20260915 bijlage 5 bij Update Sociaal Domein - Monitor Wmo
Tekst van het document
1 September 2026 Monitor Wmo 2 Algemene opmerkingen over de uitgevoerde analyses De analyses over Wmo-voorzieningen zijn gemaakt op basis van: • data uit CiVision m.b.t. de factureringsgegevens over zorg in natura (ZIN) • data van de Sociale Verzekeringsbank (SVB) over de uitgekeerde bedragen van pgb's t.b.v. de Wmo Meetmoment: 31 augustus 2026 (data is in de nacht van 31 augustus op 1 september uit de systemen gehaald). De analyses, aantallen en bedragen hieronder getoond, gaan over semesters, zodat we de data van het eerste halfjaar van 2026 goed kunnen vergelijken met het verleden. Reden om naar een half jaar te kijken, is tweeledig: • Enerzijds zijn de facturen t/m juni ten tijde van opstellen (begin september 2026) voor het overgrote deel binnen. • Anderzijds is de periode van een semester langer dan een kwartaal, waardoor eenmalige, extra kostbare casussen* minder impact hebben De analyses over Wmo-voorzieningen zijn gemaakt op basis van: • data uit CiVision m.b.t. de factureringsgegevens over zorg in natura (Zin). • data van de Sociale Verzekeringsbank (SVB) over de uitgekeerde bedragen van Pgb's t.b.v. de Wmo De Zin- data is completer, waardoor er meer diepgaande analyses over Zin aanwezig zijn in dit rapport. Pgb komt wel voor in de totaaloverzichten. NB. Pgb’s worden toegekend over een periode.
Om te kunnen splitsen over semesters, is ervoor gekozen het uitgekeerde bedrag evenredig te verdelen over de toegekende periode. *Naast de algemene ontwikkelingen in aantallen en kosten, kunnen kostbare casussen een significante impact hebben op de totale kosten. Er zijn momenteel weinig dure casussen in de gemeente die grote invloed uitoefenen op de jaarlijkse resultaten. 3 Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) De Wmo verplicht gemeenten ervoor te zorgen dat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. Gemeenten geven ondersteuning aan hun inwoners die niet op eigen kracht zelfredzaam zijn via de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Officieel heet deze wet Wmo 2015. De ondersteuning moet passend zijn bij de persoonlijke situatie van een inwoner. Er bestaan dus verschillende vormen van ondersteuning, zoals huishoudelijke hulp, een hulpmiddel bij verplaatsing of wonen, begeleiding etc. Gemeenten mogen een eigen bijdrage van inwoners vragen. De gemeente Borger-Odoorn vraagt het landelijk gehanteerde abonnementstarief. In 2025 bedroeg dat € 21,- per maand. Gemeenten kunnen onder voorwaarden een persoonsgebonden budget (pgb) verstrekken. Met een pgb kan een inwoner de ondersteuning zelf kiezen en aanschaffen of inhuren.
Bij het inhuren komt het geld niet op de rekening van de inwoner, maar vindt afrekening plaats via een portaal van De Sociale Verzekeringsbank (SVB). De Wmo kan in twee vormen worden toegekend: 1. Zorg in natura (ZIN): Zorg en hulpmiddelen verstrekt door zorgaanbieders die de gemeente heeft gekozen en gecontracteerd; 2. Persoonsgebonden budget (pgb): Met een Pgb kan de inwoner ondersteuning bij een niet-gecontracteerde aanbieder of bij zijn eigen netwerk inkopen. Terugblik op ontwikkeling van Kosten in de Wmo | Wmo Zin & Pgb’s €7.000.000 | Terugblik €6.564.000 €5.903.000 | €6.101.000 €5.560.000 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Opvallend 1. We zagen in 2024 een stijging van 14,5 % van de kosten t.o.v. 2023. Dit kwam vooral door hoge indexaties. 2. In 2025 zagen we een lichte daling van de kosten ten opzichte van 2024 (ca. 3,4%) ondanks druk op de Wmo | door vergrijzing. Dit heeft verschillende oorzaken, zoals een lichte daling van het aantal inwoners met recht op een (dure) Wmo-voorziening, afschaling | van duurdere vormen van begeleiding, afgenomen vervoersbehoefte en een andere vorm van financiering van de meest verstrekte voorziening (hulp bij het huishouden). 3. In 2025 had ongeveer 8,3 % van de inwoners in Borger | -Odoorn een Wmo-indicatie. | Dat is wat hoger dan het landelijk gemiddelde van 7,2 %.
4 Aantal inwoners en gemiddelde kosten in de Wmo | Wmo De onderstaande grafiek geeft weer hoe het aantal inwoners dat ondersteuning uit de | Zin & Pgb’s Wmo ontvangt zich door de jaren heen heeft ontwikkeld. Ook zijn de gemiddelde jaarlijkse kosten per inwoner in beeld gebracht. | Terugblik Terugblik: Aantal inwoners met een Wmo-indicatie | Leeswijzer & gemiddelde kosten | Aantal inwoners die gebruik maken van Wmo-voorzieningen 1649 | 1686 | 1733 | 1731 | 1708 Leeswijzer €4.043 | Gemiddelde kosten per inwoner die gebruik maakt van Wmo- €3.819 | voorzieningen €3.580 | €3.520 €3.298 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Opvallend 1. Ondanks (dubbele) vergrijzing blijft het aantal inwoners met een | Wmo-indicatie de afgelopen jaren stabiel. In 2025 zagen we het aantal inwoners met een | Wmo-indicatie met 1,3 % afnemen t.o.v. 2024, wat valt binnen de normale jaarvariatie. Dat dit aantal ondanks de (dubbele) vergrijzing niet stijgt, kan o.a. wijzen op toegenomen vitaliteit van ouderen en effectief preventiebeleid. 2. De gemiddelde kosten per inwoner met een | Wmo-indicatie daalde met 5,5 % t.o.v. 2024. Dit kwam door relatief kleiner aantal dure Wmo-voorzieningen. 3. Mogelijk heeft ons preventie beleid een positief effect op de vitaliteit van ouderen waardoor de instroom van ouderen in de Wmo minder toeneemt dan verwacht wordt op basis van (dubbele) vergrijzing in onze gemeente. N.B.
In de volgende slide word de (dubbele) vergrijzing in onze gemeente in beeld gebracht. 5 Dubbele vergijzing van de gemeente in beeld | Wmo De onderstaande grafiek geeft het verloop van de grijze druk in onze gemeente weer. De ontwikkeling van (dubbele) vergrijzing | Begrippen toegelicht: 27,7% | Vergrijzing: De toename van het aandeel ouderen (65+) in de bevolking. 24,9% | Dubbele vergrijzing: Binnen de groep 23,2% | ouderen (65+) neemt het aandeel 80 | - plussers toe. Oftewel: Ouderen worden 21,5% | gemiddeld steeds ouder. 2020 2021 2022 2023 2024 2025 2026 Vergrijzing (65+) | Dubbele vergrijzing Opvallend 1. Onze bevolking vergrijst gestaag: het aandeel 65 | -plussers in de totale bevolking steeg van 24,9% in 2020 naar 27,7% in 2026. Dat is een relatieve toename van 11,2% in zes jaar tijd. Hierdoor neemt het aandeel inwoners dat potentiële drager is van voorzieningen en mantelzorg af. 2. Binnen de seniorenpopulatie steeg het aandeel 80+ van 21,5% in 2020 naar 23,2% in 2026 (een relatieve toename van 7,9%). Dit betekent dat ook de groep binnen de senioren die de meest intensieve zorg en ondersteuning nodig heeft, groeit. 3. In Borger-Odoorn licht het aandeel 65 | -plussers (27,7% vs. 21,1% landelijk) hoger dan het Nederlandse gemiddelde, terwijl het aandeel 80 | -plussers (23,2% vs. 25% landelijk) onder het landelijk gemiddelde licht.
6 Wmo Zin Verloop van het aantal Wmo-cliënten per leeftijdscategorie De onderstaande grafiek geeft het verloop van het aantal inwoners met een Wmo- | Terugblik indicatie per leeftijdscategorie weer. Aantal Wmo-cliënten per leeftijdsgroep 484 433 | 458 360 | 2021 2022 235 | 2023 207 | 2024 179 | 2025 138 | 135 | 128 95 | 106 | 83 81 | 77 | 81 10 | 35 | 26 7 0-9 | 10-19 | 20-29 | 30-39 | 40-49 | 50-59 | 60-69 | 70-79 | 80-89 | 90+ Opvallend 1. De afgelopen jaren is een toename van het aantal cliënten in de hogere leeftijdsgroepen als gevolg van (dubbele) vergrijzing zichtbaar. 2. Toch stijgt het aantal Wmo-cliënten onder ouderen niet zo hard als je op basis van bevolkingsgroei in deze leeftijdscategorieën mag verwachten. Hierin speelt mogelijk de toegenomen vitaliteit van ouderen en positieve impact van preventief beleid een rol. 3. In de leeftijdsgroepen van 40-59 jaar daalt het aantal Wmo-cliënten in onze gemeente voornamelijk door daling van het aantal inwoners in deze leeftijdsgroepen. 4. In 2025 maakte 5,5 % van de inwoners van 60 | -69 jaar gebruik van één of meer Wmo-voorzieningen. In de leeftijdscategorie 70-79 was dat 13,1 %, in de leeftijdscategorie 80+ was dat 34,9% en bij 90+ zelfs 55,6%. 7 Ontwikkeling begroting en budgetmutaties | Wmo De onderstaande grafieken geven de begroting weer gedurende het jaar.
Van | Zin & Pgb’s oorspronkelijke begroting tot de uiteindelijke begroting na bijstelmomenten (budgetmutaties) als onderdeel van de eerste en tweede bestuursrapportage (BERAP I en BERAP II). Let op De eventuele bijstelling als Begroting Wmo: Budgetmutaties 2024-2026 | onderdeel van de BERAP II in 2026 is nog niet bekend. €7.778.402 | €7.358.402 | €7.919.145 €7.098.145 €6.368.145 Orginele begroting Na bijstelling BERAP I Na bijstelling BERAP II 2024 | 2025 | 2026 € 730.000 Verandering van begroting -€ 420.000 | -€ 500.000 Opvallend 1. De uitgaven voor 2025 vielen lager uit dan oorspronkelijk begroot door; de positieve uitkomst van de nieuwe financiering van hulp bij het huishouden, minder uitgevoerde woningaanpassingen dan vooraf ingeschat, afschaling van de zwaarste begeleidingsvormen en een verminderde vervoersbehoefte (minder ritten en km’s). 2. Net als in 2025 vielen de uitgaven voor het begin van 2026 lager uit dan verwacht. Daarom is de begroting in BERAP I van 2026 naar beneden bijgesteld met | € 500.000. N.B. Meer over de kostenontwikkeling in 2026 in de volgende slides. 8 Budgetrealisatie: Begroting en kosten | Wmo De onderstaande grafiek geeft de oorspronkelijke | Zin & Pgb’s begroting en uitgaven van afgelopen jaren weer.
Let op In deze prognose zijn de oorspronkelijke Budgetrealisatie: Begroting en kosten Wmo | begrotingen afgezet tegen de uitgaven van dat Zin & Pgb | jaar. Gedurende het jaar kan de begroting op twee momenten nog worden bijgesteld. Deze bijstellingen zijn in deze prognose niet €7.778.402 | €7.919.145 | meegenomen. €6.771.000 | €6.543.000 | €6.502.000 | Leeswijzer €6.368.145 | Dit zijn de verwachte totale uitgaven voor 2026. Deze prognose is gemaakt op basis van de facturen t/m Begroot | juni 2026 en de productie na juni in afgelopen jaren. Kosten/prognose 2024 | 2025 | 2026 Opvallend 1. Eind 2026 verwachten we een overschot van bijna € 1.417.000 | t.o.v de oorspronkelijke begroting van 2026. 2. Na bijstelling in de BERAP I eerder dit jaar is het verwachte overschot bijna € 917.000. 3. De uitgaven in 2026 vallen naar verwachting minder hoog uit door met name de volgende factoren: • | De kostendrukkende veranderingen afgelopen jaar werken ook in 2026 door. Zie vorige slide over budgetmutaties. • | Indexatie van tarieven is een belangrijke oorzaak van oplopende kosten. De indexatiepercentages voor dit jaar vielen mee. • | De verwachte stijging van het aantal | Wmo-cliënten door vergrijzing blijft tot nu toe uit. Het is goed mogelijk dat het wat langer duurt tot de oplopende vergrijzing de | Wmo | merkbaar beïnvloed.
Een andere mogelijke verklaring is dat het preventiebeleid in het sociaal domein werkt. • | In 2025 en 2026 tot nu toe zijn er geen dure woningaanpassingen geweest (deze verwachten we wel in 2027 en 2028 te moeten bekostigen). 9 Terugblik | op ontwikkeling | van Kosten in de Wmo €7.000.000 | €6.564.000 €5.903.000 | €5.560.000 | €6.101.000 Let op: Onderstaande grafieken zijn per semester. Redenen om per semester te rapporteren: 1. Facturen zijn t/m juni zijn ondertussen zo goed als volledig verwerkt 2. Een semester is een langere periode dan kwartaal, waardoor de kwaliteit van de informatie hoger is | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Ontwikkeling kosten Wmo-voorzieningen per semester Zin & Pgb €3.620.000 €3.240.000 | €3.380.000 | €3.390.000 | €3.230.000 €3.060.000 €3.050.000 | €3.170.000 €2.660.000 €2.660.000 €2.840.000 Semester 1 (S1) Semester 2 (S2) 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Opvallend 1. | De algehele Wmo kosten vielen in semster 1 van 2026 iets lager uit dan de kosten in semester 1 van 2025. 2. | In semester 1 van 2026 waren de kosten 4,7 % lager dan semester 1 van 2025. N.B Zie vorige slides over budgetmutaties en realisatie voor een toelichting op de kostenontwikkeling | .
10 Wmo Zin Gemiddelde kosten per inwoner met een Wmo-indicatie €2.346 €2.211 | €2.184 | €2.206 €2.045 | €2.094 €1.985 | €1.985 €1.857 | €1.889 | €1.832 Semester 1 (S1) Semester 2 (S2) 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 Opvallend 1. De gemiddelde kosten per inwoner met een | Wmo-indicatie was in S1 van 2026 5,1 % lager t.o.v. semester 1 van 2025. 11 Wmo Zin & Pgb Verloop | unieke | inwoners | met een | Wmo-indicatie 1549 | 1551 1539 | 1542 | 1538 | 1544 1535 1505 1483 | Verloop | unieke inwoners met een | Wmo-indicatie Persoonsgebondenbudget (Pgb) 1465 63 1435 | 51 39 32 22 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026 | 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 Semester 1 (S1) | Semester 2 (S2) Opvallend 1. Het aantal inwoners (inclusief Pgb’s) met een | Wmo-indicatie is na een stijging in 2023 gestabiliseerd. 2. Het aantal inwoners met een persoonsgebonden budget (Pgb) blijft dalen. 12 Wmo Zin Aantal unieke inwoners met een Wmo-indicatie per categorie 1027 | 1035 S1 2024 S1 2025 S1 2026 292 | 295 | 305 | 322 255 | 240 68 | 57 Begeleiding | Huishouden | Rolstoel | Vervoer | Wonen Opvallend 1. Het aantal WMO-indicaties in dezelfde semesters van afgelopen drie jaar bleef behoorlijk gelijk. 2. 67 % van de inwoners met een | Wmo-indicatie krijgt hulp bij het huishouden. Daarmee wordt deze voorziening het meest verstrekt.
13 Wmo Kosten WMO-voorzieningen per categorie | Zin €1.750.000 S1 2024 S1 2025 | Kosten €878.030 | S1 2026 €209.840 | €253.500 | €139.770 Begeleiding | Huishouden | Rolstoel | Vervoer | Wonen € 49.850 | € 65.650 € 13.980 | € 8.100 | Verschil Kosten t.o.v. S1 2025 -€ 180.000 Opvallend 1. De grootste kosten worden gemaakt in de hoofdcategorie huishouden gevolgd door begeleiding. 2. De grootste kostendaling zien we bij het huishouden als gevolg van de gewijzigde | financieringsvorm en de gewijzigde manier van indicatiesteling met behulp van het HHM Normenkader. 3. We zien een relatief grote kostenstijging in de categorie “wonen”. Dit zijn vaak relatief dure voorzieningen waarbij een enkele verbouwing al grote impact heeft op de kosten in deze categorie. Daardoor kunnen kostenfluctuaties soms groot zijn. In 2026 spelen er meerdere aanvragen voor een woningaanpassing. Verwacht wordt dat de kosten in 2027 en 2028 effect hebben op de | Wmo kosten. 14 Wmo Zin Aantal inwoners met een Wmo-indicatie per leeftijdscategorie 446 455 374 377 S1 2024 205 211 | S1 2025 S1 2026 146 120 | 113 125 83 | 91 | 80 65 | 68 | 65 7 | 8 | 23 | 24 0-9 jaar | 10-19 jaar 20-29 jaar 30-39 jaar | 40-49 jaar 50-59 jaar 60-69 jaar | 70-79 jaar 80-89 jaar | 90+ Opvallend 1. Volgens verwachting neemt het aantal inwoners met een | Wmo-indicatie toe naarmate de leeftijd toeneemt.
De toename is zichtbaar vanaf de leeftijd van 50 | -59 jaar. In de leeftijdscategorie 60 | -69 jaar maakt 5,5 % van onze inwoners gebruik van één of meer | Wmo-voorzieningen. In de leeftijdscategorie 70 | -79 is dat 13,1 %, in de leeftijdscategorie 80+ is dat 34,9% en bij 90+ zelfs 55,6%. 2. In de laatste 5 jaar zagen we de samenleving langzaam iets vergrijzen en daarmee ook het aantal | Wmo- indicaties licht toenemen in de oudere leeftijdscategorieën (niet in grafiek weergegeven). 3. Als gevolg van de toename van het aantal inwoner met een leeftijd van 90+, neemt het aantal inwoners met een Wmo-indicatie in deze leeftijdscategorie ook toe. Zeker omdat dit gaat om een relatief kwetsbare groep. 15 Kosten Wmo-voorzieningen | per leeftijdsgroep | Wmo Zin €836.110 €707.040 €446.410 | S1 2024 S1 2025 | Kosten S1 €300.040 | S1 2026 | 2025 €186.080 | €240.540 | €221.890 €124.580 | €165.660 €5.180 0-9 | 10-19 | 20-29 | 30-39 | 40-49 | 50-59 | 60-69 | 70-79 | 80-89 | 90+ € 94.070 Verschil € 10.540 | kosten | t.o.v. -€ 3.460 | -€ 7.210 | S1 2025 -€ 21.280 | -€ 32.950 | -€ 24.720 -€ 42.530 | -€ 47.920 -€ 83.600 Opvallend 1. | Logischerwijs worden er meer kosten gemaakt in de hogere leeftijdsgroepen, door het groter aantal cliënten die naarmate zij ouder worden ook steeds meer kosten maken. 2. | in S1 van 2026 t.o.v.
S1 2025 zagen we een grote kostenstijging in de leeftijdsgroep van 10 | -19 jaar. Dit komt door één relatief dure casus die de totale kosten van de relatief kleine leeftijdsgroep opdrijft. 3. | De stijging en daling van kosten in de overige leeftijdsgroepen vallen binnen de verwachte variatie. Dit geldt ook voor de kostendaling van 10,6% in de groep 70 | -79 jaar, waar een grotere spreiding gebruikelijk is door het hoge aantal cliënten. 16 17 Conclusies • Het aantal inwoners met een Wmo-indicatie bleef de afgelopen jaren tamelijk stabiel. • De uitgaven voor Wmo-voorzieningen zijn in semester 1 van 2026 licht gedaald, t.o.v. semester 1 van 2025. • De gewijzigde financiering van huishoudelijke hulp lijkt een kosten dalende invloed te hebben gehad. • Voor het eind van 2026 verwachten een overschot op de begroting. • Ondanks de (dubbele) vergrijzing en een toename van het aantal senior Wmo-cliënten blijven de kosten en het volume vooralsnog tamelijk stabiel. Deze ontwikkeling en het toekomstige verloop ervan, lijkt onder meer te worden beïnvloed door een toenemende vitaliteit van senioren en verschuivingen in de bevolkingssamenstelling. Wmo