CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

20260915 bijlage 4 bij Update Sociaal Domein - Monitor participatiewet

RAAD: Lijst ingekomen stukken 8 oktober 2026, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: Update Sociaal Domein - september 20262.183 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

1 September 2026 Monitor Participatie 2 Algemene opmerkingen over de uitgevoerde analyses De uitgevoerde analyses gaan over het uitkeringsdeel van de participatiewet. De voorzieningen die geleverd worden vanuit de participatiewet zijn buiten beschouwing gelaten. De analyses over participatie zijn gemaakt op basis van: • data uit CiVision Budgetten Participatiewet t.b.v. de financiële gegevens • data uit QlikSense ‘Werk & Inkomen (Emmen)’ t.b.v. aantal inwoners en duur van de uitkeringen. Meetmoment: 8 september 2025 (data is in de nacht van 7 op 8 september uit de systemen gehaald) Participatie 3 Participatiewet toegelicht: Het uitgangspunt van de Participatiewet is dat iedereen naar vermogen neemt (participeert) aan de samenleving en zoveel mogelijk in eigen onderhoud voorziet. Doel 1: Zoveel mogelijk mensen met arbeidsvermogen naar werk toe leiden of ondersteunen bij werk. Bij voorkeur betaald werk; als dat niet mogelijk is, vrijwilligerswerk. Doel 2: Zorgen dat iedereen een inkomen heeft, ook mensen die niet in staat zijn in het eigen levensonderhoud te voorzien. In deze monitor worden de volgende drie regelingen uitgelicht: Participatiewet: Biedt een uitkering op bijstandsniveau, waarbij streng wordt getoetst op het eigen vermogen (zoals spaargeld of overwaarde van een woning).

IOAW: Deze regeling voor oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte werklozen (geboren vóór 1965) vult het inkomen aan tot het sociaal minimum, zonder dat het eigen vermogen wordt meegeteld. IOAZ: Deze regeling biedt inkomensaanvulling voor oudere (55+) en gedeeltelijk arbeidsongeschikte gewezen zelfstandigen die hun bedrijf noodgedwongen beëindigden, met een zeer ruime vermogensvrijstelling t.o.v. de Participatiewet. Participatie Participatie Ontwikkeling kosten Participatiewet De onderstaande grafiek geeft weer hoeveel geld er per jaar aan participatie | -uitkeringen is uitgekeerd. Dit is de uitkering aan niet | -werkende inwoners die niet arbeidsongeschikt zijn. Ontwikkeling kosten Participatiewet uitkeringen €7.750.000 €6.671.000 | €7.026.000 €6.314.000 €5.250.000 | €4.944.000 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | *2026 *Uitgaven tot 8 september 2026 Opvallend 1. In 2022 daalden de kosten voor de Participatiewet met 17% omdat er in 2021 grote uitstroom was naar werk door een gunstige arbeidsmarkt na het eerste coronajaar. 2. In 2023 stegen de kosten doordat het minimumloon met 10,1% werd verhoogd. 3. In 2024 stegen de kosten met 10%, deels door verhogen van het minimumloon (januari 2024 en juli 2024) en deels door toename van het aantal ontvangers van een uitkering vanuit de participatiewet. 4. In 2025 stegen de kosten t.o.v. 2024 met 10,3%, o.a.

door twee indexatie en toename van uitkeringsgerechtigden. N.B. Later volgt een prognose voor de totale uitgaven aan het eind van 2026. 4 Participatie Vervolg kosten De Participatiewet bestaat ook uit een aantal uitkeringsregelingen. In de rapportage nemen we alleen de regelingen mee voor inwoners die ook door de Stichting Sociale Teams begeleid worden bij de re | -integratie. Dit betreft twee regelingen voor oudere en gedeeltelijk arbeidsongeschikte inwoners (IOAZ en de IOAW). Wij tellen de kosten voor deze twee regelingen bij elkaar op. Ontwikkeling kosten overige uitkeringsregelingen (IOAZ en IOAW) €488.000 €363.000 | €346.000 €284.000 | €263.000 €198.000 2021 | 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | *2026 *Uitgaven tot 8 september 2026 Opvallend 1. De kosten overige regelingen daalden de laatste jaren doordat het aantal uitkeringen daalde. 2. In 2025 zagen we voor het eerst weer een stijging door indexatie van overige uitkeringen en stabilisering van het aantal uitkeringen. 5 6 Toegelicht: 1. De prognose voor 2026 is dat de kosten € 471.000 hoger uitvallen dan afgelopen jaar en daarmee de initiële begroting overschrijden met € 533.000. 2. Het tekort op de begrotingen van afgelopen jaren komt doordat de financiële middelen vanuit het Rijk gebaseerd zijn op uitgaven van 2 jaar geleden.

€6.584.000 €7.258.000 €7.688.000 €7.024.000 €7.750.000 €8.221.000 2024 2025 2026 Begroting en uitgaven participatiewet uitkeringen Begroot Kosten/prognose Begroting en (verwachte) kosten In de onderstaande grafiek worden de begroting en gemaakte kosten van de afgelopen drie jaar tegen elkaar afgezet. Voor 2026 zijn niet de daadwerkelijke kosten maar de prognose voor heel 2026 weergegeven. Let op: 1. De in de grafiek getoonde begrotingen van 2024 en 2025 zijn de uiteindelijke begrotingen. Voor 2026 is wel de initiële begroting weergegeven. 2. De initiële begroting van 2026 is bepaald op basis van de verwachte uitkering vanuit het Rijk dat op basis van het aantal uitkeringen 2 jaar geleden bepaald wordt. Elke jaar volgt in oktober nog een herziening van dit bedrag. Toegelicht Voor 2026 zijn hier niet de daadwerkelijke kosten maar een prognose van verwachte kosten. Deze prognose is gemaakt o.b.v. gemaakte kosten t/m september 2026 en de nog te verwachte kosten op basis van eerdere jaren. Participatie Participatie Vervolg – Begroting en verwachte uitgaven In de onderstaande grafiek worden de begroting en gemaakte kosten van de afgelopen drie jaar tegen elkaar afgezet voor de IOAW/IOAZ. Voor 2026 zijn niet de daadwerkelijke kosten maar | Kanttekening de prognose voor heel 2026 weergegeven.

| In tegenstelling tot andere prognoses in de klankbordgroep is de prognose voor de IOAW/IOAZ uitgaven minder nauwkeurig. Dit komt door heel onregelmatige facturering van Begroting en uitgaven IOAW/IOAZ | de regelingen gedurende het jaar. Prognose 2026 Voor 2026 zijn niet de daadwerkelijke kosten €496.000 | €496.000 | weergegeven maar een begroting. Deze prognose is gemaakt o.b.v. gemaakte kosten t/m september 2026 en de nog te verwachte €396.000 | kosten op basis van eerdere jaren. €346.000 | €347.000 | Let op: 1. | De in de grafiek getoonde €263.000 | Begroot | begrotingen van 2024 en 2025 zijn Kosten/prognose | de uiteindelijke begrotingen. Voor 2026 is wel de initiële begroting weergegeven. 2. | De initiële begroting van 2026 is bepaald op basis van de verwachte uitkering vanuit het Rijk dat op basis van het aantal uitkeringen 2 jaar geleden bepaald wordt. Elke jaar volgt in oktober nog een herziening 2024 | 2025 | 2026 | van dit bedrag. Opvallend 1. | De initiële begroting voor de IOAW/IOAZ regelingen is voor 2026 naar beneden bijgesteld. De uitgaven waren de laatste jaren structureel lager dan begroot. 2. | Voor 2026 verwachten we dat de uiteindelijke uitgaven op een vergelijkbaar bedrag uitkomen als in 2025. Het aantal inwoners met één van deze regelingen bleef gelijk, kosten stijgen licht door indexaties.

7 Aantal huishoudens met gedurende het jaar met een Participatiewet-uitkering of - | Participatie regeling De onderstaande grafiek geeft weer hoeveel huishoudens in onze gemeente de afgelopen jaren op enig moment gedurende het jaar een uitkering uit de Participatiewet hebben ontvangen. Hiermee meten we het totale volume aan uitkeringen per jaar en worden sterk beïnvloed door dynamiek. Verloop | van het aantal | inwoners | met Participatiewet | uitkeringen | Uitgelicht De balk geeft het aantal unieke personen weer dat op enig moment 483 | gedurende het jaar een uitkering 464 | 455 | 464 | 456 | ontvangen heeft. Her-instromers zijn niet meegeteld. Aantal IOAW/IOAZ uitkeringen 25 21 16 | 16 | 16 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026* 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | 2026* *Aantallen zoals bekend tot 8 september 2026 Opvallend 1. Het aantal uitkeringen vanuit participatiewet is afgelopen jaren stabiel. We verwachten aan het eind van 2026 een zelfde beeld als afgelopen jaren. 2. De daling van het aantal uitkeringen vanuit IOAW en IOAZ lijkt te zijn afgevlakt. N.B. Gedurende het jaar zullen er nog nieuwe mensen instromen, daardoor zal het totaal aantal inwoners met een uitkering aan het einde van 2026 waarschijnlijk nog wat hoger uitkomen.

8 Aantal huishoudens met een Participatiewet-uitkering of -regeling | Participatie Deze grafiek toont de omvang van het bijstandsbestand op de vaste peildatum van 1 januari. Deze cijfers zijn het meest geschikt voor weergave van het verloop doordat het niet beïnvloed wordt door dynamiek. Het geeft een zuiver beeld van onze structurele opgave, de financiële lasten en de werkelijke impact van ons activeringsbeleid. Peildatums of jaarvolume? De peildatum meet de druk op de Verloop | van het aantal | Participatiewet | uitkeringen | begroting en zijn geschikter voor trendanalyses, het jaarvolume meet de druk op de organisatie. 377 | 391 361 | 365 | 368 Verloop | van het aantal IOAW/IOAZ uitkeringen 25 21 16 | 16 | 16 1-jan-22 | 1-jan-23 | 1-jan-24 | 1-jan-25 | 1-jan-26 Opvallend 1. We zien al jaren een stijgend aantal uitkeringen bij de start van het jaar. 2. Begin 2026 was het aantal uitkeringen 2,7 % hoger t.o.v. 2025. 3. De daling van het aantal IOAW/IOAZ tot 2023 lijkt te zijn afgevlakt. Context: • Het aandeel uitkeringen aan huishoudens in onze gemeente is met 3,2% van het totaal aan huishoudens lager dan gemeenten van vergelijkbare grootte (3,3%), en landelijk (4,8%). 9 Participatie In- en uitstroom Participatiewet Deze grafiek toont de jaarlijkse in- en uitstroom van uitkeringsgerechtigden binnen de Participatiewet. Her-instromers zijn niet meegerekend.

Verloop | van in- | en | uitstroom | participatiewet 140 120 | 117 | 118 | 120 113 | 108 | 111 | 107 100 | 100 80 | 73 67 60 40 20 0 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | *2026 Instroom | Uitstroom | * Aantallen zoals bekend tot 8 september 2026. Opvallend 1. De instroom is in de laatste jaren structureel hoger dan de uitstroom. | Dit zorgt over tijd voor groeiend aantal uitkeringen. Dezelfde trend is landelijk en regionaal zichtbaar. 10 Participatie Verloop van de bijstandspopulatie naar uitkeringsduur. Hieronder is zichtbaar hoe de verhouding tussen korte en langdurige uitkeringen zich in de loop der tijd ontwikkelt. Verloop | uitkeringsduur | participatiewet | Leeswijzer Er waren op 1 januari 2026 Peildatum 1 januari (2022-2026) | 152 inwoners die 5 jaar of langer een uitkering o.b.v. de participatiewet 250 | ontvangen 226 204 200 | 185 166 152 | 2022 150 125 | 2023 98 | 2024 100 | 91 | 86 | 80 | 2025 64 | 74 | 2026 62 | 51 50 | 49 50 24 31 | 23 24 0 0-1 jaar | 1-3 jaar | 3-5 jaar | > 5 jaar Opvallend 1. De algemene trend is een steeds groter aantal kortlopende uitkeringen en een steeds kleiner aantal langdurige uitkeringen. 2. Dit uit zich ook in gemiddelde duur van lopende uitkeringen, deze daalde van gemiddeld 8 jaar in 2022 naar 5,5 jaar in 2026. Landelijk en provinciaal zien we juist een stijging van de gemiddelde duur van uitkeringen. 3.

In 2026 hebben 48 % van de inwoners met een P | -wet uitkering, deze minder dan 3 jaar. 52% ontvangt langer dan 3 jaar een uitkering. 39 % ontvangt al langer dan 5 jaar een uitkering. 4. Het aantal uitkeringen dat begin 2026 pas kort liep is aanzienlijk gestegen. Mogelijk dat krapte op de arbeidsmarkt in sommige sectoren of een lokale gebeurtenis de uitstroom van een groep | -die normaal gesproken relatief snel uitstroomt | - is blijven hangen. Er wordt nog onderzoek gedaan naar de specifieke oorzaak en het verdere verloop van deze groep. 11 Duur van afgesloten uitkeringen in afgelopen jaren | Participatie In de onderstaande grafiek is te hoe lang uitkeringen afgelopen jaren (2022 | - 2026) liepen op het moment dat deze werden afgerond. Duur van afgesloten uitkeringen | Leeswijzer In 2025 waren er 54 55 | 54 | uitkeringen afgerond, die 52 | minder dan een jaar gelopen hebben 42 32 | 31 | 31 | Minder dan 1 jaar 27 | 29 | 1 tot 3 jaar 22 | 3 tot 5 jaar 19 | 19 | 5 jaar of langer 15 | 17 12 | 14 9 | 11 | 11 8 * Aantallen zoals bekend tot 8 september 2026. 2022 | 2023 | 2024 | 2025 | *2026 Opvallend 1. De meeste uitstroom zien we binnen een jaar na de start van de uitkering. 2. In 2025 liepen 50 % van de afgeronde uitkeringen korter dan 1 jaar. 3. Elke groep kent uitstroom. Dit houdt in dat ook inwoners die langer een participatie | -uitkering krijgen, kunnen uitstromen.

De kans op uitstromen wordt wel steeds kleiner. 4. De belangrijkste redenen voor uitstroom zijn het zelfstandig genereren van inkomen en het verhuizen uit de gemeente. Deze beide uitstroomredenen zien we ongeacht hoe lang iemand een uitkering heeft gehad. 5. Uitstroom kan zijn doordat iemand weer zelfstandig aan het werk is, maar kan bijvoorbeeld ook het gevolg zijn van verhuizen, overlijden of het bereiken van de pensioenleeftijd. 12 Participatie Leeftijd van inwoners met een participatiewet uitkeringen in afgelopen jaren In de onderstaande grafiek is te zien wat de leeftijd van inwoners met een p | -wet uitkering was op 1 januari van de jaren 2022 | -2026. Leeftijd van inwoners met een p-wet uitkering Peildatum 1 januari 2022-2026 113 | 111 | 109 90 | 87 81 66 | 66 | 68 | 2022 57 | 56 | 62 | 2023 46 | 2024 39 | 2025 24 | 2026 18-27 jaar | 28-37 jaar | 38-47 jaar | 48-57 jaar | 58-67 jaar Opvallend 1. In 2026 is ruim 50% van de inwoners met een p | -wet uitkering 48 jaar of ouder. 2. Met name het aantal jongvolwassenen -met een leeftijd tot 37 jaar- die een uitkering ontvangen is de afgelopen jaren toegenomen. Dit komt overeen met landelijke ontwikkelingen. Economische afkoeling, versoepeling van regels, korter recht op WW en meer mentale klachten zijn veel genoemde factoren die de hogere instroom van jongvolwassenen moeten verklaren.

13 14 Conclusies • De uitkeringspopulatie stijgt in omvang, door een structureel hogere instroom dan uitstroom. • De participatie-uitkering eindigt het vaakst door vertrek naar een andere gemeente en omdat iemand weer zelfstandig inkomen genereerd. • De helft van de uitkeringen stopt binnen het 1ste jaar. • Het aantal langdurige uitkeringen daalt. • De samenstelling van het bijstandsbestand verschuift naar jongere leeftijdsgroepen Participatie

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://borgerodoorn.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/4951127b-0662-4533-b300-9cb606934585?agendaItemId=c3b7676b-ee49-4439-938e-734bf95cc20e