CConstaterende datBorger-Odoorn
Koppel je AI →
Document · PDF

10. TAM-omgevingsplan H22b Exloo, De Gloep - Bijlage 7 Archeologisch onderzoek

RAAD: Raadsvergadering 12 maart 2026, gemeente Borger-OdoornBij agendapunt: TAM-Omgevingsplan Hoofdstuk 22b Exloo, De Gloep4.851 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Exloo, De Gloep

(Gemeente Borger-Odoorn, Dr.)

Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase Definitief Steekproefrapport 2020-03/06

Exloo, De Gloep

(Gemeente Borger-Odoorn, Dr.)

Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase Definitief Steekproefrapport 2020-03/06

Exloo, De Gloep (Gemeente Borger-Odoorn, Dr.) Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase Een onderzoek in opdracht van Steekproefrapport 2020-03/06 ISSN 1871-269X Status: definitief Auteur: fysisch geograaf / senior KNA-prospector Autorisatie: senior KNA-archeoloog / prospector Actorregistraties respectievelijk: 92394548 en 35453178 Goedgekeurd door de bevoegde overheid gemeente Borger-Odoorn d.d. 10 juni 2020 De Steekproef bv werkt volgens de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.1 en SIKB-BRL 4000. Voor dit onderzoek gelden protocollen 4002 & 4003. Foto’s en tekeningen zijn gemaakt door De Steekproef, tenzij anders vermeld. © De Steekproef bv, 3 maart 2020 Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt zonder bronvermelding. De Steekproef bv aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit de toepassing van de adviezen of het gebruik van de resultaten van dit onderzoek. De Steekproef bv Archeologisch Onderzoeks- en Adviesbureau, telefoon internet e-mail kvk

Inhoud Samenvatting Administratieve gegevens van het plangebied 1. Inleiding........................................................................................................................... 1 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01).............................................................................1 1.2 Locatie (KNA 4.1: LS01, LS02).....................................................................................3 2. Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06)......................................................................................4 2.1 Bronnen..................................................................................................................... 4 2.2 Fysische geografie (KNA 4.1: LS04)..............................................................................4 2.3 Archeologie (KNA 4.1: LS04).......................................................................................5 2.4 Historische geografie (KNA 4.1: LS03)..........................................................................7 2.5 Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.1: LS05)........................................................8 3.

Veldonderzoek (KNA 4.1: VS05).......................................................................................10 3.1 Methoden en technieken (KNA 4.1: VS01)...................................................................10 3.2 Resultaten veldwerk (KNA 4.1: VS02, VS03).................................................................11 4. Conclusies en advies (KNA 4.1: VS07)..............................................................................12 Gebruikte bronnen Lijst van figuren en tabellen Archeologische periodes Appendix: Boorstaten en Laagbeschrijvingen boringen volgens Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode

Samenvatting In verband met geplande woningbouw en de aanleg van een weg is een archeologisch onderzoek uitgevoerd in Exloo, gemeente Borger-Odoorn, provincie Drenthe. Voor realisatie van de plannen is graafwerk nodig dat mogelijk een bedreiging vormt voor eventueel aanwezige archeologische waarden. Het doel van het onderzoek is om vast te stellen wat de kans is op de aanwezigheid van archeologische waarden. Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek (protocol 4002) en een veldonderzoek, verkennende fase (IVO-O; protocol 4003). Bij het bureauonderzoek zijn bronnen geraadpleegd op het gebied van fysische geografie, archeologie en historische geografie. Tijdens het veldonderzoek zijn zes boringen geplaatst om de opbouw en gaafheid van de bodem te bepalen. Plangebied De Gloep ligt in een dal op de oostelijke flank van de Hondsrug. Uit het plangebied zijn geen archeologische waarden bekend. Archeologische waarden uit de omgeving dateren vooral uit de periode neolithicum – ijzertijd. In de negentiende eeuw werd langs de oostelijke grens van het plangebied een spoordijk opgeworpen. Tijdens de twintigste eeuw zijn in het westen van het plangebied twee bedrijfsgebouwen geplaatst. De bodem in het dal is redelijk bewaard gebleven, waardoor eventueel aanwezige archeologische resten ook nog aanwezig kunnen zijn.

Maar in het dal is het doorgaans nat geweest waardoor het niet geschikt lijkt te zijn geweest voor menselijke bewoning en begraving tijdens de prehistorie. Op de flank van het dal in het noorden van het plangebied is het zand wel langdurig droog geweest, waardoor dat deel wel geschikt lijkt voor bewoning en begraving in de prehistorie. Er is een vuursteenafslag gevonden die een aanwijzing vormt voor menselijke activiteiten tijdens de steentijd en kort daarna. Maar op de flank is de bodem verstoord waardoor archeologische materialen uit hun context zullen liggen en eventueel aanwezige geassocieerde grondsporen sterk zullen zijn aangetast. selectie-advies door senior KNA-prospector drs. J.M.G. Bongers Aangezien op het meest kansrijke deel van het plangebied eventuele archeologische resten sterk zullen zijn aangetast, adviseren wij om geen nader archeologisch onderzoek te ondernemen en het terrein vrij te geven voor de voorgenomen ingrepen. Wel wijzen wij erop dat voor al het graafwerk geldt dat als archeologische grondsporen worden aangetroffen en/of vondsten worden gedaan, dat daarvan direct melding dient te worden gemaakt conform de Erfgoedwet 2015, artikel 5.10. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Borger-Odoorn.

De gemeente heeft laten weten akkoord te zijn met de inhoud (geen inhoudelijke opmerkingen) en met het advies: plangebied heeft een lage archeologische verwachting en vervolgonderzoek is niet nodig (e-mail d.d. 10 juni 2020).

Administratieve gegevens van het plangebied Tabel 1: Exloo, De Gloep: administratieve gegevens. Provincie

Drenthe

Gemeente

Borger-Odoorn

Plaats

Exloo

Toponiem

De Gloep

Kaartblad

17F

Hoekcoördinaten

Noord: west: oost: zuid:

Kadastrale perceelnummers

sectie I percelen 921, 1429, 1537,1538, 1539, 1544

Bestemmingsplan 2010

grootste deel enkelbestemming 'gemengd' noordoosten enkelbestemming 'groen'

oppervlakte

bureauonderzoek: 0,74 hectare veldonderzoek: 1,9 hectare

NAP-hoogte maaiveld

+13 meter NAP

Huidig grondgebruik

grotendeels openbaar groen

Soort onderzoek

bureauonderzoek & veldonderzoek verkennende fase

Opdrachtgever

de heer

Uitvoerder

De Steekproef drs. XXX (senior KNA-prospector) gemeente Borger-

Bevoegde overheid

Odoorn

Steekproef projectcode

2020-03/06

Onderzoeksmeldingsnummer

4776290100

Datum veldwerk

27 februari 2020

Maximale diepte onderzoek

260 centimeter onder maaiveld

Beheer en plaats documentatie

De Steekproef bv / Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed / Noordelijk Archeologisch Depot / DANS / DINO-loket (boorgegevens)

254,881 / 545,454 254,794 / 545,287 254,953 / 545,199 254,878 / 545,145

1. Inleiding 1.1 Aanleiding en doel (KNA 4.1: LS01) In opdracht van de heer JXXX is een inventariserend archeologisch onderzoek uitgevoerd aan de weg De Gloep te Exloo, gemeente Borger-Odoorn, provincie Drenthe (zie Figuur 1). Op het terrein zijn circa tien woningen gepland en zal de weg De Gloep verlegd worden (zie Figuur 2). Voor realisatie van de plannen is graafwerk nodig dat mogelijk een bedreiging vormt voor eventueel aanwezige archeologische waarden. Het doel van het onderzoek is om vast te stellen wat de kans is op de aanwezigheid van archeologische waarden. Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek verkennende fase (IVO-O). Het doel van het bureauonderzoek is het opstellen van een archeologisch verwachtingsmodel van het gebied aan de hand van beschikbare fysisch-geografische, archeologische en historisch-geografische informatie. Tijdens het veldonderzoek is dit verwachtingsmodel getoetst. Daartoe zijn de opbouw en gaafheid van de bodem bepaald.

Figuur 1: Exloo, De Gloep: uitsnede van de topografische kaart 1:25.000. Het plangebied is rood omlijnd. Bron: Topografische Dienst Kadaster 2020.

1

Figuur 2: Exloo, De Gloep: luchtfoto (links) en voorlopig inrichtingsplan (rechts).

2

1.2 Locatie (KNA 4.1: LS01, LS02) Het plangebied ligt in de bebouwde kom van Exloo, in het noordoosten van het dorp (zie Figuur 1). Tijdens het onderzoek bestond het plangebied grotendeels uit grasland doorsneden door twee greppels. In het westen stonden de verwaarloosde bedrijfsgebouwen van Fabrieksstraat 20A en 28 (zie Figuur 3). De eerste is in gebruik geweest door reisorganisatie Weinans, de tweede door Slager Jager. In het noordoosten van het plangebied loopt het maaiveld twee meter op richting een voormalige spoordijk waar nu een park ligt waar het wandelpad 'De Wissel' doorheen gaat. Volgens informatie van het Kabels en Leidingen InformatieCentrum (KLIC) loopt er een riool van zuidwest naar noordoost door het gebied. Langs de weg De Gloep in het zuidwesten gaat een elektriciteitsleiding naar het bedrijfspand aan de Fabrieksstraat 20A.

Figuur 3: Exloo, De Gloep: foto van het plangebied genomen in noordwestelijke richting. Het gebouw staat aan de Fabrieksstraat 28 en was in gebruik door Slager Jager. Bij de bomen en braamstruiken rechts loopt het maaiveld twee meter omhoog richting de voormalige spoordijk.

3

2. Bureauonderzoek (KNA 4.1: LS06) 2.1 Bronnen Tijdens het bureauonderzoek is de bestaande relevante kennis van het plangebied verzameld. De gebruikte bronnen voor het onderzoek staan aan het eind van dit rapport. Eén van de bronnen is ARCHIS 3, het archeologisch registratie- en informatiesysteem van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE). Deze databank is toegankelijk voor organisaties die werkzaam zijn in de archeologie. Het bevat een GIS-systeem waarin onder meer een archeologische kaart en aardkundige kaarten geraadpleegd kunnen worden. 2.2 Fysische geografie (KNA 4.1: LS04) De Gloep ligt op de oostelijke rand van de Hondsrug midden in een zogenaamd droogdal (zie Figuur 4). Dergelijke dalen zijn ontstaan tijdens de koudste fases van de laatste ijstijd toen water door permafrost niet kon infiltreren maar oppervlakkig van de rug afstroomde. Langs de oostelijke grens van het plangebied ligt het maaiveld één tot drie meter hoger door opgebrachte grond voor een voormalige spoordijk. Op de geomorfologische kaart (niet afgebeeld) ligt het plangebied in een droogdal (22R21ydl). Op de bodemkaart (niet afgebeeld) is het plangebied niet gekarteerd in verband met de ligging binnen de bebouwde kom.

Figuur 4: Exloo, De Gloep: hoogtekaarten gemaakt met behulp van het Actueel Hoogtebestand Nederland 3 uit 2019. Het plangebied is rood omlijnd. De legenda is voor beide kaarten gelijk.

4

2.3 Archeologie (KNA 4.1: LS04) Uit plangebied De Gloep zijn geen archeologische waarden bekend. Zuidwestelijk van het plangebied ligt de historische kern van het middeleeuwse dorp Exloo die op de Archeologische MonumentenKaart staat (zie Tabel 2 en Figuur 5). Overige archeologische waarden in de omgeving van het plangebied dateren vooral uit de periode neolithicum – ijzertijd waaronder een grafheuvel, een urnenveld en een celtic field. Tabel 2: Exloo, De Gloep: terreinen op de Archeologische MonumentenKaart en vondsten zoals weergegeven in Figuur 5. zaaknummer

omschrijving

datering

9593

grafheuvel

neolithicum – ijzertijd

9641

urnenveld

ijzertijd

9663

celtic field

ijzertijd – romeinse tijd

14476

historische kern Exloo

middeleeuwen

2799372100

celtic field

ijzertijd – romeinse tijd

2799380100

vuursteenafslagen

paleolithicum – bronstijd

2799389100

3 scherven aardewerk

ijzertijd

2799420100

ophogingslaag / grafheuvel

neolithicum – ijzertijd

2997733100

waterput van veldkeien

middeleeuwen – nieuwe tijd

3002283100

50 scherven aardewerk

ijzertijd

3002891100

geslepen bijl type fels-rechteckbeil

midden neolithicum – bronstijd

3096285100

hamerbijl type baexem

late bronstijd – midden ijzertijd

5

Figuur 5: Exloo, De Gloep: archeologische waarden rondom het plangebied. Gele terreinen zijn in het verleden archeologisch onderzocht, groene stippen zijn vondstlocaties, roze terreinen staan op de Archeologische MonumentenKaart. Het plangebied is rood omlijnd. Bron: Archis3.

6

2.4 Historische geografie (KNA 4.1: LS03) Op de kadastrale kaart van 1811-1832 bestaat het grootste deel van het plangebied uit gronden die gebruikt werden voor hooi- en weilanden (zie Figuur 6). Alleen het meest westelijke stuk maakte deel uit van de akkers van de Noorderesch van Exloo. Op de Topografisch-Militaire Kaart van omstreeks 1850 (niet afgebeeld) is de situatie nog sterk vergelijkbaar. Daarna wordt langs de oostgrens van het plangebied een spoordijk aangelegd voor een trein. Het woord 'Halte' op de kaart van 1911 geeft aan dat ter hoogte van het plangebied het treinstation van Exloo stond. Op een kaart van 1959 is de spoorverbinding opgeheven, maar is nog wel herkenbaar waar de rails gelopen hebben. Ook is er een steilrand getekend van de spoordijk. In het noordwesten van het plangebied staat op de kaart van 1959 een fabriek, waarvan het gebouw ook op latere kaarten staat (zie Figuur 7). Dit gebouw aan de Fabrieksstraat 28 is tegenwoordig nog aanwezig (zie Figuur 3) net als een gebouw in het midden van het plangebied aan de Fabrieksstraat 20A dat voor het eerst op een kaart uit 1987 staat.

Figuur 6: Exloo, De Gloep: interpretatie van de kadastrale kaart van 1811-1832 van www.hisgis.nl. Het plangebied is zwart omlijnd. De lichtoranje kleur in het westen van het plangebied staat voor bouwland, de groene kleur in het midden is hooi- en weiland, de lichtgroene kleur in het oosten is weiland.

7

Figuur 7: Exloo, De Gloep: uitsnedes van topografische kaarten uit 1911, 1959, 1987 en 2000.

2.5 Archeologisch verwachtingsmodel (KNA 4.1: LS05) Op de archeologische beleidsadvieskaart van de gemeente Borger-Odoorn heeft de noordoostelijke helft van het plangebied een hoge of middelhoge verwachting op archeologische waarden (zie Figuur 8). Hiervoor geldt het advies om archeologisch onderzoek te laten uitvoeren bij ingrepen vanaf vijfhonderd vierkante meter. Voor de rest van het plangebied (zie Figuur 8 witte kleur) geldt geen advies in verband met bebouwing. In plangebied De Gloep te Exloo kunnen archeologische waarden liggen uit alle archeologische periodes. Er kunnen resten liggen van onder meer menselijke bewoning en begraving. Hiervan kunnen onder meer stukken bewerkt vuursteen, scherven aardewerk en puin worden gevonden. Eventuele archeologische resten zullen zijn aangetast door bodemingrepen uit het verleden zoals voor realisatie van de bestaande bebouwing.

8

Figuur 8: Exloo, De Gloep: uitsnede archeologische beleidsadvieskaart gemeente Borger-Odoorn. Bron: Aalbersberg & Van Beek 2011. De lichtoranje kleur staat voor een middelhoge tot hoge archeologische verwachting op archeologische resten waarvoor archeologisch onderzoek gevraagd wordt in plangebieden vanaf vijfhonderd vierkante meter. Voor het witte deel wordt geen archeologisch onderzoek gevraagd in verband met bebouwing.

Tabel 2: Exloo, De Gloep: specificatie archeologische verwachting. datering:

alle archeologische periodes

complextype:

nederzetting, begraving

locatie:

hele terrein

diepteligging:

vanaf maaiveld en onder opgebrachte grond spoordijk

omvang:

onbekend

gaafheid en conservering:

geen organische conservering

uiterlijke kenmerken:

bewerkt vuursteen, scherven aardewerk, puin

mogelijke verstoringen:

bebouwing, sloten

9

3. Veldonderzoek (KNA 4.1: VS05) 3.1 Methoden en technieken (KNA 4.1: VS01) Het veldwerk is uitgevoerd op 27 februari 2020. Er zijn zes verkennende boringen gedaan op het driekwart hectare grote noordoostelijke deel van het plangebied waarvoor de archeologische beleidsadvieskaart onderzoek voorschrijft (zie Figuur 9). De boringen zijn gedaan op plekken waar volgens het voorlopige inrichtingsplan (zie Figuur 2) gebouwd gaat worden, met uitzondering van boring 2 die geplaatst is om de ruimte tussen andere boringen te vullen. De afstanden tussen de boringen is ongeveer veertig meter, de gemiddelde boordichtheid is acht boringen per hectare. De boringen zijn uitgevoerd met een edelmanboor van tien centimeter diameter. De boringen reiken tot dieptes tussen 1,2 en 2,6 meter beneden maaiveld. De boormonsters zijn onderzocht door ze laagsgewijs af te snijden in de boor. De boringen zijn beschreven volgens de Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode (ASB). De boorlocaties en hoogtes zijn ingemeten met een RTK-GPS met maximale onnauwkeurigheid van enkele centimeters. De resultaten van de boringen zijn opgenomen in de Appendix in de vorm van boorstaten en laagbeschrijvingen.

Figuur 9: Exloo, De Gloep: boorpuntenkaart. Het deel van het plangebied waar de archeologische beleidsadvieskaart onderzoek voorschrijft is weergegeven met een doorgetrokken rode lijn. De gele stippen zijn de locaties van de zes grondboringen.

10

3.2 Resultaten veldwerk (KNA 4.1: VS02, VS03) In plangebied De Gloep ligt een pakket matig fijn, matig lemig zand. Dit is zogenaamd dekzand dat is afgezet door de wind tijdens de koudste fases van de laatste ijstijd. Naar beneden toe komen er lagen matig grof zand in en bij boringen 1, 2 en 3 ligt hieronder grof zand met fijne grind. Dit lijkt niet te zijn afgezet door de wind maar door smeltwater, mogelijk al voor de laatste ijstijd. Boringen 1 tot en met 4 zijn gedaan in het lage deel van het dal, boringen 5 en 6 op de flank ervan. De top van het pleistocene zand ligt het laagst bij boring 4 en het hoogst bij boring 5 waar het meer dan meer meter hoger gelegen heeft. Het pakket dekzand bestaat uit een afwisseling van fijn zand met lemige niveaus wat kenmerkend is voor oud dekzand. Bij boringen 1 tot en met 4 in het dal is de top van het dekzand extra lemig waardoor infiltratie van water gehinderd werd en nauwelijks bodemvorming kon optreden. Het is er zelfs zo nat geweest dat er veen kon ontstaan waarvan bij boring 4 nog een vijftien centimeter dikke laag bewaard is gebleven. Bij boringen 1, 2 en 3 zijn van het veen alleen nog brokken overgebleven. Bij boringen 5 en 6 op de flank van het dal is de top van het zand zwak lemig en is wel bodemvorming geweest in de vorm van uit- en inspoeling van humus.

Bij boring 6 is deze net niet sterk genoeg geweest om te kunnen spreken van een podzolbodem, maar bij boring 5 is dat gezien de grotere hoogte wel het geval geweest. Op het terrein is grond opgebracht van hooguit enkele decimeters bij boringen 1, 2 en 3 tot bijna twee meter bij boring 6 (zie Appendix Boorstaten). Bij boring 5 is mogelijk grond opgebracht ten behoeve van de bouw van het bedrijfspand om het maaiveld aan de achterzijde / oostkant gelijk te krijgen met die aan de voorzijde / westkant. Mogelijk heeft men toen ook de laagte opgevuld tussen ter plaatse van het bedrijfspand en de oostelijk gelegen spoordijk. Onder de opgebrachte grond van boring 6 ligt een oude bouwvoor waarin onder meer fragmenten steenkool zijn gevonden die kenmerkend zijn voor de eerste helft van de twintigste eeuw, doordat men voor die tijd stookte op turf en na die tijd op aardgas. Blijkbaar dateert de ophoging ter plaatse van boring 6 uit de twintigste eeuw. De top van het pleistocene zand is in het grootste deel van het onderzochte gebied redelijk bewaard gebleven. Alleen bij boring 5 waar het zand van nature het hoogst lag is de bodem sterk verstoord aangetroffen tot in het grijsgele zand. Aangezien de bodem in het dal redelijk bewaard gebleven is, kunnen eventueel aanwezige archeologische resten ook nog aanwezig zijn.

Echter het dal lijkt tijdens de prehistorie te nat te zijn geweest voor menselijke bewoning of begraving. De drogere flanken zullen hiervoor wel geschikt zijn geweest, maar daar is een sterk verstoorde bodem aangetroffen waardoor eventuele archeologische resten er verloren zullen zijn gegaan. Onderin de verstoorde grond van boring 5 is een vuursteenafslag gevonden (zie Figuur 10). Deze vormt een aanwijzing voor menselijke activiteiten tijdens of kort na de steentijd. Maar de afslag komt uit geroerde grond buiten de archeologische context en eventueel geassocieerde grondsporen zullen naar verwachting grotendeels verloren zijn gegaan. Figuur 10: Exloo, De Gloep: vondst vuursteenafslag gefotografeerd van twee kanten. De vondst is afkomstig uit een geroerde laag van boring 5, 254,666 / 545,344, 155 centimeter diep. Het selectievoorstel is om de vondst te deponeren bij het Noordelijk Archeologisch Depot te Nuis.

De provincie gaat akkoord met deponering van de vuursteenafslag (e-mail d.d. 2 juni 2020).

11

4. Conclusies en advies (KNA 4.1: VS07) belangrijkste resultaten Plangebied De Gloep ligt in een dal op de oostelijke flank van de Hondsrug. Uit het plangebied zijn geen archeologische waarden bekend. Archeologische waarden uit de omgeving dateren vooral uit de periode neolithicum – ijzertijd. In de negentiende eeuw werd langs de oostelijke grens van het plangebied een spoordijk opgeworpen. Tijdens de twintigste eeuw zijn in het westen van het plangebied twee bedrijfsgebouwen geplaatst. In het dal is het doorgaans nat geweest en is de bodem redelijk bewaard gebleven. Op de flank in het noorden van het plangebied is het zand wel langdurig droog geweest, maar is de bodem verstoord. In geroerde grond in het noorden van het plangebied is een vuursteenafslag gevonden uit de steentijd of kort daarna. archeologisch verwachtingsmodel Het grootste deel van het dal lijkt ongeschikt te zijn geweest voor menselijke bewoning en begraving. De flank van het dal in het noorden van het plangebied was daar waarschijnlijk wel geschikt voor. De vuursteenafslag vormt een aanwijzing voor menselijke activiteiten binnen het plangebied. Maar deze vondst is afkomstig uit geroerde grond waardoor hij uit de archeologische context is en eventuele geassocieerde grondsporen zullen er sterk zijn aangetast.

Daarom kan de archeologische verwachting zoals opgesteld in Paragraaf 2.5 naar beneden toe worden bijgesteld. selectie-advies door senior KNA-prospector drs. J.M.G. Bongers Aangezien op het meest kansrijke deel van het plangebied eventuele archeologische resten sterk zullen zijn aangetast, adviseren wij om geen nader archeologisch onderzoek te ondernemen en het terrein vrij te geven voor de voorgenomen ingrepen. Wel wijzen wij erop dat voor al het graafwerk geldt dat als archeologische grondsporen worden aangetroffen en/of vondsten worden gedaan, dat daarvan direct melding dient te worden gemaakt conform de Erfgoedwet 2015, artikel 5.10. Wij adviseren dit te doen bij de gemeente Borger-Odoorn.

12

Gebruikte bronnen Aalbersberg, G. & J.L. van Beek. Gemeente Borger-Odoorn, Een Archeologische Verwachtingen- en Beleidsadvieskaart. RAAP-Rapport 2186. Weesp, 11 augustus 2011. AHN-Viewer. www.AHN.nl. Actueel Hoogtebestand Nederland. Rijkswaterstaat, Adviesdienst Geo-informatie en ICT. ARCHIS 3. www.test.zoeken.cultureelerfgoed.nl Bosch, J.H.A. 2008. Archeologische Standaard Boorbeschrijvingsmethode versie 1.1. Deltares-rapport 2008-UR0881/A. Hisgis, Historisch Geografisch Informatiesysteem. www.hisgis.nl Fryske Akademy Jongmans, A.G., M.W. van den Berg, M.P.W. Sonneveld, G.J.W.C. Peek, en R.M. van den Berg van Saparoea. 2013. Landschappen van Nederland: Geologie, bodem en landgebruik. Wageningen: Academic Publishers. Kadata via www.kadaster.nl, 2019. Topografische Kaart 1:25.000 van Topografische Dienst Kadaster, Emmen. Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie 4.1. www.SIKB.nl. 2018. Centraal College van Deskundigen Archeologie. www.ruimtelijkeplannen.nl www.topotijdreis.nl Vos, P. & S. de Vries, 2013. Paleogeografische Kaarten van Nederland, tweede generatie (versie 2.0). Deltares, Utrecht. Op 11 april 2014 gedownload van www.archeologieinnederland.nl.

Lijst van figuren en tabellen Figuren 1 Topografische kaart 2 Inrichtingsplan 3 Foto plangebied 4 Hoogtekaart 5 Archeologische waarden in de omgeving 6 Kadastrale kaart 1811-1832 7 Topografische kaarten 8 Archeologische beleidsadvieskaart 9 Boorpuntenkaart 10 Vondst

Tabellen 1 Administratieve gegevens 2 Archeologische waarden in de omgeving 3 Specificatie archeologische verwachting

Archeologische periodes

paleolithicum: paleolithicum vroeg: paleolithicum midden: paleolithicum laat: paleolithicum laat A: paleolithicum laat B:

ijzertijd: tot 300.000 BP 300.000 - 35.000 BP 35.000 BP - 8.800 vC 35.000 - 18.000 BP 18.000 BP - 8.800 vC

mesolithicum: mesolithicum vroeg: mesolithicum midden: mesolithicum laat:

8.800 - 7.100 vC 7.100 - 6.450 vC 6.450 - 4.900 vC

neolithicum: neolithicum vroeg: neolithicum vroeg A: neolithicum vroeg B: neolithicum midden: neolithicum midden A: neolithicum midden B: neolithicum laat: neolithicum laat A: neolithicum laat B:

5.300 - 4.200 vC 5.300 - 4.900 vC 4.900 - 4.200 vC 4.200 - 2.850 vC 4.200 - 3.400 vC 3.400 - 2.850 vC 2.850 - 2.000 vC 2.850 - 2.450 vC 2.450 - 2.000 vC

bronstijd: bronstijd vroeg: bronstijd midden: bronstijd midden A: bronstijd midden B: bronstijd laat:

2.000 - 1.800 vC 1.800 - 1.100 vC 1.800 - 1.500 vC 1.500 - 1.100 vC 1.100 - 800 vC

pleistoceen: elsterien saalien weichselien holoceen:

2,5 miljoen - 10.000 BP 475.000 - 410.000 BP 200.000 - 130.000 BP 116.000 - 10.000 BP 10.000 - heden

vC nC BP

= = =

voor Christus na Christus before present; present = 1950

ijzertijd vroeg: ijzertijd midden: ijzertijd laat:

800 - 500 vC 500 - 250 vC 250 - 12 vC

romeinse tijd: romeinse tijd vroeg: romeinse tijd vroeg A: romeinse tijd vroeg B: romeinse tijd midden: romeinse tijd midden A: romeinse tijd midden B: romeinse tijd laat: romeinse tijd laat A: romeinse tijd laat B:

12 vC - 70 nC 12 vC - 25 nC 25 - 70 nC 70 - 270 nC 70 - 150 nC 150 - 270 nC 270 - 450 nC 270 - 350 nC 350 - 450 nC

middeleeuwen: middeleeuwen vroeg: middeleeuwen vroeg A: middeleeuwen vroeg B: middeleeuwen vroeg C: middeleeuwen vroeg D: middeleeuwen laat: middeleeuwen laat A: middeleeuwen laat B:

450 - 1.050 nC 450 - 525 nC 525 - 725 nC 725 - 900 nC 900 - 1.050 nC 1.050 - 1.500 nC 1.050 - 1.250 nC 1.250 - 1.500 nC

nieuwe tijd: nieuwe tijd vroeg: nieuwe tijd midden: nieuwe tijd laat:

1.500 - 1.650 nC 1.650 - 1.850 nC 1.850 – heden

Algemeen Steentijd (tot 2000 vC) De steentijd is opgedeeld in het paleolithicum, mesolithicum en neolithicum. Het paleolithicum (oude steentijd) wordt vooral gekenmerkt door de ijstijden. Na het laatpaleolithicum verbetert het klimaat. Vindplaatsen uit het late paleolithicum zijn vooral te herkennen aan concentraties vondstmateriaal (bewerkt en/of verbrand vuursteen, houtskool) met weinig en moeilijk te herkennen grondsporen zoals kuilen, paalgaten en houtskoolconcentraties die mogelijk wijzen op haardplaatsen. Vondsten uit het mesolithicum of midden steentijd, gekenmerkt door sporen en vondsten van rondtrekkende jagers en verzamelaars, bestaan voornamelijk uit bewerkt vuursteen, verbrande hazelnootdoppen en houtskoolfragmenten. Mesolithische grondsporen zijn vooral oppervlaktehaarden en haardkuilen. In een natte omgeving kunnen ook werktuigen van gewei of hout bewaard zijn gebleven. Voorbeelden hiervan zijn geweibijlen, bogen, visfuiken, etc. In het neolithicum (nieuwe steentijd) werden dieren gehouden en in het neolithicum werd eveneens akkerbouw bedreven. Grondsporen uit deze periode kunnen bestaan uit paalgaten van bijvoorbeeld boerderijen, resten van beschoeiingen, greppels, (afval)kuilen en haardplaatsen. Aardewerk komt in deze tijd voor, evenals bewerkt (vuur)steen en geslepen bijlen.

Metaaltijden (2000-12 vC) In de bronstijd en ijzertijd kwam bemesting en wisselbouw binnen de akkerbouw voor. Sporen uit de bronstijd en ijzertijd kunnen bestaan uit kuilen, paalgaten van boerderijplattegronden, bijgebouwen of spiekers, waterkuilen of -putten, erf- ofakkerafscheidingen en sporen van akkerbewerking zoals de kruiselings getrokken voren van een eergetouw. Houtskool kan duiden op de aanwezigheid van haarden voor voedselbereiding of het bakken van aardewerk. Ook kunnen er restanten gevonden worden die duiden op metaalbewerking, zoals stukken ovenwand, brons- of ijzerslakken, sintels, mallen, smeltkroezen, metaal bedoeld voor omsmelten, etc. Vondsten kunnen verder bestaan uit bijvoorbeeld metalen voorwerpen of voorwerpen van aardewerk zoals vaatwerk, maar ook slingerkogels, rammelaars, spinklosjes en weefgewichten. Romeinse tijd (12 vC-450 nC) In de romeinse tijd vormde de Rijn de noordelijke grens van het romeinse rijk. Langs deze grens, de limes, werden grensposten, nederzettingen en wegen gebouwd. In het noorden van Nederland zijn ook romeinse vondsten gedaan, maar dit zijn voornamelijk losse vondsten als romeinse munten, mantelspelden en scherven romeins aardewerk. Middeleeuwen en nieuwe tijd (450 nC-heden) Na een afname in de bevolkingsdichtheid aan het einde van de romeinse tijd en de periode erna, steeg deze weer in het begin van de middeleeuwen.

Vondsten uit de middeleeuwen en later bestaan voornamelijk uit scherven aardewerk, waaronder importaardewerk, munten en metalen voorwerpen (zoals mantelspelden, spijkers), resten van aardewerkproductie, metaalbewerking, wolbewerking etc. Belangrijke gebouwen (bijvoorbeeld kerken en borgen) werden van baksteen / kloostermoppen gebouwd.

Appendix Exloo, De Gloep: Boorstaten

(cm)

5

(cm)

6

1450

1450

1400

1400

1350

1350

4

1300

1300

bouwvoor

3

1250

1250

1

AE BC

2

1200

1200

bouwvoor

1150

1150

basis geroerde bovengrond 1100

1100

Appendix Exloo, De Gloep: Laagbeschrijvingen 1 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 254915 : 545238 : 1234

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 30 zand matig siltig, 10yr2/1, bouwvoor 30 - 43 zand matig siltig, 10yr2/1, Opm.: Veenbrokken 43 - 48 zand matig siltig, 2,5y3/2 48 - 100 zand matig siltig, 10yr6/2, Zand: matig fijn, C-horizont, dekzand, Opm.: Uiterst dunne leemlagen 100 - 120 zand zwak siltig, zwak grindig, 10yr6/2, Zand: matig grof 2

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 254893 : 545272 : 1221

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 25 veen sterk zandig, 10yr2/2, bouwvoor 25 - 35 zand matig siltig, mix, vergraven, Opm.: Brokken geel zand, bouwvoor en veen 35 - 45 zand sterk siltig, zwak humeus, 2,5y3/2, Opm.: Enige gelaagdheid 45 - 100 zand matig siltig, 10yr6/2, Zand: matig fijn 100 - 120 zand zwak siltig, zwak grindig, 10yr6/2, Zand: matig grof 3

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 254867 : 545311 : 1248

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 30 zand matig siltig, 10yr2/1, bouwvoor 30 - 42 zand matig siltig, mix, vergraven, Opm.: Brokken geel zand, bouwvoor en veen 42 - 47 zand matig siltig, 10yr3/2, A-horizont, dekzand 47 - 110 zand matig siltig, 10yr6/2, Zand: matig fijn, C-horizont, dekzand 110 - 130 zand matig siltig, 10yr6/2, Zand: matig grof, dekzand, Opm.: Lemige niveaus 4

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 254900 : 545312 : 1333

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 70 zand zwak siltig, mix, Zand: matig grof, opgebrachte grond 70 - 125 zand zwak siltig, 10yr6/4, Zand: matig grof, basis scherp, opgebrachte grond 125 - 130 veen zwak zandig, 10yr3/3, Veen: zwak amorf, opgebrachte grond 130 - 145 veen sterk zandig, 10yr2/2, Veen: sterk amorf, bouwvoor 145 - 155 veen zwak zandig, 10yr3/3, Veen: zwak amorf 155 - 160 veen sterk zandig, 2,5y2/1, Opm.: Smeerlaag 160 - 170 zand sterk siltig, matig humeus, 2,5y3/2, A-horizont 170 - 180 zand zwak siltig, 10yr5/4, C-horizont, dekzand 180 - 220 zand matig siltig, 10yr6/2, dekzand

1/2

Appendix Exloo, De Gloep: Laagbeschrijvingen 5 X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 254866 : 545344 : 1455

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 10 stenen 10 - 30 zand zwak siltig, Opm.: Bestratingszand 30 - 55 zand matig siltig, 10yr2/2 55 - 100 zand matig siltig, zwak grindig, mix, opgebrachte grond 100 - 150 zand matig siltig, 10yr2/1, vergraven 150 - 180 zand matig siltig, 10yr5/3, basis scherp, vergraven 180 - 220 zand zwak siltig, 10yr6/2, C-horizont, dekzand, Opm.: Matig fijn zand met onderin lagen matig grof zand 6

X-coordinaat (m) Y-coordinaat (m) Maaiveld (cm)

: 254898 : 545358 : 1450

Diepte (cm)

Omschrijving Grondsoort 0 - 50 zand zwak siltig, mix, opgebrachte grond 50 - 180 zand zwak siltig, sterk grindig, mix, basis scherp, opgebrachte grond, Opm.: Stenen 180 - 200 veen sterk zandig, 10yr2/1, Veen: sterk amorf, bouwvoor, Opm.: Brokjes steenkool en baksteen 200 - 215 zand zwak siltig, 10yr2/1, basis geleidelijk, vergraven, Opm.: Veenbrokken 215 - 220 zand zwak siltig, 10yr3/1, AE-horizont 220 - 225 zand zwak siltig, 10yr3/3, BC-horizont 225 - 235 zand zwak siltig, 10yr6/4, C-horizont, dekzand 235 - 260 zand zwak siltig, 10yr6/2, dekzand

2/2

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=BorgerOdoorn&id=86f055f1-6d30-498b-9ecd-965ec0ab08f4