bijlage inspreektekst dhr. van Buren.pdf

SROI rapportage Krachtenbinder Sociaal Centrum Eijsden Juni 2025 VitaValley en Marcel Canoy In opdracht van Vilans en Nederland Zorgt voor Elkaar

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 0

Inhoudsopgave Voorwoord _________________________________________________________________________2 Management samenvatting ____________________________________________________________3 Inleiding ___________________________________________________________________________5 Theory of change ____________________________________________________________________7 Waarderingen - uitgangspunten ________________________________________________________9 Waardering - inbreng _______________________________________________________________ 12 Waardering - opbrengsten ___________________________________________________________ 13 Social Return on Investment - samenvatting ____________________________________________ 19 Moeilijk monetariseerbare baten _____________________________________________________ 23 Slotbeschouwing __________________________________________________________________ 25 Bijlage: Over de methode SROI _______________________________________________________ 27 Bijlage: Referentieprijzen ____________________________________________________________ 28 Bijlage: Referenties ________________________________________________________________ 29

Versie: 250625 - SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden - V1.0 SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 1

Voorwoord Voor u ligt de rapportage van de Social Return on Investment (SROI) analyse die we maakten van de van de krachtenbinder (elders ook wel dorps- of buurtondersteuner genoemd) in de context van het Sociaal Centrum Eijsden (SCE) in de gemeente Eijsden – Margraten. Dat deden we in opdracht van Vilans en Nederland Zorgt Voor Elkaar, naar aanleiding van een hulpvraag van het SCE bij het loket Zorgzame buurten. Deze SROI-analyse is opgesteld in nauwe samenwerking met Marcel Canoy, hoogleraar gezondheidseconomie aan de VU. De krachtenbinder van het SCE is een betaalde rol die zich vanuit een bewonersinitiatief ontwikkelt en zo bijdraagt aan een zorgzame gemeenschap. De krachtenbinder ondersteunt de vrijwilligers van het SCE bij het organiseren van activiteiten voor inwoners en legt verbindingen tussen vrijwilligers en professionals. Hierdoor ervaren inwoners meer gezondheid en gemeenschapszin en het neemt het beroep op formele zorg en ondersteuning af. Toch blijkt het moeilijk, ondanks de wil van alle partijen, de krachtenbinder gefinancierd te krijgen uit structurele overheids- of zorggelden. Daarom brengen we, als onafhankelijke partij, in deze SROIanalyse de totale economische én sociale waarde in kaart van de inzet van een krachtenbinder. We beredeneerden met alle betrokkenen de totale verwachte opbrengst voor de periode 2026-2030 en de totale benodigde inbreng.

Dat deden we door interviews, desk research, een workshop, een terugkoppeling en besprekingen naar aanleiding van de conceptrapportage. Deze SROI-analyse geeft daarmee inzicht in maatschappelijke kosten en baten: integraal, domeinoverstijgend en op langere termijn. Dit gezamenlijke inzicht is opgebouwd uit alles wat de betrokkenen weten, vermoeden en aannemen; uiteraard met de nodige bandbreedtes en onzekerheden, maar tegelijkertijd met voldoende robuustheid voor vervolg en beleidskeuzes. Deze SROI-analyse is daarmee het gespreksmodel voor transformatie naar zorgzame buurten en hierbij passende, structurele financiële arrangementen. Onze ambitie is om met dit document een breder doel te bereiken dan alleen een SROI-analyse voor SCE te maken. Vele initiatieven in het land zitten in hetzelfde schuitje en potentiële betalers willen graag weten of er een robuuste methode is om de baten in kaart te brengen. Die methode is er en we presenteren hierbij het resultaat daarvan. Wij wensen u een constructieve dialoog.

Juni 2025 Auteurs: Pim Ketelaar, Marcel Canoy, Koen Wijntjes, Tjarco Koppenaal

In opdracht van:

Met dank aan:

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 2

Management samenvatting VitaValley en Marcel Canoy hebben, in opdracht van Nederland Zorgt Voor Elkaar en Vilans, een Social Return on Investment (SROI) analyse gemaakt over het Sociaal Centrum Eijsden (SCE). Meer specifiek willen we weten wat de maatschappelijke kosten en baten zijn van het structureel financieren van een betaalde krachtenbinder (op andere plekken ook wel dorps- of wijkondersteuner genoemd) voor het SCE. De achterliggende gedachte van deze specifieke vraagstelling is dat veel goedlopende zorgzame gemeenschappen kampen met de vraag hoe ze zo’n structureel betaalde, coördinerende kracht kunnen financieren. Die kracht wordt nodig geacht om vrijwilligers te ondersteunen, de relatie met formele partijen te onderhouden en nieuwe activiteiten mogelijk te maken. Dat is een complex probleem, omdat er meerdere partijen zijn die baat kunnen hebben bij de activiteiten van een zorgzame gemeenschap. Ook past zo’n kracht niet altijd lekker in het systeem waarmee gemeenten en zorgverzekeraars gewend zijn in te kopen. Er is daarom alle reden om goed uit te zoeken hoe groot de baten zijn van zo’n krachtenbinder en waar die neerslaan. SROI is een robuuste methode om dat te doen. VitaValley heeft al vele SROIanalyses gemaakt voor initiatieven in het sociaal- en zorgdomein. Vaak bleek dit een goed startpunt voor een dialoog over kosten, baten en financiering.

De SROI-analyses die gemaakt worden, bevatten doorgaans geen rocket science. Dat ligt niet aan de methode, maar aan de aard van de interventies die nu eenmaal een ander soort bewijslast en methodologie met zich meebrengen dan de gouden standaard in zorg en wetenschap. Wij zijn er een groot voorstander van dat de aard van de bewijslast de aard van de interventie volgt. De interventies kunnen er immers ook niets aan doen dat de baten niet kunnen worden vastgesteld in een randomized control trial. De maatschappelijke baten zijn daardoor niet per se minder. Het is de plicht van de onderzoekers om zo goed mogelijk te roeien met de riemen die ze hebben en transparant te zijn over de beperkingen. Het is vervolgens de plicht van het systeem om kritisch, maar open-minded naar de bewijslast te kijken. Op die manier kunnen de belangen van het systeem en de zorgzame gemeenschappen het beste op één lijn komen. De uitkomst van deze SROI is dat een geïnvesteerde euro in een structureel gefinancierde krachtenbinder minimaal zes euro maatschappelijke winst oplevert. Die winst komt ten goede aan de burgers zelf (kwaliteit van leven), maar ook aan zorgverzekeraars (minder kosten binnen de Zvw) en gemeenten (minder kosten in het sociaal domein). Voor zowel de zorgverzekeraars als de gemeente geldt dat een investering (mochten ze die in hun eentje doen) al rendabel is.

Hoe zeker zijn we van deze uitkomst? Best zeker en niet zo zeker. Uiteraard geldt dat baten kunnen tegenvallen. Maar heel waarschijnlijk is dat niet, om meerdere redenen. Ten eerste weten we van andere zorgzame gemeenschappen dat de baten voor gemeenten en zorgverzekeraars flink kunnen oplopen. Weliswaar is iedere gemeenschap uniek, maar ook weer niet zo uniek. De werkzame elementen lijken sterk op elkaar, waardoor de verwachte baten ook niet ver uiteen zullen lopen. Zo weten we uit Austerlitz dat de gemeente Zeist fors bespaart op Wmo-uitgaven. Ten tweede hebben we allemaal reële maar moeilijk kwantificeerbare baten buiten de berekening gehouden. Ten derde zijn de kosten van een krachtenbinder volkomen voorspelbaar en hebben we die in deze analyse conservatief hoog ingeschat door uit te gaan van een voltijds zzp-tarief.

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 3

Deze SROI-analyse heeft de ambitie om een goede start te vormen voor een dialoog over hoe gemeenten en zorgverzekeraars een krachtenbinder (of wijk- of dorpsondersteuner) in een goedlopende zorgzame gemeenschap het best structureel kunnen financieren. De noodzaak daartoe is niet overal even groot. Niet iedere buurt in Nederland heeft een structureel gefinancierde ondersteuner nodig. En niet iedere buurt is zo ver gevorderd als Eijsden dat het zo zwaar rendeert. Maar het rendeert sneller dan je denkt.

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 4

Inleiding In heel Nederland schieten zorgzame gemeenschappen als paddenstoelen uit de grond. Het patroon is vaak hetzelfde. Het begint klein met wat enthousiastelingen. Op een gegeven moment wordt het initiatief groter. Er is een ruimte waar mensen samenkomen en de hoeveelheid activiteiten stijgt. Meer en meer vrijwilligers melden zich en er ontstaan allerlei relaties met formele zorg- en welzijnspartijen. En dan komt er een moment waarop het niet redelijk en wenselijk meer is om alles te laten runnen door vrijwilligers. Een betaalde kracht kan de vrijwilligers coördineren en andere taken op zich nemen. In het begin wordt zo’n kracht doorgaans via tijdelijke middelen bekostigd. Maar als het initiatief zich heeft bewezen en een ‘blijvertje’ blijkt, ontstaat een zoektocht hoe een betaalde kracht structureel gefinancierd kan worden. Omdat deze functie niet van nature past in de systematiek van een gemeente of een zorgverzekeraar, is er behoefte aan een duiding van de maatschappelijke baten van een dergelijke functie. VitaValley heeft vaker met dit bijltje gehakt. Bij interventies in de zorg en het sociale domein ontstaan vaak vragen over de gerealiseerde impact van interventies. Daarbij gaat het niet alleen om hoeveel euro’s een geïnvesteerde euro oplevert maar ook wie ervan profiteert, wanneer en hoe zeker de baten zijn.

De Social Return On Investment (SROI) methode is een gestructureerde en gevalideerde methode om, gezamenlijk met alle belanghebbenden, een geloofwaardige maatschappelijke kosten en baten analyse te maken. VitaValley heeft ervoor gekozen om deze SROI-analyse uitgebreid uit te voeren én presenteren, alsook om deze SROI-analyse in nauwe samenwerking te doen met Marcel Canoy, hoogleraar gezondheidseconomie aan de VU en werkzaam bij Vilans. Dat doen we omdat het belang van deze SROI-analyse het belang van de individuele interventie ver overstijgt. In heel het land wil men weten wat burgerinitiatieven opleveren en hoe we de baten van preventie kunnen monetariseren en duiden.

Sociaal Centrum Eijsden Het Sociaal Centrum Eijsden (SCE) is tegelijk een typisch en een atypisch voorbeeld van een zorgzame gemeenschap. Het is typisch omdat het voor een groot deel drijft op vrijwilligers met een gedreven aanjager, talloze activiteiten en veel waardering in het dorp van burgers en de rest van de gemeenschap. Het is atypisch omdat het SCE - anders dan vaak - eigenaar is van het pand waarin het gehuisvest is. In mei 2020 is de geboorte van het Sociaal Centrum Eijsden, waarbij een voormalige Groene Kruisgebouw werd overgenomen van een VVT-instelling en verbouwd. Sindsdien heeft het SCE zich ontwikkeld tot een sociale ‘hub’ binnen het dorp met activiteiten die uiteenlopen van wandelen, samen eten, tuinieren, creatieve en spirituele activiteiten, alsook aan zorg gerelateerde activiteiten in samenspel met formele zorgpartijen zoals een POH, een fysiotherapeut of een VVT-instelling aan wie ruimtes verhuurd worden. Aan deze activiteiten doen meer dan duizend unieke deelnemers mee (2024) en ze worden georganiseerd met de inzet van vele vrijwilligers. Sinds enige tijd is er vanuit het SCE een met tijdelijke middelen gefinancierde krachtenbinder voor 10 uur in de week actief.

We zien vaker bij zorgzame gemeenschappen dat wanneer de activiteiten, vrijwilligers en deelnemers een bepaalde omvang hebben gekregen er behoefte ontstaat aan iemand die de activiteiten en vrijwilligers coördineert en andere taken op zich neemt die zo intensief zijn dat ze moeilijk te beleggen zijn bij vrijwilligers.

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 5

De SROI-analyse Deze Social Return On Investment (SROI) analyse betreft een analyse van de maatschappelijke baten van een structureel gefinancierde krachtenbinder vanuit het SCE ten opzichte van de kosten. We beschouwen twee scenario’s: de huidige situatie (met een krachtenbinder voor 10 uur per week) en een scenario waarbij een fulltime krachtenbinder actief is. De krachtenbinder wordt momenteel gefinancierd vanuit tijdelijke middelen. Dat kan goed zijn om tijd te winnen maar uiteindelijk is de gemeenschap gebaat bij een structurele oplossing, zoals dat bijvoorbeeld het geval is bij Austerlitz Zorgt en Stadsdorp Elsrijk. De SROI-analyse draait om de vraag hoeveel een investering oplevert voor welke partij. Het is belangrijk om dit in kaart te brengen omdat de investering vanuit publieke middelen (of met premiegeld) gefinancierd wordt. Het is daarom zaak te verifiëren of de investering rendabel is, omdat er ook andere belangrijke zaken betaald moeten worden van die middelen.

Leeswijzer In deze rapportage van de SROI-analyse van de krachtenbinder vanuit het SCE volgen we de stappen zoals voorgeschreven vanuit de SROI methode. Zie Bijlage: Over de methode SROI – voor een toelichting op de methode.

Theory of Change Voor dat we aan de slag kunnen gaan met het monetariseren van de baten, is een aantal stappen nodig. Ten eerste willen we scherp krijgen wat we nu precies meten. Waar bestaat de interventie precies uit? Ten tweede willen we verhalenderwijze context geven aan wat de krachtenbinder doet of kan doen. Ten derde brengen we in kaart wie betrokken zijn en belanghebbend zijn.

Waarderen van inbreng en opbrengsten Vervolgens beredeneren we de benodigde inbreng en opbrengsten voor de periode 2026-2030. Waar mogelijk geven we een monetaire waarde aan deze inbreng en opbrengsten en doen we een uitspraak waar en wanneer de opbrengsten neerslaan en hoe zeker de opbrengsten zijn.

Social Return on Investment Dit leidt tot een samenvatting van de Social Return on Investment voor de twee scenario’s. Op basis van alles wat we gemonetariseerd hebben concluderen we de SRO-ratio en geven we inzicht in hoe de kosten en baten verdeeld zijn over de belanghebbenden.

Moeilijk monetariseerbare baten We geven een overzicht van baten die of niet in euro’s zijn uit te drukken of met zulke grote onzekerheden gepaard gaan dat het te speculatief wordt om er een getal op te plakken. Maar dat betekent niet dat ze er niet zijn; we weten alleen niet hoe groot.

Slotbeschouwing Op basis van de SROI-analyse aangevuld met het overzicht van moeilijk monetariseerbare baten trekken we vijf conclusies, drie voor de kern Eijsden, één voor de gemeente Eijsden-Margraten en één voor zorgzame gemeenschappen in bredere zin.

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 6

Theory of change Om te weten welke interventie we beoordelen, is het goed te bezien waar de interventie uit bestaat. Dat is een complex en gelaagd verhaal. De primaire interventie (waarvoor het SCE geld vraagt) heeft betrekking op de krachtenbinder. De baten van de krachtenbinder zijn uiteraard gelieerd aan wat het SCE doet. En dan hebben we ook nog met de factor te maken dat het SCE niet alleen tijdelijk geld vraagt maar een structurele financiering. Het SCE genereert allerlei directe en indirecte baten. De SROI-analyse brengt zo goed mogelijk in kaart hoe groot die baten zijn, waar en wanneer ze neerslaan en welke onzekerheden er zijn. De volgende vraag is welk deel van die baten te danken is aan de aanwezigheid van een (structureel gefinancierde) krachtenbinder. Zonder krachtenbinder zijn er immers ook baten van (een uitgekleed) SCE. Een hypothetisch voorbeeld om dit te illustreren: Zonder krachtenbinder zijn er vijftig vrijwilligers, die twintig activiteiten in de lucht houden met vijfhonderd deelnemers. Met krachtenbinder kunnen er honderd vrijwilligers komen (ze worden beter begeleid en daardoor stijgt het aantal aanmeldingen) die ook meer effectief hun activiteiten doen voor duizend deelnemers.

Daarnaast genereert de krachtenbinder extra baten omdat allerlei professionals in en rondom Eijsden beter hun werk kunnen doen (door het creëren van verbinding met professionals en met de buurt) en vrijwilligers het langer volhouden (of meer uren aankunnen) dan wel een hogere kwaliteit van leven hebben. We moeten daarom in een zo realistisch mogelijk scenario berekenen wat er met de activiteiten van het SCE gebeurt zonder krachtenbinder. Als we dat doen, kunnen we een inschatting maken van de baten van de huidige uren van de krachtenbinder, maar dan structureel gefinancierd. Wat is nu dat extra’s dat de aanwezigheid van de structureel gefinancierde krachtenbinder veroorzaakt? Deze exercitie kan uitgaan van de huidige situatie: er is immers nu al een tijdelijk gefinancierde krachtenbinder voor 10 uur per week. De premisse is dat zonder structurele financiering deze krachtenbinder gaat verdwijnen en we in het scenario belanden van een SCE dat louter op vrijwilligers drijft. Naast dit scenario willen we ook bezien wat de baten zijn als de uren van de krachtenbinder worden uitgebreid, waardoor - naast het opschalen van bestaande activiteiten - nieuwe activiteiten mogelijk worden en andere doelgroepen kunnen worden bereikt.

Tot slot, hebben we ook overwogen te analyseren wat de baten zijn van de inzet van een extra krachtenbinder voor de andere kernen van de gemeente Eijsden-Margraten. Immers kan het in het belang van de gemeente zijn als ook de andere kernen stappen zetten op weg naar een zorgzame gemeenschap. Omdat we op deze termijn onvoldoende scherp kunnen maken wat die krachtenbinder dan zou gaan doen, is het ook niet mogelijk gebleken om daar monetaire waardes aan te koppelen. Dat zou in een eventueel vervolgstadium wel mogelijk moeten zijn. Daarnaast is het goed te realiseren dat wanneer de baten voor de gemeente positief zijn, de vrijgekomen middelen ook in andere kernen kunnen worden ingezet.

Wat kan een voltijds krachtenbinder doen? De gemeente heeft, samen met enkele andere partijen, een IZA aanvraag gedaan waarin onder meer is verwoord wat een voltijds krachtenbinder voor type activiteiten zou kunnen entameren. Dit staat los van personen: het zijn activiteiten en taken die mogelijk en denkbaar zijn wanneer er een structureel gefinancierde voltijds krachtenbinder actief is binnen de dorpskern Eijsden. Dat kunnen

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 7

daarom best twee verschillende personen zijn met ieder hun eigen kwaliteiten. De krachtenbinder is medeverantwoordelijk voor netwerkontwikkeling, netwerkverbreding, de ondersteuning van vrijwilligers en de professionalisering van de samenwerking tussen formele en informele zorg. Hij of zij legt verbinding tussen inwoners, ondernemers en het maatschappelijke middenveld. De krachtenbinder zorgt ervoor dat binnen het netwerk van samenwerkende partijen vooruitgang geboekt wordt, problemen boven water komen en opgelost worden. Hij of zij is ook verantwoordelijk voor een proces van leren en verbeteren. De krachtenbinder initieert nieuwe activiteiten en boort nieuwe doelgroepen aan. Hij of zij neemt actief deel aan lokale overleggen en vertaalt dorpsinitiatieven naar passende uitvoering. Tot slot, zorgt de krachtenbinder voor de uitvoering van trainingen en educatieve programma’s.

Impactmodel Als belangrijke stap in het proces dat we met alle betrokkenen doorliepen, maakten we een impactmodel. Zie Figuur 1 hieronder. In dit model wordt inzichtelijk gemaakt wie de belanghebbenden zijn, wie er welke inbreng heeft en wat ieders opbrengsten zijn. In het impactmodel geven we tevens aan welke opbrengsten gemonetariseerd zijn en welke niet.

Figuur 1: Impactmodel

In deze modellering gaan we uit van de belanghebbenden die in eerste instantie de inbreng / opbrengsten hebben, verantwoordelijkheid hebben voor de uitvoering van de verschillende wetten (Wmo, Zvw, Wlz), en die dus afspraken moeten maken over duurzame financiering van de krachtenbinder. Ten overvloede: de scope van deze SROI-analyse betreft de inzet van een structureel gefinancierde krachtenbinder vanuit het SCE. Deze scope betreft dus een deel van de maatschappelijke impact van het SCE als geheel, waarvan de maatschappelijke waarde eerder vanuit een Social Handprint is bepaald. In de volgende hoofdstukken werken we monetarisering van de inbreng en opbrengsten verder uit.

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 8

Waarderingen - uitgangspunten Algemeen •

• •

We bouwen deze SROI analyse op uit alles wat we (d.w.z. alle betrokkenen) weten, vermoeden en aannemen: o Weten: Data uit (internationaal; zie hierna) onderzoek, monitors (1–4) , registratiedata, declaratiedata (Vektis, Gemeentezorgspiegel) (5,6), referentieprijzen (Zorginstituut Nederland) (7), tarieven (NZa) (8), Regiobeelden (9), registratie van activiteiten en deelnemers (rapportages van het SCE, workshop, interviews). o Vermoeden: Demografie (2,10), epidemiologie (11), arbeidsmarkt (12), beleid (13,14), regioplannen (9). o Aannemen: Gezamenlijke inschattingen, workshops, terugkoppelingen, kennissyntheses We baseren ons op de Theory of Change en het impactmodel (zie hiervoor). We maken een prospectieve SROI analyse over de periode 2026-2030.

Aannames Een vaak gehoord argument is dat SROI-analyses kwetsbaar zijn omdat ze gebaseerd zijn op aannames. Op zich is dat juist. Voor alle prospectieve analyses - waaronder deze - geldt dat we geen glazen bol in onze binnenzak hebben. Sommige trends en baten zijn robuust, andere baten zijn moeilijker met enige precisie in te schatten. We gaan daar op drie manieren mee om. Ten eerste zijn we transparant over de aannames. Als de lezer andere aannames meer plausibel acht, kan een inschatting gemaakt worden wat daarvan de consequenties zijn. Ten tweede toetsten we de aannames in de praktijk, onder meer door interviews en een workshop met alle stakeholders. Ten derde zijn we conservatief. Sommige aannames zijn ‘neutraal’ in de zin dat ze even goed kunnen meevallen als tegenvallen. Bijvoorbeeld de uitbreiding van het aantal deelnemers aan activiteiten is zo’n inschatting. Echter wanneer we twijfelen, gaan we niet voor een ‘maximum’ claim maar zijn we conservatief. Bovendien zijn er veel baten die we niet goed kunnen vatten in een robuust getal. Die baten zijn weliswaar reëel en blijken ook uit ervaringen elders maar hebben we buiten de berekening gehouden. De kosten, aan de andere kant, zijn volstrekt voorspelbaar en kunnen daarom niet tegenvallen.

Om deze redenen is er ook geen ‘plus of min zoveel procent’ foutmarge, maar zullen in de praktijk de baten eerder meevallen dan tegenvallen, zeker op de iets langere termijn.

Kentallen Eijsden-Margraten De kentallen voor demografie, gezondheid en kosten in het sociaal- en zorgdomein zijn samengevat in onderstaande tabel en figuur. We baseren ons op de gegevens van het CBS (10), VZinfo (15), Buurtadvies.nl (16), Vektis (2), Divosa (17) en de gemeente Eijsden – Margraten (18).

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 9

Tabel 1 Kentallen Eijsden – Margraten Nederland

Belanghebbenden

Inwoners

Gemeente

Zorggemiddeld verzekeraar Zorgkantoor 2024

Sociaal domein

Zvw

Domein Aantal inwoners Eijsden - Margraten (2024) Aantal inwoners Eijsden

26.034 9.680

18.073.424

Ervaren gezondheid: % ervaart veel stress % moeite met rondkomen % voelt zich eenzaam % arbeidsparticipatie % vrijwilligerswerk % mantelzorger % roker % normaal gewicht % voldoet aan beweegrichtlijn % drinker % (zeer) hoge veerkracht % mist steun

71,5 16,3% 11,0% 44,3% 66,0% 27,0% 15,6% 13,1% 46,1% 41,8% 84,8% 53,0% 4,7%

69 20,7% 20,5% 49,2% 65,0% 23,8% 13,5% 18,0% 46,6% 46,8% 77,7% 49,3% 6,4%

Totale uitgaven sociaal domein (2025): Gemiddelde uitgaven sociaal domein per inwoner Waarvan Samenkracht en burgerparticipatie Waarvan Wmo maatwerk Gemiddelde Wmo maatwerk uitgaven per inwoner Aantal Wmo maatwerk cliënten Eijsden-Margraten % van aantal inwoners Gerealiseerde uitgaven Wmo maatwerk per client Totale Zvw uitgaven (2022): Gemiddelde Zvw kosten per inwoner Gemiddelde Zvw kosten per inwoner - 70+

€ € € € €

€

Wlz

24.643.000 933 3.519.000 4.566.000 173 1.875 7,2% 2.435

€ 33.900.000.000 € 1.876

€ € €

84.901.193 3.214 6.703

Totale Wlz uitgaven (2022): Gemiddelde Wlz uitgaven per inwoner Aantal Wlz cliënten % van aantal inwoners Gemiddelde Wlz uitgaven per cliënt (18+)

€ 52.918.985.472 € 2.928 € 6.824 € €

€

21.339.631 € 20.700.000.000 808 € 1.145 414 327.442 1,6% 51.545 € 63.217

Figuur 2 Bevolkingsopbouw gemeente Eijsden - Margraten (bron: Buurtadvies.nl)

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 10

Activiteiten en deelnemers We redeneren vanuit drie scenario’s: 1) Zonder krachtenbinder 2) Huidige situatie (2025): inzet van een betaalde krachtenbinder - voor 10 uur per week 3) Inzet van een fulltime krachtenbinder - voor 36 uur per week De krachtenbinder organiseert activiteiten, legt verbindingen en faciliteert zo de zorgzame gemeenschap in Eijsden. Voor scenario 2) weten we welke activiteiten dat zijn en weten we het aantal deelnemers op basis van de monitoring over 2024. In scenario 1) zullen sommige activiteiten wegvallen en sommige activiteiten verminderen (in aantallen deelnemers). In scenario 3) zullen meer deelnemers gaan deelnemen aan de huidige activiteiten en worden nieuwe activiteiten georganiseerd die extra bereik genereren (bijvoorbeeld doelgroepen die nog niet betrokken zijn bij huidige activiteiten). Dat leidt tot de volgende prognose voor de deelnemersaantallen in de drie scenario’s:

Figuur 3 Activiteiten en aantallen deelnemers

• •

Door de krachtenbinder in de huidige situatie worden 382+329-240 = 471 mensen extra bereikt ten opzichte van de situatie zonder krachtenbinder. Door de krachtenbinder in het fulltime scenario worden 764+658+659-240 = 1841 mensen extra bereikt ten opzichte van de situatie zonder krachtenbinder.

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 11

Waardering - inbreng De inbreng die we monetariseren betreft de kosten voor de betaalde krachtenbinder. We baseren ons hierbij op de begroting van het SCE voor 2025. • •

Scenario 2 Krachtenbinder voor 10 uur per week: €42.000 per jaar Scenario 3 Krachtenbinder voor 36 uur per week: €151.200 per jaar

Op basis van 48 weken per jaar (€87,50 per uur, incl. btw, prijspeil 2025). Voor 2027-2030 indexeren we met 2,5% per jaar. Opmerkingen: •

•

•

•

Deze kosten zijn modelmatig voor de helft toegekend aan de gemeente en voor de helft aan de zorgverzekeraar. De structurele verdeelsleutel voor de financiering van deze kosten is nader te bepalen, daar is deze SROI analyse juist voor bedoeld. Dit zijn alleen de extra kosten voor de betaalde krachtenbinder. Bij deze inbreng zijn niet meegenomen: extra ureninzet zorg- en welzijnsprofessionals voor samenwerking met de krachtenbinder, ureninzet vrijwilligers en deelnemers; kosten voor faciliteiten, inbreng door ondernemers etc. Bovenstaande kosten zijn op basis van inhuur door de krachtenbinder door SCE. Het is voorstelbaar dat bij een structurele financiering er een andere constructie wordt gekozen. Ter vergelijking: uitgaande van de krachtenbinder in loondienst, op basis van de Handreiking Overheidstarieven (HOT 2025) (19), gemiddelde totale kosten, op basis van CAO Rijksambtenaren salarisschaal 10, dan komen we op: o Scenario 2 Krachtenbinder voor 10 uur per week: €31.667 per jaar; o Scenario 3 Krachtenbinder voor 36 uur per week: €114.000 per jaar. Tevens ter vergelijking: de dorpsondersteuner in Austerlitz kost €60.000 (0,8 FTE).

De totale kosten - op basis van de huidige constructie - over de periode 2026-2030 zijn daarmee als volgt: Tabel 2 Totale kosten 2026-2030

Bekostiging krachtenbinder (10 uur / week) Bekostiging krachtenbinder (36 uur / week)

2026

2027

2028

2029

2030

Totaal

€ 42.000

€ 43.050

€ 44.126

€ 45.229

€ 46.360

€ 220.766

€ 151.200

€ 154.980

€ 158.855

€ 162.826

€ 166.897

€ 794.757

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 12

Waardering - opbrengsten Uitgangspunten 1) We bepalen het aantal deelnemers aan activiteiten op basis van de drie scenario’s (zie hierboven). 2) Per activiteit bepalen we de baten voor de stakeholders: • Inwoners (Gezondheidswinst); • Gemeente (Sociaal domein: Wmo, voorliggend veld); • Zorgverzekeraar (Zvw); • Zorgkantoor (Wlz). 3) We onderbouwen deze waarden op basis van (internationale) literatuur en referenties van (maatschappelijke) kosten-batenanalyses, maatschappelijk businesscase en SROI analyses van vergelijkbare activiteiten. 4) We clusteren de activiteiten aan de hand van zes pijlers van Positieve Gezondheid (20).

Figuur 4 De zes dimensies van Positieve Gezondheid (bron: Institute for Positive Health)

5) We bepalen de gewogen gemiddelde baten per cluster activiteiten voor de deelnemers per stakeholder. 6) We maken een inschatting van de impactclaim (welk deel van de opbrengst is alleen aan de krachtenbinder toe te schrijven en was anders niet gerealiseerd?) 7) We geven een indicatie van de hardheid van de bewijslast van de baten en geven een indicatie wanneer de baten gerealiseerd worden.

Opschaling activiteiten In onderstaande tabellen zijn de aantallen deelnemers in de drie verschillende scenario’s weergegeven, geclusterd op de hoofddimensies van Positieve Gezondheid.

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 13

Tabel 3 Activiteiten die wegvallen zonder krachtenbinder

Tabel 4 Activiteiten die verminderen zonder krachtenbinder

De fulltime krachtenbinder zal daarnaast nog een extra bereik genereren aan deelnemers, door nieuwe activiteiten te organiseren voor specifieke doelgroepen. We gaan hierbij uit van n = 659, gebaseerd op het aantal unieke deelnemers dat in 2024 meedeed aan incidentele activiteiten.

Aannames 2026-2030 We veronderstellen dat het aantal deelnemers per maand gelijk is aan het aantal unieke deelnemers per jaar. Dit is een conservatieve aanname: het aantal gerapporteerde unieke deelnemers in 2024 was 1046 voor de structurele activiteiten en 659 voor de incidentele activiteiten. We veronderstellen dat het aantal deelnemers per jaar over de periode 2026-2030 gelijk blijft. Zie onderstaande tabel voor de samenvatting. Tabel 5 Samenvatting van het aantal unieke deelnemers per jaar in de drie scenario's Aantal unieke deelnemers per jaar (2026-2030): Activiteiten die verminderen zonder krachtenbinder Activiteiten die wegvallen zonder krachtenbinder Extra bereik (bij fulltime krachtenbinder) Totaal Verschil t.o.v. zonder krachtenbinder

Zonder Huidig krachtenbinder (10 uur/week) 240 0 0 240

382 329 0 711 471

Fulltime (36 uur/week) 764 658 659 2081 1841

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 14

Referenties waardering opbrengsten In onderstaande tabel geven we een overzicht van de referenties voor het waarderen van de opbrengsten. Dit zijn alle bij ons en betrokkenen bekende en relevante studies, MKBA’s en SROIanalyses. We geven hierbij een indicatie van de zekerheid van de referentie: hoe hard zijn de waarderingen en in hoeverre zijn ze vertaalbaar naar de activiteiten zoals georganiseerd door de krachtenbinder. Tabel 6 Referenties voor de waardering van de opbrengsten Referentie Zekerheid:

Vergelijkbare activiteiten SCE

Gezondheidswinst

Minderkosten sociaal domein

Minderkosten zorg (Zvw)

* beperkt ** voldoende *** goed SROI van sport en bewegen * SROI Wijklunch **

SROI wandelchallenge ** MKBA valpreventie *** SROI Gezond Wijdemeren **

€9.000 tot €19.000

€2.500 tot €4.000

Samen eten, Samen ontbijten Wandelclub

€367

Valpreventie

€790

€43

€366

Wandelclub, Beweegochtend

€2342

€71

€331

€912

€679

€950

Maatschappelijke Businesscase Welzijn op Recept **

Minderkosten langdurige zorg (Wlz)

€291 €248

Opmerkingen

Bron

Gedurende leven, 55plussers Per deelnemer per jaar

(21)

Per deelnemer per jaar

(23)

O.b.v. Integraal scenario

(24)

(22)

(25)

€374

op Wmo maatwerk kosten

In jaar 1, n = 509

(26)

Per deelnemer per jaar O.b.v. goedgekeurde IZA plannen, o.a. ‘Buurt als ecosysteem’ Per deelnemer per jaar

(28)

Besparing op welzijn: €60.000 per jaar / 1850 inwoners

(33)

(27)

€841 op overige kosten gemeente

SROI Veerkrachtig Ouder Worden Zorgzame buurten **

€375

SROI Kunst en cultuur ** Austerlitz Zorgt **

Greune Hart

Aanpakken eenzaamheid drukt ook zorgkosten * The impact of social prescribing on healthcare demand *

Inloop-café

€845

€93

€42

€167

€45

€274

€27

60% besparing op welzijn +40-50%

(29) (30) (31) (32)

(34)

hogere zorgkosten bij eenzaamheid (35)

-28% huisartsconsulten

-24% SEH en HAP bezoek

-55% doorverwijzingen

SROI Zelfzorg Ondersteund **

€156

€64

(36,37)

€136

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 15

Waarderen van activiteiten De volgende stap is het bepalen van de gewogen gemiddelde baten per cluster activiteiten per stakeholder. Uitgangspunten hierbij: •

• • •

Niet voor alle activiteiten zijn referenties beschikbaar met voldoende relevantie en zekerheid. We veronderstellen een gemiddeld gewogen waarde voor alle activiteiten voor alle unieke deelnemers; We wegen op basis van het aantal deelnemers in de huidige situatie (totaal 711 unieke deelnemers per jaar); We maken gebruik van de referenties die voldoende of goed beoordeeld zijn; We berekenen de relatieve procentuele wijziging t.a.v. de kentallen (zie Tabel 1 Kentallen Eijsden – Margraten) om zo een goed beeld te krijgen van de orde van grootte van de berekende waarderingen.

Voor het doorrekenen over de periode 2026 – 2030 zijn de uitgangspunten: • • •

We rekenen met de huidige contante waarde, met een discontopercentage van 3,5% (38); We veronderstellen een effectduur van 1 jaar (het effect houdt aan zolang de inwoners deelnemen); We gaan uit van de extra deelnemers door de inzet van de krachten binder (n=472 voor huidige scenario en n=1841 voor scenario van fulltime krachtenbinder).

In onderstaande tabel zijnde gewogen gemiddelden waarderingen berekend. Tabel 7 Opbrengsten per stakeholder

Belanghebbende

Inwoners

Gemeente

Zorgverzekeraar

Zorgkantoor

Opbrengst

Gezondheidswinst

Minderkosten Minderkosten sociaal domein Zvw

Minderkosten Wlz

Aantal deelnemers Hoofddimensie Positieve Gezondheid Lichaamsfuncties Lichaamsfuncties Lichaamsfuncties Lichaamsfuncties Meedoen Meedoen Meedoen Meedoen Meedoen Zingeving Zingeving Zingeving Zingeving

(huidige

Activiteit situatie) Waarde Beweegochtend 36 Wandelclub 68 € Wijkpoli 60 € Valpreventie 20 € Greune Hart 160 € Inloop-café 20 Netwerk SCE 4 Zonnebloem 32 Hoeskamer 128 Samen eten 86 € Samen ontbijten 23 € Repair-café 26 Greuj & Bleuj 48 Totaal 711 Gewogen gemiddelde waarde: Als procentuele besparing:

€

Bron 950 375 790 845

€ € € € €

71 71 93 43 42

€ € € € €

291 167 € 366 € 274 € 482

€

482

(25) (23,25) 45 (28-31) 248 (24) 27 (32) (34)

(34) (22) (22)

367 367

667 niet representatief € € 187

334 €

667 € 50% 333 € 0,7%

334 € 50% 167 € -5,2%

50 (26,27,33)

(Zie toelichting)

Gebruikte waarde Impactclaim Netto waarde T.o.v. kentallen:

€ €

187 € 50% 93 € -10,0%

50 50% 25 -3,1%

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 16

Waarde voor inwoners – gezondheidswinst Het gewogen gemiddelde over de activiteitenmix is een gezondheidswinst ter waarde van €667 per deelnemer (n = 711). We rekenen met een impactclaim1 van 50%, de netto waarde waarmee we rekenen is daarmee €333 per deelnemer.

Toelichting De gebruikte referenties (22–25,28–32) zijn robuust en vertaalbaar naar de activiteiten zoals georganiseerd door de krachtenbinder in Eijsden. Voor de inwoners is dit de gezondheidswinst, op alle zes de dimensies van positieve gezondheid. Voor het berekenen wordt in de referenties doorgaans gerekend met voor kwaliteit van leven gecorrigeerde levensjaren (QALYs, quality adjusted life years) (7,40). De technische werkgroep kosten en baten van preventie adviseerde in 2023 om de gezondheidswinst van preventie te waarderen met hetzelfde geldbedrag als de gezondheidswinst van medische zorg: 50.000 euro per QALY (40). Een gemonetariseerde gezondheidswinst van €333 vertaalt zich daarmee in 0,7% QALY winst, per deelnemer per jaar. Over de periode 2026-2030 is de totale contante waarde voor de inwoners, gecreëerd door de extra deelnemers aan de activiteiten respectievelijk €734K (n=471, huidige situatie) en €2,9M (n=1841 fulltime scenario).

Waarde voor de gemeente – minderkosten sociaal domein Het gewogen gemiddelde over de activiteitenmix is voor de gemeente minder goed te berekenen omdat goede referenties ontbreken. De referenties zoals hierboven genoemd zijn in de meeste gevallen niet expliciet in welk onderdeel van het sociaal domein de baten vallen (participatiewet, Wmo, jeugdwet, voorliggend veld etc.) Daarom gaan we uit van een procentuele besparing op de kosten binnen het sociaal domein van 20% over de casemix (de inwoners die deelnemen aan de activiteiten), op basis van de maatschappelijke businesscase Welzijn op recept (26,27) en de ervaringen in Austerlitz (27). Dit leidt tot een waardering van de minderkosten in het sociaal domein van €187 per deelnemer (n=711). We rekenen met een impactclaim van 50%, de netto waarde waarmee we rekenen is daarmee €93 per deelnemer.

Toelichting De totale uitgaven aan het sociaal domein in Eijsden – Margraten in 2025 zijn € 24.643.000 (18). Zie ook Tabel 1 Kentallen Eijsden – Margraten. Hiervan wordt € 3.519.000 besteed aan Samenkracht en burgerparticipatie en € 4.566.000 aan Wmo maatwerk. De gemiddelde uitgaven sociaal domein per inwoner zijn daarmee € 933. 20% hiervan is €187. Een netto besparing van €93 (per deelnemer, per jaar) is een procentuele besparing van 10% op de gemiddelde kosten sociaal domein per inwoner. Over de periode 2026-2030 is de totale contante waarde voor de gemeente, gecreëerd door de extra deelnemers aan de activiteiten respectievelijk €205K (n=471, huidige situatie) en €803K (n=1841 fulltime scenario).

1

De berekende uitkomsten worden volgens de SROI methode (39) gecorrigeerd voor: de kans dat dit effect spontaan optreedt (deadweight) en de kans dat dit effect toe te schrijven is aan inspanningen van anderen (attributie). De impactfactoren deadweight en attributie worden standaard conservatief (hoog) gesteld. Daarmee wordt overclaimen voorkomen.

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 17

Waarde voor de zorgverzekeraar – minderkosten Zvw Het gewogen gemiddelde over de activiteitenmix zijn minderkosten binnen de Zvw van €334 per deelnemer (n = 711). We rekenen met een impactclaim van 50%, de netto waarde waarmee we rekenen is daarmee €167 per deelnemer.

Toelichting De gebruikte referenties (23–25,28–34) zijn robuust en vertaalbaar naar de activiteiten zoals georganiseerd door de krachtenbinder in Eijsden. Op basis van het onderzoek naar de impact van eenzaamheid op de zorgkosten (34) gaan we uit van gemiddeld 15% minder zorgkosten voor de deelnemers aan de relevante activiteiten. De in de referenties genoemde besparingen worden gerealiseerd door minder huisartsconsulten, minder uren wijkverpleging, minder GGZ kosten, minder doorverwijzingen, minder kosten medisch specialistische zorg, minder kosten medicatie en minder spoed- en crisiszorg. Een netto besparing van €167 (per deelnemer, per jaar) op de Zvw uitgaven is een procentuele besparing van 5,2% op de gemiddelde Zvw kosten per inwoner. Over de periode 2026-2030 is de totale contante waarde voor de zorgverzekeraar, gecreëerd door de extra deelnemers aan de activiteiten respectievelijk €368K (n=471, huidige situatie) en €1,4M (n=1841 fulltime scenario).

Waarde voor het zorgkantoor – minderkosten Wlz Het gewogen gemiddelde over de activiteitenmix zijn minderkosten binnen de Wlz van €50 per deelnemer (n = 711). We rekenen met een impactclaim van 50%, de netto waarde waarmee we rekenen is daarmee €25 per deelnemer.

Toelichting De gebruikte referenties (24,28–32) zijn robuust en vertaalbaar naar de activiteiten zoals georganiseerd door de krachtenbinder in Eijsden. De in de referenties genoemde besparingen worden gerealiseerd door het voorkomen of uitstellen van (zwaardere) Wlz indicatie. Een vaker gebruikte proxy hierbij is de uitstel van de opname in een verpleeghuis. Hierbij kan gebruikt worden van een proxywaarde; de NZa (41) berekende in 2022 dat wanneer alle Wlz zorg met verblijf (intramuraal) naar thuis zou worden omgezet dit een besparing zou opleveren van circa € 2,2 miljard op de collectieve zorguitgaven. Op basis van zo’n 121.000 cliënten is dit ruim €1.500 minderkosten per maand: verschil tussen kosten Volledig Pakket Thuis (VPT) en opname verpleeghuis. Een nettobesparing van €25 per deelnemer betekent gemiddeld 1 maand uitstel voor zo’n 1,6% van de deelnemers op wie dit van toepassing is. Dat is gelijk aan het percentage Wlz cliënten in de gemeente Eijsden – Margraten in 2024. Een netto besparing van €25 (per deelnemer, per jaar) op de Wlz uitgaven is een procentuele besparing van 3,1% op de gemiddelde Wlz kosten per inwoner. Over de periode 2026-2030 is de totale contante waarde voor het zorgkantoor, gecreëerd door de extra deelnemers aan de activiteiten respectievelijk €55K (n=471, huidige situatie) en €215K (n=1841 fulltime scenario).

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 18

Social Return on Investment - samenvatting In samenvatting zijn de inbreng en opbrengsten als volgt:

Inbreng • •

•

42.000 euro per jaar op basis van een krachtenbinder voor 10 uur per week • Indien fulltime bedraagt dit 151.200 euro per jaar (prijspeil 2025) Niet meegenomen: extra ureninzet zorg- en welzijnsprofessionals voor samenwerking met krachtenbinder, ureninzet vrijwilligers en deelnemers; kosten voor faciliteiten, inbreng door ondernemers etc. Deze kosten zijn modelmatig voor de helft toegekend aan de gemeente en voor de helft aan de zorgverzekeraar; de structurele verdeelsleutel voor de financiering van deze kosten is nader te bepalen, daar is deze SROI analyse juist voor bedoeld.

Opbrengst • •

• •

De inwoners ervaren een hogere kwaliteit van leven / positieve gezondheid. De zorgverzekeraar bespaart op Zvw kosten door voorkomen van zorg, uitstel van zorg, meer juiste zorg op de juiste plek, minder huisartsenconsulten, minder wijkzorg, minder kosten medicatie, minder GGZ en minder verwijzingen naar de tweede lijn. Het zorgkantoor bespaart op Wlz kosten doordat de aanspraak op (zwaardere) Wlz indicatie wordt uitgesteld. De gemeente bespaart op Wmo kosten doordat mensen minder aanspraak maken op Wmo maatwerkvoorzieningen.

Voor het huidige scenario (op basis van 10 uur per week) ziet dat er als volgt uit:

Figuur 5 Inbreng en opbrengst in de huidige situatie (10 uur per week), totaal over de periode 2026-2030.

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 19

Voor het fulltime scenario (op basis van 36 uur per week) ziet dat er als volgt uit:

Figuur 6 Inbreng en opbrengst bij de inzet van een fulltime krachtenbinder (36 uur per week), totaal over de periode 2026-2030.

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 20

SROI – Krachtenbinder – huidige scenario De SROI-ratio laat zich als volgt berekenen: Totale maatschappelijke opbrengst over 5 jaar / Totale maatschappelijke inbreng over 5 jaar • • • • •

Door de krachtenbinder worden ruim 470 mensen extra bereikt. Zij gaan deelnemen aan activiteiten, verbinden en dragen zo bij aan een zorgzame gemeenschap. Dit leidt tot gezondheidswinst en minder aanspraak op formele zorg en ondersteuning. De SROI-ratio is 6,2: elke euro geïnvesteerd in de krachtenbinder heeft een maatschappelijk rendement van 6,2 euro. Daarnaast zijn er niet-gemonetariseerde baten.

Figuur 7 SROI huidige krachtenbinder

Beschouwing: • • •

Dit is een prospectieve analyse met onzekerheden en bandbreedtes. De businesscase is robuust positief. Afspraken over structurele financiering zijn nodig.

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 21

SROI – Krachtenbinder – fulltime scenario De SROI-ratio laat zich als volgt berekenen: Totale maatschappelijke opbrengst over 5 jaar / Totale maatschappelijke inbreng over 5 jaar • • • • •

Door de krachtenbinder worden ruim 1800 mensen extra bereikt. Zij gaan deelnemen aan activiteiten, verbinden en dragen zo bij aan een zorgzame gemeenschap. Dit leidt tot gezondheidswinst en minder aanspraak op formele zorg en ondersteuning. De SROI-ratio is 6,7: elke euro geïnvesteerd in de krachtenbinder heeft een maatschappelijk rendement van 6,7 euro. Daarnaast zijn er niet-gemonetariseerde baten.

Figuur 8 SROI krachtenbinder fulltime scenario

Beschouwing: • • •

Dit is een prospectieve analyse met onzekerheden en bandbreedtes. De businesscase is robuust positief. Afspraken over structurele financiering zijn nodig.

Tot slot, we hebben de kosten voor de krachtenbinder bewust conservatief hoog ingeschat. Als we zouden uitgaan van de kosten in Austerlitz (op full time basis zou dat €75.000 per jaar betekenen) dan stijgt de SROI-ratio tot ruim 12.

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 22

Moeilijk monetariseerbare baten De activiteiten en taken van de krachtenbinder zoals hierboven beschreven zijn voor een deel in euro’s uit te drukken. Vooral voor zaken die rechtstreeks te koppelen zijn aan - de uitbreiding van activiteiten is een kwantitatieve inschatting mogelijk. Echter, er zijn belangrijke baten die of niet in euro’s zijn uit te drukken of met zulke grote onzekerheden gepaard gaan dat het te speculatief wordt om er een getal op te plakken.

1. Stille preventie: Baten gemeente (en andere partijen) Er zijn baten voor de gemeente (en andere partijen) die wel concreet en reëel zijn, maar die te moeilijk of speculatief zijn om er getallen op te plakken. Een goed functionerende zorgzame gemeenschap zorgt immers voor het ontlasten van alle soorten activiteiten die op dit moment door professionals worden gedaan. Denk aan de jeugdzorg, reductie van uitkeringen zoals de bijstand, schuldsanering, GGZ, sociaal werk, life style en wat dies meer zij. Let wel: het gaat hier niet zozeer om het feit dat vrijwilligers het werk van professionals gaan overnemen (dat is geen gewenste situatie in de meeste gevallen). Door een goed functionerende zorgzame gemeenschap wordt de kans kleiner dat inwoners in een kwetsbare situatie belanden waar een professional voor nodig is. Omdat het hier veelal om langdurige, kostbare en niet altijd effectieve professionele trajecten gaat, kan de winst voor de gemeente en andere partijen wel oplopen. Het kan soms een aantal jaar duren voor al deze baten zich daadwerkelijk manifesteren, maar dat het gebeurt is zo logisch als wat.

2. Risico’s De krachtenbinder kan zorgen dat het welzijn van vrijwilligers en mantelzorgers stijgt. In de succesvolle zorgzame buurt Austerlitz, bijvoorbeeld, is dit zelfs een belangrijke taak van de krachtenbinder. Zonder krachtenbinder bestaan er risico’s dat vrijwilligers uitvallen, minder gemakkelijk nieuwe vrijwilligers kunnen worden aangetrokken of actieve vrijwilligers minder happy zijn. Hoe groot die risico’s zijn, is niet gemakkelijk te bepalen, maar de risico’s zijn wel reëel. We weten van andere zorgzame buurten dat in extremis het ontbreken van een krachtenbinder zelfs kan leiden tot het instorten van het gehele initiatief.

3. Productiviteit/effectiviteit professionele partijen Door de krachtenbinder hebben professionals (bijvoorbeeld een leefstijlcoach, een maatschappelijk werker, POH of fysiotherapeut) een directer en beter contact met de inwoners. Ook de inzet van het maatschappelijke middenveld en ondernemers kan door de krachtenbinder effectiever worden. Hierdoor stijgt de productiviteit en/of effectiviteit van professionele interventies en relaties. Maar met hoeveel? Daar is moeilijk een getal op te plakken.

4. Tegendruk systeem Uit ervaringen met ander zorgzame buurten is gebleken dat vrijwilligers vaak de onderliggende partij zijn in relatie met formele zorg. Een krachtenbinder kan als professional een gezonde tegendruk bieden aan formele zorg of voor de vrijwilligers een steunpilaar zijn om dat te doen.

5. Binnenhalen van overige inkomsten De krachtenbinder kan door de spin-in-het-web functie ook kansen zien om inkomsten te genereren voor het SCE. Zo liggen er nog allerlei onbenutte kansen om het bedrijfsleven beter te betrekken bij het SCE. Dat kan (en doet!) het vrijwilligersbestuur natuurlijk ook, maar bij een beetje omvangrijk bewonersinitiatief kan dat een behoorlijke intensieve rol zijn die meteen aandacht vraagt als het ijzer heet blijkt. De krachtenbinder met een substantiële aanstelling doet dat er makkelijker bij dan een vrijwilliger.

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 23

6. Welzijn vrijwilligers Een goed functionerende zorgzame gemeenschap zorgt ervoor dat vrijwilligers zingeving ondervinden en daardoor zelf ook minder zorgklachten krijgen. Ook het omgekeerde is waar: in een overbelaste zorgzame gemeenschap draaien vrijwilligers door en krijgen ze juist gezondheidsklachten.

7. Ontlasten mantelzorgers We weten uit onderzoek dat mantelzorgers steeds vaker belast raken (42). Dat is niet alleen vervelend voor henzelf maar zorgt er ook voor dat degene voor wie ze mantelzorgen eerder in een verpleeghuis komen. Formele zorg komt vaak pas in beeld als het leed al geschied is. Zorgzame gemeenschappen zorgen juist voor dat verhinderd wordt dat het zover komt. In Austerlitz weten we dat er nauwelijks overbelaste mantelzorgers zijn. Hoewel we het niet gemeten hebben is het aannemelijk dat dit in Eijsden ook het geval zal zijn.

8. Verlagen druk arbeidsmarkt De schaarste op de arbeidsmarkt is een groot thema in de beleidswereld. Zorgzame gemeenschappen zoals in Eijsden zorgen ervoor dat formele zorg levert op momenten dat ze echt nodig zijn. Het is moeilijk te becijferen wat de impact hiervan is, maar het is duidelijk dat dit positief uitpakt. Uit het feit dat de baten zoals hierboven benoemd moeilijk in euro’s zijn uit te drukken, mag niet geconcludeerd worden dat die er ook niet zijn. We weten alleen niet hoe groot. Er is altijd een gevaar bij exercities zoals een SROI-analyse, dat de aandacht uitsluitend of vooral uit gaat naar de harde euro’s. Soms zijn zachtere euro’s belangrijker dan harde euro’s. Het risico dat vrijwilligers omvallen of ongelukkig zijn of dat professionals hun werk minder goed kunnen: het zijn zaken die je het liefst wenst te vermijden. In de huidige praktijk met een krachtenbinder voor tien uur, zien we dat die maar een deel van de taken en activiteiten zoals hier beschreven kan uitvoeren. De tien uur gaan al snel op aan het hoogstnoodzakelijke. Voor het uitrollen van nieuwe activiteiten, het actief ondersteunen van vrijwilligers, het aanboren van nieuwe doelgroepen of het binnenhalen van extra inkomsten ontbreekt de tijd. En van de activiteiten die thans wel plaatsvinden, stijgen de baten bij een langere aanstelling.

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 24

Slotbeschouwing Wat kunnen we nu concluderen op basis van de SROI-analyse aangevuld met bovenstaande overwegingen? We trekken vijf conclusies, drie voor de kern Eijsden, één voor de gemeente EijsdenMargraten en één voor zorgzame gemeenschappen in bredere zin.

1. De business case voor een structureel gefinancierde krachtenbinder is in beide varianten sterk positief Dit is naar ons beste weten de eerste keer dat er systematisch, gedetailleerd en transparant gemodelleerd is wat de kosten en baten zijn van een structureel gefinancierde krachtenbinder (die elders ook wel buurt- of dorpsondersteuner wordt genoemd). Ten opzichte van het scenario dat er geen krachtenbinder is, is zowel een structureel gefinancierde krachtenbinder met dezelfde uren als nu, als een voltijds krachtenbinder sterk en robuust positief. De burgers zelf zijn niet verrassend degene die de grootste baten kennen, maar ook voor alle andere stakeholders zijn er stevige baten, vooral voor zorgverzekeraars en gemeenten. Dit geldt temeer daar we tamelijk conservatief rekenen en bovendien allerlei baten niet in dat getal zitten (vooral voor de gemeente) die wel zeker zijn, maar niet goed in geld zijn uit te drukken of waarvan niet goed te voorspellen is wanneer ze zich manifesteren. In de beleidswereld bestaat nog wel eens de neiging die baten dan maar op nul te zetten, maar dat is ons inziens onterecht, omdat je daarmee de baten van een zorgzame gemeenschap structureel onderschat. Tot slot, wat ook niet in het getal zit zijn de risico’s die men loopt als er geen krachtenbinder zou zijn, zoals boven beschreven.

2. Het resultaat is in de kern robuust, al zijn er talrijke onzekerheden We kunnen altijd een discussie hebben over bandbreedtes, aannames en hoeveelheden. Dit is een prospectieve analyse en niet voor alle baten is logischerwijs spijkerhard bewijs beschikbaar. Maar een SROI-score van 6 laat zich ook met andere aannames niet naar beneden praten, zeker niet in de context van de hierboven genoemde relevante baten die niet meegewogen zijn in het getal en de risico’s. We beschouwen de baten als tamelijk robuust, in de volgende zin: de businesscase is robuust positief. De baten kunnen uiteraard mee- of tegenvallen ten opzichte van het genoemde getal, maar in alle gevallen profiteren alle stakeholders van de aanwezigheid van een structureel gefinancierde krachtenbinder.

3. Wie gaat het betalen? Keep it simple! Uit ervaringen elders in het land weten we dat indien baten neerslaan bij verschillende stakeholders dat niet zelden leidt tot naar elkaar kijken, of op zijn minst langdurige onderhandelingstrajecten of complexe financieringsvehikels. Dit geldt zelfs wanneer de businesscase (zoals hier) strikt positief is voor individuele stakeholders. Het is niet een onderdeel van deze SROI-analyse om de zorgverzekeraars en gemeente te adviseren hoe ze dit varkentje zouden moeten wassen, maar we pleiten wel voor een oplossing die niet te lang duurt en voldoende simpel is, ook in termen van governance en verantwoording.

4. Wat de gemeente kan doen voor andere kernen Uit ervaringen elders in het land horen we vaak dat een structureel gefinancierde krachtenbinder ingewikkeld gevonden wordt, omdat men dan investeert in één kern en andere kernen het nakijken hebben. Of anders gesteld, dat men zich dan genoodzaakt ziet ook middelen naar andere kernen te geleiden die zo’n structureel gefinancierde krachtenbinder nog niet nodig hebben (omdat de schaal daartoe ontbreekt). Wat kan helpen is om te onderzoeken wat er kan gebeuren om kernen die nog niet zo ver zijn een stap verder te brengen. De ervaringen met voorzorgcirkels kunnen daartoe

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 25

behulpzaam zijn. Daarnaast kunnen gemeentelijke baten die worden gegeneerd door het SCE in andere kernen ingezet worden, zodat iedereen profiteert.

5. Andere zorgzame gemeenschappen kunnen van deze SROI profiteren Uiteraard doet context er altijd toe. Wat in Eijsden gebeurt kan niet één op één vertaald worden naar andere zorgzame gemeenschappen. We kunnen daarmee op basis van deze SROI niet concluderen dat ‘alle zorgzame gemeenschappen’ hun geld zes keer waard zijn. Een structureel gefinancierde krachtenbinder rendeert pas echt zo sterk als de zorgzame buurt een bepaalde mate van volwassenheid heeft bereikt. Maar wanneer dit het geval is (en we kennen vele voorbeelden in het land waar dit inmiddels het geval is), dan durven we de stelling wel aan dat de maatschappelijke business case van een structureel gefinancierde krachtenbinder altijd (stevig) positief is. Immers zijn de andere volwassen zorgzame gemeenschappen die we kennen nu ook weer niet heel anders dan Eijsden. We zien vaak hetzelfde patroon van zo’n honderd vrijwilligers, talrijke diverse activiteiten, een ontmoetingsruimte en een relatie met de formele zorg. Hierdoor is het aannemelijk dat elders soortgelijke baten te verwachten zijn, al zullen de parameters en details verschillen.

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 26

Bijlage: Over de methode SROI VitaValley meet de maatschappelijke impact van haar eigen - en andere - programma’s met de Social Return on Investment (SROI) methode. Dit is een gevalideerde, gestructureerde aanpak (39) om met alle stakeholders in dialoog de maatschappelijke waarde te bepalen en op basis hiervan duurzame financiële arrangementen te ontwikkelen.

Lees meer over hoe VitaValley de SROI methode inzet hier (43).

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 27

Bijlage: Referentieprijzen Bij het berekenen van maatschappelijke inbreng en opbrengst maken we, waar relevant, gebruik van de onderstaande referentieprijzen. De bronnen hiervoor zijn Zorginstituut Nederland (7), CBS (44,45), CPB (46), Vektis (5,6), VNG (47), NZa (8,48), UWV (49) en de Rijksoverheid (50).

NB: Deze tabellen zijn ingevoegd met het oog op volledigheid en transparantie. Wij realiseren ons dat deze tabellen wellicht lastig leesbaar zijn. Op verzoek kunnen we ze nader toelichten.

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 28

Bijlage: Referenties 1.

GGD GHOR Nederland. Gezondheidsmonitor [Internet]. GGD GHOR Nederland. [geciteerd 15 juni 2025]. Beschikbaar op: https://ggdghor.nl/onderwerp/gezondheidsmonitor/

2.

VNG. Home | Waarstaatjegemeente.nl - cijfers en statistieken van gemeenten [Internet]. [geciteerd 3 juni 2025]. Beschikbaar op: https://www.waarstaatjegemeente.nl/homewsjg.aspx

3.

Loketgezondleven.nl. Monitoring GALA | Loketgezondleven.nl [Internet]. [geciteerd 15 juni 2025]. Beschikbaar op: https://www.loketgezondleven.nl/beleid/gala-spuk/monitoring-gala

4.

Loketgezondleven.nl. Cijfers en feiten ouderen in Nederland | Loketgezondleven.nl [Internet]. [geciteerd 15 juni 2025]. Beschikbaar op: https://www.loketgezondleven.nl/gezondheidsthema/gezond-en-vitaal-ouder-worden/feitenen-cijfers-ouderen

5.

Vektis. Vektis. 2025 [geciteerd 15 juni 2025]. Open data | Vektis.nl. Beschikbaar op: https://www.vektis.nl/open-data

6.

Vektis. Vektis. 2025 [geciteerd 15 juni 2025]. Gemeentezorgspiegel | Vektis.nl. Beschikbaar op: https://www.vektis.nl/gemeentezorgspiegel

7.

Ministerie van VWS. Richtlijn voor het uitvoeren van economische evaluaties in de gezondheidszorg (versie 2024) Publicatie - Zorginstituut Nederland [Internet]. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; 2024 [geciteerd 3 juni 2025]. Beschikbaar op: https://www.zorginstituutnederland.nl/publicaties/publicatie/2024/01/16/richtlijn-voorhet-uitvoeren-van-economische-evaluaties-in-de-gezondheidszorg

8.

Ministerie van VWS. Zorgsectoren - Nederlandse Zorgautoriteit [Internet]. Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; 2017 [geciteerd 15 juni 2025]. Beschikbaar op: https://www.nza.nl/zorgsectoren

9.

Juiste Zorg op de Juiste Plek. Juiste Zorg op de Juiste Plek. [geciteerd 15 juni 2025]. Regiobeelden en regioplannen. Beschikbaar op: https://www.dejuistezorgopdejuisteplek.nl/programmas/integraal-zorgakkoord/izaonderdelen/regionale-samenwerking/regiobeelden-en-plannen/

10. CBS. Centraal Bureau voor de Statistiek. 2025 [geciteerd 3 juni 2025]. Kerncijfers wijken en buurten 2024. Beschikbaar op: https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2025/13/kerncijfers-wijken-en-buurten-2024 11. RIVM. Volksgezondheid Toekomst Verkenning (VTV) | RIVM [Internet]. [geciteerd 15 juni 2025]. Beschikbaar op: https://www.rivm.nl/volksgezondheid-toekomst-verkenning-vtv 12. Dashboard AZW. Dashboard Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (AZW) [Internet]. [geciteerd 15 juni 2025]. Beschikbaar op: https://dashboards.cbs.nl/v4/AZWDashboard/?_state_id_=2442d96e8a4ec790 13. Ministerie van Algemene Zaken. Regeerprogramma kabinet-Schoof - Publicatie - Rijksoverheid.nl [Internet]. Ministerie van Algemene Zaken; 2024 [geciteerd 15 juni 2025]. Beschikbaar op: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/publicaties/2024/09/13/regeerprogramma-kabinet-schoof 14. Ministerie van VWS. Integraal Zorgakkoord: ‘Samen werken aan gezonde zorg’ - Rapport - Rijksoverheid.nl [Internet]. Ministerie van Algemene Zaken; 2022 [geciteerd 16 juni 2025]. Beschikbaar op: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2022/09/16/integraal-zorgakkoord-samen-werken-aangezonde-zorg 15. Bevolking | Bevolkingsomvang | Volksgezondheid en Zorg [Internet]. [geciteerd 3 juni 2025]. Beschikbaar op: https://www.vzinfo.nl/bevolking/bevolkingsomvang 16. Buurtadvies.nl. Buurtadvies [Internet]. [geciteerd 15 juni 2025].

Beschikbaar op: https://buurtadvies.nl/regiobeelden/land 17. Divosa. CBS: 3 miljard meer begroot voor sociaal domein in 2025 | Divosa [Internet]. [geciteerd 15 juni 2025]. Beschikbaar op: https://www.divosa.nl/nieuws/cbs-3-miljard-meer-begroot-voor-sociaal-domein-2025

SROI Rapportage Krachtenbinder Eijsden | 29

18. Gemeente Eijsden-Margraten. Financiële begroting | Programmabegroting 2025-2028 | Eijsden-Margraten [Internet]. [geciteerd 15 juni 2025]. Beschikbaar op: https://eijsden-margraten.begrotingsapp.nl/programmabegroting-20252028/programma/financile-begroting 19. Kennisbank Openbaar Bestuur. Handleiding Overheidstarieven 2025 | Kennisbank Openbaar Bestuur [Internet]. [geciteerd 11 juni 2025]. Beschikbaar op: https://www.kennisopenbaarbestuur.nl/documenten/2024/10/16/handleiding-overheidstarieven-2025 20. Stichting Institute for Positive Health (iPH). Stichting Institute for Positive Health. [geciteerd 22 juni 2025]. Positieve gezondheid - Stichting Institute for Positive Health (iPH). Beschikbaar op: https://www.iph.nl/en/ 21. Kenniscentrum Sport & Bewegen. SROI van sport en bewegen: maatschappelijke opbrengsten 2,76 keer zo hoog als de kosten [Internet]. Allesoversport.nl. 2024 [geciteerd 12 juni 2025]. Beschikbaar op: https://www.allesoversport.nl/thema/beleid/sroi-van-sport-en-bewegen-maatschappelijke-opbrengsten-2-76-keerzo-hoog-als-de-kosten/ 22. buurtwijs.nl. buurtwijs.nl. 2016 [geciteerd 12 juni 2025]. De impact van een wijklunch kun je meten en berekenen. Beschikbaar op: https://www.buurtwijs.nl/content/de-impact-van-een-wijklunch-kun-je-meten-en-berekenen 23. Allesoversport.nl. Hoe het terugdringen van diabetes waarde heeft voor de maatschappij [Internet].