Document · PDF

Vaststellen Agrarische Nota Blaricum DEF NB 13-5-2025

Gemeenteraad 3 juni 2025, gemeente blaricumBij agendapunt: Vaststellen Agrarische nota Blaricum 20256.544 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Agrarische nota Blaricum 2025 Omgevingsprogramma voor behoud en versterking van het agrarisch karakter

Auteurs: Niels Back & Titus Boerma

Inhoudsopgave

AANLEIDING EN DOELSTELLINGEN

SAMENHANG MET OMGEVINGSPLAN EN OMGEVINGSVISIE __________ 2

HOE IS DIT PROGRAMMA TOT STAND GEKOMEN ___________________ 3

REIKWIJDTE EN RUIMTELIJKE AFBAKENING ________________________ 4

RELEVANTE WETTELIJKE- EN BELEIDSKADERS ______________________ 4

GEBIEDSANALYSE _____________________________________________ 4 LOKALE TRENDS ___________________________________________________ 4 BELANGHEBBENDE ORGANISATIES _______________________________________ 4 SAMENWERKING MET DE AGRARISCHE STICHTING BLARICUM _____________________ 5

KERNWAARDEN VAN HET AGRARISCH KARAKTER___________________ 9

WAT WE WILLEN BEREIKEN: ONZE VISIE___________________________ 9 FYSIEKE ELEMENTEN _______________________________________________ 10 Behoud boerderijen en agrarische opstallen _______________________ 10 Landschappelijke kwaliteit _____________________________________ 10 Behoud van klinker- en zandpaden_______________________________ 10 CULTURELE ELEMENTEN _____________________________________________ 10 Agrarische en dorpse Identiteit _________________________________ 10 Zichtbare en beleefbare aspecten _______________________________ 10 ECONOMISCHE ELEMENTEN __________________________________________ 10 Economische levensvatbaarheid ________________________________ 10 SOCIALE ELEMENTEN _______________________________________________ 11 Verbinding met onze inwoners __________________________________ 11

PRINCIPES, STURENDE (RUIMTELIJKE-) KEUZES EN MAATREGELEN ____ 11

MONITORING _______________________________________________ 12

BIJLAGE 1 STAKEHOLDERBIJEENKOMST _______________________________ 13 BIJLAGE 2 ANALYSE BELEIDSKADERS _________________________________ 15

Aanleiding en doelstellingen

Dit Agrarisch Omgevingsprogramma (nota) 2025-2035 beschrijft de kernwaarden en maatregelen om het agrarische karakter van Blaricum te behouden. Dit omgevingsprogramma volgt op de Agrarische nota 2011. De kern van deze laatste nota omvatte: • •

Het behoud van het agrarische karakter van Blaricum Het middel om dit te waarborgen was de eigendomsoverdracht van een deel van de gemeentelijke gronden aan de Agrarische Stichting Blaricum (ASB) en Stichting Goois Natuurreservaat (GNR)

https://lokaleregelgeving.overheid.nl/CVDR121470

De eigendomsoverdracht van de gronden aan de ASB is zoals benoemd volledig voltooid. De wens om het agrarisch karakter van ons dorp te behouden, zoals ook in de vorige nota omschreven, is nog sterk aanwezig bij de inwoners van de gemeente. Echter de agrarische nota uit 2011 is achterhaald. De definitie en de waarde van het agrarisch karakter kent vele interpretaties. Ook is het zo dat van oudsher in Blaricum sprake is van een zeer kleinschalige vorm van agrarische activiteiten (en hobbyboeren) en is een traditioneel agrarisch verdienmodel als hoofdactiviteit in de dorpskern van Blaricum economisch niet haalbaar. En is er al langer sprake van een vergrijsd aantal agrariërs zonder concrete opvolgplannen waardoor de agrarische activiteiten die er nog wél zijn verder afnemen. Dat roept de vraag op welke realistische toekomstvisie op de agrarische activiteiten en het behoud van het agrarisch karakter past bij deze ontwikkelingen en welke maatregelen daarbij horen. De gemeenteraad heeft daarom verzocht om taakstellende uitgangspunten op te stellen die aan de huidige tijdsgeest tegemoet komen, én bijdragen aan de beleving en economische exploitatie ten gunste van het agrarische karakter. Dit omgevingsprogramma (voorheen nota) biedt een concrete visie op wat we willen en kunnen bereiken om het agrarische karakter in ons dorp te behouden.

Het beschrijft welke kernwaarden en beleidsvelden hiervoor bepalend zijn en welke principes en sturende keuzes daarbij worden gehanteerd. Ook welke maatregelen hiervoor ingezet worden en de rol van de gemeente daarbij.

Samenhang met omgevingsplan en omgevingsvisie

In de omgevingsvisie wordt het behoud van openheid en doorzichten in het landschap benoemd. Het omgevingsprogramma geeft hiervoor concrete richtlijnen, zoals het weren van bebouwing op specifieke zichtlijnen en het stimuleren van agrarisch landgebruik dat bijdraagt aan de landschappelijke openheid.

De samenhang tussen dit omgevingsprogramma, het omgevingsplan en de omgevingsvisie is essentieel om een integrale en coherente ontwikkeling van de gemeente Blaricum te waarborgen. Dit hoofdstuk beschrijft hoe deze documenten elkaar aanvullen en versterken, en hoe het agrarisch karakter als kernwaarde wordt verankerd in de beleidsvoering én uitvoering. Relatie met de Omgevingsvisie De omgevingsvisie van Blaricum schetst een breed toekomstbeeld voor de fysieke leefomgeving. Hierin staan de lange termijn doelstellingen en de strategische keuzes om een duurzame en leefbare gemeente te blijven. Het agrarisch karakter vormt één van de aspecten van deze visie, waarbij de kernwaarden van het agrarisch karakter worden gewaarborgd. Dit omgevingsprogramma operationaliseert de uitgangspunten uit de omgevingsvisie. Het vertaalt de abstracte beleidsdoelen naar concrete kernwaarden, principes en maatregelen die direct bijdragen aan het behoud en de versterking van het agrarisch karakter. Deze kernwaarden dienen als toetsingskader voor de verdere realisatie van de visie. Hierbij spelen leidende principes een belangrijke rol.

Relatie met het Omgevingsplan Het omgevingsplan is het juridisch instrument waarin de regels voor de fysieke leefomgeving worden vastgesteld. Waar het omgevingsprogramma een beleidsmatig kader biedt, zorgt het omgevingsplan voor de wettelijke borging van deze kaders. Het omgevingsprogramma agrarisch karakter fungeert als een bouwsteen voor het omgevingsplan. De kernwaarden en maatregelen die in het programma worden opgenomen, worden vertaald naar specifieke bepalingen en regels in het omgevingsplan. Hierdoor wordt gewaarborgd dat ontwikkelingen in de gemeente in lijn blijven met de visie op het agrarisch karakter. Concreet betekent dit dat als de gemeente in dit omgevingsprogramma inzet op kleinschalige landbouwactiviteiten, dan dient het omgevingsplan dit te ondersteunen door bestemmingsplannen te actualiseren en die dienen deze activiteiten mogelijk te maken. Daarnaast kan het omgevingsplan regels stellen voor het tegengaan van bebouwing in agrarische gebieden.

Leidende principes Een van de leidende principes uit de omgevingsvisie die van invloed zijn op dit omgevingsprogramma is "behoud door ontwikkeling". Dit principe komt in dit programma naar voren bij hoofdstuk 8, waar het toestaan van ondersteunende ontwikkelingen wordt benoemd. Een tweede leidend principe is "binden en verbinden van generaties". Voor het behoud van de sterke gemeenschapszin en het zelforganiserend vermogen is het cruciaal toekomstige generaties sterk te blijven binden aan het dorp en het contact tussen jong en oud te stimuleren en faciliteren. De gemeente heeft de toekomstige generaties nodig om de kwaliteiten van het dorp, die in de afgelopen decennia zijn opgebouwd, te behouden, voort te zetten en verder te ontwikkelen. In 2040 (en daarna) wil de gemeente dat de bevolking nog steeds zo actief, betrokken en zelforganiserend is als nu. Daarom is het van belang dat jongeren actief verbonden worden met het agrarisch karakter en de kernwaarden van dit programma.

Integrale benadering De samenhang tussen het omgevingsprogramma, het omgevingsplan en de omgevingsvisie zorgt voor een integrale benadering. Dit voorkomt beleidsfragmentatie en zorgt ervoor dat alle instrumenten bijdragen aan dezelfde overkoepelende doelen. Regelmatige evaluatie en afstemming tussen deze instrumenten zijn noodzakelijk om deze samenhang te waarborgen en in te spelen op nieuwe ontwikkelingen.

Hoe is dit programma tot stand gekomen

Voor het opstellen van dit agrarisch omgevingsprogramma is een participatieproces doorlopen. Op 8 november 2024 vond een stakeholderbijeenkomst plaats met vertegenwoordigers van onder meer de Agrarische Stichting Blaricum, het Goois Natuurreservaat, Regio Gooi en Vechtstreek, agrariërs, de Bijenvereniging, de Gooise Heemtuinstichting, Stichting Boekweitakker en andere genodigden. Tijdens de bijeenkomst zijn via een interactieve werkvorm aspecten van het agrarisch karakter van Blaricum in kaart gebracht en besproken. Ook is ingegaan op de rol van de gemeente binnen dit programma. In bijlage 1 is het verslag van de stakeholderbijeenkomst te vinden. Daarnaast zijn de resultaten van eerdere inwonersparticipatie tijdens de herijking van de Strategische Visie Blaricum (2020) benut. Hieruit bleek dat veel van de destijds aangedragen punten overeenkomen met de uitkomsten van de stakeholderbijeenkomst. De gemeenteraad heeft in een aparte sessie met een vergelijkbare werkvorm input geleverd en hebben we de resultaten besproken. Ook zijn de resultaten benut van de verschillende gesprekken tussen de gemeente, bewoners en andere gebiedspartijen die in het najaar van 2024 zijn gevoerd. Onder de Omgevingswet werkt de gemeente met drie belangrijke instrumenten: • •

•

Omgevingsvisie – Een strategische, langetermijnvisie voor de fysieke leefomgeving, met ambities en doelen voor onder meer duurzaamheid, ruimtelijke kwaliteit en leefbaarheid. Omgevingsprogramma – Een concreet uitvoeringsdocument dat een specifieke gebieds- of thematische visie uitwerkt en aangeeft hoe de doelen uit de visie worden bereikt. Het bevat beleidskeuzes, maatregelen, en verantwoordelijkheden. Omgevingsplan – Een juridisch bindend document waarin alle regels voor de fysieke leefomgeving worden vastgelegd, inclusief bestemmingen en vergunningvereisten.

Reikwijdte en ruimtelijke afbakening

Relevante wettelijke- en beleidskaders

Gebiedsanalyse

Om invulling te geven aan het behoud van het agrarisch karakter zijn meerdere lokaal vastgestelde beleidskaders relevant. In tabel 1 is een overzicht van de relevante raakvlakken opgenomen met deze beleidskaders.

Dit omgevingsprogramma richt zich op het definiëren van het agrarisch karakter en agrarisch erfgoed én op het behoud daarvan. Het agrarisch karakter wordt het meest in al haar facetten beleefd en ervaren in de dorpskern. En wordt daarbij aangevuld door de landschappelijke en historische aspecten van omliggende landerijen. Dit programma ziet dus met name op de historische agrarische gebouwen, de (ruimtelijke) structuren en sociale aspecten en tradities die het unieke dorpsbeeld en de beleving van historisch agrarisch karakter bepalen. Daarbij wordt gestreefd naar de balans tussen het behoud van de kernwaarden van het agrarisch karakter en de ruimte voor nieuwe, duurzame vormen van multifunctionele- en ondersteunende agrarische activiteiten, passend bij de schaal en identiteit van het dorp.

Lokale trends

Sinds de vaststelling van de Agrarische Nota in 2011 zijn de agrarische activiteiten in de gemeente verder gekrompen. Deze ontwikkeling heeft geleid tot een afname van actieve agrarische bedrijven, wat de traditionele rol van landbouw als drager van het historisch agrarisch karakter onder druk heeft gezet. Bovendien vergrijst de populatie praktiserende (hobby-)boeren snel, terwijl er bij veel ondernemers geen opvolgingsplannen zijn. Dit gebrek aan opvolging brengt onzekerheid over de continuïteit van agrarische functies in de gemeente met zich mee. Daarnaast bestaat het risico dat boerderijen en erven hun agrarische en verbindende functie in het dorpsleven verliezen door herbestemming van onder andere een enkelvoudige woonbestemming. In figuur 1 tot en met 3 zijn overzichtskaarten opgenomen die de percelen met agrarische bestemmingen laten zien en de eigendomsverhouding daarvan.

Behoud door ontwikkeling én ontwikkeling met behoud Het hanteren van dit principe betekent dat er nieuwe inkomstenbronnen nodig zijn voor gebruikers en eigenaren om het agrarisch karakter te behouden. Het programma zet in op het benutten van ontwikkelingen om kwaliteiten te behouden en waar mogelijk te versterken (behoud door ontwikkeling). Tegelijkertijd wordt ook het omgekeerde nagestreefd: het benutten van bestaande kwaliteiten als inspiratiebron en toetsingskader om nieuwe ontwikkelingen vorm te geven (ontwikkeling met behoud). Op deze manier behouden we het geliefde agrarische karakter van ons dorp en bieden we tegelijkertijd ruimte voor noodzakelijke nieuwe ontwikkelingen.

Belanghebbende organisaties Het behoud van het beleefbare en tastbare agrarische karakter, met name in de dorpskern, vereist nauwe samenwerking met grondeigenaren en terrein beherende organisaties (TBO's), zoals bijvoorbeeld de Agrarische Stichting Blaricum, Goois Natuurreservaat en Staatsbosbeheer. De gemeente kan dit behoud enkel via publiekrechtelijke instrumenten realiseren, zoals het Omgevingsplan, verordeningen en omgevingsvergunningen. Deze bieden de juridische basis voor het vastleggen van het gewenste gebruik van grond en het beschermen van het agrarisch karakter.

Tabel 1: relevante raakvlakken beleidskaders Bevorderen van een vitale en verbonden gemeenschap met een dorpse sfeer, saamhorigheid en evenementen die de gemeenschapszin versterken. Behoud van het kleinschalige, dorpse karakter en de open structuur. De dorpse sfeer wordt versterkt door evenementen en tradities als de kermis en ‘dag van het werkpaard’ en verbindt de mensen

Strategische visie (inclusief herijking)

Behoud van waardevolle landschappen, natuurgebieden en agrarische structuren. Om de dorpse en zelfs boerensfeer te behouden kunnen de jongeren ervoor zorgen dat de mooie dingen zoals de vrijwillige brandweer, kermis en de oranje vereniging kunnen blijven bestaan. I In het Dorp en omgeving meer dan in de andere dorpsdelen is aandacht voor het behoud van boerenactiviteiten. Mensen waarderen bijvoorbeeld het eieren halen bij de boer.

Recreatieve ontwikkeling voor inwoners en buurgemeenten Ondersteunen van lokale evenementen en beleefbare aspecten van het agrarisch karakter

Beleidsvisie Recreatie en Toerisme

Ontwikkelen van thematische routenetwerken (verhaallijn Erfgooiers) Verhogen van bewustwording onder inwoners over het recreatieve aanbod Bewust ontwikkelen van toerisme met draagkracht van het dorp Stimuleren van kleinschalige (agrarische-) verblijfsmogelijkheden Balans tussen toerisme en leefbaarheid bewaken

19-01-2025, 21:17

Agrarisch Percelen Blaricum - BEL Combinatie

Figuur 1: Eigendommen ASB

Samenwerking met de Agrarische Stichting Blaricum De gemeente Blaricum ziet de Agrarische Stichting Blaricum (ASB) als een essentiële partner in het behoud en de ontwikkeling van het agrarisch karakter van Blaricum. De ASB beheert eigendommen die destijds door de gemeente zijn overgedragen met het doel dit karakter te waarborgen, zoals vastgelegd in de akten van overdracht. Om deze samenwerking te behouden heeft de gemeente een bestuurszetel binnen de ASB, om gezamenlijk een koers te bepalen die bijdraagt aan het behoud én ontwikkeling van het agrarisch karakter. Daarnaast behoudt de gemeente haar instemmingsrecht bij voorgenomen verkoop van specifieke eigendommen door de ASB. In figuur 1 zijn de eigendommen van de ASB in de gemeente aangegeven.

+ Eigendommen Agrarische Stichting Blaricum –

+ – RO: Agrarische bestemmingen

Figuur 2: Agrarische Bestemmingen

Uitsnede BEL

Een deel van “Agrarisch met waarden” wordt als natuur beheerd. Het Westelijke deel van de Oostermeent is hier een voorbeeld van en wordt aangemerkt als Beschermd Landschap. En wordt dus als natuur beheerd

+ – Agrarische eigendommen

Figuur 3: Agrarische Eigendommen

Tabel 2: Kernwaarden Agrarisch Karakter en maatregelen om deze te behouden.

Kernwaarden Agrarisch Karakter van Blaricum

Kernwaarden van het agrarisch karakter

Voor dit Agrarische Omgevingsprogramma onderscheidt de gemeente specifieke kernwaarden ten aanzien van het agrarische karakter en het samenhangende cultuurhistorisch erfgoed hiervan.

Unieke kenmerken van het open landschap met een intrinsieke(natuur-) en belevingswaarde.

De kernwaarden van het agrarisch karakter zijn gebaseerd op vier elementen: fysieke, culturele, economische en sociale elementen. Deze elementen vormen de basis voor wat we samen in de gemeente willen bereiken, de visie. Om deze visie te verwezenlijken hanteert de gemeente sturende principes en maatregelen. Deze zijn weergegeven in tabel 2 en in de volgende paragrafen verder uitgewerkt.

Landschappelijke kwaliteit

Fysieke elementen

Wat de gemeente wil bereiken: onze visie

Welke maatregelen?

Geen nieuwe gewijzigde begrenzing bij agrarische- en natuurbestemmingen op landerijen in omgevingsplan mogelijk maken en geen afwijking via Buitenplanse omgevingsplan activiteit (Bopa)hiervoor verlenen. Uitzondering hierop zijn de eerder genomen besluiten ten aanzien van het woninglocatieonderzoek voortvloeiend uit de Woonvisie (raadbesluit 9 juli 2024).

Tastbare herinneringen aan het De raad dient een besluit te nemen om de agrarische verleden van het dorp en wijzigingsbevoegdheid van agrarisch naar Behoud van boerderijen en dragen bij aan het kenmerkende wonen bij bedrijfsbeëindiging te schrappen. agrarische opstallen dorpsbeeld. Zodat dat deel bij de toekomstige transitieperiode niet wordt overgezet van

Het agrarisch karakter van Blaricum is een essentieel onderdeel van de identiteit van het dorp en vormt de basis voor een aantrekkelijk, leefbaar en samenhangend dorpsleven. Van belang is het behouden van authentieke agrarische fysieke elementen, zoals boerderijen, hooibergen, klinkerwegen en zandpaden. Deze worden zoveel mogelijk behouden als zichtbare herinneringen aan het agrarische verleden. Ook streeft de gemeente naar het behoud en de versterking van dit karakter door de landschappelijke kwaliteit te beschermen. Het gaat hier om open landschappen, kleinschalige percelen en engen met landschapselementen zoals bijvoorbeeld houtwallen en hagen.

Culturele elementen

De agrarische en dorpse identiteit blijven centraal staan, waarbij we het belang van tradities, onze cultuurhistorie rondom de Erfgooiers en de verbinding met het landschap blijven ondersteunen. Zichtbare en beleefbare aspecten, zoals paarden en tractoren in het straatbeeld, lokale boerderijwinkels en traditionele teelten, zorgen voor een tastbare band tussen verleden, heden en toekomst. Daarbij horen ook typische sociale kenmerken zoals mensen groeten op straat, de bijdrage aan vrijwilligerswerk door onder andere praktisch ingestelde mensen met daadkracht (de brandweer en de Oranjevereniging als voorbeeld).

Economische elementen

Sociale elementen

Behoud van klinker- en zandpaden

bestemmingsplannen naar het Omgevingsplan. Bijdrage aan de unieke identiteit Bij de agrarische bestemmingen maken we van het dorp. Het zijn historische afwijkingen mogelijk met op te stellen verbindingen met het agrarische aanvullende neven-/ hoofdactiviteiten in het verleden, weerspiegelen traditionele infrastructuur en geven omgevingsplan. We hanteren bij het bepalen het landschap een onderscheidend van het kwaliteitsbeeld de uitgangspunten van de welstandsnota. en herkenbaar uiterlijk.

Agrarische en dorpse identiteit

Geschiedenis en cultuurhistorische aspecten van ons Efgooiers verleden zijn bepalend voor ons gevoel van identiteit.

Zichtbare en beleefbare aspecten

Economische levensvatbaarheid

Verbinding met inwoners

Faciliteren initiatieven en evenementen die Jaarlijkse evenementen (dag van het bijdragen aan het uitdragen van onze Werkpaard, Ringsteken), markten, cultuurhistorie. toegankelijkheid van de boerderijen en kleinvee en tractoren in het straatbeeld ondersteunen dat gevoel van identiteit. Zorgen voor werkgelegenheid en ondersteuning lokale economie en ruimte om andere opgaven zoals zorg invulling te geven

Zorgt ervoor dat inwoners betrokken blijven bij agrarische activiteiten.

Ondersteunen van bedrijfsmatige herbestemming, kwaliteitsverbetering én verduurzaming van agrarische gebouwen, zodat ze een eigentijdse (gecombineerde) functie kunnen vervullen zonder hun oorspronkelijke karakter te verliezen Met de beperkte aanwezige capaciteit en financiële middelen stelt de gemeente zich zo veel mogelijk op als partner ten aanzien van subsidies, communicatie en als verbindende partij

Behoud van klinker- en zandpaden

Om het agrarisch karakter te waarborgen, is economische levensvatbaarheid van de sector van groot belang. Dit vraagt om innovatieve, nieuwe, multifunctionele concepten die traditionele verdienmodellen combineren met agrarische activiteiten zoals bijvoorbeeld combinaties met zorg, recreatie, kunst, winkelverkoop of horeca. Daarbij is voldoende draagkracht van de dorpskern voor verkeersbewegingen en parkeren een belangrijke, toetsende randvoorwaarde. Tot slot zet de gemeente in nop een sterke verbinding tussen de agrariërs en de inwoners. waarbij inwoners actief betrokken worden bij het agrarisch leven en de waardering voor lokale producten en tradities kan groeien. In de volgende paragrafen wordt per element van het agrarisch karakter afzonderlijk een toelichting gegeven, waarbij we ingaan op de betekenis, de waarde en wat we er in Blaricum mee bedoelen.

Smalle klinkerwegen door het dorp of met zand bedekte paden die het dorp verbinden met de omliggende landerijen en natuur. Deze paden zijn belangrijk voor het open, landelijke karakter van Blaricum en maken het mogelijk om door het landschap te bewegen.

Culturele elementen Agrarische en dorpse Identiteit

Blaricum heeft een sterke verbinding met het erfgoed van de Erfgooiers, de oorspronkelijke boerenbevolking die bekend stond om hun veeteelt en kleinschalige landbouw in het Gooi. Dit historische culturele aspect is een belangrijk onderdeel van de identiteit van het dorp, tezamen met de tradities, gewoonten en jaarlijkse evenementen.

Fysieke elementen Behoud boerderijen en agrarische opstallen

Zichtbare en beleefbare aspecten

Het behoud van (monumentale-) boerderijen en agrarische opstallen in het dorp is essentieel voor het behoud van het agrarisch karakter van Blaricum. Kenmerkend voor deze gebouwen zijn de zichtbare, traditionele boerderijen met lage daken, hooibergen en stallen, vaak met een landelijke uitstraling en eenvoudige bouwstijl. Deze opstallen, samen met lage heggen die de percelen omzomen, dragen bij aan het open, kleinschalige landschap en versterken de historische sfeer van het dorp. Het behouden van deze agrarische elementen is waardevol omdat ze niet alleen het culturele erfgoed en de identiteit van Blaricum belichamen, maar ook bijdragen aan het behoud van het karakteristieke landschap dat het dorp zijn unieke uitstraling geeft.

Lokale initiatieven zoals agrarische markten, educatieve evenementen over de agrarische lokale geschiedenis, en jaarlijkse evenementen zoals de dag van het Werkpaard en het Ringsteken spelen hierbij een belangrijke rol. Maar ook paarden en een tractor in het straatbeeld en boerderijen waar je verse eieren, honing, groenten en fruit van lokale boeren kan kopen. Het gaat ook over beleefbare landschappen die toegankelijk zijn via wandel- en fietspaden en die langs boerderijen komen die bijvoorbeeld recreatieve activiteiten aanbieden.

Economische elementen Economische levensvatbaarheid

Het behoud van economisch levensvatbare agrarische (neven-)activiteiten is essentieel voor het behoud van het agrarisch karakter van het dorp. Traditionele (gespecialiseerde-) landbouw is in het geheel niet haalbaar, maar er zijn kansen voor diversificatie en activiteiten waarbij het agrarisch karakter tot uiting komt of de agrarische activiteit ondersteunend is aan de hoofdactiviteit. Directe verkoop van lokale producten, multifunctionele landbouw zoals zorgboerderijen, houden van kleinvee, (kleinschalige) recreatie, agrarisch natuurbeheer en het leveren van groenblauwe diensten dragen bij aan de economische duurzaamheid van de activiteiten. Deze benaderingen versterken de lokale economie en de verbondenheid met het landschap.

Landschappelijke kwaliteit

Het betreft hier openheid, kleinschalige percelen en historische agrarische structuren zoals engen (oude akkergronden), houtwallen, weilanden en boomgaarden, gecombineerd met het herstel en de bevordering van biodiversiteit. Dit omvat de versterking van landschapselementen zoals kruidenrijk grasland, hagen, traditionele (graan-)gewassen, bomen en poelen die de biodiversiteit die verbonden is met het agrarisch landschap ondersteunt. Het landschap wordt ook meer ingezet voor klimaatadaptatie door overtollig water te kunnen bergen, en het kunnen vasthouden van water in droge periodes.

Met de komst van de Omgevingswet en straks het Omgevingsplan, is wijzigingsbevoegdheid om agrarische bestemmingen om te zetten naar een woonbestemming, van rechtswege vervallen. Hiervoor in de plaats heeft de wetgever het college de bevoegdheid gegeven om via een buitenplanse omgevingsactiviteit (BOPA) van het omgevingsplan af te wijken. Maatregel: De gemeente wil van deze mogelijkheid onder strikte voorwaarden gebruik blijven maken. Dat is vast te leggen in een anterieure overeenkomst die dan wordt gesloten tussen aanvrager en gemeente. Daarbij kan wel onder strikte voorwaarde worden meegewerkt aan omzetting naar een woonbestemming, waarbij dan bijvoorbeeld sprake is van betaalbaar wonen en er toch ook nog, op beperkte schaal, agrarische (neven)activiteiten op het perceel plaatsvinden. De gebouwen / woningen moeten ook het agrarisch karakter cq. de uitstraling van de (voormalige) boerderij behouden. In het Omgevingsplan zullen we hiervoor voorwaarden opnemen, waaraan getoetst kan worden.

Sociale elementen Verbinding met onze inwoners

Het sociale aspect van het agrarisch karakter gaat overkoepelend over de sociale verbinding tussen de inwoners en agrarisch ondernemers. Door agrarisch ondernemers en onze inwoners blijvend met elkaar te verbinden wordt het agrarisch erfgoed blijvend gewaardeerd. Dit kan doordat er direct lokale producten kunnen worden gekocht en doordat inwoners betrokken zijn bij agrarische activiteiten en evenementen. Dit helpt ondernemers economisch te ondersteunen en de activiteiten die georganiseerd worden dragen bij aan de onderlinge sociale cohesie en het zelf organiserend vermogen onder inwoners.

Principes, sturende (ruimtelijke-) keuzes en maatregelen

Behoud van openheid en landschappelijke aansluiting aan de dorpsranden

Principes, keuzes en maatregelen zijn cruciaal om richting te geven aan het verwezenlijken van de visie en om het agrarisch karakter van Blaricum te behouden. Het zorgt voor focus en prioritering, en het beschermen van de belangrijke kernwaarden. Door deze principes en vastgestelde keuzes te hanteren ontstaat een afwegingskader voor toekomstige ontwikkelingen en initiatieven. Het uitvoeren van de maatregelen zorgt voor borging van de principes en keuzes op langere termijn.

De gemeente waarborgt de ruimtelijke kwaliteit en openheid aan de randen van, en in het dorp door een zorgvuldige overgang tussen de bebouwde omgeving en het omringende agrarische landschap te behouden. Dit betekent dat nieuwe ontwikkelingen in deze zones in principe niet worden ingepast, zodat het zicht op de omliggende akkers en het karakter van het open landschap niet wordt verstoord. Maatregel: Geen nieuwe gewijzigde begrenzing bij agrarische- en natuurbestemmingen op landerijen in omgevingsplan mogelijk maken en geen afwijking via Buitenplanse omgevingsplan activiteit (Bopa)hiervoor verlenen. Uitzondering hierop zijn de eerder genomen besluiten ten aanzien van het woninglocatieonderzoek voortvloeiend uit de Woonvisie (raadbesluit 9 juli 2024). Dit zal worden opgenomen in het Omgevingsplan.

Behoud van boerderijen en agrarische opstallen

Er zijn momenteel 13 percelen met opstallen (de meesten ook met een bedrijfswoning) die zijn aangemerkt met de bestemming “Agrarisch”. De gemeente zet zich in voor het behoud en de bescherming van boerderijen en agrarische opstallen als cultureel erfgoed en waardevolle elementen in onze dorpskern. Nieuwe bedrijfsmatige initiatieven zullen (binnen de agrarische bestemming) flexibel worden afgewogen om ruimte te bieden voor multifunctionele activiteiten, waarbij het agrarische karakter van de gebouwen en de omliggende traditionele ruimtelijke structuren gewaarborgd blijft. Hierbij ondersteunen we bedrijfsmatige herbestemming, kwaliteitsverbetering én verduurzaming van agrarische gebouwen, zodat ze een eigentijdse (gecombineerde) functie kunnen vervullen zonder hun oorspronkelijke karakter te verliezen.

Stimuleren van initiatieven voor biodiversiteit, waterkwaliteit en klimaatadaptatie

De gemeente moedigt initiatieven aan zoals waterberging, agrarisch natuurbeheer en aanleg van landschapskenmerken. Hierbij ondersteunen we maatregelen die de biodiversiteit versterken, de waterkwaliteit verbeteren en bijdragen aan klimaatadaptatie. Maatregel: samenwerking met en tussen terreinbeherende organisaties (o.a. het Waterschap, ASB en het Goois Natuur Reservaat) bevorderen zodat integraal aan duurzame kwaliteitsverbetering van de landerijen kan worden gewerkt.

Monitoring

Elke vijf jaar evalueren we of we naar onze visie toewerken en of de structurerende keuzes en principes hiertoe doelmatig en effectief zijn gebleken. Alsdan besluiten we of deze nota herzien of aangepast moeten worden.

Stimuleren van initiatieven en evenementen rondom cultuurhistorisch erfgoed

De gemeente juicht initiatieven en evenementen toe die onze rijke cultuurhistorie, en met name ons erfgoed als Erfgooiers, meer onder de aandacht brengen en levendig houden. Deze activiteiten dragen bij aan het versterken van de verbinding tussen de bewoners en hun geschiedenis, en bieden mogelijkheden om het erfgoed te bewaren, te delen en te waarderen. Door het organiseren van dergelijke evenementen en het ondersteunen van projecten en activiteiten rondom ons erfgoed, willen we de historische identiteit van onze dorpskern behouden en versterken. Maatregel: faciliteren van initiatieven en evenementen die bijdragen aan het uitdragen van onze cultuurhistorie. Dit doen we in de vorm van de ondersteuning bij de aanvragen en omgevingsvergunningen.

Erfgooiers in protest 1903. Schilder: Ferdinand Hart Nibbrig

De gemeente als partner en regisseur

Met de beperkte aanwezige capaciteit en financiële middelen stelt de gemeente zich zo veel mogelijk op als partner om het agrarische karakter te behouden bij vergunningverlening, communicatie, het aanboren van subsidies en financiële ondersteuning. Daarbij dragen we vanuit onze regisserende rol bij aan het behoud van de kernwaarden. Maatregel: gemeente stelt zich op als partner en neemt regie om de kernwaarden te behouden.

Bijlage 1 Stakeholderbijeenkomst

• •

Verslag Stakeholderbijeenkomst Actualisatie Agrarische Nota Gemeente Blaricum Locatie: Gemeentehuis Blaricum Datum: Vrijdag 8 november

• • • •

Doel bijeenkomst: bureau bureau In deze bijeenkomst stonden twee centrale vragen centraal in het kader van de BACK BACK actualisatie van de agrarische nota van de gemeente Blaricum: Opdrachtbeschrijving 1. Wat verstaan we onder het agrarische karakter van Blaricum? 2. Wat kan de gemeente doen om dit karakter te behouden en te versterken?

Overige opmerkingen: •

Omgevingsvisie. Tot slot worden op hoofdlijnen de benodigde acties benoemd om te komen tot het toekomstperspectief en om te bepalen welke positie de stakeholders, waaronder de ASB, daarin hebben.

De gemeente Blaricum wil de Agrarische Nota uit 2011 actualiseren omdat Next nagenoeg alle opgaven uitAvenir deze nota inmiddels zijn gerealiseerd. Daarbij wil de gemeenteraad geactualiseerde, taakstellende uitgangspunten en kaders opnemen in de nieuwe nota die bijdragen aan het behoud van de cultuurhistorie van Blaricum. Deze uitgangspunten en kaders dienen aan te sluiten bij de huidige tijdsgeest, bij te dragen aan de belevingswaarde en (nieuwe) mogelijkheden te bieden voor economische exploitatie in het dorp. Daarnaast dient in de nota helder naar voren te komen welke toekomstige gebruiksmogelijkheden en nevenactiviteiten er mogelijk zullen zijn voor (voormalige) agrarische percelen en gebouwen. Belanghebbenden hierbij zijn onder meer: De Agrarische Stichting Blaricum (hierna: ASB), Goois Natuurreservaat, het college en de gemeenteraad van Blaricum en haar inwoners.

•

De nieuwe nota is een document van ca. 10 pagina's waarin bovenstaande is uitgewerkt en vervolgens wordt vastgesteld door de gemeenteraad van Blaricum. Bureau Back ontzorgt u met veel plezier met de totstandkoming van de nieuwe nota. Graag nemen we u mee in ons plan van aanpak.

• •

De stakeholders zullen worden betrokken bij de totstandkoming van de z

geactualiseerde agrarische nota om te borgen dat de nota voldoende draagvlak heeft. De nieuwe nota geeft de actuele situatie weer op het niveau van gebiedsindeling en actuele bestemmingen geïllustreerd met kaartmateriaal. De nieuwe nota geeft tevens een overzicht van richtinggevend landelijk, provinciaal en gemeentebeleid weer. Daarnaast wordt een gewenste situatie geschetst die het behoud van cultuurhistorie, het agrarisch karakter en een kansrijk agrarisch toekomstperspectief helder uiteenzet. Deze gewenste situatie kan worden bureau ingebed in vigerend en nieuw te ontwikkelen beleid zoals bijvoorbeeld de

Aan de slag in 2 á 3 groepen: -

Benoem 4 aspecten van het agrarische BACK karakter van Blaricum

Bespreek in je groep en maak een top 4 BACK

•

Boerderij Blaricum – Co Breman 1899

bureau

• •

bureau

BACK

Plenaire bespreking

Rol van de gemeente?

•

Benoem 3 vormen van multifunctionele-/ functies landbouw die in het dorp kansrijk zijn én het agrarisch karakter uitdragen en/of ondersteunen

• Plenaire bespreking bureau

BACK

bureau

•

BACK

Opdrachtbeschrijving

Omgevingsvisie. Tot slot worden op hoofdlijnen de benodigde acties benoemd om te komen tot het toekomstperspectief en om te bepalen welke positie de stakeholders, waaronder de ASB, daarin hebben.

Bespreking vraag 1: Wat verstaan we onder het agrarische karakter van Blaricum? De aanwezigen gaven het volgende aan als kenmerkend voor het agrarische karakter van Blaricum:

De stakeholders zullen worden betrokken bij de totstandkoming van de geactualiseerde agrarische nota om te borgen dat de nota voldoende draagvlak heeft. De nieuwe ota geeft de actuele situatie weer op het niveau van gebiedsindeling en actuele bestemmingen geïllustreerd met kaartmateriaal. De nieuwe nota geeft tevens een overzicht van richtinggevend landelijk, provinciaal en gemeentebeleid weer. Daarnaast wordt een gewenste situatie geschetst die het behoud van cultuurhistorie, het agrarisch karakter en een kansrijk agrarisch toekomstperspectief helder uiteenzet. Deze gewenste situatie kan worden bureau ingebed in vigerend en nieuw ontwikkelen beleid zoals bijvoorbeeld

BACK

Terugbrengen van het boerenhart in het dorp door middel van een volwaardige boerderij in of aan de rand van het dorp. Folklore worden gedragen door de boeren zelf. Zonder die boeren leeft het niet, dan wordt het een museum. Lage heggen die de zichtbaarheid van de boerderijen bevorderen. Actieve vorm van akkertjes. Kleine stukjes akker/land zijn onderdeel van het boeren karakter. Subsidie; als men bloemen wil zaaien krijg je wel geld, maar wil je graan zaaien dan is er geen geld beschikbaar. Het boekweitakkertje behouden De beleving van de boerderij is onderdeel van het karakter. Dat er in het dorp deze beleving blijft bestaan. De inwoner moet het meemaken, voelen en weer respect krijgen voor de boer. Ook het straatbeeld in de zin van de klinkertjes in de straten, de lagen heggen, de stoepen. ASB zorgt voor een blokkade op de jongere generatie. Jonge boeren hebben het geld niet om zo duur te kunnen pachten. Natuurbeleving en groen, daar komen mensen voor. De boeren hebben dit gevormd.

Bespreking vraag 2: Wat kan de gemeente doen om dit agrarische karakter te behouden en te versterken? De aanwezigen benadrukten dat de gemeente een actieve rol zou moeten spelen in het behoud en de versterking van het agrarische karakter van Blaricum door de volgende maatregelen: • Visievorming en handhaving: De gemeente moet een duidelijke visie formuleren voor het behoud van agrarische kenmerken in de kern van

Boerderij Blaricum – Co Breman 1899

bureau

BACK bureau

BACK

Kernpunten: •

Een boerderijwinkel met streekproducten, zodat bewoners en bezoekers lokaal kunnen kopen. De percelen met typische kenmerken behouden om de authenticiteit te bewaren (ook engen en houtwallen). Paarden en kleinvee die in het straatbeeld zichtbaar zijn. Herstel van de boer-burger verbinding, zodat het agrarische karakter ook op sociaal vlak een plek krijgt. De levendigheid op het boerenerf Folklore (Oranje vereniging activiteiten/ dag van het Werkpaard)

Zichtbare boerderijen die authentiek zijn voor het dorp.

•

• • • •

•

het dorp en zorgt voor de naleving van bestaande en nieuwe regels en afspraken om dit te behouden. Verdienmodel voor boeren: Door het toestaan en faciliteren van nevenactiviteiten voor boerderijondernemers kan een duurzaam verdienmodel gecreëerd worden, mits deze activiteiten passen binnen de agrarische sfeer. Daarbij is er ook belangstelling voor vriendelijke en maatschappelijke leningen voor de boeren gefaciliteerd door de gemeente. Ook het vereenvoudigen van vergunningaanvraag werd genoemd. Actieve betrokkenheid en communicatie: De gemeente moet voortrekker zijn in positieve verandering, door bewoners actief te betrekken en duidelijke, positieve communicatie te hanteren. Raad moet meer de verbinding zoeken met de boeren en het boerenleven, bijvoorbeeld door eens op de boerderijen te komen kijken en het zelf mee te maken. Groene draai faciliteren: De toekomst voor kleinschalige boerderijen ligt in agrarisch natuurbehoud en natuurinclusief te boeren. De gemeente zou hierin een voortrekker kunnen zijn door een gezamenlijke aanpak te formuleren. Dit zou nog effectiever kunnen zijn door het te verbinden met het beleidsplan Groenbeheer. Ruimte voor een volwaardige boerderij: Er moet ruimte zijn voor een volwaardige boerderij om zo het dorpse agrarische karakter zichtbaar te versterken met nog echte agrarische kenmerken.

Sterk voor de boer: De gemeente kan meer achter de boeren staan als er belangenconflicten heersen en de boer meer verdedigen, bijvoorbeeld tegen klachten van overlast. Erfgoed en identiteit: De cultuur en historie van de Erfgooiers moet breder uitgedragen worden, wat niet alleen waardevol is als erfgoed maar ook bijdraagt aan de identiteitsvorming van de gemeenschap. Agrarische bestemmingen binnen het dorp behouden: En de gemeente kan beter faciliteren qua ruimtelijke ordening. Ook is nieuwbouw naast de oude boerderijen onwenselijk omdat vaak lijdt tot klachten van overlast en ruzie over erfgrenzen. Samenwerking met ASB: door de gemeente en de ASB dient er gewerkt te worden aan een gezamenlijk beeld en duidelijkheid over elkaars rol, zodat een gedragen en efficiënte samenwerking ontstaat. ASB moet overtuigd worden om prijzen laag houden om het meer mogelijk te maken boerderijen te behouden en voor jongere generatie. Niet de prijs van de stenen maar de prijs van het onderhoud. Het beleid en de positie

• • • •

van de ASB is een sleutelrol in het behoud van het karakter van het dorp. Fonds Blaricum Boerenbehoud: De gemeente zou naar het ontwerp van de Stichting Boekweitakker een breder fonds kunnen opzetten voor alle engen binnen het dorp. Of voor het financieren van een echte boerderij. Afbakening omgevingsprogramma: Het omgevingsprogramma moet gericht zijn om effectief en hanteerbaar te zijn. Gooische Heemtuin: Als bewaarder van lokale gewassen en soorten (rasvast) is de heemtuin ook karakteristiek voor Blaricum. Het zou in die rol ook subsidie moeten krijgen. Le Coultredreef beschermen: De hogere overheid zou daar door middel van aanwijzing nieuwe bebouwing kunnen verplichten omdat het dichtbij de snelweg ligt. De gemeente moet zich daar proactief op voorbereiden.

Bijlage 2 Analyse beleidskaders Beleidstuk Strategische visie Blaricum

agrarische sector bodem ambitie groen en openbare ruimte Door het groene karakter te "De ontsluiting van het landschap behouden, met onder andere een moet verbeteren."Bevorderen van een herplantplicht, groene daken, vitale en verbonden gemeenschap afkoppelen hemelwaterafvoer en met een dorpse sfeer, saamhorigheid verminderen van verharding wordt en evenementen die de blijvend ingezet om gemeenschapszin versterken. klimaatverandering tegen te gaan en klimaatbestendig te zijn. Behoud van het kleinschalige, dorpse karakter en de open structuur.

biodiversiteit ""

Behoud van waardevolle landschappen, natuurgebieden en agrarische structuren.

sociale cohesie monumentaal behoud toerisme Waterkwaliteit (kaderrichtlijn) ambitie samenleven De landelijke agrarische sfeer en recreatieve mogelijkheden voor de Het groene karakter wordt behouden, ambitie wonen uitstraling, voor zover nog aanwezig inwoners staan centraal. Thematische met onder andere een herplantplicht, "ambities voor toeristisch-recreatieve in het gebied, is waardevol voor het routes koppelen aan verhaallijn groene daken, afkoppelen ontwikkelingen zijn beperkt". De gevoel van identiteit, de dorpse sfeer erfgooiers hemelwaterafvoer en verminderen dorpse sfeer wordt versterkt door en landschappelijke waarden. De van verharding evenementen en tradities als de aanwezigheid van (historische) kermis en ‘dag van het werkpaard’ en boerderijen en weilanden wordt waar verbindt de mensen. mogelijk in stand gehouden. Om de dorpse en zelfs boerensfeer te behouden kunnen de jongeren ervoor kunnen zorgen dat de mooie dingen zoals de vrijwillige brandweer, kermis en de oranje vereniging kunnen blijven bestaan. I

In het Dorp en omgeving meer dan in de andere dorpsdelen is aandacht voor het behoud van boerenactiviteiten. Mensen waarderen bijvoorbeeld het eieren halen bij de boer. Locatie woningbouw onderzoek (2024)

10,7 ha argarisch graslandschap bij Achter Capitten / Goyergracht Noord wordt gunstig beschreven als mogelijk locatie voor nieuwe aanbouw.

n/a

Woonvisie Blaricum en Laren (2022)

Niewe exploitatie (op n/a landbouwgrond) wordt niet genoemd, wel wordt er ingegaan op een toename in sociale woningen

n/a

Beleidsvisie recreatie & toerisme Blaricum

Blaricum wordt gedefinieerd als een boerendorp, tegelijkertijd wordt er gesteld dat er behoefde is aan meer belevenis en oprechte ervaringen

n/a

Noodzakelijk om de balans tussen natuurbehoud en recreatie te waarborgen

recreatie en toerisme gericht op zowel inwoners als specifieke bezoekersgroepen, waarbij de leefbaarheid voor inwoners voorop staat

Blaricum’s beschermd dorpsgezicht en boerderijen worden als belangrijk cultureel erfgoed genoemd

Het beleid richt zich op kleinschalig de bedreiging van afnemende toerisme dat past bij het waterkwaliteit wordt erkent en er dorpskarakter, waarbij natuurgerichte wordt in gezet op natuurvriendelijke en culturele recreatie centraal staan waterrecreatie

Plan MER Noord-Holland Mileu Effect Rapportage

De agri-foodsector wordt gefaciliteerd bij de duurzame en economische ontwikkeling.

Natuurlijke processen zijn richtinggevend voor inrichting en beheer van nieuwe en bestaande natuurgebieden.

Nieuwe ontwikkelingen zijn zoveel mogelijk Versterken van het landschap als natuur-inclusief; Ecologische verbindingen onderdeel van het metropolitaan worden behouden en aangevuld systeem.

n/a

Het landgebruik en de waterpeilen worden in balans gebracht met de draagkracht van het veenweidegebied.

PPLG NH

Omschakeling naar kringlooplandbouw is nodig; Minder stikstikstofuitstoot

Een vitale en efficiënt geordende Op agrarisch gebied: aandacht voor bodem, behoud van organisch rijke boerenlandvogels dmv aanvalsplan grutto, landbouw- en natuurbodems, zo min kennisdeling weidevogelbeheer. mogelijk afdekking van de bodem en Binnen natuurgebieden: Uitbereiding NNN, herstel waar dat mogelijk is; versterking NNN en N-2000 door inzet op van laagveengebieden Co2 uitstoot en biodynamiek bodemdaling minimaliseren door waterpeil op tussen 20 en 40 cm onder maaiveld te houden; Water langer vasthouden op hogergelegen zandgronden;

n/a

Vernatting van laagveengebieden, ook om de uitstoot van CO2 te verminderen; Herstel en benutting van kwelstromen, zowel in de binnenduinrand als op de overgang van het Gooi naar de Vechtplassen.

n/a

Het diepe grondwater van de heuvelrug is vervuild

Onderzoek toekomstbestendige heuvelrug Negatieve impact op natuur, bodemdaling door ontwatering, gebrek aan toekomstperspectief

vermindering van sponswerking door verzuring van de heuvelrug moet worden tegengegaan

Verdroging, verzuring en vermesting natuur n/a op heuvelrug en flanken; versnippering van peilvlakken en isolatie van natuurgronden

Regeerprogramma Kabinet Schoof

ondernemers ondersteunen bij hun inspanningen om door te ontwikkelen en te innoveren, gericht op emissiereductie voor klimaat, natuur, water (inclusief kaderrichtlijn water), stikstof, geur en fijnstof.

Boeren beter belonen voor de diensten die ze leveren aan de maatschappij, bijvoorbeeld op het gebied van agrarisch natuurbeheer en biodiversiteit.

Onderdeel van de koerswijziging die uitspraak vanwe dede dit N.a.v. kabinetde voorstaat is dat Raad van State van 18 leest stikstofaanpak op en andere gaan schoeien is waarbij deze december internwe salderen baseren emissie in plaats van geenop optie meer. Voor elke depositie.

ruimtelijke ontwikkeling

natuurvergunning eendient bredeeen en vrijwillige te worden aangevraagd. beëindigingsregeling open voor Daarnaast de willen uitspraak in veehouders dieiszelf stoppen, bijvoorbeeld bij gebrek aan opvolging. de Greenpeace zaak ook geen gedwongen krimp van de helder: de urgentie voor het veestapel of gedwongen onteigening, kabinet om de transitie te extra aandacht aan jonge boeren

Voor Generatievernieuwing op het door agrarisch bedrijf ontwikkelen we een de aanleg van landschapselementen samenhangend maatregelpakket voor onze het vergroten van het aantal cultuurhistorie ondersteund. succesvolle bedrijfsopvolgingen binnen de familie, maar ook van overnames en bedrijfsstarts door bevlogen zij-instromers. In het GLB wordt gewerkt aan de nieuwe interventie ‘Samenwerken aan generatievernieuwing’ waarmee de kans wordt vergroot om agrarisch ondernemer te kunnen worden.

versnellen is hoger dan ooit

n/a

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/15628871/1