B&W RIB 25 april 2023 - Rapport Nationale ombudsman en Kinderombudsman Als de overheid niet thuis geeft

INFORMATIENOTA RAAD BLARICUM

Van

het college van B&W

Aan

Gemeente Blaricum - Gemeenteraad

Portefeuillehouder

Lanphen, J.

Informatie bij

L. Eisses, Beleidsmedewerker Sociaal Domein

Onderwerp Informeren over Rapport Nationale ombudsman en Kinderombudsman: ‘ Als de overheid niet thuis geeft’.

Portefeuillehouder Lanphen, J. Openbaar Ja Kennisnemen van 

Rapport Nationale ombudsman en Kinderombudsman: ‘ Als de overheid niet thuis geeft’.

Aanleiding (inleiding) De Nationale ombudsman en Kinderombudsman ontvangen met enige regelmaat klachten en signalen van zowel ouders als betrokken professionals over huisuitzettingen van gezinnen. De aard van deze signalen was de aanleiding om een landelijk onderzoek in te stellen. Het rapport omvat een aantal belangrijke conclusies en aanbevelingen voor zowel de minister van Volkshuisvesting en Ruimtelijke ordening en de colleges van burgermeester en wethouders van gemeenten. Deze raadsinformatiebrief informeert over dit advies en de implicaties die het heeft voor ons lokale beleid. Kernboodschap De belangrijkste aanbevelingen uit het rapport voor gemeenten zijn: 

Neem verplichtingen uit het mensen- en kinderrechtenkader als richtlijn voor huisuitzettings-processen.



Treedt preventief op tegen dakloosheid, door vroegsignalering van schulden Pagina 1 van 4



Laat een huisuitzetting alleen pas plaatsvinden als er zicht is op alternatieve huisvesting.



Bescherm ook tijdens het proces van huisuitzetting de ontwikkeling en het welzijn van kinderen.



Draag als gemeente opvang in het netwerk niet aan, omdat dit gezinnen in een onveilige situatie kan brengen.



Zorg voor een fatsoenlijke nabije woonvoorziening voor gezinnen die uit hun huis worden gezet.



Zet de tijdelijke sluiting van een woning op basis van de Wet Damocles in als laatste remedie.

Aan de hand van aanbevelingen, wordt hierna weergegeven wat er al gebeurd en welke uitdagingen er zijn.

Beleidsplan Bescherming en Opvang 2022-2025 In dit beleidsplan zijn verschillende maatregelen afgesproken die bijdragen aan het voorkomen en oplossen van (dreigende)dakloosheid van kwetsbare inwoners en gezinnen. In regionaal verband zijn al diverse maatregelen uitgewerkt, zoals tijdelijke interventiewoningen in Hilversum (Inbetweenplaces), het Keerpunt Zuid voor overlastgevende zorgmijders; Keerpunt Noord is in vergaande verkenning en zes units bij de Orchidee als kleinschalige woon initiatieven voor gezinnen; uitbreiding is in verkenning. Door de woning schaarste is het een uitdaging om alle maatregelen van het beleidsplan tot uitvoering te brengen. Daarnaast is uitstroom van beschermd wonen, een tijdelijke woonvoorziening of een maatschappelijke opvang naar een vaste woonruimte een complexe opgave. Beschermd wonen en maatschappelijke ondersteuning zijn sinds 1 januari 2021 taken die onder de verantwoordelijkheid van gemeenten vallen. Gemeenten hebben de taak gekregen te zorgen voor de opvang van psychisch kwetsbare personen in hun stad of dorp. Steeds vaker gebeurt dit in de wijk in plaats van in een GGZ-instelling, nu de trend is mensen met psychiatrische of verslavingsproblematiek zo lang mogelijk thuis te laten wonen. Deze ambulantiseringsopgave heeft ook invloed op de leefomgeving in de wijk.

Wanneer er sprake is van overlastgevende gedragingen, kan het gevoel van onveiligheid ontstaan bij omwonenden. Daarnaast neemt het aantal meldingen van verward gedrag toe en stijgt het aantal zorgmijders. Gemeenten staan hiermee voor een ingewikkelde uitdaging. Aanvullend plan van aanpak terugdringen dak en thuisloosheid 2021 Met het aanvullend plan van aanpak en de ontvangen rijksgelden in 2020 van €45,5 miljoen, hebben we een impuls kunnen geven aan het vorige beleidsplan Bescherming en Pagina 2 van 4

Opvang. De opgestarte projecten en plannen lopen ook nu nog door in de huidige regionale aanpak om dak en thuisloosheid aan te pakken. Het betreft hier onder andere vroegsignalering van schulden, doorontwikkeling van time-out voorzieningen, doorstart huisvesting maatschappelijke doelgroepen, uitbreiding ambulant team jongerenopvang en herstelteam t.b.v. jongeren, bewerkstelligen kleinschalige opvang en uitbreiden wonen met begeleiding. Dit betreft zowel een lokale aanpak, bijvoorbeeld door het inrichten van laagdrempelige spreekuren in de Malbak, Huis van Eemnes en het Brinkhuis. Ontwikkeling Plan van Aanpak Dakloosheid 2023 Eind 2022 presenteerde het kabinet een Nationaal Actieplan Dakloosheid ‘Eerst een Thuis’. Een meerjarige aanpak gericht op het voorkomen en terugdringen van

dakloosheid. Een aanpak waarbij niet de maatschappelijke opvang maar wonen met begeleiding het antwoord is. Dit kan gezien worden in het licht van een vervolg op het aanvullend plan van aanpak terugdringen dak en thuisloosheid uit 2021. Het Rijkt trekt voor dit actieplan ruim €65 miljoen uit. Het plan moet ervoor zorgen dat in 2030 dakloosheid in ons land is beëindigd. Het plan wordt in regionale samenwerking opgepakt. Huisvesting maatschappelijke doelgroepen Sinds april 2022 is in de Huisvestingsverordening van zowel regio Amersfoort als regio Gooi en Vechtstreek de bijzondere maatschappelijke doelgroep opgenomen. Deze groep heeft een voorrangspositie. Indien er sprake is van dak- en thuisloosheid waar minderjarige kinderen hun hoofverblijf hebben ontstaat recht op urgentie voor een sociale huurwoning. Daarnaast hebben we het instrument Huren Onder Voorwaarden (HOV). HOV is gericht op inwoners, waarbij sprake is (geweest) van slecht huurderschap in de zin van huurachterstand, ernstige overlast en/of vervuiling. Huisuitzettingen waar kinderen bij betrokken zijn worden vrijwel altijd voorkomen. Indien een inwoner om welke reden dan ook toch uit huis wordt gezet, dan bieden we in het kader van zorgplicht altijd een oplossing op maat.

Beleidsplan Schuldhulpverlening Het beleidsplan schuldhulpverlening omvat de aanpak vroegsignalering van schulden om betalingsachterstanden in een zo vroeg mogelijk stadium op te sporen. Hierbij ontvangen gemeenten signalen van beginnende betalingsachterstanden van woningcorporaties, nutsbedrijven en zorgverzekeraars. Met het huidige proces van vroegsignalering zijn er met name samenwerkingsafspraken met woningcorporaties en is geen zicht op ontruiming door executieverkoop van koopwoningen. Er is weinig bekend over de mate waarin dit plaatsvindt en hoe de verbinding gemaakt kan worden naar het sociaal domein. Met een verkenning naar het nieuwe beleidsplan, zou het uitbreiden van dit proces een onderdeel kunnen zijn. Zonder deze informatie wordt bij preventie van schulden een belangrijke en toenemende doelgroep gemist.

Pagina 3 van 4

Tot is het belangrijk om te noemen de BEL gemeenten door de inzet van hun budgetcoach zoveel mogelijk in het voorveld en in samenwerking met belangrijke partners zo vroeg mogelijk schulden proberen op te sporen. De budgetcoach krijgt ook een belangrijke plek in het leefstijlpunt. (ad 4) Toepassing Wet Damocles Bij toepassing van de Wet Damocles worden alle belangen meegewogen. Als er kinderen op het adres wonen telt dat zwaar mee in de afweging. Bij de toepassing van de Wet Damocles is het van belang dat met de juiste expertise en inspanningen, en de juiste grondhouding, er betekenisvolle consultatie is met gezinnen die uit hun huis dreigen te worden gezet. Consultatie van kinderen betekent dat er rekening gehouden wordt met hun ontwikkeling bij elk besluit dat in het proces van de huisuitzetting genomen wordt. Conclusie De BEL gemeenten zetten zich actief in om huisuitzettingen van inwoners te voorkomen. Dit doen we aan de hand van preventie, vroegsignalering van schulden en het verlenen van hulpverlening aan inwoners die het hard nodig hebben. Het is echter niet mogelijk om er in alle gevallen tijdig bij te zijn. Hiervoor zijn gemeenten ook afhankelijk van andere partijen die een signalerende functie hebben, de omgeving van inwoners en de hulpvrager zelf.

Gemeenten ontvangen niet in alle gevallen signalen van beginnende betalingsachterstanden, bij overlast is er niet altijd verbetering van gedrag en niet alle inwoners accepteren hulpverlening. In die gevallen waar een huisuitzetting onvermijdelijk is en waar kinderen bij zijn betrokken, is een vangnet ingericht die moet voorkomen dat ouders met kinderen daadwerkelijk dak- een thuisloos raken. Consequenties Het rapport geeft een aantal belangrijke aanbevelingen, die meegenomen zullen worden in verdere beleidsontwikkeling. Bijlagen 1. Rapport Nationale ombudsman en Kinderombudsman: ‘ Als de overheid niet thuis

geeft’.

Pagina 4 van 4