Beleidsplan wegen 2025-2030
Tekst van het document
Beleidsplan Wegen 2025 - 2030
▶ Van planning tot uitvoering
MP 14253-2025:160982
De gemeente heeft circa 498 km weg, 138 km fietspad en 78 km voetpad in beheer.
2
Voorwoord Voor u ligt het beleidsplan Wegen 2025-2030, met als doel het zo efficiënt mogelijk in stand houden van het wegenareaal in de gemeente Borger-Odoorn. De gemeente is op grond van de Wegenwet verantwoordelijk voor het onderhoud van alle verhardingen die zij in beheer heeft. Dit gaat om alle wegen, straten, fietspaden, voetpaden, pleinen en parkeerplaatsen. De gemeente heeft ca. 498 km weg, 138 km fietspad en 87 km voetpad in beheer. In dit beleidsplan geven wij op een beknopte en praktische manier uitleg over het wegbeheer van de gemeente Borger-Odoorn en het tot stand komen van de meerjarenplanning: de lijst waarop alle onderhoudsprojecten van de komende 3 jaar staan vermeld. Daarnaast gaan we in op de beschikbare budgetten, de huidige onderhoudsstaat van de verhardingen en de benodigde budgetten. Aan het wegbeheer is een prioriteringssystematiek gekoppeld. De wegenprojecten krijgen hierdoor een onderhoudsprioriteit toegewezen. Weging vindt plaats op basis van het gebruik van de weg, de aanwezigheid van recreatieve voorzieningen en de ambities vanuit het bestuursprogramma. Bij de prioritering van plattelandswegen wordt de mate van gebruik door de agrarische sector als weegfactor meegenomen. Deze systematiek helpt het gemeentebestuur afwegingen te maken tussen de noodzakelijke wegenonderhoudsprojecten.
3
Inhoudsopgave 1. Kaders 1.1 Wet- en regelgeving 1.2 Gemeentelijk beleid
6 6 6
2. Areaal en beleid per wegcategorie 7 2.1 Doorgaande wegen 7 2.1.1 Beleid 7 2.1.2 Knelpunten 7 2.1.3 Aanbevelingen 8 2.2 Kernontsluitingswegen 8 2.2.1 Beleid 8 2.2.2 Knelpunten 8 2.2.3 Aanbevelingen 8 2.3 Woonstraten 9 2.3.1 Beleid 9 2.3.2 Knelpunten 9 2.3.3 Aanbevelingen 9 2.4 Fietspaden 10 2.4.1 Beleid 10 2.4.2 Knelpunten 10 2.4.3 Aanbevelingen 10 2.5 Voetpaden 11 2.5.1 Beleid 11 2.5.2 Knelpunten 11 2.5.3 Aanbevelingen 11 2.6 Landbouwontsluitingswegen 12 2.6.1 Beleid 12 2.6.2 Knelpunten 12 2.6.3 Aanbevelingen 12 2.7 Landbouwwegen 13 2.7.1 Beleid 13 2.7.2 Knelpunten 13 2.7.3 Aanbevelingen 13 3. Van wegbeheer tot meerjarenplanning 3.1 Stap 1: Uitkomsten OBSURV 3.2 Stap 2: Toetsen aan de werkelijkheid door de technische dienst 3.3 Stap 3: Stap 3: Eventueel corrigeren 3.4 Stap 4: Afstemming andere vakgebieden 3.5 Stap 5: In detail budgetteren 3.6 Stap 6: ‘plattelandswegen’ en ‘overige verhardingen’ 3.7 Stap 7: Projecten prioriteren 3.8 Stap 8: Meerjarenplanning
4
14 14 15 15 15 15 15 16 16
4. Prioriteringsystematiek wegen 17 4.1. Criteria 17 4.1.1 Wegcategorie 17 4.1.2 Verkeersveiligheid/kans op schadeclaims 18 4.1.3 Comfort 18 4.1.4 Esthetica 18 4.1.5 Terugdringen klein onderhoud 18 4.1.5 Combinatiewerk 18 4.2. Scoretabel op meerjarenplanning 18 5. Prioriteringsystematiek plattelandswegen 5.1 Criteria 5.1.1 Wegcategorie 5.1.2 Hoofdroute LTO/Cumela 5.1.3 Fietsroute 5.1.4 Campings/recreatieparken 5.2 Scoretabel op meerjarenplanning
20 20 20 20 20 20 21
6. Financiering wegenonderhoud 6.1 Onderhoudsbudget 6.1.1 Klein onderhoud 6.1.2 Groot onderhoud 6.2 Benodigd budget 6.3 Meerjarenplanning en budget 6.4 Stand van zaken wegenonderhoud
22 22 22 22 22 23 23
7. 7.1 7.2 7.3 7.4 7.5
25 25 25 26 26 26
Actuele ontwikkelingen Duurzaamheid Klimaatadaptatie Fietsverkeer Toegankelijkheid en inclusiviteit Speerpunten beleid 2025-2030
5
1. Kaders 1.1 Wet- en regelgeving Het beheer en onderhoud van de openbare ruimte moet worden uitgevoerd binnen de geldende wet- en regelgeving. Binnen deze wet- en regelgeving is het Burgerlijk Wetboek en de daarin gestelde zorgplicht en risicoaansprakelijkheid het belangrijkste.
Gerelateerde wetgeving: ▶ Burgerlijk Wetboek (algemene zorgplicht); ▶ Wegenwet (onderhoud); ▶ Wegenverkeerswet (verkeersregels); ▶ Wet milieubeheer. Richtlijnen ▶ CROW-richtlijnen
1.2 Gemeentelijk beleid De gemeente Borger-Odoorn hanteert voor de wegen een gemiddeld CROW beeldkwaliteitsniveau C. Dit is vastgesteld in de rapportage IBOR 2020-2028. Het wegenonderhoud heeft raakvlakken met:
Gerelateerd beleid: ▶ GVVP; ▶ Duurzaamheidsagenda; ▶ Fietsplan.
6
2. Areaal en beleid per wegcategorie De gemeente Borger-Odoorn bezit een grote diversiteit aan wegen en verhardingen. Naast de belangrijke hoofdstructuur (doorgaande wegen) is de gemeente ook eigenaar van vele plattelandswegen in de buitengebieden. Om onderhoudskeuzes te kunnen maken zijn de verhardingen binnen de gemeente ingedeeld in wegcategorieën. Elke wegcategorie kent een eigen onderhoudsbeleid. De indeling in wegcategorieën wordt ook gebruikt bij het prioriteren van de onderhoudsprojecten (zie hoofdstukken 4 en 5). De volgende wegcategorieën worden gehanteerd: Omschrijving
Aantal km 2025
Doorgaande wegen
143
Kernontsluitingswegen
61
Woonstraten
89
Landbouwontsluitingswegen(*)
52
Landbouwwegen(*)
153
Fietspaden
138
Voetpaden
87
(*) Landbouwwegen en landbouwontsluitingswegen vallen onder de noemer plattelandswegen.
In de volgende paragrafen wordt het beleid en de huidige knelpunten per wegcategorie weergegeven.
2.1 Doorgaande wegen 2.1.1 Beleid Deze categorie wegen bestaat hoofdzakelijk uit asfalt. Het beleid is erop gericht aan deze wegcategorie tijdig onderhoud te plegen. Het uitstellen van onderhoud dient te worden voorkomen, omdat het herstellen van de vervolgschade vaak duurder is dan het plegen van tijdig onderhoud. Daarbij is de verkeersveiligheid op deze wegen erg belangrijk. Om deze redenen worden doorgaande wegen nagenoeg volgens de CROW-normen opgevoerd (CROW-beeldkwaliteit B). Meer hierover leest u in hoofdstuk 3: ‘van wegbeheer tot meerjarenplanning’. 2.1.2 Knelpunten Op dit moment zijn de doorgaande wegen grotendeels op orde. De komende jaren dienen nog enkele wegen te worden voorzien van een nieuwe deklaag.
Voorbeeld van een doorgaande weg: Het Zuiderdiep in 2e Exloërmond.
7
2.1.3 Aanbevelingen Wij adviseren om economische redenen het onderhoud aan doorgaande wegen niet uit te stellen. In hoofdstuk 6 vindt u meer over de financiering van het wegenonderhoud.
2.2 Kernontsluitingswegen 2.2.1 Beleid Deze categorie wegen ontsluit woonkernen en bestaat veelal uit asfalt, maar ook uit klinkers. Het beleid is erop gericht aan deze wegcategorie tijdig onderhoud te plegen. Het zijn belangrijke verbindingen voor automobilisten, fietsers en voetgangers. De verkeersveiligheid op deze wegen is erg belangrijk. Daarbij dient uitstel van asfaltonderhoud te worden voorkomen, omdat het herstellen van de vervolgschade vaak duurder is dan het plegen van tijdig onderhoud. Om deze redenen worden kernontsluitingswegen nagenoeg volgens de CROW-normen opgevoerd (CROWbeeldkwaliteit B).
2.2.2 Knelpunten Op dit moment zijn de kernontsluitingswegen redelijk tot matig op orde.
2.2.3 Aanbevelingen Wij adviseren onderhoud aan kernontsluitingswegen niet uit te stellen. In hoofdstuk 6 vindt u meer over de financiering van het wegenonderhoud.
Voorbeeld van een kernontsluitingsweg: De Molenstraat in Borger.
8
2.3 Woonstraten
2.3.1 Beleid Deze categorie beslaat de wegen in de woonwijken. Ze bestaan uit asfalt en klinkers. De wegen worden gebruikt door alle verkeersdeelnemers en dragen bij aan het leefklimaat in de buurt. Het beleid is erop gericht de wegen zo goed mogelijk in stand te houden. Er wordt meer schade getolereerd dan bij doorgaande wegen en kernontsluitingswegen. De snelheden op deze wegen zijn laag en men is over het algemeen bekend met de onderhoudssituatie van de weg. Bij woonstraten wordt CROW-beeldkwaliteit C aangehouden.
2.3.2 Knelpunten Op dit moment zijn de woonstraten matig op orde.
2.3.3 Aanbevelingen Hoewel meer schade aan de wegen toelaatbaar is, draagt het onderhoudsniveau van de weg en de omliggende verharding voor een belangrijk deel bij aan de woonomgeving. Het is daarom wenselijk het onderhoud aan woonstraten niet te lang uit te stellen. Vanwege het beschikbare budget vindt op dit moment voornamelijk onderhoud plaats op basis van technische noodzaak, waarbij vanuit economisch oogpunt voorrang wordt gegeven aan asfaltwegen. Woonbeleving is ondergeschikt, terwijl dit zeker een rol zou moeten spelen. In hoofdstuk 6 vindt u meer over de financiering van het wegenonderhoud.
Voorbeeld van een woonstraat: Beene Dubbelboerstraat in 2e Exloërmond.
9
2.4 Fietspaden
2.4.1 Beleid Fietspaden bestaan hoofdzakelijk uit asfalt en beton en in mindere mate uit klinkers. Het beleid is erop gericht het comfort voor de fietser zo goed mogelijk te waarborgen. Fietspaden worden onderhouden volgens CROW-beeldkwaliteit C.
2.4.2 Knelpunten Op dit moment zijn de fietspaden redelijk op orde. Als groot onderhoud (financieel) niet mogelijk is wordt geprobeerd wordt om met klein onderhoud de grootste oneffenheden en schades te verminderen.
2.4.3 Aanbevelingen Drenthe wordt gezien als één van de belangrijkste fietsprovincies. Fietspaden spelen een belangrijke rol binnen de gemeente. Voor meer fietscomfort kan worden gekozen om een hogere beeldkwaliteit (B) aangehouden. In hoofdstuk 6 vindt u meer over de financiering van het wegenonderhoud.
Voorbeeld van een fietspad: Het Zuiderdiep in Valthermond.
10
2.5 Voetpaden
2.5.1 Beleid Voetpaden bestaan hoofdzakelijk uit elementenverharding. Het beleid is erop gericht het comfort voor de voetganger zo goed mogelijk te waarborgen en gevaarlijke situaties (door oneffenheden) te voorkomen. Voetpaden worden onderhouden volgens CROW-beeldkwaliteit C.
2.5.2 Knelpunten De afgelopen vier jaar is extra geïnvesteerd in het onderhoud van voetpaden. Daardoor zijn de voetpaden op dit moment redelijk op orde. Vanwege de energietransitie worden de komende jaren veel voetpaden opengebroken. De meeste kabels en leidingen liggen onder voetpaden. Door goede afspraken te maken met de nutsbedrijven proberen wij de schade te minimaliseren. De degeneratievergoedingen die wij hiervoor ontvangen, zetten wij in om (herstel)schade aan te pakken. Indien groot onderhoud (financieel) niet mogelijk is, wordt geprobeerd wordt om middels klein onderhoud (plaatselijk herstraten) de grootste oneffenheden en schades te verminderen.
2.5.3 Aanbevelingen Voetpaden hebben een belangrijke functie binnen de woonomgeving. Vooral ouderen hechten een grote waarde aan goede, veilige en vlakke voetpaden. Verslechtering van het onderhoudsniveau geeft een stijging in het aantal schadeclaims. In hoofdstuk 6 vindt u meer over de financiering van het wegenonderhoud.
Voorbeeld van een voetpad: Westeresweg in Exloo
11
2.6 Landbouwontsluitingswegen
2.6.1 Beleid Deze categorie wegen bestaat hoofdzakelijk uit asfalt en klinkerverharding. Omdat deze wegen bestemd zijn voor landbouwvoertuigen wordt meer schade getolereerd. Comfort en esthetica spelen nagenoeg geen rol. Landbouwontsluitingswegen zijn lager ingeschaald dan doorgaande wegen en kernontsluitingswegen. Landbouwontsluitingswegen worden onderhouden volgens CROW-beeldkwaliteit C/D.
2.6.2 Knelpunten De kwaliteit van de landbouwontsluitingswegen is slecht. Op enkele wegen ontstaan gevaarlijke situaties door zware spoorvorming en/of oneffenheden. Getracht wordt om middels klein onderhoud de grootste schades op te lossen. Dit betreffen minimale reparaties. De huidige wegconstructies zijn niet geschikt voor de steeds zwaarder wordende landbouwvoertuigen. Dit betekent dat bij het herstraten de constructie moet worden verzwaard. Dit brengt extra kosten met zich mee. In het verleden werden – vooral bij deze categorie wegen - regelmatig teer-houdende producten verwerkt bij het asfaltonderhoud. Dit asfalt mag niet worden hergebruikt. Het dient te worden afgevoerd naar speciaal ingerichte ‘teerbanken’, hetgeen gepaard gaat met aanzienlijke stortkosten. Het opknappen van landbouwontsluitingswegen van asfalt is hierdoor erg kostbaar geworden.
2.6.3 Aanbevelingen Het is goed mogelijk om een lagere onderhoudsstaat bij landbouwontsluitingswegen te tolereren. Wel dient men rekening te houden met incidentele schadeclaims. Wij adviseren om economische redenen het onderhoud aan de asfaltwegen zo mogelijk niet uit te stellen. In hoofdstuk 6 vindt u meer over de financiering van het wegenonderhoud.
Voorbeeld van een landbouwontsluitingsweg: Osdijk in Buinerveen
12
2.7 Landbouwwegen
2.7.1 Beleid Landbouwwegen bestaan hoofdzakelijk uit klinkerverharding en soms uit beton. Omdat deze wegen bestemd zijn voor landbouwvoertuigen wordt meer schade getolereerd. Comfort en esthetica spelen nagenoeg geen rol. Landbouwwegen worden pas onderhouden als de CROWnormen ruimschoots zijn overschreden (beeldkwaliteit D of hoger).
2.7.2 Knelpunten De kwaliteit van de landbouwwegen zijn slecht. Op deze wegen kunnen risicovollere situaties ontstaan door zware spoorvorming en/of oneffenheden. Door het beperkte wegenbudget wordt nagenoeg geen groot onderhoud gepleegd. Getracht wordt om middels klein onderhoud de grootste schades op te lossen. Dit betreffen minimale reparaties. De huidige wegconstructies zijn niet geschikt voor de steeds zwaarder wordende landbouwvoertuigen. Dit betekent dat bij het herstraten de constructie moet worden verzwaard. Dit brengt extra kosten met zich mee. In het verleden werden – vooral bij deze categorie wegen - regelmatig teer-houdende producten verwerkt bij het asfaltonderhoud. Dit asfalt mag niet worden hergebruikt. Het dient te worden afgevoerd naar speciaal ingerichte ‘teerbanken’, hetgeen gepaard gaat met aanzienlijke stortkosten. Het opknappen van landbouwwegen van asfalt is hierdoor erg kostbaar geworden.
2.7.3 Aanbevelingen Het is goed mogelijk om achterstallig onderhoud bij landbouwwegen te tolereren. Wel dient men rekening te houden met incidentele schadeclaims. In hoofdstuk 6 vindt u meer over de financiering van het wegenonderhoud.
Voorbeeld van een landbouwweg: Witkoelenweg Eesergroen
13
3. Van wegbeheer tot meerjarenplanning Alle openbare verhardingen zijn opgenomen in het beheersysteem OBSURV. Afhankelijk van de verharding wordt deze jaarlijks of eens per twee jaar visueel geïnspecteerd volgens de CROW-systematiek (publicatie 147). Dit is een landelijk vastgestelde inspectiemethode, waarmee OBSURV voor elk wegvak kan berekenen hoelang het theoretisch nog duurt voordat onderhoud aan een weg nodig is. Dit is voor de technici een hulpmiddel om groot onderhoud aan een wegvak tijdig in beeld te brengen. De door OBSURV gepresenteerde projecten kunnen niet zonder meer overgenomen worden op de meerjarenplanning. Hiervoor worden eerst onderstaande stappen doorlopen.
1. Uitkomsten computer (OBSURV) 2. Toetsen aan werkelijkheid door technische dienst 3. Eventueel corrigeren 4. Afstemming andere vakgebieden 5. In detail budgetteren 6. Lijst plattelandswegen Lijst overige verhardingen
7. Projecten prioriteren 8. Meerjarenplanning REAL
De stappen worden hieronder nader toegelicht.
3.1 Stap 1: Uitkomsten OBSURV Het programma voert een wegvak op voor groot onderhoud, indien deze niet langer voldoet aan de landelijke eisen van de CROW. In een asfaltweg wordt bijvoorbeeld een spoorvorming van 3 cm als ondergrens gehanteerd. Indien uit de inspectie blijkt dat bij een weg een diepere spoorvorming voorkomt, dan zal deze worden opgevoerd voor het aanbrengen van een nieuwe asfaltdeklaag. Bij klinkerwegen wordt een spoorvorming van 4 cm als ondergrens gesteld. Zo heeft ieder schadebeeld een maatgevende ondergrens met een bijbehorende beheersmaatregel. Op deze wijze kan de computer een lijst maken met de onderhouden wegen.
14
en worden eventueel aanvullende onderzoeken gestart. Ook worden de door OBSURV aangegeven onderhoudsmaatregelen onder de loep genomen. De computer kan bijvoorbeeld aangeven een asfaltdeklaag aan te willen brengen, maar in de praktijk kan bijvoorbeeld de hoogte van de inritten of de aanwezige boom(wortels) dit niet toelaten. De maatregel wordt indien nodig – na een grondige inspectie en diverse onderzoeken – gewijzigd. Als alle projecten in detail zijn bekeken en de correcties op de maatregelen zijn aangebracht, kunnen de projecten worden gecalculeerd.
3.2 Stap 2: Toetsen aan de werkelijkheid door de technische dienst De uitkomsten van het computerprogramma worden niet zondermeer overgenomen op de meerjarenplanning. Bij een landbouwweg van klinkers bijvoorbeeld, is het ons inziens best verantwoord om meer dan 4 cm spoorvorming toe te laten. Met andere woorden: niet alle verhardingen die volgens de CROW-normen onderhoud behoeven komen op de meerjarenplanning. Gekeken wordt ondermeer naar de functie van de verharding. Zoals in hoofdstuk 1 besproken, is deze functie uitgesplitst in een 7-tal categorieën: 1. Doorgaande wegen 2. Kernontsluitingswegen 3. Woonstraten 4. Fietspaden 5. Voetpaden 6. Landbouwontsluitingswegen 7. Landbouwwegen
3.4 Stap 4: Afstemming andere vakgebieden Als de lijst van wegenonderhoudsprojecten compleet is, wordt deze besproken met de beleidsmedewerkers van de vakgebieden riolering, verkeer en groen. Als een weg wordt opgebroken is bijvoorbeeld ook de kwaliteit van de riolering van belang. Is deze slecht dan moet ook een budget worden meegenomen voor rioolrenovatie. Daarbij kan het wenselijk zijn om in een te verbeteren weg verkeersmaatregelen op te nemen of groenverbetering te combineren.
De verhardingen met categorie 1 en 2 worden nagenoeg volgens de CROW-normen (beeldkwaliteit B) opgevoerd, dit in het kader van de verkeersveiligheid. Bij categorie 3, 4 en 5 wordt meer schade getolereerd (Beeldkwaliteit C). De verhardingen in de categorie 6 en 7 worden pas opgevoerd als de schade zodanig ernstig is dat de verkeersveiligheid in het geding komt (Beeldkwaliteit D of hoger). Het is dus niet zo dat alle verhardingen welke volgens de inspectiemethodiek van het CROW-onderhoud behoeven op de meerjarenplanning komen te staan. Indien dit het geval was zou de lijst vele malen groter zijn.
3.5 Stap 5: In detail budgetteren Op basis van de uitkomsten in stap 4 wordt het project gecalculeerd. Dit gebeurt op een hoog abstractieniveau en met de nodige aannames. Het is mogelijk dat een raming in de loop van de tijd wijzigt door andere inzichten en/of prijsfluctuaties.
3.6 Stap 6: ‘plattelandswegen’ en ‘overige verhardingen’ Indien de totaalraming van een wegenonderhoudsproject bekend is wordt deze opgenomen op een verzamellijst. Vóór 2018 werden alle projecten op één lijst verzameld en geprioriteerd. In 2018 heeft
3.3 Stap 3: Eventueel corrigeren Nadat de lijst van OBSURV is doorgenomen en de definitieve technische lijst van de onderhoudswerken is vastgesteld, worden de overgebleven projecten nader geïnspecteerd
15
de raad besloten om de plattelandswegen (landbouwonstluitingswegen en landbouwwegen) op een aparte lijst te plaatsen en te prioriteren. De ramingen van de verschillende vakgebieden zijn per project vermeld. Als wordt besloten tot uitvoering van een project over te gaan, is direct inzichtelijk welke budgetten benodigd zijn en aangesproken moeten worden.
prioriteringssysteem. Deze is in 2018 door de raad vastgesteld. Binnen dit beleidsplan heeft deze prioritering een kleine wijziging ondergaan. Meer hierover in hoofdstuk 5.
3.8 Stap 8: Meerjarenplanning Na het doorlopen van de voorgaande stappen is de meerjarenplanning ontstaan. Op deze lijst staan alle wegenprojecten die de komende drie jaar in aanmerking komen voor groot onderhoud. De plattelandswegen staan apart vermeld. Na de weginspecties in het voorjaar worden de hierboven beschreven stappen weer doorlopen en ontstaat een aangepaste meerjarenplanning. Na vaststelling door het college dient dit als basis voor het jaarlijkse investeringsprogramma.
3.7 Stap 7: Projecten prioriteren Elk wegenproject krijgt een prioriteit toegewezen. Alle verhardingen - met uitzondering van de plattelandswegen - worden geprioriteerd conform het in hoofdstuk 4 beschreven prioriteringssysteem. Deze is reeds in 2004 vastgesteld door de gemeenteraad. De plattelandswegen kennen een eigen
16
4.
Prioriteringsystematiek verhardingen De wegenprojecten op meerjarenplanning krijgen een prioriteit toegewezen. Onderstaande systematiek geldt voor alle wegen, met uitzondering van de landbouwontsluitingswegen en de landbouwwegen (plattelandswegen). Deze worden geprioriteerd volgens het systeem in hoofdstuk 5.
4.1
Criteria Een weg wordt beoordeeld volgens een aantal wegingscriteria, welke een directe relatie hebben met de urgentie tot aanpak van een weg. In overeenstemming met de gebruikte systematiek bij de inspectie van gebouwen, komen we tot een 6-tal toetsingscriteria met een bijbehorende score (0-3).: Criterium
Score 0
Score 1
Score 2
Score 3
Wegcategorie
Minder belangrijk
Matig belangrijk
Belangrijk
Zeer belangrijk
Verkeersveiligheid/ kans op schadeclaims
Geen risico
Matig risico
Gevaarlijk
Zeer gevaarlijk
Comfort
Redelijk
Matig
Discomfort
Groot discomfort
Esthetica
Goede uitstraling/ niet van toepassing
Redelijke uitstraling
Matige uitstraling
Slechte uitstraling
Terugdringen klein onderhoud
Geen besparing bij uitvoering
Redelijke besparing bij uitvoering
Aanzienlijke besparing bij uitvoering
Grote besparing bij uitvoering
Combinatiewerk
Geen relatie
Matig belangrijk
Belangrijk
Noodzaak door ander vakgebied
De gehanteerde criteria worden hieronder verder besproken. 4.1.1. Wegcategorie Bepaalde wegtypen vereisen een beter wegdek door hun gebruikersfunctie. Een doorgaande weg scoort hierbij als ‘zeer belangrijk’. Voet- en fietspaden worden – conform het bestuursprogramma – aangemerkt als ‘belangrijk’. De totaalscore wordt bepaald door: De totaalscore wordt bepaald door: ▶ Type weg ▶ Verkeersintensiteit voertuigen ▶ Verkeersintensiteit fietsers Per wegcategorie is hieronder de score aangegeven: Doorgaande wegen
3
Kernontsluitingswegen
2
Woonstraten
2
Fietspaden
2
Voetpaden
2
N.B: De gehanteerde wegcategorieën zijn gedetailleerder dan de indeling volgens het GVVP (Gemeentelijk Verkeers- en VervoersPlan). Volgens de categorisering van het GVVP worden de wegen binnen onze gemeente ingedeeld in gebiedsontsluitingswegen en erftoegangswegen. Omdat dit te globaal is om te komen tot een goede prioritering, is de indeling van het wegbeheer – zoals hierboven omschreven - aangehouden.
17
in score 0 (goede uitstraling/niet van toepassing) tot score 3 (slechte uitstraling).
4.1.2. Verkeersveiligheid/kans op schadeclaims Schade aan een wegvak kan leiden tot verkeersonveiligheid met daarbij een verhoogde kans op schadeclaims. Dit risico wordt uitgedrukt in score 0 (geen risico) tot score 3 (gevaarlijk).
▶ ▶ ▶ ▶ ▶ ▶
4.1.5. Terugdringen klein onderhoud Aan enkele wegvakken moet jaarlijks veel onderhoud worden gepleegd om de verkeersveiligheid te waarborgen. Bij het uitvoeren van groot onderhoud kunnen de kosten van klein onderhoud worden teruggebracht. Ook dit fenomeen wordt meegenomen in de prioriteitstelling.
De totaalscore wordt bepaald door: Toegestane snelheid Kwaliteit (spoorvorming/oneffenheden) Verlichting Obstakels in de berm Kans op ontstaan van calamiteiten Water op straat
De score voor terugdringen van klein onderhoud wordt uitgedrukt in score 0 (geen besparing bij uitvoering) tot score 3 (grote besparing bij uitvoering).
4.1.3. Comfort Bij de beoordeling van comfort moet gekeken worden naar het type weggebruiker. Fietsers ervaren oneffenheden als boomwortels als een groter discomfort dan automobilisten. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor (lichte) spoorvorming. Bij wegen met geïntegreerd verkeer is het comfort van de fietser maatgevend voor de score. Comfort wordt uitgedrukt in score 0 (redelijk) tot score 3 (groot discomfort).
4.1.6. Combinatiewerk Het kan voorkomen dat de kwaliteit van het riool onder de weg zo slecht is dat tot vervanging moet worden overgegaan, terwijl de weg technisch nog voldoet. Daarnaast kan een noodzakelijke verkeersmaatregel dwingend zijn op het aanpakken van een weg. Deze relatie tot andere vakgebieden wordt uitgedrukt in score 0 (geen relatie) tot 3 (noodzaak door ander vakgebied). Ook kan door het vrijkomen van materiaal op een ander project het financieel aantrekkelijk zijn om een werk eerder uit te voeren om de materialen direct te kunnen verwerken (‘werk met werk maken’)
De totaalscore wordt bepaald door: ▶ Comfort voor fietsers ▶ Comfort voor automobilisten ▶ Wateroverlast
4.1.4. Esthetica Voor wegen binnen de bebouwde kom speelt – naast de geconstateerde schade – ook de uitstraling een rol in de kwaliteitsbeleving van een weg. Dit is van toepassing voor woonstraten en/of kernontsluitingswegen en in mindere mate voor fiets- en voetpaden. Een weg die een voldoende scoort op veiligheid en comfort kan een slechte uitstraling hebben en andersom. Esthetica speelt geen rol bij de doorgaande wegen buiten de bebouwde kom. De score voor esthetica wordt uitgedrukt 18
De totaalscore wordt bepaald door: ▶ Mate van urgentie andere vakgebieden ▶ Mogelijkheid ‘werk met werk’
4.2
Scoretabel op meerjarenplanning Periodiek worden alle verhardingen binnen de gemeente opnieuw geïnspecteerd. Door deze methodiek krijgt iedere weg op de meerjarenplanning een prioriteit met een cijfer van 0 tot 18. Op basis van deze cijfers kunnen duidelijke uitvoerings- en budgetkeuzes gemaakt worden.
Inspectie Herstel Renovatie Vervanging.
19
5. Prioriteringsystematiek plattelandswegen De wegenprojecten op de meerjarenplanning krijgen een prioriteit toegewezen. Onderstaande systematiek geldt voor de landbouwontsluitingswegen en landbouwwegen, gezamenlijk plattelandswegen genoemd. De systematiek is tot stand gekomen in overleg met LTO, Cumela en het Recreatieschap Drenthe.
5.1.
Criteria Een weg wordt beoordeeld volgens een aantal wegfuncties en of de aanwezigheid van faciliteiten, welke een directe relatie hebben met het gebruik van de weg: Criterium
Score 0
Score 1
Score 2
Score 3
Ontsluitende functie
Landbouwweg
-
Landbouwontsluitingsweg
-
Hoofdroute LTO/Cumela
Nee
Secundaire route
Hoofdroute
-
Fietsroute
Nee
Ja
-
-
Campings/recreatieparken
Nee
1x
2x
3x
De gehanteerde criteria worden hieronder verder besproken.
5.1.1. Ontsluitende functie In het wegbeheer wordt onderscheid gemaakt tussen landbouwontsluitingswegen en landbouwwegen. De laatste categorie bestaat vaak uit doodlopende wegen, welke als ontsluiting dienen voor één of enkele percelen. Doorgaand verkeer is niet mogelijk of vindt nauwelijks plaats. Landbouwontsluitingswegen ontsluiten meerdere landbouwwegen of (kunnen) dienen als doorgaande route. De verkeersintensiteit is hoger evenals de kans op schadeclaims. Het verschil komt in uiting in de scoretabel.
5.1.2. Hoofdroute LTO/Cumela LTO en Cumela hebben een wegindeling gemaakt om wegbeheerders aan te geven welke wegen – uit oogpunt van de landbouwers en loonwerkers – prioriteit hebben. Deze wegen worden het meest gebruikt voor transporten. Deze hoofdroutekaart is onderdeel geworden van het prioriteringssysteem. Recentelijk is deze kaart door LTO en Cumela geüpdatet. Deze indeling hebben wij opgenomen als weegcriterium.
5.1.3. Fietsroute Vele fietsroutes in onze gemeente leiden over plattelandswegen. Fietsers ervaren bij oneffenheden een groter discomfort dan automobilisten. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld bij (lichte) spoorvorming. Om deze reden wordt een weg waarop een fietsroute is geprojecteerd hoger geprioriteerd. Als onderlegger wordt het fietsknooppuntennet van de provincie gebruikt (beheer Recreatieschap Drenthe).
20
5.1.4. Campings/recreatieparken Campings en recreatieparken trekken toeristen en daarmee autoverkeer en – zeker ook – toeristisch fietsverkeer. Om deze reden wordt de aanwezigheid van een camping en/ of recreatiepark meegenomen in de prioritering van plattelandswegen. Toerisme is een speerpunt binnen de gemeente. Vandaar dat elke toeristische faciliteit welke zich aan een plattelandsweg bevindt apart meeweegt in de prioritering.
5.2.
Scoretabel op meerjarenplanning Om het jaar worden worden de plattelandswegen binnen de gemeente opnieuw geïnspecteerd. Door deze methodiek krijgt iedere weg op de meerjarenplanning een prioriteit met een cijfer van 0 tot 7. Op basis van deze cijfers kunnen duidelijke uitvoerings- en budgetkeuzes gemaakt worden.
21
6. Financiering wegenonderhoud 6.1
Onderhoudsbudget De financiering van het wegenonderhoud wordt begrotingstechnisch onderverdeeld in klein en groot onderhoud.
6.1.1. Klein onderhoud Jaarlijks worden alle openbare verhardingen onderworpen aan een visuele inspectie. Op basis van deze inspectie wordt het rapport ‘klein wegenonderhoud’ opgesteld. Op basis van prioriteit worden de calamiteiten en onderhoudsmaatregelen binnen het beschikbare budget uitgevoerd. Onder klein onderhoud verstaan we het aanbrengen van slijtlagen, het dichten van scheuren in asfalt, het plaatselijk repareren van slechte plekken, het dichten van kleine gaten en het aanpakken van voorkomende calamiteiten. De gelden zijn opgenomen in de exploitatie. Voor 2025 betreft dit een bedrag van € 363.433.
6.1.2
Groot onderhoud De verzamelde gegevens van de jaarlijkse visuele inspectie worden ingevoerd in het geautomatiseerde wegbeheersysteem. Na toetsing door de technische dienst ontstaat hieruit een technische en financiële onderhoudsplanning voor de komende drie jaar. Ieder voorjaar – na de weginspecties – wordt deze meerjarenplanning aangepast en vastgesteld door het college en vervolgens ter informatie gedeeld met de raad. Het reguliere budget bestaat uit ca. € 2.070.000 op basis van 20 jaar afschrijving. In het voorjaar wordt op basis van de meerjarenplanning aan het college een voorstel voor het onderhoudsjaarprogramma voorgelegd.
6.2
Benodigd budget Het wegbeheer verschaft ons inzicht in het wegenareaal. Als voorbeeld voor de totaalberekening volgt hier een overzicht van de asfaltverhardingen binnen de bebouwde kom. Middels kengetallen komen wij tot de volgende berekening en afschrijvingstermijnen. Strook
Oppervlak ( jaar 2019)
Onderhoud (prijspeil 2024)
Rijbaan
448.278 m2
€ 28,58 / 25 jaar
Fietspad
25.820 m2
€ 22,23 / 20 jaar
Parkeervak
1.043 m2
€ 34,93 / 25 jaar
0 m2
€ 34,93 / 25 jaar
810 m2
€ 34,93 / 20 jaar
Bushalte Voetpad
€ 544.042 per jaar
Bovenstaande tabel is ook te maken voor de overige verhardingssoorten binnen- en buiten de bebouwde kom. Dit resulteert in de volgende tabel: Asfalt binnen de bebouwde kom
€ 544.042
Asfalt buiten de bebouwde kom
€ 1.111.147
Klinkers binnen de bebouwde kom
€ 785.757
Klinkers buiten de bebouwde kom
€ 428.732
Jaarlijks benodigd
€ 2.869.678
22
Kantekeningen: ▶ Er is geen rekening gehouden met areaaluitbreiding en (loon)prijsstijgingen. ▶ Betonverhardingen zijn uit de berekening gelaten gezien de afschrijvingstijd > 40 jaar
6. Hoe verder? 6.3
Meerjarenplanning en budget Voor het onderhoud van het totale openbare verhardingsoppervlak is - conform de vastgestelde beeldkwaliteitsniveaus - jaarlijks € 2.896.678 nodig. Het reguliere jaarbudget bedraagt ca. € 2.433.433. De meerjarenplanning 2024-2026 geeft aan dat we nog voor ca € 11.771.200 moeten inlopen om alle wegen in de afgesproken staat te krijgen. Omdat jaarlijks € 463.245 te weinig wordt geïnvesteerd loopt dit jaarlijks iets op.
6.4
Stand van zaken wegenonderhoud Strook Doorgaande wegen
Op orde
Budget
90 %
Kernontsluitingswegen
75 %
Woonstraten
65 %
Fietspaden
70 %
Voetpaden
75 %
Landbouwontsluitingswegen
35 %
Landbouwwegen
15 %
Legenda: ■ Zwaartepunt inzet gelden ■ Matige inzet gelden ■ Weinig inzet gelden
23
Verduurzaming en klimaatadaptatie raakt ook wegenonderhoud.
24
7. Actuele ontwikkelingen 7.1 Duurzaamheid Ook in de weg- en waterbouw is aandacht voor duurzaamheid. Binnen de bouwsector wordt al jaren oud asfalt deels hergebruikt in nieuw asfalt. Ook wordt geëxperimenteerd men het verlagen van de asfalttemperatuur, zijn er verdere stappen gemaakt met regeneratiebeton en wordt ingezet op het beperken van de CO2 uitstoot van materieel. De gemeente Borger-Odoorn volgt deze ontwikkelingen. Daar waar het kan worden deze duurzaamheidseisen overgenomen in de bestekken. De provincie Drenthe heeft zich recentelijk als initiator opgeworpen om de weg- en waterbouw verder te verduurzamen. Denk hierbij aan de inzet van materieel met geen (of weinig) uitstoot en het gebruik van duurzamere of circulaire bouwmaterialen. Doel is in samenwerking met gemeenten steeds verdergaande verduurzamingeisen in de uitvoering door te voeren. Uiteraard hangt hier ook een prijskaartje aan. De gemeente Borger-Odoorn houdt deze ontwikkeling nauwlettend in de gaten. De komende jaren wordt verder bezien hoe we het maken van duurzame keuzes bij aanbestedingsprojecten op het gebied van wegen, riool en openbaar groen kunnen bevorderen via ons inkoop- en aanbestedingsbeleid, zoals weergegeven in de Duurzaamheidsagenda Borger-Odoorn 2024-2030 ‘Samen duurzaam doen’.
7.2 Klimaatadaptatie Het klimaat verandert, waardoor de samenleving vaker extreme omstandigheden zal ervaren. Denk hierbij aan droge zomers en hevige stortregen. Bij het onderhouden van wegen moet rekening gehouden worden met klimaatadaptatie. Zo kan de toepassing van (zwart) asfalt in woonwijken bijdragen aan hittestress. Om dit tegen te gaan kan bestaand asfalt worden vervangen door klinkers. Vanuit rioleringsbeheer is het gewenst meer waterberging binnen te wijken te realiseren. Het verlagen van de wegen kan hiertoe aan bijdragen. De te nemen maatregelen zijn erg projectgebonden en kosten extra geld. We zitten nog in een te vroeg stadium om de financiële consequenties bij projecten in detail aan te geven. Investeringen om de openbare ruimte meer klimaatadaptief in te richten maken geen onderdeel uit van het reguliere onderhoud van wegen en andere verhardingen. Wel wordt bij het wegonderhoud bekeken of relatief simpele maatregelen tegelijkertijd met de onderhoudswerkzaamheden kunnen worden meegenomen voor het verbeteren van de klimaatbestendigheid. In overleg met de portefeuillehouder wordt bekeken welke strategie hierin te volgen.
25
7.3 Fietsverkeer Het fietsverkeer op onze fietspaden neemt toe. Bovendien worden de snelheden meer divers en hoger. De afstanden die met de fiets worden afgelegd worden eveneens groter. Dit maakt dat het drukker wordt op fietspaden. Kwaliteit wordt nog belangrijker om een veilig gebruik te kunnen blijven garanderen. Denk bijvoorbeeld aan het faciliteren van een vlak wegdek en het verwijderen van obstakels. Daarnaast wordt in lijn met het Fietsplan Borger-Odoorn gewerkt aan de verbreding van fietspaden. Waar mogelijk worden investeringen in de verbreding van fietspaden gecombineerd met onderhoud. De extra financiering wordt gezocht vanuit verkeersbudgetten en/of subsidies.
7.4 Toegankelijkheid en inclusiviteit De gemeente Borger-Odoorn streeft naar een inclusieve samenleving waarbij iedereen zich veilig en comfortabel kan verplaatsen. Bij het ontwerp en onderhoud van wegen en andere verhardingen hebben we specifiek aandacht voor mensen met een beperking en ouderen. Dit zorgt er niet alleen voor dat iedereen zoveel mogelijk volwaardig kan deelnemen, maar bevordert ook het bewegen en daarmee een gezonde leefstijl.
7.5 Speerpunten beleid 2025-2030 Duidelijke prioriteit wordt gelegd bij de doorgaande wegen, de kernontsluitingswegen en de woonstraten. Het uitstellen van onderhoud van deze wegen leidt tot hogere kosten. Zo veel mogelijk worden in de uitvoering combinaties gelegd met het GVVP en het Fietsplan. Jaarlijks wordt vanuit het wegenonderhoudsbudget een bedrag van ca.€ 400.000,vrijgemaakt voor onderhoud van de plattelandswegen. Middels de prioriteringssystematiek voor plattelandswegen worden keuzes gemaakt tussen de onderhoudsprojecten. Hierbij vindt afstemming plaats met de belangenorganisaties LTO en Cumela. Om verantwoorde keuzes te kunnen maken tussen de overige wegenprojecten is geldt de bestaande prioriteringssystematiek. Zaken als verkeersveiligheid, de kans op mogelijke schadeclaims, comfort en de gevolgkosten bij uitstel van onderhoud worden hierbij betrokken. Immers, een weg kan er goed uitzien terwijl uitstel van onderhoud leidt tot hogere kosten op langere termijn. Middels de door de gemeenteraad goedgekeurde prioriteringssystematiek kan het college uitvoerings- en budgetkeuzes te maken.
26
27