CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 3 Hunebedstraat 16 Borger

RAAD: Lijst ingekomen stukken 23 januari 2025, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Brief college inzake onderzoek Joods vastgoed tijdens de Tweede Wereldoorlog16.342 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 2

Na het overlijden van haar man in 1888 woonde Froukje (Vrougien) Gottfriedt met haar kinderen in de woning. Betje Stern verliet als eerste de woning (voor 1892), daarna volgde David (1896) en Sibbe (1898). Philip en Jacoba bleven bij hun moeder wonen. David Stern had in 1898 het naastgelegen pand, welke op dat moment in twee woningen was gesplitst, voor f. 250,-- gekocht. Hij brak het pand af en bouwde er een nieuwe woning op en ging hier met zijn vrouw Saartje Gottfriedt (1873-1936) wonen. In Leiden was Betje Stern op 16 november 1892 als ongehuwde moeder van Vrouwkje Stern bevallen. Nadat zij in 1903 met Louis Meijer trouwde, kwam Vrouwkje tussen 1903 en 1908 bij haar oma, oom Philip en tante Jacoba in Borger wonen. Hier leerde zij Philippus Dalsheim (Noordbroek, 25-7-1894 - Auschwitz, 28-02-1943) kennen met wie zij op 16 mei 1922 te Borger huwde. Op dat moment waren haar oma (in 1917) en tante Jacoba (1913) al overleden. Na het overlijden van haar oom Philip (in 1925) bleven Philippus Dalsheim en Vrouwkje Stern in de woning op het adres Hunebedstraat 16 wonen. Woning In 1857 werd de eerste woning op het perceel van Hunebedstraat 16 gebouwd. Het huis was vanaf 1863 in bezit van de families Oosting-Bakker(Boelken), die de woning verhuurden. Toen in november 1889 de woning op een veiling werd

Philippus Dalsheim (1894-1943) - Hunebedstraat 16

33

verkocht, woonde in de woning de weduwe Froukje (Vrougien) Stern-Gottfriedt (Borger, 07-09-1827 - Borger, 14-05-1917) met haar vijf kinderen. In 1889 kochten de kinderen Philip, David en Jacoba Stern de woning voor f. 230,00. Na de aankoop braken zij de woning af en bouwden er een nieuwe woning op. Op 23 januari 1899 ondertekenden David Stern, Jacoba Stern en Philip Stern een onderhandse akte, waarbij David zijn 1/3 onverdeeld aandeel in huis, erf en tuin voor een bedrag van f. 210,-- aan zijn broer Philip en zijn zuster Jacoba verkocht. Hij had in 1898 de woning op het naastgelegen perceel gekocht (zie Hunebedstraat 14). Na het overlijden van Jacoba Stern (in 1913) en Philip Stern (in 1925) kwam de woning en tuin aan de Hunebedstraat 16, F2313 en F2314, in het bezit van zijn erfgename Vrouwkje Stern, hetgeen Philip Stern in zijn testament had vastgelegd. Na de deportatie van het gezin Dalsheim-Stern in oktober 1942 werd de woning door de gemeente vanaf 21 december 1942 tot 9 juni 1943 aan bierhandelaar Klaas Koornstra en aan Lambertus Eising, afkomstig uit Rolde, verhuurd. De gemeente stelde het huurcontract op. Lambertus Eising kocht op 9 juni 1943 de woning van de Algemeen Nederlandsch Beheer voor Roerende en Onroerende goederen (ANBO), die namens de Niederländische Grundstückverwaltung, welke belast was met de arisering van joods onroerend goed, voor een bedrag van f.

3.250,00. De verkoopakte werd bij notaris Jan Geert van Russen te Groningen ondertekend. Vanaf dat moment ontving Lambertus Eising de huur van Klaas Koornstra. Indien de gemeente huurbedragen heeft ontvangen, zijn deze aan de ANBO afgedragen. Op 14 december 1948 werd de akte van rechtsherstel opgesteld. De koop van de woning van 9 juni 1943 werd nietig verklaard en in het kadaster werd Philippus Dalsheim in een nieuwe legger als eigenaar vermeld. Lambertus Eising bleef na 1948 in de woning wonen en betaalde huur aan de bewindvoerster. Eind 1948 gold het gezin Dalsheim als vermist. Hun onroerend goed stond al sinds eind 1945 onder bewind van het Nederlandsch Beheersinsituut en zou dat blijven totdat er duidelijkheid zou zijn over het lot van het gezin Dalsheim. Bewindvoerster was nicht Betje Stern uit Utrecht, terwijl notaris Gerrit Grutterink uit Borger de administratie bijhield. Na de deportatie in oktober 1941 In opdracht van de Beauftragte des Reichskommissar für die Provinz Drenthe maakten Veld, chef-gemeenteveldwachter en gemeenteveldwachter Jan van Opheusden van de gemeente Borger op 30 november 1942 een inventarislijst van de goederen in de woning van Dalsheim. De spullen sloegen de veldwachters in een aparte kamer op, welke verzegeld werd. De op de lijst voorkomende ingemaakte etenswaren, 30 weckflessen, en 8.000 turven merkten zij met een X.

Deze werden ter beschikking van de burgemeester gesteld om deze onder noodlijdende families te verdelen. Ook meldde de politieman dat Dalsheim nog een schaap zou hebben in een

34

Joods rechtsherstel gemeente Borger-Odoorn - Bijlage 2

weiland bij Noordbroek. Er vond een heus politieonderzoek plaats, dat op 28 december 1942 werd afgesloten met het bericht dat het schaap in de gemeente Zuidbroek was gevonden. Het schaap kon er voorlopig blijven. Op 22 april 1943 werden de spullen van Dalsheim op de zolder van de kerktoren in Borger opgeslagen, omdat de woning was verkocht.48 In 1946 is door de bewindvoerder(s) het besluit genomen dat de goederen van Philippus Dalsheim verkocht zouden worden. In het kasboek in het vermogensdossier van Philippus Dalsheim, bijgehouden door notaris Gerrit Grutterink, staat bij 11 juli 1946 de aantekening: ‘de opbrengst verkochte goederen f. 429,95’. Op het moment van deze verkoping was nog niets bekend over het lot van het gezin Dalsheim.49 Erflater en erfenis In 1950 kwam er van het ministerie van Justitie duidelijkheid over de sterfdatum van Philippus Dalsheim (Noordbroek, 25-07-1894 - Auschwitz, 28-02-1943). Hij zou op 28 februari 1943 in Auschwitz zijn vermoord. Op 13 november 1950 maakte de ambtenaar van de Burgerlijke Stand in de gemeente Borger zijn overlijdensakte op. Op dezelfde dag stelde hij ook de overlijdensakten van zijn vrouw Vrouwkje Stern (Leiden, 16-11-1892 - Auschwitz, 15-10-1942) en zijn zonen Herman (Borger, 16-04-1927 - Auschwitz, 28-02-1943) en Berthold (Borger, 12-021929 - Auschwitz, 15-10-1942) op.

Op dat moment werden nog twee dochters uit het gezin vermist. Hun overlijdensakten werden op 30 augustus 1952 opgemaakt. Uit deze overlijdensakten, Lina Jacoba Dalsheim (Borger, 16-05-1923 - Auschwitz, 03-09-1943) en Jacoba Dalsheim (Borger, 26-09-1924 - Auschwitz, 31-12-1942), blijkt dat Lina Jacoba de langstlevende uit het gezin was. Zij was de erflater. Vanaf 30 augustus 1950 kon de zoektocht naar de erfgenamen van Lina Jacoba beginnen. Het blijkt dat haar ooms, tantes, neven en nichten allen voor 3 september 1943 waren overleden en niet in aanmerking kwamen voor de erfenis. Het onderzoek zal zich daarna hebben gericht op de nakomelingen van de grootouders van Lina Jacoba, veehandelaar Heijman Dalsheim, (Nieuwe Pekela, 09-04-1863 - Noordbroek, 25-01-1939) en Leah Heilbrunn (Spangenburg, ca.1870 - Noordbroek, 23-12-1937, )omdat haar moeder eerder dan haar vader was overleden. Van hun nakomelingen bleken tien personen na 3 september 1943 nog te leven. Deze nakomelingen woonden in: Australië (1), België (1), Frankrijk (1), Israël (1), Nederland (4), Verenigde Staten (1) en onbekend (1). Het onderzoek naar de erfgenamen heeft tot maart 1955 geduurd.

Na een beschikking van de arrondissementsrechtbank te Assen op 23 maart 1955 kon de erfenis door notaris Gerrrit Grutterink worden afgewikkeld en kon tot de verkoop van het onroerend goed van erflater Lina Jacoba Dalsheim worden overgegaan. 48 49

Gemeentearchief Borger, inv.nr. 43, Inventarisatie beheer goederen. Nationaal Archief, dossier 2.09.16.03 - 43738 - Dalsheim, F., Borger, document 010, 021.

Philippus Dalsheim (1894-1943) - Hunebedstraat 16

35

Op 14 april 1955 vond in Hotel Bieze de verkoping plaats van Hunebedstraat 16. Na herhaalde biedingen en gehouden beraad werd de koop gegund aan Lambertus Eising, landbouwer, wonende te Borger, A142, voor de door hem geboden som van f. 3.500,00.50 Bouwvergunningen Op bouwvergunningen van 1956 en 1962 is de bestaande situatie van voor 1956 te zien: de woning van Philippus Dalsheim. Land Na het overlijden van Philip Stern in 1925 kreeg Vrouwkje Stern, gehuwd met Philippus Dalsheim, een perceel ‘vastig’ veen en ondergrond in het Buinerboerveen, sectie C1903, groot 0.81.10 ha, dat hij in 1921 voor f. 1.550,-- had gekocht.51 In 1943 werd dit perceel door de ANBO namens de NGV voor een bedrag van f. 550,00, f. 1.000,00 minder dan de verkoopprijs in 1921, aan de landbouwers Willem Alingh en Annechien Alingh, weduwe van Geert Copinga, beiden te Buinen, verkocht. Het perceel was vrij van hypotheek. Op 13 mei 1943 passeerde bij notaris Adolf Grutterink de verkoopakte.52 Op 24 mei 1948 vond bij notaris Gerrit Grutterink te Borger het rechtsherstel plaats van de aankoop van het perceel C1903 in 1943. De aanwezigen verklaarden tot rechtsherstel te willen overgaan van de verkoop in 1943, waarbij werd opgemerkt dat het perceel veen ten tijde van de verkoop en thans nog ‘woeste grond’ was. Afgesproken werd dat het perceel in eigendom van Willem Alingh en Annechien Alingh bleef.

De Alinghs betaalden voor het perceel C1903 aan Betje Stern een bedrag van f. 324,00, hetgeen Geert Oldenbeuving, te Buinen, als zodanig door partijen benoemde deskundige aan het perceel als waarde toekende.53 Vermogensdossier Dalsheim In het vermogensdossier van Philippus Dalsheim bevinden zich 48 documenten, waaronder de eindbalans die per 1 juli 1951 werd opgemaakt. Hieruit blijkt dat de erfgenamen van Lina Jacoba Dalsheim f. 4.970,79 te verdelen hadden, en als de foutieve optelling in de eindbalans wordt gecorrigeerd, kwam er nog eens f. 100,-- bij. Hierbij moet worden opgemerkt dat de waarde van het onroerend goed, huis en tuin, in de balans op f. 3.500,00 werd geschat. Bijna vier jaar later vond op 14 april 1955 de verkoping plaats. Lambertus Eising kocht het voor f. 3.500,00.

50 51 52 53

Hyp4 - deel 1929 nummer 24. Hunebedstraat 16 - Hyp4 - deel 1199, nummer 88, Meijeringh - Philip Stern, akte 12-01-1921. Hunebedstraat 16 - C1903 - hyp4 dl 1681 nr. 17. Akte d.d. 31-5-1943. Hyp4, dl 1751, nummer 16 - rechtsherstel Dalsheim - Alingh - 1948. De akte van transport van 31-5-1943, deel 1580 of 1581 nr. 17 is niet gevonden.

36

Joods rechtsherstel gemeente Borger-Odoorn - Bijlage 2

De gemeente Borger heeft na de deportatie van de familie Dalsheim de gemeentelijke belastingen, wegenbelasting, f. 1,80 per jaar en de grondbelasting, f. 20,--, per jaar eerst van de oorlogskoper en daarna van bewindvoerster Betje Stern ontvangen. Hierbij mag worden vermeld dat de bewindvoerster de huurinkomsten van de woning kreeg. Uit het vermogensdossier is op te maken dat Betje Stern voor haar bewindvoering betreffende Philippus Dalsheim een beloning kreeg van ongeveer f. 11,75 per jaar en het NBI mocht jaarlijks een bedrag van f. 23,50 in rekening brengen. Dit was op een geschat vermogen van f. 4.700,-- berekend. In het vermogensdossier zijn geen nota’s van notaris Grutterink te vinden waarop de kosten staan die hij voor zijn werkzaamheden in rekening heeft gebracht. Er zijn wel betalingen aan hem gedaan, twee keer vermeld onder ‘inning’. Met ingang van 29 september 1951 werd de bewindvoering door Betje Stern door het NBI beëindigd.54 Daarmee was nog niet alles afgewikkeld. De woning Hunebedstraat 16 moest nog worden verkocht. Dat bleek nog een lange administratieve weg mede doordat vijf van de erfgenamen in het buitenland woonde en van een persoon geen verblijfplaats bekend was. Door de Arrondissementsrechtbank te Assen moesten nog twee beschikkingen worden afgegeven, alvorens de erfenis in 1955 kon worden afgewikkeld.

De oorlogskopers In 1947 stonden de 65-jarige landbouwer Willem Alingh en de 33-jarige landbouwer Lambertus Eising, voor de Vierde Kamer van het Tribunaal te Assen terecht, omdat zij voordeel behaalden uit door de Duitse bezetter genomen maatregelen door van de ANBO onroerend goed te kopen, toebehorende aan joodse families.55 Veertien dagen later werd Willem Alingh te Borger tot een verbeurdverklaring van f 250,-- veroordeeld, terwijl de beschuldigingen tegen Lambertus Eising te Borger vervallen werden verklaard.56 Notariaat Wij hebben van het notariaat in Borger geen inzage gekregen in de afhandeling van de erfenis, de erfrechtverklaring en de kosten die de notarissen voor hun werkzaamheden hebben gedeclareerd. Het is niet uit te sluiten dat in de toekomst, wanneer deze dossiers openbaar worden, nog andere zaken bekend worden.

54 55 56

NA, dossier 2.09.16.03 - 43738, Dalsheim, F., Borger, document 010, 021. PDAC, 01-03-1947. PDAC, 17-03-1947.

Philippus Dalsheim (1894-1943) - Hunebedstraat 16

37

12. De rol van de gemeente Borger Het gemeentebestuur van Borger is op geen enkele wijze betrokken geweest bij: - de verkoop van de woning Hunebedstraat 16 tijdens de Duitse bezetting in 1943 en het rechtsherstel hiervan in 1948; - de verkoop van landerijen van Philippus Dalsheim, welke hij op 10 mei 1940 in zijn bezit had en welke hij vanaf 1941 op grond van verordening 102/1941 (27 mei 1941) moest verkopen. Na de deportatie van het gezin Dalsheim-Stern in oktober 1942 werd de woning door het gemeentebestuur vanaf 21 december 1942 tot en met 9 juni 1943 verhuurd. Het gemeentebestuur stelde hiervoor een huurcontract op. Op laatstgenoemde datum kocht één van de twee huurders de woning. De door de gemeente ontvangen huurbedragen zijn vermoedelijk aan de ANBO afgedragen. Het gemeentebestuur heeft meegewerkt aan verordening no. 6/1941, de registratie van joden. De joodse inwoners van de gemeente Borger hebben hiervoor aan de gemeente leges betaald. Het gemeentebestuur en de plaatselijke politie hebben opdrachten van de Duitse bezetter ten aanzien van het op transport plaatsen van de familie Dalsheim, de inventarisatie van de roerende goederen in hun woning, de opslag hiervan en het transport van een deel van deze roerende goederen naar de Nederlandsche Volksdienst in Assen voor doorvoer naar Duitsland uitgevoerd.

De levensmiddelen uit de woning van Philippus Dalsheim zijn door de burgemeester beschikbaar gesteld aan de plaatselijke afdeling van de Nederlandsche Volksdienst. De gemeente Borger heeft na de deportatie van de familie Dalsheim de gemeentelijke belastingen, wegenbelasting, f. 1,80 per jaar en de grondbelasting, f. 20,--, per jaar eerst van de oorlogskoper en daarna van bewindvoerster Betje Stern ontvangen. Hierbij moet worden vermeld dat Betje Stern de huurinkomsten van de woning kreeg.

38

Joods rechtsherstel gemeente Borger-Odoorn - Bijlage 2

13. Schema erfgenamen Erfgenamen van Filippus Dalsheim (1894-1943) & Vrouwkje Stern (1892-1942) en Lina J. Dalsheim (1923-1943), volgens hypotheekakte Ook erfgenamen ? Volgorde erfgenamen volgens hypotheekakte

1

2

3

Frouke Dalsheim (1857-1939) & Benjamin Wolf (1863-1942) ki Betje Wolf (1893-1943) & Gerrit Abrahams (1887-1943) ki: zie 1.2 Esther Wolf (1894-1944) & Marcus H. Heertjes (1887-1944) ki: zie 2.1 Joël Wolf (1896-1943) & Roosje L. Niekerk (1906-1942)

1

Berendje Dalsheim (1861-1943) & Nathan Pels (1858-1919) ki Frouke Pels (1887-1942) & Samuël Blok (1882-1942)

3

1

1

2

Filippus Pels (1888-1957) & 2: Carolina Visser

2

3

Simon Pels (1889-1891)

3

4

Heijman Dalsheim 1863-1939 & Leah Heilbrunn 1870-1937 ki Filippus Dalsheim (1894-28-02-1943) & Vrouwkje Stern (1892-15-10-1942) ki: zie 1. Oscar Dalsheim (1895-1942)

Daniël Dalsheim (1896-1942)

4

Berendje Wolf (1897-1943) & Andries Witmond (1893-1943)

4

Herman Pels (1890-1942) & 2: Jacoba Valk (…. - 1934)

5

Filippus Wolf (1899-1944) & Amalia Swaab (1904-1943)

5

N.N. (1891-1891)

6

Israël Wolf (1902-1944) & Bertha Sachs (1897-1942)

6

Esther Pels (1892-1943) & Heiman Valk (1891-1942)

6

Max Dalsheim (1903-1942)

7

Rieka Wolf (1903-1942) & Lodewijk Hildesheim (1895-1943)

7

Rozette Pels (1894-na 1959) & Abraham Krammer (….-na 1959)

7

N. Dalsheim (1910-1910)

8

Simon Pels (1896-1943) & Hertha Visser (1906-1945)

9

Jacob Pels (1901-1984) & E.C. van de Groenedaal (1905-1981)

1.2

2.1

kind van 1: Frouke Dals-Abrahams (1917-na 1982) Sara Heertjes (ca 1930 - na1965; Israël)

Amaila Dalsheim (1898-1942) & Jacob Kropveld (1889-1942) ki vermoord: Auschwitz 5 Esther Dalsheim (1900-1901)

2

1.1

kinderen van 1: Lina J. Dalsheim (1923 - 03-09-1943)

1.2

Jacoba Dalsheim (1924 - 31-12-1942)

1.3

Herman Dalsheim (1927 - 28-02-1943)

1.4

Berthold Dalsheim (1929 - 15-10-1942)

4

5

1

Abraham Heilbrunn …. - 1949 ki Oscar Heilbrunn Azn.

5

2

Käthe Heilbrunn

4

5

1

Levi Heilbrunn 1878-1939 ? ki Oskar Heilbrunn Lzn.

5

2

Max Heilbrunn

5

3

Paul Heilbrunn

Philippus Dalsheim (1894-1943) - Hunebedstraat 16

39

14. Genealogie Dalsheim Generatie I I.1- Mathis Dalsheim (1730-1770), gehuwd met Charlotte (Entje)/Chodel/Lyon/ Levi Chodel (1724-1815). Kind: II.1. Generatie II II.1- (Moise) Mozes Mattheus Dalsheim (Dalssem) (1758-1824), gehuwd met Saartje (Sara) Jonas (1761-1840). Kind: III.1. Generatie III III.1- Daniël/Jechiel Mozes Dalsheim (Zuidbroek, 10-06-1795 - Noordbroek, 23-04-1871), (vleeshouwer), op 14-09-1826 te Noordbroek gehuwd met: Frouwke Philippus Goudsmit (1804-1889). Kinderen: IV.1 t/m IV.9. Generatie IV IV.1. Saartje (Daniel) Dalsheim (27-03-1830 - ?) op 15-09-1864 te Nieuwe Pekela gehuwd met: weduwnaar Heiman-Haiman Nochums de Levie (07-08-1818 - ?). Kinderen uit het tweede huwelijk: V.6 t/m V.10. Op 03-10-1850 was hij met Vrouwke de Levie (Farmsum, 30-04-1825 - 24-10-1863) gehuwd. Kinderen uit dit eerste huwelijk: V.1 t/m V.5. IV.2- Philippus (Daniël) Dalsheim (Noordbroek, 07-06-1831 - Noordbroek, 0810-1910) huwt op 03-02-1857 te Nieuwe Pekela met Esther de Levie, (Nieuwe Pekela, 13-11-1821 - Noordbroek 25-05-1892, dochter van Daniel Benjamins de Levie (vleeshouwer) en Berendje Filips). Kinderen: V.11. t/m V.14. IV.3- Hendriktje Dalsheim (1832-1833). IV.4- Mozes (Daniel) Dalsheim (1833-1924) huwde op 23 mei 1859 te Nieuwe Pekela met Hendeltje de Levie. Kinderen: V.15. t/m V.20.

40

Joods rechtsherstel gemeente Borger-Odoorn - Bijlage 2

IV.5- Roosje ‘Daniel’ Dalsheim (1835-1920) huwde op 21 mei 1864 te Noordbroek met Hartog van der Hak (1822-1904). Kinderen: V.21. t/m V.28. IV.6- Frosina Dalsheim (1837-?) huwde op 15-11-1876 te Amsterdam met Isaac Koster. Tweede huwelijk met Marcus Levie van der Bokke. IV.7- Johanna Daniels Dalsheim (1839-1909) huwde op 22 mei 1862 te Noordbroek met Nathan ‘Jozef ’ Wolf (1826-1907). Kinderen: V.29 tot en met V.43. IV.8- Klaartje Dalsheim (1841-1841). IV.9- Izaäk (Daniel) Dalsheim (1843-1919) huwde in 1873 met Schoontje David Simons (1846-1916). Kinderen: V.44 tot en met V.50. Generatie V Kinderen uit het (eerste) huwelijk van Heiman-Haiman Nochums de Levie (1818 -?) (IV.1) en Vrouwke de Levie (1825-1863): V.1- Meijer de Levie (1855-1857). V.2- Clara de Levie (1856-?). V.3- Nochum de Levie (1858-?). V.4- Benjamin de Levie (1861-1861). V.5- Meijer de Levie (1863-?). Kinderen uit het (tweede) huwelijk van Heiman-Haiman Nochums de Levie (1818 -?) en Saartje Daniël Dalsheim (1830-?) (IV.1) V.6- Daniel de Levie (1866-1942). V.7- Samuel de Levie (1867-1940). V.8- Frouwke de Levie (1869-1943). V.9- Rachel de Levie (1870-1943). V.10- Johanna de Levie (1873-1877).

Kinderen van Philippus (Daniël) Dalsheim (1831-1910) (IV.2) en Esther de Levie(1821-1892): V.11- Frouke Dalsheim (Meeden, 0-11-1857 - Musselkanaal, 24-05-1935), gehuwd met slager Benjamin Wolf (Onstwedde, 29-07-1863 - Auschwitz, 13-11-1942), zoon van Joël Wolf en Bettje Levie. Kinderen: VI.1 t/m VI.7. V.12- Heiman Dalsheim (Nieuwe-Pekela, 07-07-1859 - Nieuwe Pekela, 14-03-1860). V.13- Berendje Dalsheim (Noordbroek, 28-02-1861 - Sobibor, 26-03-1943) huwde op 13-08-1886 te Noordbroek met Nathan Pels (Delfzijl, 24-12-1858 - Delfzijl, 10-05-1919), zoon van Simon Pels en Frouktje Bierschink. Beroep: ‘vleeschhouwer’ (1886, 1896, 1914). Kinderen: VI.8 t/m VI.17.

Philippus Dalsheim (1894-1943) - Hunebedstraat 16

41

Links: Berendje Dalsheim (Noordbroek, 28-02-1861 - Sobibor, 26-03-1943). Rechts: Nathan Pels (Delfzijl, 24-12-1858 - Delfzijl, 10-05-1919) (Foto’s: Joods Monument) V.14- Heijman Dalsheim, (Nieuwe Pekela, 09-04-1863 - Noordbroek, 25-01-1939), gehuwd met Leah Lina Heilbrunn (Spangenburg, 21-04-1870 - Noordbroek, 23-12-1937), dochter van Oscar Heilbrunn en Amalia Plaut. Hij was veehandelaar van beroep. Kinderen: zie VI.18 t/m VI.24. Kinderen van Mozes (Daniel) Dalsheim (1833-1924) (IV.4) en Hendeltje de Levie: V.15- Daniel Dalsheim (1860-1937). V.16- Berendje Dalsheim (1861-?). V.17- Maurits de Levie (1863-?). V.18- Daniel Benjamin Dalsheim (1864-1940). V.19- Izaak Dalsheim (1866-1943). V.20- Frouwke Dalsheim (1869-1942). Kinderen van Roosje ‘Daniel’ Dalsheim (1835-1920) (IV.5) en Hartog van der Hak (1822-1904): V.21- Saartje van der Hak (1865-1931). V.22- Daniel van der Hak (1866-1942). V.23- Hester van der Hak (1866-1943). V.24- Frouke van der Hak (1868-1942). V.25- Heimann van der Hak (1869-1943).

42

Joods rechtsherstel gemeente Borger-Odoorn - Bijlage 2

V.26- Levie van der Hak (1870-1943). V.27- Stillborn van der Hak (1872-?). V.28- Mietje/Mirjam van der Hak (1876-1909). Kinderen van Johanna Daniels Dalsheim (1839-1909) (IV.7) en Nathan ‘Jozef’ Wolf (1826-1907): V.29- Jozef ‘Nathan’ Wolf (1863-1926). V.30- Frouwke (Fradche) bath Nathan Wolf (1864-1940). V.31- Rebekka Wolf (1866-1871). V.32- Daniel ‘Nathan’ Wolf (1867-1939). V.33- Saartje Wolf (1869-1943). V.34- Jozef Wolf (1870-?). V.35- Sientje ‘Nathan’ Wolf (1870-1942). V.36- Rozina Wolf (1870-?). V.37- Lea Wolf (1872-1872). V.38- Rozetta Wolf (1873-± 1873). V.39- Mozes Wolf (1874-1893). V.40- Rozette ‘Nathan’ Wolf (1878-1960). V.41- Samuel Nathan Wolf (1881-1941). V.42- Izaak Wolf (1883-1942). V.43- David Wolf. Kinderen van Izaäk (Daniel) Dalsheim (1843-1919) (IV.9) en Schoontje David Simons (1846-1916): V.44- Daniël Izaak Dalsheim (1874-1876). V.45- David Dalsheim (1875-1943). V.46- Daniël Dalsheim (1878-1943). V.47- Eva Izaäk Dalsheim (1881-1942). V.48- Frouwke Dalsheim ((1884-1943). V.49- Marieke Dalsheim (1887-1942). V.50- Simon Dalsheim (1892-1893). Generatie VI Kinderen van Frouke Dalsheim (1857-1935) en Benjamin Wolf (1863-1942) (V.1): VI.1- Betje Wolf (Musselkanaal, 04-03-1893 - Sobibor, 04-06-1943), gehuwd met Gerrit Abrahams (Monnickendam, 24-10-1887 - Sobibor, 04-06-1943), visverkoper. Kinderen: VII.1. en VII.2.

VI.2- Esther Wolf (Musselkanaal, 24-01-1894 - Auschwitz, 08-04-1944), huwt op 18-07-1929 te Amsterdam met Marcus Hartog Heertjes (Amsterdam, 09-07-1887 - Auschwitz, 08-04-1944). Beroep: Pensionhouder. Kind: VII.3. VI.3- Joël Wolf (Musselkanaal, 28-02-1896 - Auschwitz, 28-02-1943), gehuwd met Roosje Louise Niekerk (Den Haag, 10-10-1906 - Auschwitz, 29-10-1942). Het echtpaar had geen kinderen.

Philippus Dalsheim (1894-1943) - Hunebedstraat 16

43

VI.4- Berendje Wolf (Musselkanaal, 14-09-1897 - Sobibor, 04-06-1943) en Andries Witmond (Monnickendam, 22-03-1893 - Sobibor, 04-06-1943). Kinderen: VII.4 en VII.5 VI.5- Philippus Wolf (Stadskanaal, 15-12-1899 - Auschwitz, 31-03-1944), gehuwd met Amalia Swaab (Amsterdam, 10-11-1904 - Auschwitz, 03-09-1943). Het echtpaar had geen kinderen. VI.6- Israël Wolf (Musselkanaal, 02-05-1902 - Midden-Europa, 31-03-1944), gehuwd met Bertha Sachs (Vlagtwedde, 22-04-1897 - Auschwitz, 23-11-1942). Kind: zie VII.6. VI.7- Rieka Wolf (Musselkanaal, 19-04-1903 - Ausdchwitz, 19-10-1942), gehuwd met Lodewijk Hildesheim (Groningen, 23-07-1895 - Malapane (Silezië, 31-01-1943). Het echtpaar had geen kinderen. Kinderen van Berendje Dalsheim (1861-1943) (V.13) en Nathan Pels (1858-1919) (V.3) VI.8- Frouke Pels (Farmsum, 06-06-1887 - Auschwitz, 05-11-1942), gehuwd met Samuel Blok (Groningen, 30-05-1882 - Auschwitz, 05-11-1942), zoon van Mozes Blok en Jettje de Swaan. Kinderen, zie VII.7 - VII.9. VI.9- Philippus Uri Pels (Delfzijl, 25-06-1888 - Delfzijl, 16-09-1957). Beroep: veekoopman. Eerste huwelijk met Augusta Silversmit (Zilversmit) (Warsingfehn (Leer), 02-051883 - Auschwitz 22-10-1943). Tweede huwelijk: Carolina Visser. Kinderen: zie VII.10-VII.14.

Trouwfoto van Augusta Silversmit (Zilversmit) en Philippus Uri Pels, genomen op 5 mei 1912 te Warsingsfehn. (Uit; Bottema, J., Ze waren onder ons. 300 Jaar joden in Delfzijl, Delfzijl 1980, blz. 138.)

44

Joods rechtsherstel gemeente Borger-Odoorn - Bijlage 2

VI.10- Simon Pels (Delfzijl, 23-10-1889 - Delfzijl, 11-07-1891) VI.11- Herman Pels (Delfzijl, 21-11-1890 (of 28-11) - Auschwitz, 16-10-1942). Beroep: vleeschhouwer (1918). Zijn eerste huwelijk was met Cornelia Gans die op 28 januari 1919 in Delfzijl is overleden. Daarna is hij op 4 mei 1921 met Jacoba (Yochebet) Valk getrouwd in Delfzijl, waar zij op 18 januari 1934 is overleden. Betje en Jacob Pels waren kinderen uit zijn tweede huwelijk. Betje werkte als leerling-verpleegkundige in het Apeldoornse Bos en Jacob woonde bij zijn vader in Oostende. Beide kinderen zijn ook in Auschwitz vermoord. Zijn derde huwelijk was met Siena Joosten (Hoogezand, 26-05-1898 - Auschwitz, 06-10-1942) met wie hij in 1939 naar Oostende is verhuisd. VI.12- Doodgeboren zoon Pels (Delfzijl, 02-12-1891 - Delfzijl, 02-12-1891). VI.13- Esther Pels (Delfzijl, 07-11-1892 - Auschwitz, 22-10-1943), gehuwd met Heiman Valk (Wildervank, 12-09-1891 - Auschwitz, 29-10-1942). Beroep: pluimveehandelaar. In april 1942 woonde dit gezin op adres Eerste Middellandstraat 40a, Rotterdam.1 Kinderen zie VII.15-VII.20. VI.14- Rozette Pels (Delfzijl, 19-02-1894 - na 1959), gehuwd met Abraham Krammer (? - na 1959). Beroep: zakkenhandelaar. Het echtpaar Krammer-Pels vierde op 21 november 1959 in Naarden dat zij 40 jaar waren getrouwd.2 Voor 1940 woonden zij in Leeuwarden.

VI.15- Simon Pels (Farmsum, 11-08-1896 (of 13-08) - Auschwitz, 31-01-1943). Hij was via Mechelen gedeporteerd. Hij was met Hertha Visser (Geesen, 09-10-1906 - Auschwitz, 1945) gehuwd. Kind: zie VII.21. VI.16- Jetje Pels (12-10-1897 - Auschwitz, 23-11-1942), gehuwd met Nathan West (Wildervank, 25-05-1894 - Midden-Europa, 31-03-1944). VI.17- Jacob Pels (Farmsum, 12-02-1901 - Oostende, 03-03-1984). Hij was op 18-12-1929 te Rotterdam gehuwd met Elizabeth Catharina van de Groenedaal (Rotterdam, 16-12-1905 - Oostende, 10-08-1981), dochter van Fransiscus van de Groenedaal en Anna Weemering. Zij was van Jacob Melhado gescheiden. Zijn beroepen waren zakkenhandelaar en koopman in vis. In 1935 verhuisde het gezin Jacob Pels en Elizabeth Catharina van de Groenedaal naar Antwerpen.3 Kind: zie VII.22.

1 2 3

Hage, drs. R.C. en mr. J.H. de Vey Mestdagh e.a., De Joodse Gemeenschap van Veendam-Wildervank, Muntendam en Meeden, Groningen 1985. Nieuw Israeliëtisch weekblad, 06-11-1959. Rotterdam Stadsarchief (bevolkingsregisters).

Philippus Dalsheim (1894-1943) - Hunebedstraat 16

45

Kinderen van Heiman Dalsheim (1863-1939) (V.14) en Leah Lina Heilbrunn (1870-1937): VI.18- Philippus Dalsheim (Noordbroek, 25-7-1894 - Auschwitz, 28-02-1943) op 16-05-1922 te Borger gehuwd met Froukje Stern (Leiden, 16-11-1892 - Auschwitz, 15-10-1942). Zie ook genealogie Stern. Kinderen: zie VII.23-VII.26. VI.19- Oscar Dalsheim (Noordbroek, 04-08-1895 - Auschwitz, 25-07-1942). Hij was ongehuwd. VI.20- Daniel Dalsheim (Noordbroek, 22-10-1896 - Auschwitz, 01-08-1942). Hij was ongehuwd. VI.21- Amalia Dalsheim (Noordbroek, 09-04-1898 - Auschwitz, 22-10-1942), gehuwd te Noordbroek op 17-12-1931 met manufacturier Jakob Kropveld (Emmen, 02-10-1889 - Auschwitz, 22-10-1942), zoon van Abraham Kropveld en Betje Stern. Kinderen: zie VII.27-VII.28. VI.22- Ester Dalsheim (Noordbroek, 21-10-1900 - Noordbroek, 19 -08-1901). VI.23- Max Dalsheim (Noordbroek,16-08-1903 - Auschwitz, 30-09-1942). VI.24- Doodgeboren zoon Dalsheim (Noordbroek, 23-01-1910 - Noordbroek, 23-01-1910). Generatie VII Kinderen van Betje Wolf (1893-1943) (VI.1) en Gerrit Abrahams (1887-1943): VII.1- Judith Roosnek-Abrahams (Monnickendam, 19-07-1914 - Auschwitz, 26-02-1943). Gehuwd met: Samuel Roosnek (Amsterdam, 07-07-1910 - Auschwitz, 26-02-1943). Beroep: Magazijnbediende. Kind: VIII.1.

VII.2- Frouke Dal-Abrahams (geboorteplaats onbekend, 2 april 1917 - na 1982) Froukje Dal-Abrahams is geboren en getogen in Monnickendam, waar haar familie deel uitmaakte van de kleine joodse gemeenschap. Na de Tweede Wereldoorlog, waarin zij haar gehele familie kwijtraakte, vertrok zij met haar gezin naar Indonesië, waar vandaan zij in 1958 terugkeerde. Toen het voormalig ouderlijk huis voor bewoning vrijkwam in 1976, keerde het echtpaar Dal-Abrahams terug naar Monnickendam. (Uit: Nieuw Israeliëtisch weekblad, 01-10-1982) Kind van Esther Wolf (1894-1944) (VI.2) en Marcus Hartog Heertjes (1887-1944) VII.3- Sara Heertjes (geboorteplaats onbekend, datum onbekend (vermoedelijk Amsterdam, ca. 1930 - plaats van overlijden onbekend, datum onbekend; Israël, na 1965).

46

Joods rechtsherstel gemeente Borger-Odoorn - Bijlage 2

De choepa van Saartje Heertjes en Jehuda Dworkas vond plaats op 13-02-1951 te Massoeoth Jitsgak (Tel-Aviv, Postbus 2788). In: Nieuw Israeliëtisch weekblad, 02-02-1951. Op 21 juli 1965 overleed Jehuda Dworkis door een noodlottig ongeval. Uit aller naam Sara Dworkis-Heertjes. Massuyoth Yizhak. In: Nieuw Israeliëtisch weekblad, 30-07-1965. Kinderen van Berendje Wolf (1897-1943) (VI.4) en Andries Witmond (1893-1943): VII.4- Philip Benjamin Witmond (Monnickendam, 07-07-1924 - Sobibor, 04-06-1943). VII.5- Benjamin Philip Witmond (Monnickendam, 03-09-1928 - Sobibor, 04-06-1943). Kind van Israël Wolf (1902-1944) (VI.6) en Bertha Sachs (1897-1942). VII.6- Frouke Emma Wolf (Onstwedde, 29-01-1932 - Auschwitz, 23-01-1942). Kinderen van Frouke Pels (1887-1942) (VI.8) en Samuel Blok (1882-1942): VII.7- Mozes Blok (Groningen, 15-10-1908 - Brighton, maart 1986). Gehuwd met: Silvia Swirski (Kirsanow (Litouwen), 1908). VII.8- Betje Pels-Blok (Groningen, 14-10-1909 - Auschwitz, 21-09-1942). Beroep: Kantoorbediende. Gehuwd met: Andries Pels (Delfzijl, 23-06-1909 - Wissenkerke, 03-09-1975). VII.9- Nathan Blok (Groningen, 28-11-1913 - Extern kommando Oranienburg, 08-10-1942). Beroep: koopman. Nathan Blok zou getrouwd zijn geweest met Elisa Judelewsky, geboren op 21 juli 1912 in Antwerpen. Elisa zat ondergedoken aan de Nijmeegsebaan bij Nijmegen (Heilig Landstichting).

Mogelijk heeft Elisa de oorlog overleefd.4 Kinderen van Philippus Uri Pels (1888-1957) (VI.9) en Augusta Silversmit (1883-1943): VII.10- Bettie Pels (Delfzijl, 15-03-1913 - Auschwitz, 11-12-1942). Op 08-09-1933 te Delfzijl gehuwd met slager Levie van Dam (Leens, 30-06-1910 - Auschwitz, 30-09-1942), zoon van Victor van Dam en Rozette van Hessen. Kinderen: VIII.2 en VIII.3. VII.11- Moritz Pels (Delfzijl, 19-03-1914 - Midden-Europa, 09-05-1945). Hij was ongehuwd. VII.12- Flora Pels (Warsingfehn, 1916 - na 1981). Op 31-10-1940 te Groningen gehuwd met bakker Tjapko Niehof (Termunten, ca. 1922 - Weiwerd, 03-04-1981), zoon van Renzo Niehof en Jantina Willem Visscher. Het echtpaar Niehof stond naast C. Pels-Visser als enige bij de overlijdensadvertentie van Philippus Pels vermeld. Het echtpaar had kinderen. 4

www.oorloginnijmegen.nl De onderduik, joden die van elders in Nijmegen onderdoken, blz. 6. Van een of meer mensen in dit gezin hebben wij niet kunnen vaststellen of zij de oorlog al dan niet overleefd hebben. Hun naam is niet teruggevonden op lijsten van overlevenden, maar wij hebben hen ook niet met zekerheid kunnen terugvinden in In Memoriam. Zij zijn in het monument als ‘overlevend’ aangeduid en hun naam is niet vermeld.

Philippus Dalsheim (1894-1943) - Hunebedstraat 16

47

Vanaf links: Moritz Pels (Delfzijl, 19-03-1914 - Midden-Europa, 09-05-1945) (VII.11), Bettie Pels (Delfzijl, 15-03-1913 - Auschwitz, 11-12-1942) (VII.10) en Nathan Pels (Weiwerd, 15-03-1918 - Polen, 31-03-1944) (VII.13). Uit: Bottema, Ze waren, blz. 138). VII.13- Nathan Pels (Weiwerd, 15-03-1918 - Polen, 31-03-1944). VII.14- Froukje Pels (Weiwerd, 31-08-1921 - na 1945) Op 02-06-1942 te Slochteren gehuwd met koopman Levi Simon Bollegraaf (Siddeburen, 10-05-1915 - Auschwitz, 30-09-1942), zoon van Barend Bollegraaf en Carolina Potsdammer. Het echtpaar woonde in Schildwolde, gemeente Slochteren. Ze hadden geen kinderen. De echtgenote zat in haar woonplaats ondergedoken, maar moest wegens gevaar van ontdekking van dat adres vertrekken. Bij vertrek liet zij een koffer achter met daarin onder meer een aantal sieraden. Na een inval is die koffer verdwenen. De echtgenote heeft de oorlog overleefd. De onderduikgevers hebben na de oorlog geen verklaring willen afleggen, omdat zij zich niets konden herinneren. In het archief van de Stichting Sieraden-Comité ligt onder meer correspondentie, een onder ede afgelegde verklaring en een lijst van de geroofde sieraden.5 Na de oorlog is zij met Kornelis Jansema getrouwd. Kinderen van Esther Pels (1892-1943) (VI.13) en Heiman Valk (1891-1942): VII.15- Jonas Valk (Delfzijl, 14-02-1915 - Polen, 31-03-1944). Beroep: pluimveehandelaar.

VII.16- Bertha Querido-Valk (Wildervank, 02-08-1916 - Auschwitz, 22-10-1943). Haar echtgenoot, Jacob Querido, overleeft de oorlog. VII.17- Nathan Valk (Wildervank, 06-08-1917 - Auschwitz, 30-09-1942). Beroep: pluimveehandelaar. Gehuwd met: Jansje Valk-de Vries (Rotterdam, 22-06-1921 - Auschwitz, 30-09-1942). 5

NIOD, Archief Stichting Sieraden-Comité, doos HF 8, dossier 110.

48

Joods rechtsherstel gemeente Borger-Odoorn - Bijlage 2

VII.18- Frouwkje Valk (Wildervank, 03-10-1919 - Auschwitz, 30-09-1942). VII.19- Geertruida Valk (Wildervank, 03-02-1921 - Auschwitz, 30-09-1942). VII.20- Roza Valk (Wildervank, 07-05-1922 - Auschwitz, 30-09-1942). Nathan Valk (VII,17) en zijn vrouw Jansje Valk-de Vries en zijn zusjes Frouwkje Valk (1919), Geertruida (1921 en Roza Valk (1922) werden op dezelfde dag opgepakt en kwamen op 31-07-1942 aan in kamp Westerbork. Gezamenlijk gingen ze op 03-08-1942 op transport naar Duitsland.6 Kind van Simon Pels (1896-1943) (VI.15) en Hertha Visser (1906-1945): VII.21-Sonja Francisca Pels (Emden, 10-12-1927 - Auschwitz, 28-09-1942). Het echtpaar woonde in Oostende. Kind van Jacob Pels (1901-1984) en Elizabeth Catharina van de Groenedaal (1905-1981): VII.22- Nico Pels. Kinderen van Philippus Dalsheim (1894-1943) en Froukje Stern (1892-1942): VII.23- Lina Jacoba Dalsheim (Borger, 16-05-1923 - Auschwitz, 03-09-1943). VII.24- Jacoba Dalsheim (Borger, 26-09-1924 - Auschwitz, 31-12-1942). VII.25- Herman Dalsheim (Borger, 16-04-1927 - Auschwitz, 28-02-1943). VII.26- Berthold Dalsheim (Borger, 12-02-1929 - Auschwitz, 15-10-1942). Kinderen van Amalia Dalsheim (1898-1942) en Jakob Kropveld (1889-1942): VII.27- Betsie Liena Kropveld (Groningen, 31-08-1932 - Auschwitz, 22-10-1942). VII.28- Evalientje Kropveld (Emmen, 25-01-1938 - Auschwitz, 22-10-1942).

Generatie VIII Kind van Judith Roosnek-Abrahams (1914-1943) en Samuel Roosnek (1910-1943) VIII.1- Hans Roosnek (Rotterdam, 11-04-1938 - Auschwitz, 26-02-1943). Kinderen van Bettie Pels (1913-1942) (VII.10) en Levie van Dam (1910-1942): VIII.2- Victor van Dam (Groningen, 27-06-1934 - Auschwitz, 11-12-1942); VIII.3- Augüsta Roza van Dam (Hoogkerk, 24-07-1940 - Auschwitz, 11-12-1942).

6

Zie Joods Monument, nfo: aaldrik2001@yahoo.com.

Philippus Dalsheim (1894-1943) - Hunebedstraat 16

49

15. Genealogie Heilbrunn Generatie I I.1- Oscar Asser Heilbrunn (Spangenberg (Eder, Kassel), 29-03-1839 - Spangenberg, 11-05-1892) op 14-10-1866 te Spangenberg gehuwd met: Amalia Plaut (Spangenberg, 01-04-1843 - Spangenberg, 21-09-1917). Kinderen: II.1 t/m II.3. Generatie II II.1- Abraham Heilbrunn (1874 - Haïfa, 08-02-1949), gehuwd met Lina Spangenthal (Spangenberg, Hessen, 11-11-1876 - Haifa, 1968), dochter van Meier Josef Spangenthal (Spangenberg (Hessen), 1842 - 1886) en Friederike Meierfeld Meyerfeld (Ziegenhain (Schwalmstadt, Hessen) 1849 - 1924).1 Abraham vluchtte in 1937 naar Palestina. Hij beschikte niet bij testament over zijn nalatenschap en liet tot zijn enige erfgenamen krachtens Israëlisch recht na zijn genoemde echtgenote Lina Spangenthal voor een ¼ deel zijner nalatenschap en zijn beide genoemde kinderen Oscar (ook genaamd Asher) Heilbrunn Azn. en Käthe Heilbrunn, ieder voor 3/8 deel zijner nalatenschap. Kinderen: zie III.1 en III.2. II.2- Leah Heilbrunn (Spangenburg, 12-04-1870 - Noordbroek, 23-12-1937). Zie genealogie Dalsheim (V.4). Kinderen: zie genealogie Dalsheim VI.18. II.3- Levi Heilbrunn (Spangenberg/Melsungen, 13-12-1878 - Kassel 03-08-1939), gehuwd met Sarah Neuhaus. Hij woonde in Kassel. Kinderen: zie III.3, III.4 en III.5.

Generatie III III.1- Käthe Heilbrunn (1904 - overleeft de oorlog), zonder beroep en Georges Wolf, ingenieur, echtelieden, beiden wonende te Tarbes, Frankrijk, 17 Avenue Maréchal Joffre, ‘de vrouw voor zich en de man tot bijstand van zijn genoemde echtgenote bij het geven van de last en zo nodig voor zich.’ Käthe Heilbrunn vluchtte in 1938 naar Zwitserland.

1

https://www.ancestry.com.au/genealogy/records/lina-spangenthal-24-m1h7n2

50

Joods rechtsherstel gemeente Borger-Odoorn - Bijlage 2

III.2- Oscar (ook genaamd Asher) Heilbrunn Azn. (1907-1979), drukker, wonende te Nadregoth, Nusha B 1, Hadar Wadi Salib, Israël, voor zich en als curator over Lina Spangenthal, zonder beroep, wonende aldaar, weduwe van Abraham Heilbrunn, als zodanig benoemd en beëdigd door het Districts-Gerechtshof te Haïfa op 29-11-1951. Oscar vluchtte in 1937 naar Palestina. III.3- Oskar Heilbrunn Lzn., voor 1/6, manufacturier, wonende te Canterbury, New South Wales, Australië, 60 Church Street. III.4- Max Heilbrunn, voor 1/6, koopman, wonende te Brooklyn, New-York, U.S.A., 2184 Dean Street. III.5- Paul Heilbrunn, voor 1/6. Aangezien het bestaan van Paul Heilbrunn, hierboven genoemd, onzeker is, is door de Arrondissementsrechtbank te Assen bij beschikking van 4 oktober 1954 aan Oskar Heilbrunn Lzn. en Max Heilbrunn machtiging verleend om het aandeel van genoemde Paul Heilbrunn in de nalatenschap van deze erflaatster in bezit te nemen, weshalve zij thans voor ¼ deel daarin gerechtigd zijn.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=d49cdf53-d519-4fa2-90de-b2d6e3994d12