Natuurontwikkeling strekdam BM Bijlage Natuurontwikkeling strekdam

NATUURONTWIKKELING STREKDAM BLARICUMMERMEENT 08-09-2021

Aanleiding Gemeente Blaricum was voornemens om in het Gooimeer, ter hoogte van de strekdam bij de havenmonding drijvende woningen te realiseren. Dit voornemen is uiteindelijk niet doorgegaan. In plaats daarvan heeft de gemeente het plan om hier een kwaliteitsimpuls aan de natuur te realiseren. In afstemming met Rijkswaterstaat, als eigenaar van het gebied, is gekeken op welke wijze een impuls aan de biodiversiteit gegeven kan worden. Kaderrichtlijn water De strekdam ligt in het Gooimeer. Voor alle rijkswateren, zoals het Gooimeer, geldt dat deze zijn aangewezen als oppervlaktewaterlichaam in het kader van de Kaderrichtlijn Water (KRW). Dat houdt onder meer in dat voor deze wateren ecologische doelstellingen zijn geformuleerd. Het betreft doelen voor fytoplankton (voor niet-stromende wateren), waterplanten, macrofauna en vissen. Als waterbeheerder spant Rijkswaterstaat zich in om de ecologische doelstellingen te realiseren. De huidige ecologische toestand van de Randmeren-zuid, waar het Gooimeer onderdeel van is, is in de onderstaande tabel weergegeven. De gele kleur geeft aan dat de toestand matig is, groen is goed (uit: factsheets behorend bij het ontwerp Stroomgebiedsbeheerplan 2022-2027). Dit geeft aan dat er nog winst te halen is voor wat betreft macrofauna, waterflora en vis.

Kansen voor natuur Macrofauna zijn kleine waterdiertjes (ongewervelden) die onder water leven op de bodem van de rivier (of op structuren onder water). Sommige soorten zijn larven van vliegende insecten, zoals libellen of muggen, maar er zijn ook slakken, kreeftjes, wormen en tweekleppigen (bijvoorbeeld zoetwatermosselen). Welke soorten aanwezig zijn wordt in sterke mate bepaald door de waterkwaliteit en de aanwezigheid van onderwaterhabitats, zoals waterplanten, grind, zand, slib, etc. Daarom is macrofauna een goede indicator voor de ecologische toestand van een water. Doordat bossen en bomen grotendeels uit de meren zijn verdwenen en dode bomen en grote takken over het algemeen uit het water worden verwijderd, zijn deze natuurlijke structuren beperkt in het Gooimeer aanwezig. Door deze structuur weer terug te brengen door de verankering van dode bomen, ontstaat er meer afwisseling en habitats voor onder andere macrofauna. Ook vissen vinden hier schuilplekken, opgroeigebied voor jonge vis, voedsel (onder andere macrofauna) en paaiplekken. Dit werkt vervolgens ook weer door in de voedselbeschikbaarheid voor onder andere visetende watervogels. Wanneer her en der een tak boven water uitsteekt zal deze gebruikt gaan worden als rustplek voor vissende vogels zoals de aalscholver.

Door een meer geleidelijke overgang van de strekdam naar het water te realiseren ontstaan ontwikkelmogelijkheden voor riet en onderwatervegetatie. Riet en onderwatervegetatie biedt, net als bomen/takken, ook meer structuur in de waterkolom waar de biodiversiteit van zal profiteren. En wanneer het lukt om rietland van enige omvang te realiseren biedt dit ook broedgelegenheid voor rietvogels als de blauwborst, rietzanger en kleine karekiet. De strekdam zelf biedt kansen voor kale grondbroeders. Door de bovenzijde af te werken met grind of split wordt op kunstmatige wijze een onbegroeid pionierhabitat gecreëerd waar soorten als sterns en plevieren als visdief en kleine plevier een broedplek kunnen vinden. Aandachtspunt is wel dat predatoren als de vos de dam niet kunnen bereiken.

2

De Blaricumse Sluis

n

n

La

an

tje

va

n

Ka

n uij

n

Ka

ar

sg

ar

La

an

tje

st

ee

ge

n

r

Br

va

n

ve

n

Ka

O

va

n

tje

ar

sg

va

L

n aa

en

n uij

ar

en

tje

in

ei

an

e m ns oo pa nb Ja ote N

e pl

n

pl

PLANGEBIED La

L

n aa

tje

n va

Br

ni

om

ar

Ho

o gb

en

aa

ar

nl

f

va

ze

le

tje

er

te

an

id

ch

La

Zu

ed

e re

Su

sg

Va n

3

Het plangebied wordt begrensd door strekdam, sluis en vaargeul

PLANGEBIED

4

Bos en rietoever

CONTEXT

5

Bos en rietoever en basaltblokken en water

CONTEXT

6

Rietoever en basaltblokken en water en sluis

CONTEXT

7

CONTEXT

8

Bron: https://maps.noord-holland.nl/WebViewer/index.html?viewer=dataportaal

BEHEERSEENHEDEN

9

1600m2

400m2 100m2

-2.170

-2.020

-2.070

Totaal opp. ca. 45530 m2 -2.016

-2.004

+1.20 -1.875 -1.404 -1.287

-1.681

+1.20

-1.100

-1.008 -0.960

-1.414 -1.442

-1.269 -1.047

-1.321

-1.070

-1.002 -1.240

-0.30 2.90

-1.550

-1.097

-1.098

1.40

-1.400

-1.650

-1.510

-1.388

-1.190

-0.999

+1.20

-1.460

-1.300

-1.145

-0.926

-1.629 -1.530

-1.303

-1.170

-1.720

-1.682

-1.600

-1.444

-1.240

-1.735

-1.679

-1.537

-1.290

-0.995

-1.720

-1.610 -1.336

-1.911

-1.009

-0.80 1.50

-1.827

-1.130

2.50 1.60 2.94 1.20

5,2

3

+1

.30

+3

.00

+2

.97

+1

.28

+1

.16 +3

.06

+3

.02

BASISKAART MET HOOGTES

10

3.00 1.00

1.20+

1.00

1.00 1.00 1:4

1:4

0.50-

1.303-

1.336-

1.32-

1 1:

1: 1

0.40-

1.388-

1.4002.90NAP

3.00NAP

17 18,6

55,68

74,8

strekdam

natuurontwikkeling

30

vaargeul

3.00 1.00

1.20+

1.00

1.00 1.00 1:4

1:4

0.50-

1.303-

1.336-

1.32-

1 1:

1: 1

0.40-

1.388-

1.4002.90NAP

3.00NAP

17 55,68

74,8

3.00 1.00

1.20+

strekdam 1.00

1.00 1.00

1:4

1:4

0.40-

0.50-

1

3.00NAP

1.32-

1 1:

1:

30

0,3

18,6

natuurontwikkeling

1.303-

1.336-

1.388-

1.400-

vaargeul 2.90NAP

17 55,68

74,8

strekdam

natuurontwikkeling

vaargeul

3.00 1.00

1.20+

1.00

1.00 1.00 1:4

1:4

0.401

0.50-

1.303-

1.336-

1.32-

1.388-

1.400-

1

1:

1:

30

0,3

18,6

2.90NAP

3.00NAP

17 18,6

strekdam

55,68

74,8

3.00

natuurontwikkeling 1.00 1.00

1.20+

1.00 1.00 1:4

1:4

1:

3.00 1.00

1.20+

1.00 1:4

1.00 1.00 1:4

0.501.32-

1

1:

1:

1

0.40-

3.00NAP

1.32-

1

3.00NAP

vaargeul

0.501:

1

0.40-

30

DOORSNEDEN HUIDIGE SITUATIE

11

DOOD HOUT Dood hout is vooral nuttig voor de aquatische biodiversiteit, aangezien zij groeisubstraat, beschutting en voedsel voor de fauna bieden. Het gaat vooral om de structuur onder water en habitatvariatie. Belangrijkste randvoorwaarde is dat de bomen niet op drift mogen raken, ze nieuw habitat onder water creeeren en dat zoveel mogelijk natuurlijke materialen gebruikt worden. Hierbij kan rekening gehouden met het volgende: boomsoort, positie, methode voor het verankeren van de boom Wat de boomsoorten betreft, zou het optimaal zijn lokale soorten te kiezen, in de omgeving zien we veel essenbos en berkenbos. De bomen hebben bij voorkeur de volgende kenmerken: - ruwe schors - hard hout - mogelijke inheemse soorten - moeten niet gemakkelijk uitlopen. Dat kan vermeden worden door de boom geheel of gedeeltelijk onder water te plaatsen - diameter van de stam >40cm - mogelijke wortels en takken moeten aanwezig zijn (dat zou de biodiversiteit verhogen en extra beschutting bieden aan dieren)

- hout moet zoveel mogelijk onder het gemiddelde waterpeil liggen - om aantasting te voorkomen is het goed om de boom onder water te plaatsen. Met betrekking tot de verankeringsmethode zijn er 4 hoofdmethodes: 1) kettingen aan stalen H profielen of houten palen. 2) als de palen of profielen niet in de bodem kan worden geboord, dan is het mogelijk de stam (wortels en kroonzijde) te doorboren, deze aan kettingen en palen te bevestigen. De afstand tussen paal en stam moet ongeveer 12 m bedragen. 3) als de bodem te diep is, is het mogelijk gewichten, zoals betonplaten, te gebruiken om onder water te plaatsen. De afmetingen en het gewicht van dergelijke elementen zijn afhankelijk van de boom. 4) om erosie te voorkomen, kunnen de boomstammen in de grond worden geboord en in een cluster aan elkaar worden vastgeketend. In dat geval zijn er geen takken en wortels, dus minder kans op biodiversiteit.

Een belangrijke afweging is dat bij voorkeur bomen uit de omgeving worden toegepast en niet van heinde en verre. Bomen die goed werken zijn: eik, els, iep, populier, es. Essen komen in de omgeving veel voor, dus zou goed passen. Over hoe de boom te plaatsen: - buiten de vaargeul om veiligheidsredenen - niet dieper dan 2m i.v.m. lichtinval - de boom mag niet verder dan de ‘kribvoet’ of boven het talud uitsteken - beter een cluster van bomen dan alleenstaande bomen - takken stroomafwaarts gericht, zodat ze minder breken

DOOD HOUT

12

VERANKERING DOOD HOUT

13

REFERENTIES DOODHOUT ONDER WATER-VISSENBOS

14

REFERENTIES DOODHOUT BOVEN WATER

15

Fraxinus excelsior - Esboom

Eemnes Valse Bosje - essen bomen

Fraxinus excelsior in de wintertijd

Fraxinus excelsior - detail van de schors

Eemnes Valse Bosje - essen bomen

DOODHOUT BOOMSOORT

16

Bestaand riet Nieuw riet Doodhout. Afhankelijk van wat te krijgen is Te bedekken met grind om kale grondbroeders aan te trekken

+1.20

+1.20 0.05-

+0.30

+1.20

-0.30 +2.90

+1.50

5,2

3

+1.30

+3.

00

+2.

97 +1.

28

+1.16

+3.

06

+3.

02

PLANKAART

17

Te bedekken met grind om kale grond broedende sterns en plevieren aan te trekken

30 cm slib te voegen toe om riet te laten groeien

30 cm slib te voegen toe om riet te laten groeien

Te bedekken met grind om kale grond broedende sterns en plevieren aan te trekken

DOORSNEDEN

18