Bestemmingsplan Buitengebied Schaangedennen - Bijlage bij de regels
Tekst van het document
Bestemmingsplan Buitengebied, Schaangedennen In opdracht van Prolander
NL.IMRO.1681.00BP0082-VG01 VASTGESTELD 18 april 2024
Contactpersoon T M E
Arcadis Nederland B.V. Maastricht
bestemmingsplan Buitengebied, Schaangedennen (vastgesteld)
Inhoudsopgave
Bijlage bij de regels
5
Bijlage 1
Concept Voorlopig Ontwerp Inrichtingsplan
6
Bijlage 2 Odoorn
Kwaliteitsdocument Buitengebied Borger 8
3
bestemmingsplan Buitengebied, Schaangedennen (vastgesteld)
4
bestemmingsplan Buitengebied, Schaangedennen (vastgesteld)
Bijlage bij de regels
5
bestemmingsplan Buitengebied, Schaangedennen (vastgesteld)
Bijlage 1 Concept Voorlopig Ontwerp Inrichtingsplan
6
CONCEPT VO SCHAANGEDENNEN ONTWERPKAART
CONCEPT | IN BEWERKING
0
40
80
120
160
200
240 Meters
Analyse en VO Schaangedennen, v2.0, sept 2023 sjors.degreeff@arcadis.com 0m
125m
250m
bestemmingsplan Buitengebied, Schaangedennen (vastgesteld)
Bijlage 2 Kwaliteitsdocument Buitengebied Borger - Odoorn
8
KWALITEITSDOCUMENT BUITENGEBIED BORGER - ODOORN 1
KWALITEITSDOCUMENT BUITENGEBIED BORGER-ODOORN
030.00.00.12.20.00 December 2017
4
INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding 2. Landschappelijke waarden
7 11
DEEL I - WAARDEN 3. Hondsrug 4. Hunzedal 5. Veenontginningen
17 21 25
DEEL II - ONTWIKKELINGEN 6. Ontwikkelen met kwaliteit
31
BIJLAGE
5
1. INLEIDING Inleiding In Borger-Odoorn hechten we aan het fraaie landschap. Het is een van de visitekaartjes van de gemeente. Daarom is het van groot belang dat nieuwe ontwikkelingen in het landelijke gebied goed passen in het landschap en in hun omgeving: een mooi erf in een mooi landschap. De insteek is daarbij dat nieuwe ontwikkelingen mogelijk zijn in het landelijk gebied, maar dat deze ontwikkelingen ook een bijdrage leveren aan het verbeteren van de kwaliteit van het landschap. Dit document laat zien op welke wijze nieuwe ontwikkelingen kunnen worden ingepast in het landelijk gebied. Daarbij moet worden gezegd dat elke ontwikkeling uiteindelijk maatwerk is en afhankelijk van plannen en plek. Dit document bevat wel de handvaten om het goede maatwerk te kunnen leveren en te komen tot een plan dat ontwikkelruimte biedt en een kwalitatieve meerwaarde levert voor de locatie en de directe omgeving.
Relatie met bestemmingsplan Het bestemmingsplan buitengebied geeft de kaders waarbinnen ontwikkelingen in het buitengebied mogen plaatsvinden. Deze ontwikkelruimte wordt niet alleen bepaald door (milieu)hinder en maatschappelijke haalbaarheid; het bestemmingsplan buitengebied Borger-Odoorn voegt hier ook de landschappelijke kwaliteit aan toe.
7
7
8
Tussen het bestemmingsplan en dit document zit een nauwe relatie. In het bestemmingsplan is namelijk vastgelegd dat ontwikkelingen pas worden toegestaan als er een plan aan ten grondslag ligt dat past binnen de kaders van dit kwaliteitsdocument. Het bestemmingsplan maakt daarbij onderscheid in twee soorten plannen: • een erfinrichtingsplan voor ontwikkelingen binnen het bouwvlak; dit is een schetsplan waarop te zien is wat de bestaande situatie is en hoe de nieuwe situatie er uit komt te zien (inclusief beplanting); • een landschappelijk inpassingsplan voor ontwikkelingen buiten het bouwvlak; dit is een schetsplan van de bestaande en nieuwe situatie inclusief een onderbouwing van het plan waaruit blijkt op welke manier rekening is gehouden met de aanwezige landschappelijke waarden en hoe die zijn doorvertaald in het schetsplan. Het erfinrichtingsplan moet samen met de (bouw)vergunning worden ingediend. Het inpassingsplan moet door het College van Burgemeester en Wethouders worden goedgekeurd.
Leeswijzer Dit rapport bestaat uit twee delen. Het eerste deel is een beschrijving van de landschappelijke waarden van de gemeente en een uiteenzetting van de verschillende landschapstypes. In het tweede deel wordt ingegaan op de manier waarop allerhande ontwikkelingen in het buitengebied kunnen worden vormgegeven en ingepast, zodanig dat ze passen bij de landschappelijke waarden van de omgeving. Daarbij wordt een algemeen stappenplan toegelicht en worden per landschapstype diverse voorbeelden gegeven.
9
2. LANDSCHAPPELIJKE WAARDEN Inleiding Om te weten wat er is, om te behouden wat waardevol is en om vanuit het landschap richtlijnen te kunnen geven voor de inpassing van nieuwe ontwikkelingen, is het goed om eerst een beeld te geven van de kenmerken van het hedendaagse landschap. Het begint immers met wat er nu is. Dat wat er nu is, is het resultaat van een samenspel tussen de natuurlijke ondergrond en de eeuwenlange bewoning van de mens. Zeker in Borger-Odoorn is dat goed zichtbaar. Er zijn grote verschillen binnen de gemeente. Neem de hooggelegen Hondsrug, die al duizenden jaren is bewoond en waar de mensen een landbouwsysteem hebben ontwikkeld dat paste op de arme zandgronden. Daarentegen zijn de veengebieden lange tijd moeilijk toegankelijk geweest, laat staan bewoonbaar. Pas in de Middeleeuwen is begonnen met de systematische ontginning van het veen.
11
11
Landschappelijke deelgebieden gemeente Borger-Odoorn Stadskanaal 3. Gasselte
n
ine
-Bu uw
e
Ni
2.
Drouwen
3.
3.
d
on
1. Buinen
2e
rm loë
Ex
Borger
3.
Musselkanaal
d
on
2.
1.
1e
ërm
lo
Ex
d
on
m er
h
2.
lt Va
Ter Apel
Exloo
3.
3.
12
Deelgebieden
Odoorn
Schoonoord
1.
1. Hondsrug 2. Hunzedal 3. Veenontginningen
Beschrijving per deelgebied Binnen de gemeente Borger-Odoorn zijn van west naar oost op hoofdlijnen drie verschillende landschappen te onderscheiden: de Hondsrug (het zand), het Hunzedal (het beekdal) en de Veenkoloniën (het veen). Deze landschapstypen zijn het directe gevolg van de natuurlijke ondergrond en de wijze waarop de mens de gebieden in cultuur heeft gebracht. Op de kaart hiernaast is de indeling in de verschillende landschappen te zien: Hondsrug (hoofdstuk 3) Hunzedal (hoofdstuk 4) Veenontginningen (hoofdstuk 5).
13
14
DEEL I - WAARDEN
15
3. HONDSRUG Landschap De Hondsrug is een zichtbaar hogere rug in het landschap, ontstaan in de ijstijden. Het is een keileemrug met diverse aardkundige fenomenen, zoals droogdalen, puinwaaiers, dekzandruggen, pingoruïnes, stuifzandgebieden en een veelheid aan zwerfkeien. De hogere ligging van de Hondsrug contrasteert met het lager gelegen Hunzedal. Juist vanwege deze hoge ligging wordt de Hondsrug al eeuwenlang bewoond. Op de Hondsrug is in de vroege Middeleeuwen vanuit het agrarische gebruik het essenlandschap ontstaan. Rond deze bolle essen zijn de dorpen en buurtschappen gegroeid. De dragende structuur van de Hondsrug is een keten of snoer van esdorpen die van noord naar zuid over de rug loopt. Dit beeld wordt afgewisseld met vele historische relicten en scherp ingekaderde staatsbossen die de grote ouderdom van het gebied laten zien. De koppeling tussen de dorpen, de essen en het beekdal is typerend voor dit deelgebied. Vanuit de dorpen heeft zich een organisch vertakte wegenstructuur ontwikkeld die het gebied doorkruist. Dit heeft geleid tot een fijnmazige, onregelmatige verkavelingsstructuur. In het gebied liggen ook nu nog vele zandpaden. Veel oude markegrenzen zijn in het huidige landschap nog vaak als perceelsgrens, weg of houtwal herkenbaar.
Beplantingen langs perceelsranden en op erven geven het gebied een belangrijke mate van beslotenheid die representatief is voor dit landschap. Waardevol zijn oude esrandbeplantingen en de beplantingen langs de rand van (en later haaks op) het beekdal.
17
boswachterij
stervormig wegenpatroon
geomorfologie van de Hondsrug
18
principe opzet van de Hondsrug
Erven Op de Hondsrug liggen erven vaak bij elkaar in kleine clusters die met regelmaat ook zijn uitgegroeid tot dorpen. Erf en landschap lopen in elkaar over waardoor er niet altijd duidelijke grenzen zijn tussen de erven en het achterliggende landschap. De oriëntatie van de bebouwing wisselt en ook de vorm van de erven is variabel. Kenmerkend is de informele opzet van de erven waarbij bebouwing en beplanting elkaar afwisselen, wat resulteert in een rafelig silhouet. Wél is het verschil tussen voor- en achtererf duidelijk. Het woonhuis of de boerderij vormt het voorerf, dit grenst vaak aan de weg. Hier wordt gewoond, is de siertuin, de moestuin en soms een boomgaard . Een beukenhaag vormt de afscheiding tussen de voortuin en de weg. Verdere erfbeplanting bestaat uit boomgroepen en boomgaarden met hoogstamfruit of notenbomen. Soms ligt aan een zijde een houtsingel, die langs een perceelsgrens verder loopt het landschap in. De boerderijen zijn vaak waardevol als authentieke hallehuizen. Meestal is het voorerf gericht op de weg, het achtererf is vaak gekoppeld aan de (eenmans)es.
WAARDEN HONDSRUG Ondergrond -- Keileemrug met dekzandruggen. -- Glooiingen en hoogteverschil door afwisseling van dekzandruggen, droogdalen, stuifzandgebieden, puinwaaiers en pingoruïnes;
-- Zwerfkeien.
Landschap -- Hoger gelegen rug met vergezichten naar lager gelegen Hunzedal en Veenkoloniën (macrogradiënt). -- Aanwezigheid van meso- en microreliëf (bollende essen en steilranden). -- Snoer van esdorpen die met een stervormig wegenpatroon aan elkaar verbonden zijn. -- Oude doorgaande weg over de Hondsrug (van Gasselte naar Odoorn) rijgt dorpen aan elkaar. -- Ruimtelijke samenhang van es en esdorp, wat zich uit in het wegenverloop, de ligging en opzet van dorpen en in beplantingselementen als esrandbosjes en houtsingels die esdorp en es verbinden -- Besloten karakter met laanbeplanting, esrandbeplantingen, houtsingels en bosstroken op perceelsgrenzen. -- Zandpaden en klinkerwegen. -- Onregelmatige opzet van erven en verkaveling.
Erven -- Veel oude erven met historische boerderijen in een onregelmatige opzet; -- Duidelijk verschil tussen het voorerf waar wordt gewoond en het achtererf waar de schuren en bijgebouwen staan;
-- Afwisseling van bebouwing en beplanting waardoor een rafelig silhouet ontstaat;
-- Erfbeplanting die doorloopt in het landschap; -- Rond het voorerf vaak een beukenhaag, op het achtererf boomgroepen en houtsingels. 19
4. HUNZEDAL Landschap Het Hunzedal is te zien als overgang tussen de Hondsrug en de veenontginningen. Kenmerkend voor dit gebied is het brede, weidse dal van de Hunze met meanderende beek, een veenvlakte, rivierduinen en lage dekzandruggen. Tot het deelgebied behoort ook het dal van het Voorste Diep. Dit beekdal doorsnijdt de Hondsrug en heeft een brede puinwaaier aan de voet van de Hondsrug. De beek zelf is in 1930 is deels gekanaliseerd. In het dal is ook het kanaal BuinenSchoonoord aangelegd. De percelen liggen veelal dwars op de beek en worden van elkaar gescheiden door sloten. Door de grillige en meanderende loop van de beek is het slotenpatroon duidelijk anders dan bij de grotere veenontginningen aan de oostkant. Op een smalle zandrug aan de oostkant van het beekdal worden nederzettingen gesticht. Deze dorpen zijn dochternederzettingen van de esdorpen op de Hondsrug. Vanuit de dorpen wordt het gebied langzaamaan in cultuur gebracht en omgezet in landbouwgrond. Dit betekent dat de oudste ontginningen van het beekdal zich aan de randen van het beekdal bevinden. Deze wijze van ontginnen wordt ook wel randveenontginning genoemd. Uiteindelijk heeft zich een lang licht slingerend bebouwingslint gevormd van Drouwenerveen tot Exloërveen dat de loop van de ruggen volgt. De bebouwing in het randveenontginningslint benadrukt de openheid en grote schaal van het beekdal.
Door het Hunzedal lopen spaarzaam enkele wegen die de Veenkoloniën verbinden 21
met de Hondsrug.
21
haaks slotenpatroon
rand Hondsrug/Hunzedal
dwarsverbinding
Achterste Diep randveen ontginningslint
geomorfologie van het Hunzedal
22
principe opzet van het Hunzedal
Erven
WAARDEN HUNZEDAL
De erven in dit deelgebied liggen in het randveenontginningslint. De lintbebouwing varieert sterk in dichtheid, wat deels samenhangt met de meer bebouwde dorpskommen. Doordat de bouw en verdichting van het lint door de tijden heen heeft plaatsgevonden is er een variatie aan bouwstijlen en rooilijnen.
Ondergrond
De erven in het lint zijn overwegend rechthoekig en groen met erfbeplanting in de vorm van houtsingels en solitaire bomen. Boomgaarden en hagen komen voor aan de wegzijde. Hierdoor ontstaat er een groot contrast met het omliggende open landschap. Het voorerf wordt gevormd door de boerderij c.q. woonhuis in een groene en representatieve uitstraling. Het achterste deel van de boerderij en de bijgebouwde stallen en silo’s vormen het achtererf. Meestal is het voorerf gericht op de weg, het achtererf is vaak gekoppeld aan het achterliggende land. De nog aanwezige klinkerbestrating en de vele bomen geven het lint zijn eigen authenticiteit en beslotenheid. Vanuit de linten zijn op vele plekken mooie doorzichten over het Hunzedal aan de ene zijde en de Veenkoloniën/Hondsrug aan de andere kant.
-- Veenvlakte met langgerekte dekzandrug aan de oostzijde -- Breed smeltwaterdal met rivierduinen en een brede puinwaaier aan de voet van de Hondsrug, waar het Voorste Diep bij de Hunze komt
Landschap -- Hunzedal als open en weids beekdal ingeklemd tussen de hoger liggende en beplante Hondsrug en de zandrug langs de beek met het lange licht slingerende randveenontginningslint Drouwenerveen-Exloërveen. -- Slingerend verloop van de Hunze met haaks slotenpatroon; -- Ruimtelijke samenhang tussen esdorp op de Hondsrug en bijbehorend randveenontginningsdorp, wat zich uit in dwarsverbindingen tussen beide (voorbeeld Buinen - Buinerveen); -- Klinkerweg en laanbeplanting geeft het lint beslotenheid en eigenheid. -- Lintbebouwing variërend in dichtheid met doorzichten.
Erven -- Variatie aan erven in bouwstijl en oriëntatie; -- Duidelijk verschil tussen het voorerf waar wordt gewoond en het achtererf waar de schuren en bijgebouwen staan;
-- Boerderijen of woningen volgen het verloop van de weg en staan op de kop van de kavel;
-- Rond het voorerf vaak een beukenhaag, op het achtererf boomsingels.
23
5. VEENONTGINNINGEN Landschap Het hoogveenontginningslandschap van de Gronings-Drentse Veenkoloniën is in hoofdzaak ontstaan door de vervening van het hoogveencomplex van het Bourtanger Veen. Hoogveengebieden staan bekend als oorspronkelijk natte, ruige gebieden. Ook na ontginning van veengronden kenmerkt het gebied zich vaak door de aanwezigheid van een natte grond. Het is een overwegend vlak gebied met enkele verhoogde dekzandkoppen en -ruggen en daarnaast ook dalvormige en ronde of ovale laagtes. In de gemeente Borger-Odoorn liggen twee veenontginningsgebieden. Het grootste gebied ligt in het oostelijke deel van de gemeente, de zogenoemde monden (Exloërmond, Valthermond en Drouwenermond). Het andere veenontginningsgebied ligt bij het Oranjekanaal, langs de zuidwestelijke grens van de gemeente.. De veenontginningen van De Monden hebben een sterk rationeel en hiërarchisch opgezet verkavelingspatroon met een duidelijke onderlinge ritmiek. Ten tijde van de veenontginningen is het landschap flink onder handen genomen door de mens. Het veen dat men uitgroef en liet drogen wordt via een transportsysteem van kanalen en vaarten vervoerd. Vanuit de stad Groningen wordt het Stadskanaal gegraven (over de Semslinie) en vanuit dit Stadskanaal een reeks zijkanalen: de diepen met een variatie in enkel- en dubbelkanalen en kanalen met en zonder een achterdiep.
Haaks op de diepen worden de wijken gegraven. Na de turfwinning worden de gronden in landbouwgrond. 25
stelsel van wijken
groene linten in de openheid
geomorfologie van de veenontginningen 26
principe opzet van de veenontginningen
Langs de diepen groeien de dorpen vaak in een even systematische opzet. Langs één kant van het kanaal ligt de weg, daar zijn ook de voorzieningen. Aan de overzijde van het kanaal liggen de boerderijen, met een brug verbonden met de weg. Tussen de bebouwingslinten ligt een grootschalig en open agrarisch gebied met weidse vergezichten, waarop regelmatig een doorkijkje mogelijk is. Het veengebied bij het Oranjekanaal is ontgonnen na aanleg van het Oranjekanaal. Langs het kanaal ligt aan weerszijden een parallelweg met bomen. Op de kop van de kavels wordt gewoond, deze groene erven tegen de weg aan vormen ee besloten lint in het verder open landschap. Vanuit het lint is regelmatig een ‘doorkijkje’ op het achterliggende open landschap.
Erven De erven in de veenontginningen liggen allemaal in een lang bebouwingslint, ingeklemd tussen de wijken/sloten haaks op het bebouwingslint. De bebouwing staat op de kop van de kavel, aan de zijde van het (inmiddels gedempte) kanaal. Afhankelijk van de dichtheid van het lint verschilt de verhouding tussen agrarische bedrijven en woningen in het lint. Over het algemeen kan gezegd worden dat er geen grote erven met agrarische bedrijven direct naast elkaar liggen. De erven zijn gescheiden door woonerven of open landbouwgebied waardoor een gevarieerd beeld ontstaat in de kanaaldorpen. Kenmerkend is de compacte opzet van het lint en de erven, waardoor er een duidelijke achtergrens achter de erven waarneembaar is. De gemeente hanteert voor de diepte van erven in beginsel een maximale lengte van 250 m vanaf de weggrens. Veel erven zijn beplant. Van origine hebben de erven een duidelijk zichtbaar verschil tussen voor- en achtererf, maar door de compacte opzet van de erven is dit verschil op verschillende plekken vervaagd. Het woonhuis of de boerderij vormt het voorerf. Het voorerf is groen en weerspiegelt, zeker in De Monden, de rijkdom van het erf. De rode beuk is een statussymbool.
Het achterste deel van de boerderij en de bijgebouwde stallen en silo’s vormen het achtererf. Veel voorkomende boerderijtypen zijn de Groninger Oldambsterboerderij en Groninger kop-rompboerderijen.
WAARDEN VEENONTGINNINGEN Ondergrond -- Veenvlakte; -- Enkele dekzandkoppen en dalvormige laagtes.
Landschap -- Rationeel verkavelingspatroon als resultaat van het ontginningssysteem van kanalen en wijken;
-- Stelsel van (inmiddels gedempte) “diepen” haaks op het Stadskanaal; zowel een enkel- als dubbelkanaalsysteem (Valthermond en Nieuw-Buinen);
-- Haaks op de diepen een duidelijke ritmiek van “wijken” (sloten) die de kavels scheiden;
-- Lange bebouwingslinten langs de (voormalige) diepen met boerderijen en beplante erven zorgen voor verdichting en beslotenheid
-- Grote mate van openheid tussen de bebouwingslinten; -- Doorzichten vanuit het bebouwingslint richting het weidse achterliggende land.
Erven -- Boerderijen liggen op de kop van de kavel binnen de verkavelingsstructuur; -- Van oudsher een duidelijk onderscheid tussen een voor- en een achtererf; -- Royale erfbeplanting, vaak aan weerszijden van het erf in de richting van de verkaveling; -- Diverse grote, vaak fraai gedetailleerde boerderijen in een ruime opzet met fors voorerf. 27
DEEL II - ONTWIKKELINGEN
6. ONTWIKKELEN EN KWALITEIT Ruimtelijke kwaliteit en een goede ruimtelijke ontwikkeling, wat is dat? In het vorige deel zijn de waarden van de verschillende landschappen benoemd. Deze waarden vormen de leidraad voor nieuwe ontwikkelingen. Immers, de gemeente vindt dat nieuwe ontwikkelingen mogelijk zijn in het landelijk gebied als deze ontwikkelingen ook een bijdrage leveren aan het verbeteren van de kwaliteit van het landschap In dit deel wordt verder ingegaan op hoe ontwikkelingen vorm kunnen krijgen, zodanig dat ze ook een bijdrage leveren aan de kwaliteit van de locatie, het erf of de omgeving. Als een ontwikkeling voldoende rekening houdt met de kenmerken van een gebied, is sprake van ontwikkelen met kwaliteit. Een ontwikkeling die geen afbreuk doet aan bestaande structuren maar ze waar mogelijk zelfs accentueert.
Stappenplan Voor elke ontwikkeling en elk initiatief vraagt dat maatwerk. Immers elke plek is anders. Belangrijk daarbij is dat vanaf het begin aandacht is voor de aanwezige waarden en kwaliteiten van de plek. Het navolgende stappenplan geeft aan wat een initiatiefnemer kan doen om tot een plan te komen dat past bij het erf en bij de omgeving. Aan het einde van het stappenplan is een overzicht met handreikingen opgenomen.
31
Stap 1. Bestaande situatie
We vinden we dat waardevolle erfbeplanting bij voorkeur gespaard moet blijven, zoals een oude houtsingel of een beeldbepalende solitaire boom. Op de bestaande situatie kunt u (indicatief ) deze erfbeplanting aangeven. Wat waardevol is, is niet op voorhand goed aan te geven en afhankelijk van het landschap. Over het algemeen vinden we beplanting die past in de streek en markant is op het erf waardevol (zie bijlage voor beplantingslijst).
Veenontginningen
Hunzedal
Hondsrug
Om een goed inpassingsplan op te kunnen stellen begint u met het in beeld brengen van de bestaande situatie. Dat is het vertrekpunt. Waar staat de huidige bebouwing, welke bebouwing wordt eventueel gesloopt, waar liggen de grenzen van het erf?
32
-- Maak foto's van het bestaande erf en bekijk luchtfoto's; -- Teken de bestaande bebouwing en beplanting in; -- Geef aan waar de grenzen van het erf liggen; -- Geef aan welke beplanting waardevol is; -- Geef aan of er in de directe omgeving van uw erf bijzondere landschappelijke waarden zijn.
In deze stap brengt u in beeld welke landschappelijke waarden op locatie terug te vinden zijn. Daarbij is het van belang dat u weet in welk landschapstype u uw plannen wilt realiseren. Is bijvoorbeeld het wijkenpatroon van de veenontginningen zichtbaar naast uw erf? Of ligt uw locatie op de Hondsrug nabij een es? Elk erf heeft in meer of mindere mate een voorerf en een achtererf. Op het groene voorerf wordt gewoond, op het achtererf wordt gewerkt.
Hunzedal
Bij het opstellen van een erfinrichtingsplan of inpassingsplan worden de aanwezige waarden als uitgangspunt genomen voor het vervolg.
Hondsrug
Stap 2. Waarden van erf en landschap
uw perceel bevinden;
-- Trek over uw erf een denkbeeldige lijn die de scheiding vormt tussen het voorerf en het achtererf.
Veenontginningen
-- Ga na in welk landschapstype uw plan ligt; -- Geef aan welke landschappelijke kenmerken zich op en rond
33
Stap 3. Vaststellen mogelijkheden
Hondsrug
De volgende stap is het onderzoeken van de mogelijkheden om uw plannen te realiseren. Het is goed om in beeld te brengen wat uw wensen zijn. Een paardenbak, een mestsilo of een nieuwe stal? En van welke omvang dan? Heeft u ook extra manoevreerruimte nodig op het erf of misschien een tweede ontsluiting? Bekijk wat de impact is van uw plannen op de waarden van de omgeving: van het landschap en het erf. Denk daarbij ook aan lichthinder en -uitstraling op de omgeving. Bedenk ook wat u absoluut niet aan wilt passen in uw huidige situatie. Ziet u kansen uw plannen te realiseren?
Hunzedal
De ervaring leert dat het verstandig is de ruimte te nemen voor de inpassing van uw plan(nen). Dat biedt niet alleen voldoende kansen voor een goede inpassing, maar maakt het ook mogelijk om eventuele latere aanpassingen aan uw erf gemakkelijker te realiseren. Een krappe opzet kan de ontwikkeling van het erf in een latere fase juist op slot zetten. Ook is in die gevallen de ruimte voor de aanplant van bomen en struiken beperkt.
-- Leg uw wensen naast de waarden en kenmerken van uw erf en evt. omgeving;
Veenontginningen
-- Verken het benodigde ruimtebeslag; -- Onderzoek of er mogelijkheden zijn om op, rond of bij uw erf
34
uw plannen te realiseren;
-- Voor zover uw plannen al van een maatvoering zijn te voorzien, zet uw gewenste plannen dan maatvast op papier.
Stap 4. Inpassingsplan
In algemene zin zijn de belangrijkste uitgangspunten voor een goed inpassingsplan: -- landschappelijke waarden blijven zo mogelijk behouden; -- het silhouet van het erf bestaat uit bebouwing en beplanting; -- vasthouden aan een onderscheid tussen een voorerf waar gewoond wordt en een achtererf waar wordt gewerkt en de bijgebouwen staan; -- kies materialen en kleuren die passen in het landelijk gebied (vermijd grote witte of lichtgekleurde oppervlakken en glimmende materialen).
Hondsrug
Het uiteindelijke inpassingsplan is een samenspel van alle voorgaande stappen. Zoeken naar voldoende ruimte en een goede indeling van het erf, zorgen voor een goede inpassing van het erf met beplanting in de omgeving.
Hunzedal
Bij de voorbeelden per landschapstype (navolgende pagina’s) worden voor elk landschapstype de essenties op een rij gezet en goede voorbeelden gegeven voor een passend erfinrichtingsplan of inpassingsplan.
-- Kies de goede plek voor bebouwing, houd bijvoorbeeld rekening met een voor- en achtererf;
-- Doe inspiratie op bij de voorbeelden per landschapstype ; -- Laat zien dat het plan ook een meerwaarde heeft voor omgeving, bijvoorbeeld door het herstellen en versterken van een houtsingel of een wijk;
-- Geef aan welk type en welke soorten erfbeplanting wordt gekozen (bijv. bomenrij, houtsingel).
Veenontginningen
de landschappelijke kenmerken en kwaliteiten van de
35
OVERZICHT HANDREIKINGEN
Uitbreidingsrichting -- Probeer ontwikkelingen binnen bestaande perceelsgrenzen te situeren; -- Houd belangrijke doorzichten vanaf de weg naar het landschap vrij; -- Zorg dat u de ruimte neemt voor uw (bouw)plannen.
Inrichting van het erf -- Maak onderscheid tussen een voorerf en een achtererf; -- Zoek voor bijgebouwen en andere (ondergeschikte) functies een plek op het achtererf;
-- Houd rekening met eventuele toekomstige ontwikkelingen op uw erf. Denk aan mogelijkheden om (in de toekomst) overbodige bebouwing te slopen;
-- Laat de (oorspronkelijke) boerderij of de woning de blikvanger zijn; stem de positie van nieuwe bebouwing daar op af.;
-- Heb aandacht voor de verlichting van uw erf; beperk de lichtuitstraling op de omgeving waar dat kan en mogelijk is.
Inpassing van het erf -- Behoud voor zover mogelijk de bestaande erfbeplanting, mits streekeigen en van voldoende kwaliteit;
-- Voeg waar nodig nieuwe erfbeplanting toe op het achtererf en/of het voorerf;
-- Geef extra aandacht aan erfbeplanting aan de zijden van het erf die vanaf de openbare weg zichtbaar zijn;
-- Voor sortimentskeuze zie de bijlage.
HONDSRUG Essenties vanuit landschap:
---
essen en droogdalen niet bebouwen; kies voor erfbeplanting op het achtererf houtsingels en boomgroepen;
--
kies voor erfbeplanting op het voorerf een haag, vrijstaande bomen of een boomgaard;
--
houd rekening met doorzichten op essen en droogdalen en met het zicht op het lagergelegen
Voorbeeld van bijgebouwen en bedrijfsgebouwen van hout.
Hunzedal en Veenkoloniën.
Erfbeplanting rondom
Paardenbakken ingepast met een haag. Voorbeeld inpassing kampeerterrein
kampeerterrein.
Nieuwbouw woning in oude stijl.
Woning
gebruikmakend
van natuurlijk reliëf Voorbeeld inpassing paardenbak
Moderne woning op bestaand (oud) erf.
HUNZEDAL Essenties vanuit landschap:
----
nieuwe bebouwing in het lint; beekdal open houden; bestaande zichtlijnen op de Hondsrug en de Veenkoloniën handhaven, herstellen of versterken;
--
reliëfverschillen tussen Voorste Diep en Hondsrug handhaven;
--
kies voor erfbeplanting op het achtererf houtsingels langs de zijdelingse perceelsgrenzen;
Voorbeelden van bedrijfsgebouwen.
--
kies voor erfbeplanting op het voorerf een haag, vrijstaande bomen of een boomgaard.
Paardenbakken
met
linten Paardenbakken met een haag Erfbeplanting rondom
passen in het weidse beekdal.
passen in het bebouwingslint.
kampeerterrein.
Voorbeeld inpassing kampeerterrein
Voorbeelden van nieuwe woningen in bebouwingslint. Voorbeeld inpassing paardenbak
VEENONTGINNINGEN Essenties vanuit landschap:
---
wijkenstructuur in stand houden; bestaande zichtlijnen vanuit de linten in stand houden, herstellen of versterken;
---
benadruk de opstrekkende verkaveling; probeer de diepte van de erven binnen een strook van 250m vanaf de weggrens te houden;
---
kies voor erfbeplanting op het achtererf boomsingels; kies voor erfbeplanting op het voorerf een haag en/of vrijstaande bomen.
Voorbeelden van bedrijfsgebouwen in donkere of natuurlijke tint.
Paardenbakken met linten gaan Sleufsilo’s ingepast ket een
Kamperen in veengebied, tussen
op in het landschap.
grondwal als overgang naar
het water. Erfbeplanting schermt
het open landschap.
terrein af.
Voorbeeld inpassing kampeerterrein
Nieuwbouw woning in stijl van de veenontginningen. Voorbeeld inpassing paardenbak
Goede erfbeplanting bij boerderij in Eerste Exloërmond.
BIJLAGEN Beplantingslijst
41
41
Verklaring landschapstype: geschikt
x
minder geschikt
o
niet geschikt vochtbehoefte: groot
+
matig
o
weinig
-
BEPLANTINGSLIJST Houtsingels met bomen en struiken
Hondsrug
Hunzedal
Veenontginningen
Hoofdhoutsoort
Betula pendula
x
x
o
x
-
Berk, zachte
Betula pubescens
x
x
x
x
+
Braam
Rubus
x
Eik, zomer
Quercus robur
x
x
x
x
-
Es, gewone
Fraxinus excelsior
o
x
x
x
+
Els, zwarte
Alnus glutinosa
x
x
x
+
Gelderse roos
Viburnum opulus
o
x
x
x
o
Hazelaar
Corylus avellana
x
x
x
x
+
Hulst
Ilex aquifolium
x
x
x
x
+
Kardinaalsmuts
Euonymus europaeus
o
o
o
x
o
Kers, zoete
Prunus avium
x
o
x
o
Lijsterbes
Sorbus aucuparia
x
x
x
x
o
Meidoorn, eenstijlige
Crataegus monogyna
x
o
o
x
+
Populier, grauwe abeel
Populus canescens
o
x
Roos, honds
Rosa canina
x
x
x
x
o
Sleedoorn
Prunus spinosa
x
x
x
x
o
Sporkehout/vuilboom
Rhamnus frangula
x
x
x
x
+
Veldesdoorn
Acer campestre
x
x
o
x
-
Vogelkers (inheems)
Prunus padus
x
x
x
x
+
Vlier
Sambucus nigra
o
x
x
x
+
Wilg, bos
Salix caprea
o
x
x
+
Wilg, geoorde
Salix aurita
o
x
x
+
x
x
Vochtbehoefte
Wetenschappelijke naam
Berk, ruwe
Struik
Nederlandse naam
-
+
Laanbomen en solitaire bomen
Hunzedal
Veenontginningen
Betula pendula
x
o
o
-
Beuk
Fagus sylvatica
x
o
o
o
Eik, zomer
Quercus robur
x
x
x
-
Es, gewone
Fraxinus excelsior
x
x
+
Linde, grootbladige
Tilia platyphyllos
x
x
x
-
Linde, kleinbladig
Tilia cordata
x
x
x
-
x
x
x
-
Koningslinde
Tilia x europaea ‘Koningslinde’
Vochtbehoefte
Hondsrug
Berk, ruwe
Struik
Wetenschappelijke naam
Hoofdhoutsoort
Nederlandse naam
Balsempopulier
Populus trichocarpa
o
o
x
o
Zwarte noot
Juglans nigra
x
x
o
o
Paardekastanje
Aesculus hippocastanum
o
x
x
+
Walnoot, zwarte
Juglans nigra
x
x
o
o
Hoogstam fruitbomen
appel, peer, kers en pruim
x
x
Beuk
Fagus sylvatica
x
x
x
o
Hulst
Ilex aquifolium
x
x
x
+
Liguster, wilde
Ligustrum vulgare
x
x
x
o
Meidoorn, eenstijlige
Crataegus monogyna
x
o
o
+
o
o
o
-
x
x
o
-
o
Hagen
Haagbeuk Veldesdoorn
Carpinus betulus Acer campestre
Bijzondere bomen voorerf
o
x
o
Es, goud
Fraxinus excelsior 'Allgold'
x
x
+
Moerbei, zwarte
Morus nigra
x
x
Linde, grootbladige
Tilia platyphyllos
x
x
x
Boerenjasmijn
Philadelphus species
x
x
x
x
o
Hortensia
Hydrangea macrophylla cv's
x
x
x
x
+
Krent
Amelanchier lamarckii
x
x
x
x
-
Ribes, rode
Ribes sanguineum
x
x
x
x
o
Sering
Syringa cv's
x
x
x
x
o
Vochtbehoefte
Veenontginningen
Fagus sylvatica 'Atropunicea'
Struik
Hunzedal
Beuk, rode
Hoofdhoutsoort
Wetenschappelijke naam
Essenlandschap
Nederlandse naam
-
Heesters voorerf
COLOFON
Opdrachtgever Gemeente Borger-Odoorn December 2017
BügelHajema Adviseurs Vaart NZ. 50 9401 GN Assen T 0592 31 62 06 info@bugelhajema.nl www.bugelhajema.nl
Arcadis Nederland B.V. www.arcadis.com 30167004