesten in bomen rondom het plangebied
Nader onderzoek nodig? Ja, indien in broedseizoen gewerkt wordt.
Maatregelen?
Ja, nestgelegenheid in o.a. bosschages, bomen, watergangen en landbouwpercelen. Gebouwen en holtes in bomen nabij het plangebied geschikt als verblijfplaats voor gebouwbewonende en boombewonende vleermuizen Mogelijk verblijfplaatsen in de omgeving van het plangebied aanwezig.
Nee
Ja, zie tabel 3.3
Nee
Ja, zie tabel 3.3
Nee, mits de maatregelen uit tabel 3.3 worden opgevolgd.
Ja, indien Ja, zie tabel 3.3 maatregelen uit of (in tweede tabel 3.3 niet instantie) tabel opgevolgd 3.2 kunnen worden. * Alleen beschermd in de provincie Groningen. In de provincie Drenthe vrijgesteld.
Nee, mits de maatregelen uit tabel 3.3 worden opgevolgd.
Vogels met een jaarrond beschermd nest in bomen
Vogels (algemene broedvogels)
Zoogdieren (diverse soorten vleermuizen) - verblijfplaatsen
Zoogdieren (bunzing en hermelijn)*
Ja zie tabel 3.3 of (in tweede instantie) tabel 3.2
Ontheffing Wnb aan de orde? Nee, mits de maatregelen uit tabel 3.3 worden opgevolgd. Nee
In tabel 3.1 is aangegeven dat er nader onderzoek nodig is indien maatregelen zoals beschreven in tabel 3.3 niet kunnen worden opgevolgd. Het gaat om vogels met jaarrond beschermde nesten in bomen en zoogdieren (bunzing en hermelijn). De laatste soorten zijn in de provincie Drenthe vrijgesteld. De beschrijving van dit nader onderzoek wordt in tabel 3.2 uiteengezet.
Blad 23 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
Tabel 3.2 Beschrijving nader onderzoek
Soort Vogels met een jaarrond beschermd nest in bomen
Zoogdieren (bunzing en hermelijn)
Onderzoeksmethode • Controle op jaarrond beschermde nesten in het bladloze seizoen (circa december t/m maart). • Wanneer nesten aanwezig zijn uitvoeren nader onderzoek. Hierbij zijn 2 tot 4 bezoeken noodzakelijk gedurende maart t/m half mei (BIJ12, 2017). Hiervan is tenminste één bezoek nodig in juli/augustus voor laat broedende soorten, zoals wespendief en boomvalk. • Nader onderzoek middels het plaatsen van wildcamera’s en/of struikrovers (uitsluitend in de provincie Groningen van toepassing) gedurende de meest actieve periode (maart t/m augustus).
In tabel 3.1 is aangegeven dat een overtreding van de Wnb voor een aantal soorten op voorhand kan worden voorkomen door het treffen van maatregelen. Deze maatregelen zijn in tabel 3.3 uiteengezet. Door het nemen van deze maatregelen worden negatieve effecten voorkomen en zijn geen vervolgstappen noodzakelijk. Tabel 3.3. Beschrijving maatregelen om overtreding van de Wnb te voorkomen.
Soort(groep) Vogels met een jaarrond beschermd nest in bomen
Algemene broedvogels
Vleermuizen
Zoogdieren (bunzing en hermelijn)
3.1.1
Maatregelen • Uitvoeren werkzaamheden buiten het broedseizoen (circa maart t/m juli); • Indien dit niet mogelijk is controle aanwezigheid potentiële jaarrond beschermde nesten in bladloze seizoen benodigd (circa december t/m maart); • Indien nesten gevonden worden uitvoeren nader onderzoek naar gebruik ervan (zie tabel 3.2). • Werken buiten het broedseizoen (circa maart t/m juli); • Indien dit niet mogelijk is kunnen (delen) van het werkterrein ongeschikt gemaakt worden OF • Controle op aanwezige broedvogels door een ecoloog. • Lichtuitstraling voorkomen gedurende actieve periode (circa april t/m oktober) door verlichting uitsluitend te richting op werkterrein. • Geen werkterreinen inrichten ter hoogte van begroeide sloten, greppels en/of perceel randen. • Indien dit niet mogelijk is dient nader onderzoek te worden uitgevoerd (zie tabel 3.2).
Zorgplicht Uit paragraaf 2.3.5 blijkt dat er in het plangebied soort(groep)en aanwezig (kunnen) zijn waarmee rekening dient te worden gehouden in het kader van de zorgplicht voor soorten. Maatregelen waaraan gedacht kan worden bij de invulling van de zorgplicht bij voorliggend planvoornemen zijn weergegeven in tabel 3.4.
Blad 24 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
Tabel 3.4. Voorbeelden van zorgplicht gerelateerde maatregelen voor soorten.
Soort(groep) Grondgebonden zoogdieren (alle soorten) Amfibieën en vissen
Insecten en planten
3.2
Maatregel • Stapvoets rijden en één richting opwerken. • Maaiwerkzaamheden op een hoogte van minimaal 10 cm uitvoeren; • Stapvoets rijden en één richting opwerken; • Maaiwerkzaamheden op een hoogte van minimaal 10 cm uitvoeren; • Geen slootdempingen uitvoeren in vorstperioden of perioden met ijs. • Niet meer vegetatie maaien dan nodig voor de inrichting van het werkterrein.
Natura 2000 In tabel 3.5 zijn de conclusies ten aanzien van beschermde Natura 2000-gebieden opgenomen. De onderbouwing van de conclusie is beschreven in paragraaf 2.4 van voorliggende natuurtoets. Tabel 3.5. Conclusies Natura 2000-gebieden.
Zijn er Natura 2000-gebieden aanwezig waarop effecten kunnen optreden? Treden er negatieve effecten op of zijn deze te verwachten? Zijn er vervolgstappen aan de orde?
Wnb-vergunning of akkoord van de provincie noodzakelijk?
3.3
Natura 2000 Ja, Lieftenshoek op 10 km afstand van plangebied. Ja, er kan sprake zijn van verzuring en vermesting door stikstofdepositie. Ja, stikstofdepositieberekening met nieuwste versie van AERIUS wordt uitgevoerd door Antea Group. Besluit voor tijdelijke vrijstelling bouwprojecten op 2-11-2022 vernietigd door Hoge raad. Nader te bepalen o.b.v. uitkomsten stikstofdepositieberkeningen
NNN en natuur buiten NNN In tabel 3.6 zijn de conclusies ten aanzien van beschermde NNN-gebieden en natuur buiten NNN opgenomen. De onderbouwing van de conclusie is beschreven in paragraaf 2.5 van voorliggende natuurtoets.
Blad 25 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
Tabel 3.6. Conclusies NNN-gebieden en natuur buiten NNN.
Op welke afstand van het plangebied ligt het dichtstbijzijnde NNN-gebied? Is er sprake van toetsing van externe werking in de betreffende provincies? Is er sprake van aantasting van de wezenlijke kenmerken en waarden of is dit te verwachten? Zijn er vervolgstappen aan de orde? Afstemming met het bevoegd gezag aan de orde?
3.4
NNN Circa 40 meter (natuur buiten NNN) en circa 2,5 km (NNN) Nee Nee, aangezien zowel de provincie Groningen als Drenthe geen externe werking kent. Nee Nee
Overig provinciaal beleid Het plangebied is in de provincie Drenthe grotendeels gelegen binnen het zoekgebied voor open akkerland (zie figuur 2.7). In de provincie Groningen ligt het plangebied niet in een zoekgebied voor ANLb. Geadviseerd wordt om bij het agrarische collectief van Drenthe (Agrarische Natuur Drenthe) dan wel de eigenaren van de percelen waarin het plangebied is gelegen te verifiëren of ANLb op de betreffende percelen van toepassing is. In dat geval zijn mogelijk maatregelen benodigd.
3.5
Beschermde houtopstanden Wnb Er is bij voorliggend planvoornemen geen sprake van aantasting van onder de Wnb beschermde houtopstanden. Er zijn voor wat de Wnb betreft geen vervolgstappen aan de orde.
Blad 26 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
Literatuurlijst BIJ12, 2017. Kennisdocument buizerd (Buteo buteo). Versie 1.0, juli 2017. Rijksdienst voor ondernemend Nederland, 2021. Indicatieve lijst jaarrond beschermde vogelnesten. Verkem, S. (2003) in Verkem, S., De Maeseneer, J., Vandendriessche, B., Verbeylen, G. & Yskout, S. Zoogdieren in Vlaanderen. Ecologie en verspreiding van 1987 tot 2002. Natuurpunt Studie en JNM-Zoogdierenwerkgroep, Mechelen en Gent, België. Overig Website provincie Groningen Website provincie Drenthe NDFF Street Smart Cyclomedia www.floron.nl www.ravon.nl www.verspreidingsatlas.nl www.vlinderstichting.nl www.zoogdiervereniging.nl
Blad 27 van 27
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
Bijlage 1 Wettelijk kader
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
Bijlage 1 Wettelijk kader In deze bijlage staat een beschrijving van de relevante wet- en regelgeving en het beleidskader. Het betreft de Wet natuurbescherming (Wnb). Naast bescherming vanuit de Wnb, zijn er ook gebieden die planologisch beschermd zijn. Het betreft het ‘Natuurnetwerk Nederland’ (hierna NNN). De bescherming van het NNN verloopt via het ruimtelijke ordeningsrecht (Barro, bestemmingsplannen). Wnb - Algemeen De Wnb is op 1 januari 2017 in werking getreden. De Wnb beschermt: • De Natura 2000-gebieden die aangewezen zijn in het kader van het Europees natuurbeleid (gebiedsbescherming) • De planten- en diersoorten (onderdeel soortbescherming) • Bos en houtopstanden (onderdeel houtopstanden). Veel verantwoordelijkheden en bevoegdheden liggen bij de provincies. Er zijn hierop wel uitzonderingen waarvoor het ministerie van LNV bevoegd gezag is. Dit betreft onder andere de aanleg en uitbreiding van hoofdwegen, landelijke spoorwegen, hoofdvaarwegen, primaire waterkeringen, militaire terreinen en oefengebieden, militaire luchthavens, Schiphol en overige burgerluchthavens, het landelijke gastransportnet, hoogspanningsverbindingen van tenminste 220 kV, activiteiten van buitenlandse mogendheden en activiteiten namens een lid van het Koninklijk Huis.
LNV is ook bevoegd gezag voor ruimtelijke ingrepen in de Exclusieve Economische Zone (EEZ) en voor Windenergie op zee (kavelbesluiten). Gemeenten hebben een loketfunctie. Het is mogelijk om een natuurvergunning ‘aan te haken’ bij de omgevingsvergunning, maar dit hoeft niet. De Wnb richt zicht op bescherming van gebieden, soorten en houtopstanden. Wnb - Soortbescherming In de Wnb is soortbescherming opgedeeld in drie categorieën. Voor elke categorie gelden verschillende verbodsbepalingen die zijn vermeld in artikel 3.1, 3.5 en 3.10 van de Wnb. Het gaat om de volgende drie categorieën: 1) soorten van de Vogelrichtlijn (artikel 3.1 e.v. Wnb); 2) soorten van de Habitatrichtlijn, Verdrag van Bern en Verdrag van Bonn (artikel 3.5 e.v. Wnb); 3) ‘andere soorten’(onderdeel A ‘fauna’ en onderdeel B ‘flora’) (artikel 3.10 e.v. Wnb).
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
Soorten van de Vogelrichtlijn (artikel 3.1 e.v. Wnb) Het beschermingsregime voor soorten van de Vogelrichtlijn is vastgelegd in artikel 3.1 e.v. 1. 2. 3. 4. 5.
Het is verboden opzettelijk van nature in Nederland in het wild levende vogels van soorten als bedoeld in artikel 1 van de Vogelrichtlijn te doden of te vangen. Het is verboden opzettelijk nesten, rustplaatsen en eieren van vogels als bedoeld in het eerste lid te vernielen of te beschadigen, of nesten van vogels weg te nemen. Het is verboden eieren van vogels als bedoeld in het eerste lid te rapen en deze onder zich te hebben. Het is verboden vogels als bedoeld in het eerste lid opzettelijk te storen. Het verbod, bedoeld in het vierde lid, is niet van toepassing indien de storing niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de desbetreffende vogelsoort.
Het is mogelijk om ontheffing aan te vragen voor de overtreding van de verbodsbepalingen. De ontheffing kan worden verleend indien voldaan wordt aan de volgende criteria: - Er is geen andere bevredigende oplossing (alternatievenafweging); - Aanwezigheid geldig wettelijk belang conform Vogelrichtlijn. Een geldig wettelijk belang voor deze categorie soorten is o.a. belang 1: ‘in het belang van de volksgezondheid of openbare veiligheid’ (dit is dus strenger dan voor soorten van de Habitatrichtlijn en de andere soorten); - Er is geen verslechtering van de staat van instandhouding van de desbetreffende soort. Soorten van de Habitatrichtlijn, Verdrag van Bern en/of Bonn (artikel 3.5 e.v. Wnb) Deze categorie bestaat uit Europees beschermde soorten. De verbodsbepalingen zijn vastgelegd in artikel 3.5 e.v.: 1.
2. 3. 4. 5.
Het is verboden in het wild levende dieren van soorten, genoemd in bijlage IV, onderdeel a, bij de Habitatrichtlijn, bijlage II bij het Verdrag van Bern of bijlage I bij het Verdrag van Bonn, in hun natuurlijk verspreidingsgebied opzettelijk te doden of te vangen. Het is verboden dieren als bedoeld in het eerste lid opzettelijk te verstoren. Het is verboden eieren van dieren als bedoeld in het eerste lid in de natuur opzettelijk te vernielen of te rapen. Het is verboden de voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren als bedoeld in het eerste lid te beschadigen of te vernielen. Het is verboden planten van soorten, genoemd in bijlage IV, onderdeel b, bij de Habitatrichtlijn of bijlage I bij het Verdrag van Bern, in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te plukken en te verzamelen, af te snijden, te ontwortelen of te vernielen.
Onder de Wnb is het mogelijk om voor streng beschermde soorten zoals opgenomen in artikel 3.5 bij ruimtelijke ontwikkelingen te werken volgens een door de Minister goedgekeurde gedragscode. Hierbij geldt een vrijstelling van de verbodsbepalingen uit artikel 3.5. Naast het werken volgens een goedgekeurde gedragscode kan voor soorten zoals opgenomen in artikel 3.5 van de Wnb bij overtreding van de verbodsbepalingen een ontheffing worden aangevraagd. De ontheffing kan worden verleend indien voldaan wordt aan de volgende criteria: - Er is geen andere bevredigende oplossing (alternatievenafweging); - Aanwezigheid geldig wettelijk belang conform Habitatrichtlijn.
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
-
Een geldig wettelijk belang voor deze categorie soorten is o.a. belang 3: ‘in het belang van de volksgezondheid, de openbare veiligheid of andere dwingende redenen van groot openbaar belang, met inbegrip van redenen van sociale of economische aard en met inbegrip van voor het milieu wezenlijke gunstige effecten’; Er wordt geen afbreuk gedaan aan het streven de populaties van de betrokken soort in hun natuurlijke verspreidingsgebied in een gunstige staat van instandhouding te laten voortbestaan.
Andere soorten (artikel 3.10 e.v. Wnb) De categorie ‘andere soorten’ bestaat uit soorten zoals opgenomen in bijlage A en B van de wettekst. Dit zijn nationaal beschermde soorten. De verbodsbepalingen zijn vastgelegd in artikel 3.10 e.v.. Het is verboden: a. in het wild levende zoogdieren, amfibieën, reptielen, vissen, dagvlinders, libellen en kevers van de soorten, genoemd in de bijlage, onderdeel A, bij deze wet, opzettelijk te doden of te vangen; b. de vaste voortplantingsplaatsen of rustplaatsen van dieren als bedoeld in onderdeel a opzettelijk te beschadigen of te vernielen, of c. vaatplanten van de soorten, genoemd in de bijlage, onderdeel B, bij deze wet, in hun natuurlijke verspreidingsgebied opzettelijk te plukken en te verzamelen, af te snijden, te ontwortelen of te vernielen. Voor deze soorten geldt een vrijstelling wanneer aantoonbaar gewerkt wordt volgens een door de Minister van LNV goedgekeurde gedragscode. Daarnaast geldt ook vrijstelling bij ruimtelijke projecten voor soorten die staan op besluit vrijgestelde soorten. Het hangt per provincie af welke soort is vrijgesteld van de verbodsbepalingen in artikel 3.10, ook de grond waarvoor een vrijstelling geldt kan ook variëren tussen provincies. Wel dient rekening te worden gehouden met de zorgplicht (artikel 1.11 Wnb). Deze zorgplicht is verder in deze bijlage nog toegelicht.
Indien de ‘andere soorten’ niet zijn vrijgesteld en daarmee het voornemen de gestelde verboden in artikel 3.10 overtreedt, dient een ontheffing aangevraagd te worden bij de provincie waarin het voornemen plaatsvindt. Naast het werken volgens een goedgekeurde gedragscode kan voor soorten uit de categorie ‘andere soorten’ van de Wnb bij overtreding van de verbodsbepalingen een ontheffing worden aangevraagd. De ontheffing kan worden verleend indien voldaan wordt aan de volgende criteria: - Er is geen andere bevredigende oplossing (alternatievenafweging); - Aanwezigheid geldig wettelijk belang. Een geldig wettelijk belang voor deze categorie soorten is o.a. belang h ‘in het algemeen belang’; - Er wordt geen afbreuk gedaan aan het streven de populaties van de betrokken soort in hun natuurlijke verspreidingsgebied in een gunstige staat van instandhouding te laten voortbestaan.
Natuurtoets Netversterking Noordoost Nederland 110kV projectnummer 479579 10 maart 2023 revisie 00 TenneT TSO B.V.
Samenvatting gronden waarop een ontheffing verleend mag worden per categorie beschermde soorten (artikel 3.1, 3.5 en 3.10). Artikel 3.1 Artikel 3.5 Artikel 3.10 Soorten van de Ontheffingsgronden Soorten van de Andere Habitatrichtlijn, Vogelrichtlijn soorten Bonn & Bern Er bestaat geen andere bevredigende 1 Ja Ja Ja oplossing Leiden niet tot verslechtering van de staat van 2 Ja Ja Ja instandhouding volksgezondheid en openbare veiligheid Ja Ja Ja veiligheid van luchtverkeer Ja Nee Ja ter voorkoming van schade aan gewassen, Ja Ja Ja vee, bossen, visserij ter bescherming van Flora en Fauna Ja Ja Ja voor onderzoek, onderwijs, uitzetten en Ja Ja Ja herinvoeren van soorten / teelt dwingende reden van groot openbaar belang, 3 met inbegrip van sociale of economische aard Nee Ja Ja en met inbegrip van voor milieuwezenlijke gunstige effecten ruimtelijke inrichting of ontwikkeling Nee Nee Ja schade en overlast, ter beperking omvang populatie, ter bestrijding van lijden en ziekte, bestendig beheer en onderhoud (ook Nee Nee Ja natuurbeheer), algemeen belang, bestendig gebruik