CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

Bestemmingsplan 2e Exloërmond, Zuiderdiep 380a - bijlagen toelichting

RAAD: Raadsvergadering 26 januari 2023, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Bestemmingsplan 2e Exloërmond, Zuiderdiep 380a13.283 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

I-

INLEIDING

Het biologisch melkveebedrijf ‘De Venehoeve’ is gevestigd aan het Zuiderdiep 380a te 9571 BW 2e Exloërmond. Vanaf 2016 wordt op ‘de Venehoeve’ de koeienmelk op ambachtelijke wijze verwerkt tot kwalitatief hoge zuivel- en kaasproducten. Een deel van de zuivel wordt op het bedrijf verkocht. Daarnaast worden de producten dagelijks via een select aantal winkels in de drie noordelijke provincies afgezet. Het melkveebedrijf speelt daardoor ook in op maatschappelijke tendensen van de consument. In toenemende mate wil deze niet alleen een gezond, eerlijk en dagvers product, ook het verhaal achter het product en de bereidingswijze wil men horen en zien. Dat moet dan een heldere en transparante uitleg zijn. Korte lijnen naar de herkomst van een product en een bereidingswijze die direct te volgen is, dat spreekt een groeiend aantal consument aan. De agrarische ondernemer die op tijd inspeelt op deze tendens is de boer van de toekomst. Het verhaal van gras tot glas en kaas achter de ambachtelijk geproduceerde producten zoals van de ‘Venehoeve’ is dan ook succesvol gebleken.

3

Daarnaast is ook het steunen van lokale boeren voor veel consumenten een belangrijke reden om een boerderijwinkel te bezoeken. De keuze voor gezonde, verse en smaakvolle producten blijkt daarbij belangrijker dan de prijs. Die prijs/kwaliteit verhouding speelt vooral bij biologische producten. Het succes van de hoge zuivelkwaliteit en een ruim afzetgebied in de noordelijke provincies heeft ertoe geleid dat bij de ‘Venehoeve’ behoefte is ontstaan voor verdere uitbreiding van de zuivelproductie. In de beoogde nieuwe ruimte wordt de verzuiveling van koemelk en de kaasmakerij ondergebracht. Aan de voorzijde, zichtbaar vanaf het Zuiderdiep komen de winkel (streekproducten) en voorzieningen voor personeel en bezoekers (toiletten en kantine). Boven de winkel en kantine wordt een ruimte voor workshops ingericht. Boerderijverkoop en op transparante wijze informeren over verse producten en een eerlijke prijs die daarvoor wordt gevraagd, sluit bovendien aan op de toekomstvisie landbouw van LNV. Een groeiend aantal gemeenten met een grote agrarische gemeenschap steunt steeds meer dergelijke duurzame initiatieven. Een neveneffect is de toename van toerisme en dagrecreatie, waardoor er meer levendigheid ontstaat op het platteland.

‘De Venehoeve’

ligging plangebied

II-

BRIEF GEMEENTE

Gemeente Borger-Odoorn heeft per brief van 1 maart 2021 aangegeven geen medewerking te verlenen aan nieuwbouw op de aangewezen bouwlocatie. De afwijzing tot medewerking is gebaseerd op een aantal planologisch ruimtelijke uitgangspunten. 1/ planologisch gezien ligt de melkveehouderij in een agrarisch gebied waar niet tijdig een actueel bestemmingsplan is vastgesteld. Voor het ruimtelijke beleid binnen dit plangebied, dat nu is neergelegd in het bestemmingsplan 2e Exloërmond, is als alternatief een beheersverordening opgesteld. 2/ de bouwlocatie ligt in het inpassingplan van het Windpark ‘De Drentse Monden- Oostermoer’. Dit plan is gemaakt om de plaatsing van windmolens in het gebied mogelijk te maken. De gemeente verwijst naar het rijk, aangezien deze het bevoegde gezag heeft over het inpassingplan. Echter, nu de windmolens zijn geplaatst kan ook goed worden beoordeeld in hoeverre bouwwerken binnen het inpassingplan zijn in te passen. 3/ het plangebied maakt deel uit van een voormalig veenkoloniaal landschap. De lineaire landschappelijke lintstructuur van bebouwde wegen en het dwars daarop aansluitend slotenpatroon bepalen de ruimtelijke structuur. Bouwen vindt plaats op het wegenpatroon in de lengte van de percelen. Bestaande zichtlijnen vanuit de linten dienen in stand te worden gehouden, hersteld of versterkt te worden.

De gewenste nieuwbouw naast de bestaande stal, in de breedte van het perceel, wordt mede daarom niet als wenselijk ervaren en tast het straat- en bebouwingsbeeld aan. 4/ de gemeente hanteert verder de ja/mits gedachte. Zij stelt voor de bestaande boerderij in te richten voor de verzuiveling. Telefonisch is ook gesuggereerd achterop het bouwblok de voorziening in te passen.

‘De Venehoeve’

4

open weide landschap 2e Exloërmond

III-

ONTWIKKELING LANDSCHAP

Om het huidige landschaps, of ook wel het belevingsbeeld te doorgronden is de context waarom dat landschapsbeeld ons aanspreekt en we dat willen behouden relevant. Het voormalige veenkoloniale landschap wordt gekenmerkt door een kraakheldere ruimtelijke structuur. Tussen Stadskanaal en het Hunzedal is een langgerekte agrarische ontginningsstructuur ontwikkeld van relatief jonge leeftijd. Het resultaat is een typisch veenkoloniaal landschap, met een orthogonale structuur van enkelvoudige en dubbele bebouwingslinten (voorheen ook de kanalen en vaarten), met daarachter een blokachtige verkavelingsstructuur. De kavelstructuur wordt in de lengte gescheiden door een stelsel van sloten, de dwarssloten zijn vrijwel alle gedempt. De lintbebouwing van boerderijen, met een regelmatige onderlinge afstand, wordt afgewisseld met burgerwoningen en kleine bedrijven/winkels. Kenmerkend voor de huidige landschapsstructuur is de onregelmatige afwisseling tussen de massa van verdichte bouwlinten, met bijbehorend erfgroen en ruimte, doorzichten naar het open landschap. De maatvoering van tussenliggende landbouwkavels omvat steeds enkele kilometers.

1900

1975

5

Het huidige landschap en landschapsbeeld staan voor een geschiedenis die zich in vrij korte en recente tijd heeft ontwikkeld. Tot in de 19de eeuw was het landschap rond het plangebied nog een leeg en woest landschap dat betond uit veenmoeras. Het kaartbeeld uit 1850 laat voor het eerst het ontgonnen plangebied zien met een strakke mathematische ruimtelijke structuur. De ontginning van het landschap vond plaats volgens een vastgesteld man-made landschapspatroon, waarin de verschillende afmetingen voor de aanleg van het stramien van kanalen, monden en wijken, (zwet)sloten en wegen volgens vaste onderlinge afstanden waren bepaald. Rond 1900 verschijnen de eerste boerderijen in het plangebied. Ontsluiting naar de boerderij vond plaats via talrijke voet- en draaibruggen, om het (varend)vrachtvervoer van de ontgraven turf mogelijk te houden. Rond 1920 eindigde de veenontginning, een klein gebied pas na 1945. Het oude geavanceerde wijkensysteem, dat geschikt was voor vervoer per schip, raakt na 1950 in verval door de opkomst van vervoer per vrachtauto. De fijnmazige wijkenstructuur blijkt dan niet alleen een beperkende factor te zijn voor het wegverkeer, ook de voortgaande mechanisatie van de landbouw loopt tegen steeds meer beperkingen aan.

De langgerekte lintbebouwing blijkt ook minder ideaal voor de woon- en leefbaarheid van het gebied, het past minder bij het veranderende woongebruik en mobiliteit.

‘De Venehoeve’

1950

1995

Herinrichting van het agrarische landschap, door opschaling van de agrarische kavels, bood het gebied weer nieuwe kansen. Niet alleen werden talrijke sloten en wijken gedempt, ook de waterhuishouding werd structureel aangepakt, evenals de openbare infrastructuur. De Zuidelijke Hoofdvaart werd gedempt en voorzien van rijen bomen. Deze vormen nu een sterke ruimtelijke drager in het gebied. De topgrafische kaarten uit 1900-1950 en 1975-1995 geven de verschillende fasen van dat veranderingsproces weer.

Naast een integraal structuurplan voor Noord-Nederland wordt eind 1983 de Herinrichtingswet voor ‘Herinrichting OostGroningen en Gronings-Drentse Veenkoloniën’ vastgesteld. Deze wet beoogde een integrale en brede, samenhangende aanpak van de problemen in het gebied. De operatie die betrekking heeft op de herinrichting van het gebied word op een voortreffelijke wijze beschreven door Chris van der Veen in Een kapitale impuls 1969-2011. Het boek laat tevens duidelijk zien dat het landschap nooit af is: het is continue in beweging en evenzo het verzet tegen de veranderingen.

IVBovengeschetste ontwikkelingen tonen aan dat juist het veenkoloniaal landschap een grote dynamiek kent. Het huidige landschapsbeeld is dan ook een momentopname in de tijd. Dit landschapsbeeld is allerminst statisch. Er heerst een enorme dynamiek in zowel in tijd als in ruimte. Het open woeste veenlandschap, heeft plaatsgemaakt voor een agrarisch landschap. Waar akkerbouw het gebied tot voor kort domineerde verschijnen meer en meer moderne melkveebedrijven. Dit type bedrijf vraagt een specifieke maat bouwblok vanwege de bouw van veelal (grote) veestal(len) en overige voorzieningen. Het landschap is in de loop van de jaren telkens opnieuw aangepast aan de behoefte van het agrarische bodemgebruik en de onderliggende infrastructuur. Maar ook nu is het belangrijk om blijvend in te spelen op bestaande en nieuwe trends met flexibiliteit en anticipatie op toekomstige behoeften. Gezien het open grootschalige karakter van het gebied en de behoefte aan alternatieve bronnen om inkomsten te genereren, mede versterkt door op termijn te verwachten versobering van de GLB, biedt grootschalige energieproductie een duurzame optie als nieuwe economische drager.

plangebied anno 2020

‘De Venehoeve’

WINDMOLENPARK

Een recente ontwikkeling vormt het windmolenpark uit 2010. Een collectief en privaat initiatief, door samenwerkende landeigenaren, regionaal van oorsprong en herleidbaar tot een gebiedsspecifieke sociale en economische behoefte. Een nieuwe ontwikkeling die past in de tijdgeest van energietransitie, maar die ook - zoals blijkt uit een advies van het College van Rijksadviseurs (CRA) - veel maatschappelijke onrust en bestuurlijke wrijving tot gevolg had. Nu de molens voor een belangrijk deel geplaatst zijn, vormen zij een goed referentiekader en kan het ruimtelijk effect op de omgeving beter worden beoordeeld. De windmolens kunnen daarom het beste worden beschouwd als nieuwe infrastructuur, een nutsvoorziening die op een voor zichzelf sprekende manier moet worden geïntegreerd in de ruimtelijke kwaliteit van het gebied en het specifieke grondgebruik.

De rijopstelling van de windturbines tussen de bebouwde ontginningslinten achter het Zuiderdiep en Noorderdiep volgt bovendien niet de lineaire ontginningsstructuur, maar de onzichtbare lijn van een militaire laagvliegroute. Daardoor is er een wel heel aparte structuurlijn in het landschap ontstaan. De plaatsing van de rij windturbines geeft wel een zekere mate van transparantie, mede door de eenvoud van de enkele lijn. Dit laat onverlet dat de windturbines het landschapsbeeld domineren en de open ruimte opdelen in meerder transparante landschappelijke eenheden.

Werd de landschapsmaat tussen de bouwlinten van het Zuiderdiep (2e Exloërmond) en het Noorderdiep (Valthermond) als één grootschalig en duidelijk gegrensde open ruimte ervaren, door plaatsing in een lijnopstelling van de windturbines wordt de open ruimte vertroebeld. De lijnopstelling voegt daardoor een nieuwe ruimtelijke dimensie toe aan het landschap. Het ruimtebeslag van de windturbines is echter groot en dominant in de ruimte, zowel overdag, door de schaduwwerking, als in de nachtelijke uren door de obstakelverlichting.

lijnopstelling molens en lineaire ontwateringsloot

6

nieuwe infrastructuurlijnen, nr. 6 is de lijnopstelling in het plangebied.

V-

HET ERF ZUIDERDIEP 380/380a

De oude bestaande boerderij heeft volgens de BAG Viewer 1870 als bouwdatum. Delen van het gebied waren toen nog volop in ontginning. De overige agrarische bebouwing is gedurende de periode van de herinrichting van het gebied in 1973 en in 1983 gerealiseerd. Het melkveebedrijf is vrij recent gebouwd, in 2002. De verschillende bouwjaren van het agrarische bedrijf tonen aan dat ook op het schaalniveau van het erf veranderingen blijvend plaatsvinden. Het voornemen voor de bouw van een zuivelgebouw is een ontwikkeling die geheel aansluit bij het op peil houden en verbreden van het agrarische voorzieningenniveau. Het is een investering in een duurzame instandhouding van het landbouwkundig gebruik en bestendigt de continuïteit van het melkveebedrijf en de bedrijfsvoering. Kenmerkend voor dit erf is de vrije ligging in het landschap. Het erf is omgeven door een grote maat open landbouwgebied, waardoor dit erf sterk bijdraagt aan het gewenste en gevarieerde landschapsbeeld. Op het erf ligt de bebouwing in de lengterichting tamelijk ver naar achter. Daardoor heeft het groene voorerf, de ruimte tussen de bebouwing en de bomen langs het Zuiderdiep voldoende maat dat maakt dat het erf en bebouwing als het ware los in het landschap liggen.

Door de ruime opzet van de erfbebouwing met groene aanplant is een mooi doorkijkje behouden voor wandelaars en fietsers naar het achterliggende ‘open’ landschap. De ruime erfopzet van het melkveebedrijf respecteert ook de bestaande boerderij. Er is geen ruimtelijke competentie tussen de cultuurhistorische bebouwing en de nieuwbouw uit 2002. Dit geeft het erf een bijzonder ruimtelijke kwaliteit en meerwaarde die we dienen te koesteren.

voorzijde erf met cultuurhistorische boerderij uit 1870

doorzicht landschap rechters van het agrarische erf

7

voorzijde erf met melkveebedrijf uit 2002

doorzicht naar landschap links van het agrarische erf

doorzicht? op een locatie aan de overzijde van Zuiderdiep 380a

lijnopstelling windturbines in het ‘open’ landschap

Het agrarische erf en het groene bomenlint langs het Zuiderdiep vormen ruimtelijk een sterke landschappelijke samenhang, die een kwalitatieve meerwaarde levert voor de locatie en beleving van de omgeving. De aangegeven plaats voor de bouw van het zuivelgebouw draagt in de opzet in hoge mate bij aan de kwalitatieve meerwaarde van de locatie en indirect aan de belevingswaarde van het gebied. Onderstaand zijn de bebouwde erven en open plekken in het bouwlint en doorzichten naar het landschap aangegeven en in beeld gebracht met en zonder de windturbines.

‘De Venehoeve’

8

beeld met het wisselende lint van bebouwde erven en tussenliggende open plekken langs het Zuiderdiep

‘De Venehoeve’

9

beeld van de erven en open plekken in het lint langs het Zuiderdiep, met uitzicht op de windturbines

‘De Venehoeve’

VI-

NIEUWBOUW ZUIVELGEBOUW

De keuze voor de bouwlocatie vloeit voort uit het open en transparante ambachtelijke productieproces. De Venehoeve heeft ervoor gekozen om de verzuiveling en het maken van kaas voor consumenten en overige bezoekers zichtbaar te laten plaatsvinden. Kaas maken achter een gesloten wand en uit het zicht past niet in de bedrijfsvoering van dit biologische melkveebedrijf en zal niet door de consument worden gewaardeerd.

Bouw van het zuivelgebouw op de aangegeven locatie is daarom de meest realistische, ook uit oogpunt van beleving door de consument als een markante en in het oog springende plek. Het gebouw staat op veilige afstand en los van het erf en de stal. Een bijkomend voordeel van het bouwen op de beoogde plek is dat de rommelige zijkant van de stal aan het zicht wordt onttrokken.

Andere locaties zijn overwogen maar blijken verre van realistisch. Zo geeft bouwen op het achtererf - zoals mondeling werd gesuggereerd- grote complicaties ten aanzien van dierveiligheid in verband met de overdraagbaarheid van ziekten en is ook om milieuhygiënische redenen van zuivelbereiding geen optie. Publiek, dieren en zuivelbereiding dienen gescheiden gehouden te worden, ook als overheid. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) die de veiligheid van voedsel, consumentenproducten en dierenwelzijn bewaakt en toeziet op de naleving van wetten en voorschriften zal een locatie op het achtererf voor verzuiveling dan ook afwijzen.

Ook in de hiërarchie van de ruimtelijke opbouw van het erf is de locatie passend. Er is een duidelijke historische scheiding tussen ‘voor’ (het domein van de vrouw) en ‘achter’ (het werkgebied van de man), zoals door bureau BügelHajema Adviseurs in het ‘Kwaliteitsdocument buitengebied BorgerOdoorn’ (2017) uitvoerig wordt beschreven. De aanvoerlijn van de melk van de stal naar het productie deel is kort en milieuhygiënisch verantwoord. De productie kan onder geconditioneerde omstandigheden plaats vinden en de lijn naar de consument/bezoeker is kort.

Daarnaast dient vervoer op en van het erf van giermest en kuilvoer geen belemmering te vormen voor bezoekers. Ook uit oogpunt van verkeersveiligheid voor bezoekers en kinderen. Een schone en een vuile route dienen te alle tijden gescheiden te worden. De andere locatie, de oude boerderij, valt ook af om redenen van technische en milieuhygiënische aard. Het pand is niet geschikt voor de beoogde nieuwe functie en is er ook nooit voor gebouwd. Een zeer kostbare verbouwing of afbraak en herbouw zijn evenmin haalbaar, zowel financieel als ruimtelijk. Immers, de oude boerderij moet als onderdeel van de cultuurhistorische geschiedenis van het plangebied niet worden aangetast en juist worden gerespecteerd als ontginningsmonument. Een ander aspect om deze locatie te gebruiken heeft te maken met het interne transport van de melk naar de plek van verwerking. De afstand tussen de stal en de plek van verwerking is te lang. Bovendien zullen transportleidingen, of deze bovengronds of ondergronds worden aangebracht kwetsbaarder zijn en er zullen extra voorzieningen getroffen moeten worden om de melk niet te verontreinigen. Het is de vraag of de NVWA gebruik van de oude boerderij zal accepteren.

‘De Venehoeve’

2./ Mocht de hiervoor genoemde stap niet lukken, dan kan de gemeente op grond van art. 10.2, sub b afwijken van het RIP. Ook hiervoor zal nodig zijn dat Wp DDM/OM verklaart dat de weg er niet komt en dus dat de schuur geen gevolgen heeft voor de uitvoerbaarheid van het windpark. De gemeente kan dan een omgevingsvergunning strijdig gebruik verlenen of een beperkt bestemmingsplan vaststellen voor de beoogde gronden.

Indien er bij de gemeente bereidbaarheid bestaat tot medewerking is hierdoor de ruimte gegeven voor de gemeente om te concluderen dat het RIP niet aan de schuur in de weg staat. Het Windpark is op grond van bovenstaande bereid de nodige verklaringen af te geven; de weg waar naar wordt verwezen is immers, zeker nu de windturbines zijn opgericht, niet meer noodzakelijk, zoals in het RIP is omschreven.

Tussen de veestal en dit gebouw is er een blijvend vrij uitzicht over het erf naar achterliggend landschap. Die zichtlijn wordt versterkt door het ‘venster’ effect van wanden van naastliggende gebouwen. Op onderstaande tekening is dit beeld weergegeven.

10

VII- AFSTEMMING RIP Daar een deel van bebouwing valt binnen het inpassingsplan Windpark De Drentse Monden-Oostermoer heeft afstemming plaatsgevonden met het planbureau RijksInpassingsPlan (RIP). Vast is komen te staan dat de gemeente vanwege het RIP van het windpark geen belemmeringen voor de bouwvergunning hoeft op te werpen Het RIP geeft twee mogelijkheden om, ondanks de aanduiding van de weg, toch in te stemmen met de bouw van het zuivelgebouw. 1/ Art. 10.1, sub b en c geven aan dat weliswaar de zone voor de weg over de beheersverordening is gelegd, maar dat de beheersverordening van kracht blijft als deze niet in strijd is met de zone voor de weg en de regels uit de beheersverordening van toepassing blijven. Als Wp DDM/OM expliciet te kennen geeft richting de gemeente dat de weg er niet zal gaan komen, kan dit voor de gemeente aanleiding zijn te oordelen dat het RIP geen probleem meer is voor verlening van de omgevingsvergunning op basis van de beheersverordening

de windturbine bepaalt nu in hoge mate het landschapsbeeld op de open plek links naast ‘De Venehoeve’ Onderstaand luchtfotobeeld geeft een overzicht van de bestaande bebouwing en het nieuw te bouwen zuivelgebouw op het erf van ‘De Venehoeve’. Te zien is dat de ‘open’ ruimte van naast gelegen open plek in het bouwlint nauwelijks wijzigt. Tussen de gebouwen is er een blijvend vrij doorzicht over het erf naar het achterliggende landschap. Dit is voor de toeschouwer, fietser of wandelaar een aantrekkelijk aspect. De zichtlijn wordt bovendien versterkt door het ‘venster effect’ van de zijwanden van naastliggende gebouwen. Het zuivelgebouw draagt daarom op deze plek juist significant bij aan een versterking van de zichtlijn naar het landschap en verzachting van de aanwezigheid van achterliggende windturbine.

11

detailbeeld met het erf van ‘De Venehoeve’ + het zuivelgebouw met doorzichten over het erf en uitzicht naar het landschap

‘De Venehoeve’

VIII- SAMENVATTING EN CONCLUSIE Het biologische melkveebedrijf ‘De Venehoeve’ heeft bij de gemeente Borger-Odoorn een verzoek ingediend voor vooroverleg voor het oprichten van een bedrijfsgebouw op het perceel Zuiderdiep 380A te 2e Exloërmond, kadestraal bekend: Gemeente Odoorn, Sectie N, Nummer 2354. Het perceel valt in het bestemmingsplan ‘Inpassingsplan Windpark De Drentse Monden-Oostermoer en Beheersverordening 2e Exloërmond’. Het perceel ligt juist naast het agrarische bouwvlak, waardoor feitelijk door een planaanpassing het mogelijk wordt medewerking te verlenen aan het verzoek. De aanvraag past in de bedrijfsvoering van het biologische melkveebedrijf om de producten op eigen terrein te bewerken en aan te bieden aan de consument. Het speelt daardoor in op een maatschappelijke ontwikkeling van de vraag naar gezonde, eerlijke en dagverse producten. Het draagvlak voor dergelijke producten is de afgelopen periode in een stroomversnelling geraakt. Veel consument zijn tot inzicht gekomen dat aan de manier waarop we gebruik maken van onze levensomgeving en de wijze van voedselbereiding er iets moet veranderen. Een groenere leefomgeving, diervriendelijkheid, welzijn en korte lijnen van een ambachtelijk geproduceerde voedselketen draagt daaraan bij. Wie is die consument. Het beeld van de hoger opgeleide en gegoede middenklasse als cliënt is achterhaald.

De clientèle is zeer divers. Het bewustzijn is bij een breder publiek aan het ontwikkelen. Het is een ontwikkeling die zich als een inktvlek uitbreidt over het land (en daar ver buiten) en ook niet meer is te stoppen. Ook vanuit het Ministerie van Landbouw, Natuur en Visserij worden deze initiatieven ondersteund. De uitvoering ligt echter bij de gemeente om ondernemers te faciliteren bij de verdere ontwikkelingen van dit maatschappelijke belang. Het melkveebedrijf richt zich met hun biologische geproduceerde zuivel en kaas in het bijzonder op de brede laag van de samenleving die bewust en weloverwogen kiezen voor biologische producten uit eigen omgeving. Het melkveebedrijf ligt in een landschappelijk gebied dat in de afgelopen 100-150 jaar vele malen is aangepast aan het bodemgebruik van dat moment. Van een woest en leeg veenlandschap, naar een, volgens de inzichten op dat moment, geordend productief maakbaar landschap. Een landschap doorsneden met sloten en vaarten, nadien integraal heringericht tot het huidige landschap. Vrij recent is daar een ruimtelijke energielaag aan toegevoegd.

‘De Venehoeve’

Het toont aan dat het veenkoloniaal landschap wordt gekenmerkt door een grote dynamiek. Het huidige landschapsbeeld is slechts een momentopname een tijdsbeeld van die dynamiek, het kan en mag dan ook nooit leidend zijn voor beleid, om vast te houden aan wat er was en dit te behouden, zonder een toekomst perspectief van het gebied voor ogen te hebben. Dat heeft in het recente verleden tot enorme maatschappelijke problemen geleid. Het kwaliteitsdocument Buitengebied Borger-Odoorn was tot kort voor de plaatsing van de windturbines en ontstaan van de lineaire energie structuurlijnen, leidend voor de inrichting en kleinschalige aanpassingen in het veenkoloniaal landschap. Door plaatsing van de windturbines in het open veenkoloniaal landschap is er een nieuw en structureel en beeldbepalend landschapselement toegevoegd, zowel visueel als functioneel. De verschillende beleidsnota’s geven echter onvoldoende handvaten hoe met dat gegeven om te gaan. Omgaan met de ruimte voor nieuwe energie is niet makkelijk, wel nodig, zoals uit een publicatie van de Rijksoverheid, recent in een landelijk dagblad blijkt. Op lokaal niveau is de keuze van medewerking aan de bouw van een zuivelgebouw waarschijnlijk ook niet makkelijk, wel nodig om het melkveebedrijf een duurzame toekomst te bieden.

Uit het onderzoek naar de nieuwbouw locatie voor het zuivelgebouw is vast te komen staan dat de aangegeven bouwlocatie vanuit verschillende invalshoeken de meest realistische optie is. Zowel vanuit belevingsperspectief van de consument, als ruimtelijk, vanwege de markante en opvallende plek. Nog belangrijker is dat deze locatie aan alle voorwaarden voldoet betreft de hygiënische randvoorwaarden voor het productie en verwerkingsproces. Ook wordt voldaan aan de milieuhygiënische regels en gepaste afstand ten opzichte van het melkveebedrijf. We nodigen u daarom, wethouder en ambtenaar, graag uit voor een keukentafelgesprek, waarbij we u een rondleiding geven. U kunt u dan zelf overtuigen waarom u als gemeente medewerking zou moeten verlenen voor de nieuwbouw van het zuivelgebouw ter versterking en verbreding van het biologisch melkveebedrijf. Daarnaast draagt u als gemeente ook de verantwoording en ondersteuning van het maatschappelijk veranderingsproces waar we allen de komende jaren voor staan.

12

IX-

BRONNEN

Gemeente: Structuurvisie Borger - Odoorn (2010) + kaarten BP Borger-Odoorn (2018) Beheersverordening 2de Exloërmond Kwaliteitsdocument buitengebied Borger – Odoorn (2017)

Bibliotheek: Bewogen ruimte: De ruimtelijke ontwikkeling van Drenthe 1942-1970 Bernard Hanskamp (2012) Een kapitale impuls: De herinrichting van Oost-Groningen en de Gronings-Drentse Veenkoloniën 1969-2011 Chris van der Veen (2012)

Agenda platteland gemeenten Zuidwest-Drenthe (2012) provincie Drenthe: Omgevingsvisie Drenthe (2018)

Het lege land: De ruimtelijke orde van Nederland 1798-1848 Auke van der Woud (2007)

Handreiking kernkwaliteiten Drenthe (2015)

Het landschap, De mensen: Nederland 1850-1940 Auke van der Woud (2020)

Windmolenpark: Naar een verdienmodel voor windenergie Drenthe eindrapport 1 (2012)

Maakbaar landschap: Nederlandse landschapsarchitectuur 1945-1970 Marinke Steenhuis & Fransje Hooimeijer (2009)

Windenergie Drenthe AA en Hunze en Borger-Odoorn deel-1 (2012) rapport verkenning windpark de Drentse Monden en Oostermoer (2015) Advies CRA Windpark Drentse Monden en Oostermoer (2014) def. ontwerp Gebiedsvisie Windenergie (2012) Gebiedsvisie windenergie in Drenthe (2013) Inpassingsplan Windpark de Drentse Monden-Oostermoer (2016) Over het windpark- De Drentse Monden en Oostermoer (2020) Verlichtingsplan windpark (2016) Slagschaduw + geluid (2021) WWBS; Wat weet een boer van saffraan essay (2011) website: - www.ruimtelijkeplannen.nl - www.topotijdreis.nl - www.drentsemondenoostermoer.nl

‘De Venehoeve’

13

I/.

INLEIDING

Het biologisch melkveebedrijf ‘De Venehoeve’ is gevestigd aan het e Zuiderdiep 380a te 9571 BW 2 Exloërmond. Voor uitbreiding van de werkzaamheden op het melkveebedrijf is op 22 december 2020 een principe verzoek, op basis van een ruimtelijk landschappelijke onderbouwing, ingediend bij de gemeente Borger-Odoorn voor het oprichten van een zuivelgebouw ten behoeve van de kaasmakerij, boerderijwinkel en workshopruimte. De gemeente heeft op 8 juli 2021 bericht in principe onder voorwaarden mee te werken aan de gewenste uitbreiding. Tevens een landschapsplan op te stellen en in overleg met Windpark De Drentse Monden-Oostermoer een overeenkomst af te sluiten waarin zij verklaren geen bezwaar tegen de uitbreiding te hebben.

II/.

KWALITEITSDOCUMENT BUITENGEBIED

De planregels voor het plangebied bepalen dat bouwblokken niet in de breedte mogen groeien, maar bouwkundige en agrarische voorzieningen in de lengte tot maximaal 250 m vanaf het Zuiderdiep moeten plaatsvinden. Het ‘Kwaliteitsdocument buitengebied Borger – Odoorn’ heeft ook als insteek dat nieuwe ontwikkelingen mogelijk moeten zijn in het landelijk gebied, maar dat deze tevens een bijdrage leveren aan het verbeteren van de (ruimtelijke) kwaliteit van het landschap. In het kwaliteitsdocument zijn de landschappelijke kenmerken en waarden van het huidige veenontginningen landschap nader omschreven. Een belangrijke en waardevolle ruimtelijk uitgangspunt vormen de doorzichten tussen de bebouwingslinten naar het agrarische achterland en de bijbehorende maat van die openheid in het landschap achter de bouwlinten. Voor de recent toegevoegde nieuwe infrastructurele laag in het landschap geeft het kwaliteitsdocument echter nog geen uitwerking. Het landschappelijke effect van de gerealiseerde windturbines, zoals beschreven in het Rijksinpassingsplan zal nog moeten worden geïntegreerd in de ruimtelijke kwaliteit van het gebied en het specifieke grondgebruik. De windturbines zijn manifest aanwezig in de open ruimte en staande in een lijnopstelling tussen de oude ontginningsassen en bebouwde linten van de Monden vormen de turbines een nieuw beeldbepalend landmark.

Een eigentijds kenmerk van het industriële energielandschap in deze eeuw.

ligging plangebied

lineaire lijnen/ sloten en windturbines

3

III/.

LANDSCHAP, BEBOUWING & BEPLANTING

De geografisch en historische ontwikkeling van het plangebied en verdere onderbouwing voor uitbreiding van het agrarische melkveebedrijf met een zuivelgebouw zijn beschreven in het rapport ‘landschappelijke onderbouwing t.b.v. uitbreiding zuivelgebouw De Venehoeve’ (12 mei 2021). Daarbij is aangetoond dat bouw van de kaasmakerij geen significant effect heeft op de kenmerkende openheid van het landschap. Uitbreiding van het melkveebedrijf met een zuivelgebouw op de aangegeven bouwlocatie heeft daarnaast een directe maatschappelijke relevantie. Zowel uit ruimtelijk als cultureel perspectief vanwege de markante plek, als uit belevingsperspectief van de consument en wettelijk vastgelegde milieuhygiënische randvoorwaarden bleek dit de voorkeurslocatie. Bovendien draagt het gebouw bij aan een beperking van het zicht op achterliggende windturbine Dit schrijven richt zich op de ruimtelijk - landschappelijke inpassing van het nieuwe bouwblok en inrichting en groene aankleding van het erf. Hierbij is ook de aankleding van de bebouwde woonomgeving, vooral het gedempte kanaal langs het Zuiderdiep meegewogen. De brede grasberm van het voormalige kanaal is met essen (Fraxinus) beplant, waardoor een groen lint van bomen de lineaire ruimtelijke lengtestructuur van het Zuiderdiep in sterke mate bepalen.

Opvallend is wel dat in afgelopen jaren door de beheerder van de groenzone veel essen zijn gekapt. Of deze worden vervangen door een sterkere boomsoort kon niet worden achterhaald. Herinplant is evident, daar de dubbele rij bomen een onlosmakelijk deel uit maken van de ruimtelijke structuur van het gebied. Aan deze lineaire groenstructuur liggen de agrarische bedrijven en woonerven langs het Zuiderdiep en zijn deze door de boombeplanting onderling verbonden. De lineaire bomenstructuur en erfbeplantingen zijn daarom beiden bepalend voor het groene karakter van de woon en leefklimaat van aanwonenden.

Bebouwing Historisch gezien is de ontwikkeling van bebouwing op het agrarische erf in drie bouwtijd perioden te onderscheiden. Daarnaast heeft ook een aanpassing plaatsgevonden van het grondgebruik, die van een agrarisch akkerbouwbedrijf naar een melkveebedrijf. De bouw van een zuivelgebouw ten behoeve van de kaasmakerij op het erf is een verbreding en versterking van de positie van het melkveebedrijf. 1/ De cultuurhistorische boerderij/woning. Deze is volgens de BAG Viewer omstreeks 1870 gebouwd. Delen van het omringende landschap waren toen nog volop in ontginning. De overige agrarische bebouwing is gedurende de tweede helft van de vorige eeuw rond 1973 en 1983 gerealiseerd. Het agrarische bedrijf, van oorsprong een typisch veenkoloniaal akkerbouwbedrijf, transformeerde rond 2000 naar een biologische melkveehouderij.

voorzijde cultuurhistorische boerderij

4

De boerderij en het groene voorerf liggen vrij dicht tegen het Zuiderdiep. De ligging draagt daardoor bij aan de markante uitstraling van het boerderijensemble. De landschappelijke aankleding van dit boerderijcomplex bestaat uit hoog opgaande bomen (zomereik) langs het Zuiderdiep en een rij opgaande eiken aan de rechterzijde van de bebouwing. De voortuin en langs de oprit en de privétuin zijn omkaderd met een ligusterhaag. Langs de oprit en aan de achterzijde van het erf is een rij leibomen (Tilia) aangeplant. 2/ Het biologische melkveebedrijf De bebouwing van het melkveebedrijf is begin deze eeuw in 2002 gerealiseerd. De bebouwing staat weliswaar op het oude erf, maar vormt een eigen functionele eenheid die de ruimte rond de historische boerderij respecteert. Een deel van de bestaande agrarische bijgebouwen achter de boerderij zijn aangepast ten behoeve van de melkveehouderij.

De agrarische bebouwing ligt achter de bestaande boerderij min of meer in het midden van het agrarische bouwperceel perceel, ter hoogte van de bestaande bijgebouwen. Door de bouwkundige samenstelling van dit erfensemble is er een ruim en groen voorerf ontstaan dat langs de Zuiderdiep wordt gemarkeerd door opgaande zomereiken. De ruimtelijke scheiding tussen het voorerf dat als grasveld dienst doet en functionele erf bestaat uit een beukenhaag met daarin een rij leibomen. De ligging van de ontsluiting vormt een doorzicht tussen de bijgebouwen en veestal naar het achterland. Het erf heeft hierdoor een transparante structuur en open landelijk karakter. 3/ Zuivelgebouw De planherziening is nodig om de bouw van een zuivelgebouw ten behoeve van de kaasmakerij, boerderijwinkel en workshopruimte mogelijk te maken. De bebouwing is aan linkerkant van het erf naast de melkveestal, in een lijn achter de bedrijfswoning op het bouwblok ingepast. Daardoor vormt de agrarische bebouwing, het bijgebouw, veestal en zuivelgebouw een functioneel ensemble. Ten behoeve van de kaasmakerij wordt een nieuwe toegang over een bestaande ontsluiting vanaf het Zuiderdiep aangelegd. Deze dient voor zowel het vrachtverkeer als het autoverkeer van bezoekers en medewerkers. Het ruime voorerf biedt voldoende parkeerruimte ten behoeve van klanten en medewerkers, tevens manoeuvreerruimte voor het vrachtverkeer.

oprit naar het melkveebedrijf met doorzicht inrichting rond het zuivelgebouw

5

Bijkomend voordeel voor de scheiding van de agrarische gebruiksfuncties zijn van milieuhygiënische betekenis. De leef- en voeromgeving van het melkvee wordt gescheiden van de schone zuivelproductie. Beplanting. In het ‘Kwaliteitsdocument buitengebied Borger – Odoorn’ uit 2017 zijn randvoorwaarden beschreven waaraan in principe de opzet van de erfinrichting bij nieuwbouw of uitbreiding van agrarische bedrijven in de veenontginningen moet voldoen. In het landschapsplan is een landschappelijke houtsingel aan de zijkant van de nieuwbouw in het landschapsplan opgenomen. De voorzijde van de bebouwing dient zichtbaar te blijven in verband met herkenbaarheid van de winkel en workshoplocatie voor bezoekers. De ruimte naast de melkveestal is open gehouden, waardoor de stal kan ‘doorwaaien’. Rond het voorerf is de beukenhaag doorgetrokken die ook de scheiding vormt tussen het erf voor het melkveebedrijf en het groene voorerf. Ook de beplanting met leibomen is doorgetrokken en vormt het groene kader rond het zuivelerf tot aan de houtsingel. De erven worden op deze wijze als één erfensemble samenhangend in het groen ‘ingepakt’. In het grasveld langs het Zuiderdiep worden een aantal walnoten (Juglans) aangeplant. Zij sluiten aan op de bestaande boomstructuur van de eiken.

In het landschapsplan voor De Venehoeve is een houtsingel ingepast zoals die in het verleden veel zijn aangelegd rondom agrarische bouwpercelen. In de loop van de jaren verdween de struiklaag en bepaald de opgaande boombeplanting nu veelal het karakter van het erf. Bij de ligging van agrarische akkerbouwpercelen en erven in open landschappen, zoals de polders zijn stevige groenstructuren gewenst. Naast het scheppen van een microklimaat op het erf vormen de groene erven markante herkenningspunten in het open polderlandschap. De agrarische erven langs het verdichte bouwlint van het Zuiderdiep, met zijn brede beplante boombermen, vraag de landschappelijke inpassing van een agrarisch bedrijf maatwerk.

Bovendien betreft het hier een melkveehouderij waar de wind goed door de stal moet waaien om ziekte uitbraak te beperken. Daarnaast is onze visie dat een mooi en functioneel ontworpen agrarisch gebouwen complex ook gezien mag worden, die moet je dan niet achter een rand schaamgroen verstoppen. In onderhavige situatie spelen de te handhaven ‘doorkijkjes’ een belangrijke kwaliteitsvoorwaarde voor het bepalen van de breedte van de houtsingel. Een te brede houtsingel heeft meer het karakter van een bosstrook en is voor deze locatie minder geschikt. Voor de locatie hebben we gebruik gemaakt van de referentie ‘staalkaart: houtsingel en struweel’. Deze geeft als referentie een houtsingel met de maat voor een plantvak van 5.00 m breedte. Rond het plantvak is in het landschapsplan voldoende ruimte gehouden waardoor de beplanting zich in de breedte kan ontwikkelen tot de gewenste maat. Gekozen is voor een gemengde struiklaag en boomvormers, eventueel op termijn te beheren als meerstammige hakhout. Door de bomen verspringend in de struiklaag aan te planten ontstaat vanzelf het beeld van een brede houtsingel.

beplantingsbeeld houtsingel: lengte ca. 45.00 m, breedte 5.00m

6

Beplantingsprincipe houtsingel ‘De Venehoeve’

7

Plantlijst beplanting ‘De Venehoeve’

8

9

Historisch onderzoek Zuiderdiep 380A te Tweede Exloërmond 17 januari 2022

Kenmerk

R001-1284771LFK-V01-baw-NL

Verantwoording Titel

Historisch onderzoek Zuiderdiep 380A te Tweede Exloërmond

Opdrachtgever

Alfa Accountants en Adviseurs

Projectleider

Erik Vonkeman

Auteur(s)

Laura Korte

Projectnummer

1284771

Aantal pagina’s

10

Datum

17 januari 2022

Handtekening

Ontbreekt in verband met digitale verwerking. Dit rapport is aantoonbaar vrijgegeven.

Colofon TAUW bv Handelskade 37 Postbus 133 7400 AC Deventer T +31 57 06 99 91 1 E info.deventer@tauw.com

2/10

Kenmerk

R001-1284771LFK-V01-baw-NL

Inhoud Samenvatting .................................................................................................................................... 4 1

Inleiding ..................................................................................................................................... 4

2

Vooronderzoek .......................................................................................................................... 4

3

2.1

Algemeen ........................................................................................................................... 4

2.2

Regionale bodemopbouw en geohydrologie ...................................................................... 5

2.3

Geraadpleegde informatiebronnen en omschrijving onderzoekslocatie ............................ 6

2.4

Uitgevoerde bodemonderzoeken en verontreinigingssituatie ............................................ 7

2.5

Overzicht verdachte deellocaties ....................................................................................... 8

2.6

Asbestverdachtheid van de bodem .................................................................................... 9

2.7

PFAS-verdachtheid van de bodem .................................................................................... 9

2.8

Terreinverkenning .............................................................................................................. 9

2.9

Beantwoording onderzoeksvragen vooronderzoek ............................................................ 9

Conclusie ................................................................................................................................. 10

Bijlage 1

Regionale ligging van de onderzoekslocatie

Bijlage 2

Plantekening opdrachtgever

Bijlage 3

Veiligheid en kwaliteit

Bijlage 4

Tanksaneringscertificaten

3/10

Kenmerk

R001-1284771LFK-V01-baw-NL

Samenvatting Tabel 0.1 Conclusies en aanbevelingen Onderdeel

Conclusie en aanbevelingen

Veiligheidsklasse conform CROW-publicatie 400

Geen, basishygiëne is van toepassing

Bodemkwaliteitsklasse BKK

Landbouw/natuur

Procedures Wet bodembescherming

Geen procedures vanuit de Wet bodembescherming noodzakelijk

Asbestverdacht?

Nee, de locatie is niet asbestverdacht

Verkennend bodemonderzoek nodig?

Verkennend bodemonderzoek wordt als niet noodzakelijk geacht

Overig

Het besluit of bodemonderzoek uitgevoerd dient te worden ligt bij het bevoegd gezag

1 Inleiding In opdracht van Alfa Accountants en Adviseurs heeft TAUW een vooronderzoek volgens NEN 57251 uitgevoerd op de locatie Zuiderdiep 380A te Tweede Exloërmond. De aanleiding voor het vooronderzoek is de voorgenomen aanvraag van een omgevingsvergunning (activiteit bouw bedrijfspand). Het doel van het historisch onderzoek is inzicht krijgen in de mogelijke aanwezigheid van verontreinigingen op de onderzoekslocatie. Op basis hiervan wordt advies gegeven in hoeverre verkennend bodemonderzoek nodig is.

2 Vooronderzoek 2.1

Algemeen

Het historisch onderzoek conform de NEN 5725 1 uitgevoerd. Gezien de aanleiding van het onderzoek is gekozen om de onderzoeksvragen te beantwoorden behorend bij aanleiding uit de NEN 5725. In paragraaf 2.9 zijn de onderzoeksvragen en antwoorden hierop beschreven. Een kaart met de regionale ligging van de onderzoekslocatie is opgenomen in bijlage 1. In tabel 2.1 zijn de algemene gegevens van de onderzoekslocatie gegeven.

1

NEN 5725: Bodem - Strategie bij het uitvoeren van milieuhygiënisch vooronderzoek, oktober 2017

4/10

Kenmerk

R001-1284771LFK-V01-baw-NL

Tabel 2.1 Algemene gegevens onderzoekslocatie Adres

Zuiderdiep 380A, 9571 BW Tweede Exloërmond

Kadastrale gegevens

Gemeente: Odoorn, sectie: N, perceelnummer 2929 (ged.)

Publiekrechtelijke beperking

Geen beperkingen

RD-coördinaten (X/Y)

X: 262.529, Y: 550.195

Bevoegd gezag Wbb

Gemeente Borger-Odoorn

Oppervlakte (m2)

875

Verhardingssituatie

Onverhard

Bebouwing (m )

Onbebouwd

Voormalig gebruik

Weide- en akkerland

Huidig gebruik

Weideland

Toekomstig gebruik

Bedrijfspand

Gebruik conform Circulaire Bodemsanering

Landbouw

Bodemfunctieklasse1

Landbouw/natuur

2

Bodemkwaliteitsklasse

Boven- en ondergrond: Achtergrondwaarde

1

Bodemkwaliteitskaart inclusief PFAS2

Ja, Landbouw/natuur

Hoogte werkruimte (m) t.b.v. berekening

Circa 2,0

veiligheidsklassen Breedte werkruimte (m) t.b.v. berekening

Circa 20

veiligheidsklassen Verhouding hoogte/breedte werkruimte Veiligheidsklasse op basis van P80-waarde bovengrond

< 0,2: voldoende ventilatie 1

Geen klasse

Veiligheidsklasse op basis van P80-waarde ondergrond1

Geen klasse

Explosieven

Onverdacht

3

1

Actualisatie bodemkwaliteitskaart, Royal Haskoning DHV, BE1656TPRP1905231004, d.d. 23 mei 2019

2

Actualisatie bodemkwaliteitskaart PFAS provincie Drenthe, Royal Haskoning, BE1656TPRP1911211456,

d.d. 22 november 2019 3

VEO Bommenkaart VEO | Bommenkaart (explosievenopsporing.nl)

2.2

Regionale bodemopbouw en geohydrologie

In tabel 2.2 zijn de regionale geohydrologische gegevens en bodemopbouw gegeven. Lokale omstandigheden zoals waterlopen, drainagesystemen, (lekke) rioleringen en dergelijke kunnen de regionale stromingsrichting van het freatisch grondwater beïnvloeden.

5/10

Kenmerk

R001-1284771LFK-V01-baw-NL

Tabel 2.2 Regionale geohydrologische gegevens en bodemopbouw Onderdeel

Bevinding

Informatiebron

Regionale bodemopbouw

Veldpodzolgronden; leemarm

Bodemkaart van

en zwak lemig fijn zand

Nederland, WUR¹

Maaiveldhoogte

8,67 m +NAP

AHN²

Stijghoogte freatische grondwater

7,48 m +NAP

NAGROM³

Verwachte regionale grondwaterstromingsrichting

Noord

NAGROM³

In een grondwaterbeschermingsgebied?

Nee

INSPIRE View⁴

Onttrekkingen binnen de onderzoekslocatie?

Nee

wkotool.nl⁵

Kwel/infiltratie (tussen deklaag en watervoerende

infiltratie (1-2 mm/dag)

Klimaateffectatlas⁶

van het eerste watervoerend pakket

laag) ¹ https://www.wur.nl/nl/show/Bodemkaart-1-50-000.htm ² Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN2) ³ NAGROM, Nationaal GROndwater Model ⁴ INSPIRE view service voor AreaManagement van de gezamenlijke provincies ⁵ Betreft onttrekkingen die zowel vergunningsplichtig als meldingsplichtig zijn ⁶ Klimaateffectatlas stichting CAS, kwel en infiltratie huidig

2.3

Geraadpleegde informatiebronnen en omschrijving onderzoekslocatie

Het historisch onderzoek richt zich op de locatie waarop heb bodemonderzoek betrekking heeft en de direct rond deze locatie gelegen percelen. Het gebied waarop het historisch onderzoek zich richt beslaat maximaal 50 meter rondom het geografisch besluitvormingsgebied. Voor het inventariseren van de verdachte deellocaties (voormalige of huidige bedrijfsactiviteiten, dempingen, tanks, incidenten et cetera) zijn de volgende informatiebronnen geraadpleegd: • Kadaster • Bodemloket • Luchtfoto’s van Cyclomedia Streetsmart (2008-2021) • Straatfoto’s van Cyclomedia Streetsmart (2010, 2021) • Historische topografische kaarten van Topotijdreis 1900-2020 • Gemeente Borger-Odoorn • Provincie, omgevingsdienst Drenthe Historie De onderzoekslocatie bevindt zich op het weiland aan de Zuiderdiep 380A te Tweede Exloërmond. De locatie was in het verleden altijd in gebruik als wei- en akkerland. Op de locatie hebben nooit gebouwen gestaan. Ten zuiden van de locatie lag een sloot of perceelgrens. Aan de westzijde van de locatie, op adres Zuiderdiep 380 te Tweede Exloërmond, bevindt zich een woonhuis uit oorspronkelijk 1870. Daarnaast zijn achter het woonhuis in 1973 en 1983 schuren gebouwd. Aangrenzend aan de onderzoekslocatie is in 2002 een grote schuur/stal en woning gebouwd. In figuur 2.1 is historisch kaartmateriaal en recente lucht- en straatbeelden opgenomen.

6/10

Kenmerk

R001-1284771LFK-V01-baw-NL

Figuur 2.1 Historisch kaartmateriaal (www.topotijdreis.nl). Recente lucht- en straatbeelden (Cyclomedia Streetsmart). Onderzoekslocatie rood omkaderd

2.4

Uitgevoerde bodemonderzoeken en verontreinigingssituatie

In 2002 is door Van Es Geotechniek ten noorden van de geplande nieuwe schuur/stal bodemonderzoek uitgevoerd ter plaatse van de te bouwen woning 2. Het doel is om inzicht te verkrijgen in de milieuhygiënische kwaliteit van grond en grondwater. Het terrein is onbebouwd en onverhard. Uit de resultaten blijkt in de grond geen waarnemingen zijn gedaan die kunnen duiden op een bodemverontreiniging. De grond bestaat uit matig fijn zand dat in de bovengrond sterk humeus is. Naar de ondergrond wordt de grond veenhoudend. Analytisch is in de bovengrond een lichte verontreiniging met EOX en minerale olie gemeten. In de ondergrond is een lichte verontreiniging met EOX aangetoond. In het grondwater is een lichte verontreiniging met cadmium en chroom aanwezig. Uit het onderzoek wordt geconcludeerd dat de lichte verontreinigingen in grond en grondwater geen aanleiding geven tot nader onderzoek en er geen verhoogde risico’s voor de volksgezondheid en/of het milieu in algemene zin bestaan. In figuur 2.2 is de ligging van het uitgevoerde onderzoek weergegeven.

2 Rapportage betreffend het Verkennend bodemonderzoek ter plaatse van het perceel Zuiderdiep 380 te Tweede Exloërmond, Van Es Geotechniek, VE-011525, d.d. 18 februari 2002

7/10

Kenmerk

R001-1284771LFK-V01-baw-NL

Figuur 2.2 Ligging eerder uitgevoerd bodemonderzoek. Bron: Bijlage 2, Verkennend bodemonderzoek ter plaatse van het perceel Zuiderdiep 380 te Tweede Exloërmond, Van Es Geotechniek, VE-011525, d.d. 18 februari 2002. Huidige onderzoekslocatie rood omkaderd

2.5

Overzicht verdachte deellocaties

Uit raadpleging van de in paragraaf 2.3 opgegeven informatiebronnen kwam naar voeren dat op het westelijk aangrenzend perceel (Zuiderdiep 380 te Tweede Exloërmond) in het verleden 2 tanks aanwezig zijn geweest. Uit de tanksaneringscertificaten (BRL-K902) blijkt dat de 2 tanks op de locatie in 2015 gesaneerd zijn. De tanks zijn afgevoerd. Er is tijdens de sanering geen verontreiniging waargenomen. De tanksaneringscertificaten zijn opgenomen in bijlage 4. Daarnaast is op Bodemloket melding gemaakt dat op het perceel opslag plaatsvindt van aromatische koolwaterstoffen (vanaf 1983). De exacte ligging en status van deze activiteit is onbekend. Het betreft vermoedelijk de tanks. In het eerder in 2002 uitgevoerde bodemonderzoek is de activiteit niet genoemd. In het grondwater zijn geen aromatische koolwaterwaterstoffen gemeten. De tanks hebben vermoedelijk in of nabij de schuren gestaan en zijn niet van invloed (geweest) op de bodem op de huidige onderzoekslocatie.

8/10

Kenmerk

2.6

R001-1284771LFK-V01-baw-NL

Asbestverdachtheid van de bodem

Op basis van de historie was de onderzoekslocatie nooit bebouwd. Op het aangrenzende perceel is in 2002 bodemonderzoek uitgevoerd. In de grond is geen bodemvreemd materiaal waargenomen. Het pand op het aangrenzend perceel is in 2002 gebouwd. In 2002 mocht geen asbest(houdend) materiaal in de bouw gebruikt worden. Op basis van historisch kaartmateriaal blijkt dat aan de zuidzijde van de locatie een sloot of perceelgrens aanwezig geweest. Bij de omgevingsdienst Drenthe is geen slootdemping en ophoging ter plaatse bekend. Samenvattend wordt geconcludeerd de onderzoekslocatie op basis van de beschikbare informatie als asbest onverdacht beschouwd kan worden.

2.7

PFAS-verdachtheid van de bodem

Op/nabij de onderzoekslocatie zijn geen terreindelen aanwezig die de bodem verdacht maken voor PFAS-verbindingen als gevolg van puntbronnen 3 en 4. De kans op aanwezigheid van PFAS in de bodem als gevolg van aanwezigheid van puntbronnen wordt beperkt geacht. De bovengrond en diepere geroerde bodemlagen zijn op basis van de kamerbrief van 8 juli 2019 bij het Tijdelijk Handelingskader PFAS in heel Nederland verdacht op het diffuus voorkomen van PFAS 5 als gevolg van atmosferische depositie. Daarom wordt geconcludeerd dat de bodem diffuus verdacht is voor PFAS met uitzondering van GenX.

2.8

Terreinverkenning

Een terreinverkenning heeft vanwege de aanwezige corona pandemie niet plaatsgevonden. De terreinverkenning is digitaal uitgevoerd door middel van Cyclomedia Streetsmart (zie paragraaf 2.3)

2.9

Beantwoording onderzoeksvragen vooronderzoek

• Wat is de afbakening van de locatie en is deze voldoende? Door de opdrachtgever is een tekening van de onderzoekslocatie aangeleverd, die kaart is toegevoegd in bijlage 2. Hierop is de afbakening van de onderzoekslocatie voldoende aangegeven. Voor de maximale ontgravingsdiepte wordt een diepte van 2,0 meter aangehouden. •

Is er sprake van potentiële bronnen van bodemverontreiniging, zowel vanuit het verleden als het heden? Zo ja, wat zijn de potentiële bronnen van bodemverontreiniging, waar liggen ze en wat zijn de verdachte parameters? Nee, er is zowel vanuit het verleden als het heden geen sprake van potentiële bronnen van bodemverontreiniging. Op basis van tabel 1 handelingskader PFAS, handelingskader PFAS, Expertisecentrum PFAS, 25 juni 2018 En op basis van Glüge, J., Scheringer, M., Cousins, I.T., DeWitt, J.C., Goldenman, G., Herzke, D., Wang, Z. (2020). An overview of the uses OF per- and POLYFLUOROALKYL Substances (pfas). Environmental Science: Processes & Impacts, 22(12), 2345-2373. doi:10.1039/d0em00291g (Glüge, 2020) 5 Kamerbrief bij Handelingskader voor hergebruik van PFAS-houdende grond en baggerspecie, Ministerie van Verkeer en Waterstaat, 8 juli 2019 3 4

9/10

Kenmerk

•

R001-1284771LFK-V01-baw-NL

Is de bodem asbestverdacht?

Nee, de bodem is niet asbestverdacht. •

Wat is de bodemopbouw en geohydrologie en is er binnen het onderzoeksgebied sprake van verschillende fysische kwaliteiten en/of bodemvreemde lagen? Zo ja, welke fysische kwaliteiten en/of bodemvreemde lagen zijn er en waar bevinden deze zich?

De bodem bestaat in de bovenste 2,5 m -mv uit zand. De bovengrond is sterk humeus, naar de ondergrond wordt de grond veenhoudend. Het grondwater in de omgeving van de locatie is op basis van tabel 2.2 en eerder uitgevoerd onderzoek op circa 1,1-1,2 m -mv aanwezig. De grondwaterstromingsrichting is noordwaarts gericht. Er is geen sprake van fysische kwaliteiten en/of bodemvreemde lagen. •

Is er sprake van beïnvloeding vanuit de omgeving van de bodemkwaliteit of de kwaliteit van het grondwater? Zo ja, welke beïnvloeding en waar? Nee, er is geen sprake van beïnvloeding vanuit de omgeving van de bodemkwaliteit of de kwaliteit van het grondwater. Vanuit de (voormalige) verdachte deellocaties, met name opslag van aromatische koolwaterwaterstoffen (voormalige aanwezige tanks) op het westelijk aangrenzende terrein, wordt geen negatief invloed op de onderzoekslocatie verwacht. •

Wordt op de locatie of een deel daarvan (een geval van ernstige) bodemverontreiniging vermoed? Zo ja, waar bevindt deze zich? Nee, dat vermoeden bestaat er niet. De locatie was altijd in gebruik als weide- en akkerland. Er hebben nooit gebouwen gestaan. In de directe omgeving van de locatie zijn hooguit lichte verontreinigingen in grond (EOX en minerale olie) en grondwater (cadmium en chroom) gemeten. •

Is de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem afdoende bekend of is bodemonderzoek noodzakelijk? Op basis van de beschikbare informatie is de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem afdoende bekend. Er is geen bodemonderzoek noodzakelijk. Echter ligt het uiteindelijke besluit bij het bevoegd gezag. • Welke hypothese en strategie zijn van toepassing bij de uitvoering van het bodemonderzoek? Indien een bodemonderzoek uitgevoerd dient te worden, is voor de onderzoekslocatie de strategie voor een onverdacht locatie, niet lijnvormig (ONV-NL) uit de NEN 5740 van toepassing.

3 Conclusie Op basis van de beschikbare informatie is de bodem onverdacht op het voorkomen van een sterke bodemverontreiniging. Op basis van eerder onderzoek worden maximaal lichte verontreinigingen in grond en grondwater verwacht. Een bodemonderzoek is niet noodzakelijk. Echter ligt het uiteindelijke besluit bij het bevoegd gezag.

10/10

Kenmerk

Bijlage 1

R001-1284771LFK-V01-baw-NL

Regionale ligging van de onderzoekslocatie

Kenmerk

Bijlage 2

R001-1284771LFK-V01-baw-NL

Plantekening opdrachtgever

Kenmerk

Bijlage 3

R001-1284771LFK-V01-baw-NL

Veiligheid en kwaliteit

TAUW verklaart hierbij dat het een onafhankelijke positie heeft (en kan behouden) ten opzichte van de opdrachtgever. Dat wil zeggen dat er geen organisatorische relatie bestaat met de opdrachtgever (zuster- of moederbedrijf) of diens eigenaar.

Kenmerk

Bijlage 4

R001-1284771LFK-V01-baw-NL

Tanksaneringscertificaten

Tanksaneringscertificaat

Registratienummer 150600468.02

BRL-K902

Opdrachtgever

Tanksaneringsbedrijf

ODN Oil

Wenau Transport & Cleaning B.V.

T.a.v. de heer W. Neutel

It Kylblok 4

Postbus 70

8447 GR HEERENVEEN

9780 AB BEDUM

Contact: 0513-657900

Plaats v a n inrichting

Datum melding

Datum uitvoering

Dhr. H. Veneman

3-6-2015

09-06-2015

Zuiderdiep 380a

Validatie

Uitvoerder

9571 BW 2E EXLOËRMOND

Administratie Wenau

Remerie, Jelmer

Gereinigd

Afvullen

Afgevoerd

Opmerking

nee

nee

ja

Tankgegevens: Tank (nr)

Product

Inhoud (m3)

diesel

1,1 m

3

Nadere omschrijving en eigenschappen van de installatie Bovengronds Tanksituatie Nee, reden: Wettelijk bodemonderzoek uitgevoerd Bodemverontreiniging

Nee

Tank afgevoerd/overgedragen

Ja, aan :

Vulmiddel

n.v.t.

zintuiglijk onderzoek door Wenau Friesland Schroot te Wolvega

Leidingwerk

n.v.t.

Afvalstoffen

Afgevoerd naar:

Wenau; afvalstroomnummer 02H230004774

Opmerkingen: Ongereinigd gesaneerd, tankreiniging bij Wenau te Heerenveen

Verklaring v a n K i w a Nederland B.V. Op grond van onderzoek, alsmede regelmatig door Kiwa uitgevoerde audits, worden de door bovengenoemde tanksaneringsbedrijf uitgevoerde tanksaneringswerkzaamheden, die gespecificeerd zijn op dit certificaat, geacht te voldoen aan de Kiwa beoordelingsrichtlijn BRL-K902.

Verklaring v a n het t a n k s a n e r i n g s b e d r i j f Het tanksaneringsbedrijf verklaart dat de tanksaneringswerkzaamheden zijn uitgevoerd in overeenstemming met de voorschriften zoals die zijn vastgelegd in beoordelingsrichtlijn BRL-K902.

Wenken voor de afnemer Bij het ontvangst van het tanksaneringscertificaat controleren of dit volledig is

kiwa

Kiwa Nederland B.V.

gecertificeerd

Sir Winston C h u r c h i l l - l a a n 2 7 3 Postbus 7 0 , 2 2 8 0 AB Rijswijk

ingevuld e n voorzien van een registratienummer. Indien de tanksanering of het certificaat niet in orde wordt bevonden, dient u contact op te nemen met:

Telefoon

0 7 0 4 1 44 4 0 0

Telefax

0 7 0 4 1 44 4 2 0

Internet

www.kiwa.nl

1. Het tanksaneringsbedrijf; 2. Kiwa Nederland B.V.

Een e x e m p l a a r van dit certificaat is b e s t e m d voor G e m e e n t e , provincie, opdrachtgever, t a n k s a n e e r d e r , Kiwa Nederland B . V .

Registratienummer

150600468.02

FRIESLAND

SCHROOT

B.V.

F e r r o - / Non Ferro Metalen & Sloopwerken Schuttevaerstraat 30 8471 ZZ Wolvega • Tel.: (0561) 61 22 02 Fax: (0561) 61 13 79 • Internet: www.frieslandschroot.nl E-mail: info@frieslandschroot.nl BTW no. NL8078.90.686B01 • KvK Leeuwarden no. 01085126 • IBAN NL69RABO0371982464

Wolvega

22-06-2015

Wenau Postbus 72 8440 AB Heerenveen

VERKLARING VAN VERSCHROTING

Ondergetekende, namens Friesland Schroot b.v. te Wolvega verklaart hierbij te hebben vernietigd middels schrootschaar

1 tank Zegelnummer

inhoud

Diesel 114089

Bovenvermelde tank is afkomstig van: Dhr. H. Veneman Zuiderdiep 380a 9571 BW Tweede Exloermond

Wolvega

1,1 m

22-06-2015

3

Tanksaneringscertificaat

Registratienummer

BRL-K902

150600468.03

Opdrachtgever

Tanksaneringsbedrijf

ODN Oil

Wenau Transport & Cleaning B.V.

T.a.v. de heer W. Neutel

It Kylblok 4

Postbus 70

8447 GR HEERENVEEN

9780 AB BEDUM

Contact: 0513-657900

Plaats v a n inrichting

Datum melding

Datum uitvoering

Dhr. H. Veneman

3-6-2015

09-06-2015

Zuiderdiep 380a

Validatie

Uitvoerder

9571 BW 2E EXLOËRMOND

Administratie Wenau

Remerie, Jelmer

Afvullen

Afgevoerd

Opmerking

nee

ja

Tankgegevens: Tank (nr)

Product

Inhoud (m3)

diesel

5 m

3

Gereinigd nee

Nadere omschrijving en eigenschappen van de installatie Bovengronds Tanksituatie Nee, reden: Wettelijk bodemonderzoek uitgevoerd Bodemverontreiniging

Nee

Tank afgevoerd/overgedragen

Ja, aan :

Vulmiddel

n.v.t.

zintuiglijk onderzoek door Wenau Friesland Schroot te Wolvega

Leidingwerk

n.v.t.

Afvalstoffen

Afgevoerd naar:

Wenau; afvalstroomnummer 02H230004774

Opmerkingen: Ongereinigd gesaneerd, tankreiniging bij Wenau te Heerenveen

Verklaring v a n K i w a Nederland B.V. Op grond van onderzoek, alsmede regelmatig door Kiwa uitgevoerde audits, worden de door bovengenoemde tanksaneringsbedrijf uitgevoerde tanksaneringswerkzaamheden, die gespecificeerd zijn op dit certificaat, geacht te voldoen aan de Kiwa beoordelingsrichtlijn BRL-K902.

Verklaring v a n het t a n k s a n e r i n g s b e d r i j f Het tanksaneringsbedrijf verklaart dat de tanksaneringswerkzaamheden zijn uitgevoerd in overeenstemming met de voorschriften zoals die zijn vastgelegd in beoordelingsrichtlijn BRL-K902.

Wenken voor de afnemer Bij het ontvangst van het tanksaneringscertificaat controleren of dit volledig is

kiwa

Kiwa Nederland B.V.

gecertificeerd

SirWinston Churchill-laan 273 Postbus 7 0 , 2 2 8 0 AB Rijswijk

ingevuld e n voorzien van een registratienummer.

Telefoon

0 7 0 4 1 44 4 0 0

Indien de tanksanering of het certificaat niet in orde wordt bevonden, dient u

Telefax

0 7 0 4 1 44 4 2 0

contact op te nemen met:

Internet

www.kiwa.nl

1. Het tanksaneringsbedrijf; 2. Kiwa Nederland B.V. Een e x e m p l a a r v a n dit certificaat is b e s t e m d voor: G e m e e n t e , provincie, opdrachtgever, t a n k s a n e e r d e r , Kiwa Nederland B . V .

Registratienummer

150600468.03

FRIESLAND

SCHROOT

B.V.

F e r r o - / Non Ferro Metalen & Sloopwerken Schuttevaerstraat 30 8471 ZZ Wolvega • Tel.: (0561) 61 22 02 Fax: (0561) 61 13 79 • Internet: www.frieslandschroot.nl E-mail: info@frieslandschroot.nl BTW no. NL8078.90.686B01 • KvK Leeuwarden no. 01085126»IBAN NL69RABO0371982464

Wolvega

22-06-2015

Wenau Postbus 72 8440 AB Heerenveen

VERKLARING VAN VERSCHROTING

Ondergetekende, namens Friesland Schroot b.v. te Wolvega verklaart hierbij te hebben vernietigd middels schrootschaar

1 tank Zegelnummer

inhoud

Diesel 114090

Bovenvermelde tank is afkomstig van: Dhr. H. Veneman Zuiderdiep 380a 9571 BW Tweede Exloermond

Wolvega

5,0 m

22-06-2015

3

Ecologische quickscan 380A te 2e Exloër mond

Zuiderdiep

Projectgegevens Opdr. gvr.: Fam. Veneman Betreft: Ecologische quickscan Locatie: Zuiderdiep 380A, 2e Exloërmond Datum: 14-01-2022

Projectcode: 21ALF11 Uitvoering: De Slijpkruik Ecologie Contactpersoon: J. Mossink (0683222610) mossink@deslijpkruik.nl

1. Aanleiding en uitvoering onderzoeken Voorliggende notitie beschrijft de bevindingen van een ecologische quickscan uitgevoerd aan de Zuiderdiep 380A te 2e Exloërmond in de gemeente Borger-Odoorn, provincie Drenthe. De initiatiefnemer is voornemens om een bijgebouw met parkeergelegenheid te realiseren. Hiertoe is een aanvraag gedaan om het bouwblok uit te breiden. Negatieve effecten op beschermde soorten en gebieden (Natura 2000, NNN) kunnen niet op voorhand worden uitgesloten. Daarom is een ecologische quickscan noodzakelijk. De onderzoekslocatie bestaat momenteel uit een paardenwei direct ten noordoosten van het bestaande bouwblok (afbeelding 1 en 2). In het westelijke deel van de beoogde uitbreidingslocatie staan enkele tijdelijke gebouwen voor de productie van kaas. Het te realiseren gebouw zal deze functie overnemen. De tijdelijke bebouwing zal daarom verwijderd worden. Ook zal er een toegangsweg vanaf de Zuiderdiep gerealiseerd worden direct ten noordoosten van het bestaande bouwblok. Er worden geen bomen gekapt, wel wordt een aantal nieuwe bomen aangeplant tussen de bouwblokken en Zuiderdiep. De ecologische quickscan bestaat uit een beknopt literatuuronderzoek (NDFF, verspreidingsatlassen, websites etc.), een veldbezoek en rapportage met bevindingen en advies. De locatie is op 13 januari 2022 bezocht door J. Mossink, ecoloog van adviesbureau De Slijpkruik Ecologie.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=4ba14772-fcca-41fa-9bba-a71bbc9af3b9