Vernieuwing verdeelsleutel BEL rvs

BESLISVOORSTEL RAAD BLARICUM Besluitvormend orgaan Gemeente Blaricum - Gemeenteraad Gemeentecode Blaricum Onderwerp Vernieuwing verdeelsleutel BEL Portefeuillehouder Kennis, A.M. Openbaar Ja Korte inhoud De drie BEL-colleges hebben conceptafspraken gemaakt over de verdeling van de kosten van de BEL-organisatie. Daarbij wordt voor de komende drie jaar een vaste verdeelsleutel afgesproken, waarbij Blaricum 34,75% betaalt, Eemnes 30% en Laren 35,25%. Daarnaast is vastgelegd dat geoormerkte budgetten van het Rijk voor organisatiekosten (zoals voor de invoering van nieuwe wetgeving zoals Omgevingswet of Wet open overheid) direct aan de BEL worden doorgezet, waardoor niet telkens apart besluitvorming nodig is. Besluiten 1. Vooruitlopend op het vaststellen van een zienswijze op de BEL-begroting voor 2025, in te stemmen met de nieuwe methodiek voor het verdelen van de kosten van de BEL-organisatie, 2. Vooruitlopend op het vaststellen van een zienswijze op de BEL-begroting in te stemmen met het vastleggen van de uitkomst voor de 2025, 2026 en 2027 met de volgende percentages: Blaricum: 34,75% Eemnes: 30% Laren: 35,25% Aanleiding voorstel De gemeenten Blaricum, Eemnes en Laren dragen gezamenlijk de kosten van de BELorganisatie. In 2020 is een nieuwe verdeelsleutel voor de kosten van de BEL-organisatie afgesproken.

Daarbij zijn vaste percentages voor de drie BEL-gemeenten vastgelegd, met de afspraak om deze na 3 jaar te evalueren.

Pagina 1 van 7

Deze evaluatie is in het najaar van 2022 aangekondigd. De totstandkoming van de verdeelsleutel in 2020 heeft tot veel irritatie geleid tussen de gemeenten en bij de BELorganisatie en heeft bovendien tot de nodige kosten van externe adviseurs geleid. Daarom is afgesproken om het proces deze keer anders in te richten: met inzet van eigen medewerkers en vanuit het besef dat er vele mogelijke oplossingen zijn. Er is niet één perfect eerlijke verdeelsleutel, dus moeten we er samen uitkomen met besef voor elkaar positie en dilemma’s. In oktober 2023 zijn de raden geïnformeerd over de tussenstand van het proces, door middel van een RIB. Daarin is ook weergegeven welke stappen zijn gezet om tot bovenstaande keuze te komen.

Trends en analyse Uit de verschillende analyses en berekeningsmethoden blijkt dat op neutrale maatstaven (inwoneraantal, uitkering gemeentefonds) Blaricum in de afgelopen jaren flink is gegroeid en Eemnes de komende jaren relatief groeit binnen de BEL. Het aandeel van Blaricum en Laren neemt dan relatief af. Ook blijkt dat Laren op basis van de huidige maatstaven een relatief groot aandeel van de kosten heeft gedragen ten opzichte van de neutrale maatstaven. Het gaat daarbij telkens om tienden van procenten, maar financieel toch om substantiële bedragen. De nieuw voorgestelde percentages zijn een weergave van die situatie. Voor de komende drie jaar betekent dit dat: -

Eemnes (gemiddeld) stabiel blijft, maar in de jaren daarna boven de 30% zal

-

De bijdrage van Blaricum nu stijgt, maar deze hogere bijdrage wordt door de

uitstijgen. toenemende bijdrage van Eemnes in de komende jaren relatief steeds kleiner. -

Laren heeft direct voordeel, dat langzaam oploopt door het terugvallende aandeel in de bevolkingsomvang en andere maatstaven.

Om te grote wisselingen te voorkomen is afgesproken de percentages voor 2025 tot en met 2027 te middelen en af te ronden. Begin 2027 zal een nieuwe berekening gemaakt worden voor de jaren 2028-2030, waarbij dezelfde uitgangspunten en methodiek worden gehanteerd.

Waar gaat het wel over en waar niet over? Op basis van deze uitgangspunten is gezocht naar een werkbare methodiek voor de verdeelsleutel. Vooraf is het belangrijk te beseffen dat maar een beperkt gedeelte van de gemeentebegrotingen naar de BEL gaat, maar 25-30%. Dat gaat vooral in personeelskosten zitten, de medewerkers die onze gemeentelijke taken uitvoeren. De vraag is hoe we die rekening verdelen, de verdeelsleutel heeft geen invloed op de investeringen die elke gemeente wil doen, het onderhoudsniveau van de openbare ruimte, de hoogte van subsidies of de kosten die in andere gemeenschappelijke regelingen (HBEL, regio G&V, Veiligheidsregio) worden gemaakt.

Pagina 2 van 7

Kosten in de BEL-begroting en grondslagen voor verdeling De eerste stap die we hebben gezet is het analyseren van de BEL-begroting: welke kosten zitten daar in en in hoeverre zijn die afhankelijk van de vraag van gemeenten (of de prestaties die voor gemeenten geleverd worden). Het aantal vragen bij burgerzaken (paspoorten, geboorteaangiftes, etc.) hangt nauw samen met het inwoneraantal. Bij vergunningen is een directe koppeling te leggen met de legesopbrengsten, die kostendekkend zouden moeten zijn. Overheadkosten moet elke gemeente maken voor directie, gebouwen en ICT-investeringen, die zijn niet direct gekoppeld aan maatschappelijke effect, maar randvoorwaardelijk. Bij het zoeken naar grondslagen voor de kostenverdeling is telkens gekeken naar de hierboven genoemde uitgangspunten: is het eerlijk en is het eenvoudig? Dat heeft tot verschillende opties geleid voor verschillende onderdelen van de kosten: 

inwonertal;



oppervlakte/areaal



¹⁄₃-¹⁄₃-¹⁄₃;



de hoogte van de (algemene) uitkering in het gemeentefonds, als ‘neutrale’ indicator voor de gemeentekenmerken



aantallen vergunningen/handelingen of andere prestatiekenmerken



urenregistratie door medewerkers en toedeling aan gemeenten



legesinkomsten



…

Geen van deze grondslagen levert in zichzelf een eerlijke verdeling van de kosten op. Teveel verschillende grondslagen levert geen eenvoudige verdeling van de kosten op.

Vaste verdeelsleutel of flexibiliteit? In het nieuwe model zoeken we naar een verdeelsleutel die niet statisch is, maar meebeweegt met de ontwikkeling van onze drie gemeenten. Dat betekent dat een groeiend inwoneraantal bijvoorbeeld leidt tot een hoger percentage in de kosten. Weinig vergunningaanvragen leidt tot een lager percentage. Tegelijkertijd moet de begroting ook voorspelbaar zijn. Geen van de gemeenten zit te wachten op grote fluctuaties of verrekening achteraf. Dit is te bereiken door vooral kenmerken te gebruiken die een redelijk stabiele meerjarige trend volgen (zoals inwoneraantal of de algemene uitkering van het gemeentefonds). Doel De BEL-organisatie werkt voor de drie gemeenten, die gezamenlijk de kosten moeten dragen. De verdeelsleutel moet voldoen aan de volgende drie uitgangspunten: 1. Eerlijk Kosten en resultaten moeten in balans zijn. Ieder betaalt zijn aandeel en krijgt daar ook een eerlijk aandeel van de inzet voor terug. Door met drie samen te werken ontstaat voordeel omdat er minder (drie)dubbel werk nodig is.

Pagina 3 van 7

2. Eenvoudig Het model moet voor alle betrokkenen te snappen zijn. Niet alleen voor financieel specialisten. En het moet uitvoerbaar zijn voor de medewerkers die ermee moeten werken. 3. Solidair We beseffen dat we elkaar in de BEL nodig hebben. Als één gemeente financieel door het ijs zakt, loopt de samenwerking vast en hebben we daar alle drie last van. Toelichting besluit (argumenten)

1.1 Het voorstel voldoet aan de vooraf gestelde criteria: eerlijk, eenvoudig, solidair Het model kent relatief weinig variabelen. Het voorstel gaat uit van een combinatie van (1) inwonertal, (2) aantallen verstrekte vergunningen, (3) feitelijke BOA-inzet en (4) de hoogte van componenten van de gemeentefondsuitkering per gemeente. De variabelen komen op eenvoudig herleidbare grondslag tot stand en zijn jaarlijks beschikbaar. Ze geven gezamenlijk een goed beeld van de omvang en kostenopbouw die voor de gemeenten verwacht mag worden. Omdat het model dynamisch is beweegt het mee met ontwikkelingen in inwoneraantal en andere gemeentekenmerken, zoals die met name via het gemeentefonds worden gewogen. In het voorstel blijft de gemeente Laren de hoogste bijdrage betalen, omdat die gemeente op onderdelen de hoogste bijdrage uit het gemeentefonds ontvangt voor de uitvoering van gemeentelijke taken en, bijvoorbeeld in de BOA-inzet, de meeste uren afneemt. De gemeente Blaricum gaat meer betalen, met name omdat die gemeente de afgelopen jaren is gegroeid en de grootste van de drie gemeenten is. Eemnes blijft het laagste bedrag betalen, maar zal in de toekomst een hogere bijdrage betalen, met name omdat die gemeente het hardste groeit.

1.2 Het voorstel biedt op onderdelen extra vereenvoudiging en voorspelbaarheid Door direct algemene afspraken te maken over de overdracht van invoeringsbudgetten bieden we de BEL sneller duidelijkheid en voorkomen we telkens losse discussies. Tot nu toe moesten telkens losse afspraken gemaakt worden wanneer het Rijk een regeling toevoegde zoals bijvoorbeeld voor de Omgevingswet, WOO en CDOKE-gelden.

1.3 Het model is voldoende robuust om de komende jaren te benutten Uit de doorrekening blijkt dat het model een realistische dynamiek kent, zonder grote uitschieters. Daarmee kan het langer mee dan de rigide afspraken van de afgelopen jaren.

1.4 Het model laat gemeenten voldoende ruimte om hun eigen huishouding te voeren De BEL-begroting omvat slechts ca. 25-30% van de gemeentebegroting. Het gaat daarbij vooral om personeelskosten en de bijbehorende overhead (huisvesting, ICT, etc). De gemeenten houden voldoende ruimte om eigen beleid te voeren en

Pagina 4 van 7

keuzes te maken op het gebied van investeringen, subsidies en andere inhoudelijke keuzes. Dit verandert niet door de invoering van het nieuwe model.

2.1 Het voorgestelde compromis zorgt voor een stabiel beeld Door de uitkomst voor 3 jaar te middelen is de schok van invoering beperkt en wordt voorkomen dat direct met jaarlijkse schommelingen rekening gehouden moet worden. Duurzaamheid Vastgesteld wettelijk- en beleidskader De GR BEL is de grondslag voor de samenwerking en die financiële verplichtingen. Daarin is echter niet een gedetailleerd kader gegeven voor de wijze van kostenverdeling, maar is bepaald dat dit unaniem moet worden besloten in het BEL-bestuur. In de praktijk vindt dit jaarlijks plaats doordat de bijdragen worden vastgelegd in de begroting. De raden zijn dan automatisch in de gelegenheid een zienswijze te geven.

Artikel 4, lid 4 De taken en de omvang en wijze van uitvoering en de daaraan verbonden kosten per deelnemer worden in jaarlijkse dienstverleningsovereenkomsten tussen ieder van de deelnemers en de BEL Combinatie vastgelegd, overeenkomstig de uitgangspunten van deze regeling. Artikel 8. Lid f In afwijking van het bepaalde in het 7e lid dienen de navolgende besluiten unaniem te worden genomen: aanpassingen in de verdeelsleutel van de bedrijfsvoeringsorganisatie; Artikel 20, lid 8 De deelnemers zullen er steeds zorg voor dragen dat de BEL Combinatie te allen tijde over voldoende middelen beschikt om aan al zijn verplichtingen jegens derden te kunnen voldoen. Relatie BEL-gemeenten en BEL Combinatie Dit voorstel is in nauw overleg door de drie portefeuillehouders financiën tot stand gekomen en afgestemd met verschillende overleggen in de BEL-organisatie. Kanttekeningen

1.1 Er zijn ook andere keuzes mogelijk Gedurende het proces is een veelvoud aan varianten besproken en geïnventariseerd. Die opties voldeden allemaal in enige mate aan de drie uitgangspunten en leverden de volgende bandbreedte op (in het laatste jaar van het meerjarenbeeld, 2027):

Pagina 5 van 7

- Blaricum: 33,67% (+€15.206) tot 35,85% (-€529.251)

- Eemnes: 29,29% (+€182.242) tot 32,45% (-€608.033)

- Laren: 33,88% (+€593.007) tot 35,46% (+€196.989)

De uitkomst is de variant die, naar oordeel van de portefeuillehouders, het meeste recht deed aan de verhoudingen tussen de gemeenten en de vastgelegde uitgangspunten.

1.2 De komende tijd zullen nog een aantal zaken uitgewerkt moeten worden Buiten de scope van de verdeelsleutel loopt nog de discussie over de tarieven die voor maatwerk en investeringen worden berekend. Hier zullen, zoals elk jaar, voor 2025 weer afspraken over gemaakt moeten worden. Deze moeten voor de BELorganisatie kostendekkend zijn. In het kader van de vereenvoudiging ligt het voor de hand om hier ook naar een uniform BEL-tarief toe te werken. Dit moet nog verder uitgewerkt worden, want het heeft effect op lopende projecten en investeringen. Het moet ook duidelijk uit de BEL-administratie blijken dat de kosten die onder de verdeelsleutel bekostigd worden niet ook in investeringen of grondexploitaties terugkomen en vice versa.

1.3 Het is niet uit te sluiten dat onderdelen uit de verdeelsleutel nog aangepast moeten worden aan nieuwe besluitvorming. Dit geldt met name voor het onderdeel ‘Openbare Ruimte’. Daarvoor hanteren we in dit voorstel de verhouding van het gemeentefonds voor de fysieke omgeving. Dat is een eerlijke verdeling als de onderliggende kosten overeenkomen en zich op hetzelfde kwaliteitsniveau en takenpakket richten. Mocht in het kader van de vernieuwing van het beheer van de openbare ruimte blijken dat dit uit elkaar gaat lopen, moeten mogelijk ook in de kostenverdeling nieuwe afspraken gemaakt worden. Het voordeel van het nieuwe model is dat zo’n component relatief eenvoudig en zelfstandig aangepast kan worden, zonder de rest ter discussie te stellen. Kortom, het model is voldoende robuust om zo’n aanpassing een plek te kunnen geven. Financiën Het effect van de nieuwe afspraak moet in de Kadernota worden verwerkt. In onderstaande tabel zijn de bedragen voor Blaricum voor de komende jaren weergegeven. Let wel: door indexatie en aanpassing van de BEL-begroting kunnen de bedragen wijzigen, de aandelen van de gemeenten veranderen in deze drie jaar niet. De volgende herijking ziet op de periode 2028-2030. Op grond van het huidige model mag dan een geleidelijk verdere stijging van de bijdrage voor Eemnes worden verwacht, met name door het relatief stijgende inwonertal.

Het jaar 2028 zal in de Kadernota van de gemeente ook als laatste jaarschijf verschijnen. De kolom is in dit voorstel voorlopig berekend op basis van de beschikbare gegevens (doortrekken BEL-kadernota) en andere

Pagina 6 van 7

kengetallen. Het is daarmee indicatief, met name omdat de jaarreeksen van het gemeentefonds nog niet beschikbaar zijn.

2025

2026

2027

2028

Omvang BEL-begroting*

€25.857.906

€25.000.809

€25.000.809

€25.000.809

Percentage Blaricum (nieuw)

34,75%

34,75%

34,75%

34,51% (indicatief)

Bijdrage Blaricum (nieuw)

€8.985.622

€8.687.781

€8.687.781

€8.627.779

Effect Kadernota

€240.000

€240.000

€240.000

€200.000

(hogere bijdrage) * Dat deel van de begroting dat via de verdeelsleutel verdeeld wordt (dus exclusief maatwerk)

Begrotingswijziging nodig? Nee, maar de uitkomsten van deze besluitvorming worden wel verwerkt in de BELbegroting en de Kadernota van de gemeente. Het voorstel heeft impact op het financieel beeld. Uiteindelijk zal het besluit in het BEL-bestuur, in de begroting vastgelegd worden, maar door vooraf afstemming te zoeken kunnen de verschillende cyclusdocumenten goed afgestemd worden en is er tijdig helderheid over de begrotingsruimte in de drie gemeenten. Uitvoering Dit voorstel wordt na besluitvorming verwerkt in de Kadernota’s voor de drie gemeenten. De BEL combinatie zal gevraagd worden deze verdeelsleutel in de conceptbegroting 2025 te verwerken. Communicatie Bijlagen Steller S. van Waveren(swave). Registratiedatum 28 februari 2024

Pagina 7 van 7