B&W RIB 21 februari 2023 - Integrale aanpak Gooiergracht Bijlage 1 Oplegnotitie 08-02-23 (1)

Oplegnotitie Gooiergracht

08-02-2023

Integrale aanpak Gooiergracht en opheffing Gemeenschappelijke Regeling Gooiergracht & Vijzelgemaal Eemmeer (GR GVE)

1

Inleiding

1.1

Aanleiding

De Gooiergracht wacht al lange tijd op een integrale aanpak. Hierbij gaat het onder andere om het klimaatrobuuster inrichten van de watergang, het schoner maken van de waterbodem door kwaliteitsbaggeren en het verbeteren van de fysieke leefomgeving. Door de ligging van de Gooiergracht in een grensgebied van twee waterschappen, twee provincies en drie gemeenten, de lange historie met verschillende juridische en bestuurlijke wijzigingen sinds 1960 én de aanwezigheid van een extra bestuurslaag in de vorm van de Gemeenschappelijke Regeling Gooiergracht en Vijzelgemaal Eemmeer (GR GVE) is er al lange tijd onduidelijkheid over de verdeling van taken en verantwoordelijkheden tussen de direct betrokken overheden. De gemeenten Blaricum, Laren en Eemnes en waterschap Amstel, Gooi en Vecht (WS AGV) hebben daarom de handen ineen geslagen om de Gooiergracht gezamenlijk en integraal aan te gaan pakken en de huidige complexe situatie te vereenvoudigen tot een heldere verdeling van eigendommen, taken en verantwoordelijkheden rond de Gooiergracht. Het opheffen van de Gemeenschappelijke Regeling is een noodzakelijke randvoorwaarde, omdat het voortbestaan van deze extra bestuurslaag de taakverdeling tussen partijen onnodig compliceert en vertroebelt.

1.2

Procesaanpak in drie stappen

Het opstellen van een gezamenlijke aanpak en het ontwarren van de bestuurlijke en inhoudelijke complexiteit doorloopt drie stappen: 1) Arrangeren: inventarisatie en analyse van de scope, de partijen en de afspraken; 2) Combineren: onderzoeken en afwegen van opties en besluitvorming, en; 3) Effectueren: uitkomsten vastleggen en besluiten opvolgen. Stap 1, Arrangeren, is door de BEL-gemeenten en WS AGV in 2020 afgerond. De uitkomsten hiervan zijn vastgelegd in het Rapport ‘Inventarisatie Gooiergracht’ (Sweco, 30 oktober 2020). Sindsdien is gewerkt aan stap 2, Combineren. De resultaten hiervan zijn beschreven in deze notitie en liggen nu voor als onderdeel van stap 3, Effectueren.

1/8

2

Stap 2 Combineren

2.1

De intentieverklaring als basis

De GR GVE, de gemeenten Blaricum, Laren en Eemnes en waterschap Amstel, Gooi en Vecht (WS AGV) hebben hun gezamenlijke doelstellingen voor stap 2, Combineren, vastgelegd in de ‘Intentieverklaring integrale aanpak Gooiergracht’. Deze hebben zij op 26 januari 2022 gezamenlijk ondertekend. De doelstellingen luiden: 1. Een door partijen gedragen visie en uitvoeringsprogramma voor de gewenste inrichting en landschappelijke inpassing van: de watergang Gooiergracht, de diverse inliggende kunstwerken en de oevers. 2. Het helder beleggen van taken en verantwoordelijkheden, in overeenstemming met de huidige inzichten in wet- en regelgeving, gebaseerd op tabel 5 in het rapport ‘Inventarisatie Gooiergracht’ d.d. 19 november 2020, het bestuurlijk vastgestelde Handboek Onderhoud Oppervlaktewater (BOWA, 2018) en het uitgangspunt dat de watergang de status ‘primaire watergang’ krijgt toegewezen. 3. De overdracht van eigendommen van de GR GVE naar de diverse betrokken partijen, gebaseerd op tabel 5 in het rapport ‘Inventarisatie Gooiergracht’ d.d. 19 november 2020.

2.2

Gezamenlijk doorlopen proces

Deze oplegnotitie en de bijbehorende bijlagen (‘Eindrapport Integrale aanpak Gooiergracht en, ‘Uitwerking overdracht van eigendommen van de GR GVE’) zijn het resultaat van het doorlopen proces in stap 2, Combineren. De documenten zijn opgesteld door een werkgroep bestaande uit vertegenwoordigers van de BEL-gemeenten, het waterschap en adviseurs van Sweco. Voor specifieke onderdelen zoals het toekomstig watersysteem en het gewenste wegbeheer zijn specialisten van gemeente en waterschap geraadpleegd.

3

Visie en uitvoeringsprogramma

3.1

Visie en uitvoeringsprogramma opgesteld

Voor het opstellen van de visie voor de gewenste inrichting en landschappelijke inpassen van de Gooiergracht is een analyse van het huidige en gewenste watersysteem en wegbeheer uitgevoerd. Ook zijn de ruimtelijke en landschappelijke elementen geanalyseerd. Focus voor de gewenste inrichting en uitstraling ligt op het behouden van de Gooiergracht als karakteristiek en historisch lijnelement. Bij de aanpassingen die nodig zijn vanuit de waterbodemsanering en het watersysteem wordt rekening gehouden met randvoorwaarden en opgaven van direct aanliggende gebieden en functies. De ambitie is hier om daarbij meerwaarde te creëren voor onder meer natuur en recreatie. De visie maakt onderdeel uit van de Eindrapportage (zie bijlage 1).

2/8

3.2

Omgevingsproces

De visie voor toekomstige inrichting van de Gooiergracht zoals toegelicht in de Eindrapportage (bijlage 1) bevat op dit moment de contouren van de voorgestelde inrichting. In de vervolgfase zal deze visie getoetst gaan worden in de omgeving en zal gekeken worden naar meekoppelkansen en de koppeling aan de nadere uitwerking van de waterbodemsanering.

3.3

(Financiële) afspraken vastleggen in Samenwerkingsovereenkomst Gooiergracht

Afspraken over de daadwerkelijke inrichting, financiering en de kostenverdeling zullen voortvloeien uit de nadere planuitwerking en het participatieproces. De kostenverdeling voor het realiseren van onderdelen zoals oevers, waterberging en dras/nat gebieden worden daarbij gebaseerd op de principes uit het bestuurlijk vastgestelde Handboek Oppervlaktewater (BOWA 2018). Elementen als het versterken van cultuurhistorische waarden en recreatieve functies kunnen wellicht deels gefinancierd worden uit (provinciale) subsidies. Mogelijk kunnen en willen andere overheden of partijen ook bijdragen. Het waterschap en de gemeenten zullen dit gezamenlijk op korte termijn gaan inventariseren. Het waterschap heeft reeds budget gereserveerd voor het voorbereiden en uitvoeren van de waterbodemsanering en het renoveren of vervangen van het vijzelgemaal danwel het realiseren van een alternatieve voorziening. De afspraken over het gezamenlijk realiseren van de opgaven voor de Gooiergracht en de bijbehorende financieringsafspraken worden uitgewerkt in een integraal, en door alle partijen gedragen, ontwerp en uitvoeringsplan. Dit wordt ter besluitvorming voorgelegd aan de besturen van het waterschap AGV en de BEL-gemeenten. Na de bestuurlijke vaststelling leggen de partijen de gezamenlijke uitvoering vast in een nog op te stellen samenwerkingsovereenkomst.

3.4

Opheffen overeenkomst GR GVE en het ZAG

In 1988 is een overeenkomst gesloten tussen GR GVE en het ZAG (thans WS AGV) over het beheer van de Gooiergracht, de stuwen en het eindgemaal en de verrekening van kosten. Deze overeenkomst dient in het kader van de thans gemaakte afspraken formeel te worden beëindigd.

4

Opheffen GR GVE en overdracht eigendommen

De Gemeenschappelijke Regeling Gooiergracht & Vijzelgemaal Eemmeer (GR GVE) van de gemeente Laren en Blaricum is destijds opgericht voor onder andere het verbeteren en het onderhouden van de Gooiergracht en het bijbehorende vijzelgemaal. De GR GVE is in dat verband eigenaar van diverse kadastrale percelen rond de Gooiergracht, stuwen, oeverbescherming, een vijzelgemaal, twee riooltoevoerleidingen, bruggen en een deel van de Capittenweg. Met het oog op het vereenvoudigen van de complexe eigendoms- en beheersituatie wensen de betrokken overheden de GR GVE op te heffen en de

3/8

eigendommen van de GR GVE te verdelen onder de gemeenten Blaricum, Laren en Eemnes en waterschap Amstel, Gooi en Vecht (WS AGV).

4.1

Liquidatieplan

Om de GR GVE op te heffen dient een besluit tot liquidatie te worden genomen door de gemeenteraden van Blaricum en Laren. Vervolgens dient het AB van de GR GVE een liquidatieplan vast te stellen. Het ontwerp liquidatieplan beschrijft alle onderwerpen die geregeld moeten worden om de rechtspersoon GR GVE te ontmantelen en beschrijft de bestuurlijke en ambtelijke verantwoordelijkheden bij de liquidatie. De GR GVE kan alleen worden opgeheven, indien de objecten en kadastrale percelen die formeel nog in eigendom zijn van de GR GVE worden overgedragen aan de gemeenten en het waterschap.

4.2

Overdracht eigendommen, verdeling taken en bevoegdheden

Voor het helder en eenduidig beleggen van taken en verantwoordelijkheden is geïnventariseerd welke objecten en percelen formeel nog eigendom zijn van de GR GVE. Vervolgens is besproken aan wie deze kunnen worden overgedragen. Bijlage 2 ‘Uitwerking overdracht van eigendommen van de GR GVE naar de diverse betrokken partijen’ bevat het voorstel voor de overdracht van eigendommen van de GR GVE. Dit voorstel is een logische uitwerking van het in 2018 bestuurlijk vastgestelde Handboek Onderhoud Oppervlaktewater (BOWA, 2018), het rapport ‘Inventarisatie Gooiergracht’ uit 2020 en het uitgangspunt dat de watergang de status ‘primaire watergang’ heeft. Het waterschap heeft de Gooiergracht inmiddels aangemerkt als primaire watergang. Met de overdracht van eigendommen, het opheffen van de GR GVE en de toekenning van de status primaire watergang ontstaat een voor alle partijen heldere en eenduidige verdeling van taken en verantwoordelijkheden. Voor extra duidelijkheid worden enkele complexere beheersituaties nader toegelicht in bijlage 2.

Op hoofdlijnen gelden de volgende afspraken voor de overdracht van het formele eigendom:  de watergang heeft de status ‘primair’ (is door AGV al geregeld)  peilregulerende kunstwerken: van GR GVE  naar: AGV  effluentleiding RWZI H’sum (vanaf Smeekweg): van GR GVE  naar: AGV  rioolaanvoerleidingen naar RWZI Blaricum: van GR GVE  naar: gemeenten en AGV  kadastrale percelen en de daarop/in gelegen (delen van) duikers en oevers1 en waterbodem2: van GR GVE  naar: gemeenten  bruggen: van GR GVE  naar: gemeenten  sanering waterbodem door AGV (is al in de planning opgenomen)

1

Dit betreft alleen die kadastrale percelen, en de daarop/in gelegen (delen van) duikers en oevers, die thans formeel eigendom zijn van de GR GVE. De oevers van de Gooiergracht liggen voor een groot deel op kadastrale percelen die in eigendom zijn van de aanliggende eigenaren (waaronder gemeente Eemnes); het eigendom van deze kadastrale percelen en oevers wijzigt niet. 2 Primaire watergangen hoeven geen eigendom te worden van het waterschap, en zijn/blijven in de praktijk meestal in eigendom van derden (gemeenten en/of particulieren).

4/8

4.3

Principes kostenverdeling overdracht eigendommen

Voorgesteld wordt de volgende principes te hanteren voor de overdracht van eigendommen vanuit de GR GVE naar de nieuwe eigenaren: 1. De koopprijs voor een kadastraal perceel en de daarop aanwezige kunstwerken en/of beschoeiingen bedraagt de symbolische prijs van 1 euro. De symbolische prijs van 1 euro geldt ook voor de overdracht van de stuwen en de gemeentelijke riooltoevoerleidingen naar de RWZI Blaricum; 2. Er vindt geen verrekening plaats van kosten voor onderhoud. Voor alle over te dragen objecten geldt dat zij reeds door de ontvangende partij worden onderhouden danwel dat er op het moment van overdracht geen sprake is van achterstallig onderhoud. De kosten voor het benodigde toekomstige onderhoud zijn voor de verantwoordelijke voor het onderhoud, zoals vastgelegd in onder andere de keur en het Handboek Onderhoud Oppervlaktewater (BOWA, 2018). De over te dragen stuwen worden binnenkort als gevolg van de waterbodemsanering volledig verwijderd.

5

Stap 3 Effectueren

Samengevat kan het volgende geconstateerd worden:       

De Gooiergracht is een cultuurhistorisch bijzonder lijnelement met een grote belevingswaarde dat aandacht verdient en het waard is om goed te onderhouden en op te waarderen; De bestaande opgaven maken een gezamenlijke, integrale aanpak noodzakelijk; Opheffen Gemeenschappelijk Regeling is een noodzaak vanwege vervallen bestaansrecht en de op dit moment contra productieve werking (het belemmert ontwikkelingen); Een goede verdeling van verantwoordelijkheden en eigendommen helpt het vervolgproces en maakt concretisering in planvorming mogelijk; Er is nu momentum aanwezig, het is nu goed voorbereid. Nu is de kans om het voor ‘eeuwig’ goed te regelen; Nu is er geld voor bodemsanering (dat vervalt bij langdurig uitstel); De verdere uitwerking moet in nauwe samenwerking met belanghebbenden worden uitgevoerd.

Om dit te kunnen effectueren schetsen we hieronder de benodigde besluitvorming en het daarna beoogde vervolgproces.

5.1

Besluitvorming korte termijn

De besluitvorming over het opheffen van de GR GVE, het herverdelen van de eigendommen en het vaststellen van de visie voor de Gooiergracht, verloopt als volgt: 1. Het AB van de GR GVE besluit om: a. De raden voor te stellen de GR GVE op te heffen per 31 dec 2023, b. in te stemmen met het voornemen tot voorleggen ontwerp liquidatieplan GR GVE aan de raden van Laren en Blaricum. 2. Het DB van de GR GVE besluit: a. het ontwerp liquidatieplan ter vaststelling voor te leggen aan AB GR GVE én daartoe ter zienswijze voor te leggen aan raden Laren en Blaricum (via B&W), tezamen met voorstel tot opheffing GR GVE.

5/8

3. A: Het DB van de GR GVE besluit: a. de in het “Eindrapport integrale aanpak Gooiergracht” geadviseerde plannen en fysieke maatregelen uit te werken tot een inrichtingsplan, in samenwerking met de andere partijen. b. de overeenkomst ‘Fundament voor samenwerking aanpak Gooiergracht’ aan te gaan en te ondertekenen. B+C: De colleges van Laren en Blaricum besluiten (ieder voor zich): a. hun raden voor te stellen: i. de GR GVE op te heffen, ii. wensen en bedenkingen op het ontwerp liquidatieplan mee te geven aan het AB van de GR GVE. b. de in het “Eindrapport integrale aanpak Gooiergracht” geadviseerde plannen en fysieke maatregelen uit te werken tot een inrichtingsplan, in samenwerking met de andere partijen. c. eigendommen van de GR GVE over te nemen op basis van de uitgangspunten en uitwerking zoals opgenomen in bijlage 2, onder het voorbehoud dat deze uitgangspunten en uitwerking door het AB van de GR GVE worden opgenomen in het door haar vast te stellen definitieve liquidatieplan. d. de overeenkomst ‘Fundament voor samenwerking aanpak Gooiergracht’ aan te gaan en te ondertekenen. e. haar raad over deze besluiten te informeren via een informatiebrief. D: Het college van Eemnes besluit: a. de in het “Eindrapport integrale aanpak Gooiergracht” geadviseerde plannen en fysieke maatregelen uit te werken tot een inrichtingsplan, in samenwerking met de andere partijen. b.

de overeenkomst ‘Fundament voor samenwerking aanpak Gooiergracht’ aan te gaan en te ondertekenen. c. enkele eigendommen van de GR GVE over te nemen op basis van de uitgangspunten en uitwerking zoals opgenomen in bijlage 2. d. haar raad over deze besluiten te informeren via een informatiebrief. E: Het DB van waterschap AGV besluit: a. de in het “Eindrapport integrale aanpak Gooiergracht” geadviseerde plannen en fysieke maatregelen uit te werken tot een inrichtingsplan, in samenwerking met de andere partijen. b. eigendommen van de GR GVE over te nemen op basis van de uitgangspunten en uitwerking zoals opgenomen in bijlage 2. c. de overeenkomst ‘Fundament voor samenwerking aanpak Gooiergracht’ aan te gaan en te ondertekenen. d. haar AB over deze besluiten te informeren via een informatiebrief. 4. Ondertekening van overeenkomst door portefeuillehouders. 5. De raden van Laren en Blaricum besluiten (ieder voor zich): a. de GR GVE op te heffen (incl. een datum van opheffing), b. hun wensen en bedenkingen op het ontwerp liquidatieplan mee te geven aan het AB van de GR GVE, en 6. Het AB van de GR GVE besluit de GR GVE te liquideren en daartoe het liquidatieplan vast te stellen. 7. Het DB van de GR GVE besluit: a. eigendommen van de GR GVE over te nemen op basis van de uitgangspunten en uitwerking zoals opgenomen in bijlage 2. Deze stappen zijn eveneens weergegeven in onderstaande tabel:

6/8

Tabel besluitvorming Partij 1 2 3

4 5

6 7

Besluit Besluit tot: in gang zetten liquidatie. Voorleggen aan AB, via college en raden: ontwerp liquidatieplan Besluit tot: - uitwerken visie en programma (allen) - Voorleggen aan raden: voorstel tot: opheffing GR GVE & ontwerp liquidatieplan (alleen Lrn en Blc) - overnemen eigendommen (allen, excl. DB GRGVE). Ondertekening overeenkomst door portefeuillehouders. Besluit tot: opheffing GR GVE & eventuele wensen en bedenkingen op ontwerp liquidatieplan. Besluit tot liquidatie GRGVE en vaststellen liquidatieplan. Besluit tot: overdracht eigendommen (alleen GR GVE ter uitvoering liq.plan).

GR GVE DB

AB X

Blaricum B&W

Raad

Laren B&W

Raad

Eemnes B&W

AGV DB

Beoogd besluit uiterlijk: 21 Feb 21 Feb

X X

X

X

X

X

28 Feb

X

X

X

X

X

8 Mrt

X

X Apr

X X

6

Vervolgproces

6.1

Juridische afwikkeling

Mei Mei

Na het bestuurlijk akkoord op de Eindrapportage, het Liquidatieplan en de Overdracht van eigendommen en beheertaken, kan de verdere juridische afwikkeling in gang gezet worden, waaronder de feitelijke liquidatie van de GR GVE en de notariële overdracht van eigendommen. Hierna kunnen het waterschap en de gemeenten vanuit hun vastgestelde verantwoordelijkheden de juiste rol vervullen in het vervolgproces van de uitwerking van het inrichtingsplan, samen met andere belanghebbende partijen.

6.2

Projectorganisatie vervolgproces

De vervolgstappen voor het uitwerken van de visie naar een uitgewerkt inrichtingsplan zijn opgenomen in het uitvoeringsprogramma zoals toegelicht in hoofdstuk 5 van de Eindrapportage (bijlage 1). Om het vervolgproces samen gestructureerd op te pakken zal een projectgroep worden samengesteld vanuit de BEL-gemeenten en WS AGV om de uitvoering samen vorm te geven. Deze projectgroep zal de landschappelijke visie verder uitwerken naar uiteindelijk een VO, DO en bestek in een participatieproces met de omgeving en in nauwe samenspraak met de projectgroep Sanering van WS AGV.

7/8

6.3

Planning: inrichting gereed voor 2030

Vanwege de subsidiebepalingen van de waterbodemsanering dient het gehele werk klaar te zijn vóór 2030. Dat betekent dat de BEL-gemeenten en WS AGV voortvarend aan de slag zullen moeten om het vervolgproces samen in gang te zetten zodat de uitvoering tijdig gerealiseerd kan worden.

6.4

Fundament voor verdere samenwerking

Om alle genoemde aspecten tijdig en in goede overeenstemming te kunnen realiseren is het behulpzaam dat de partijen de afspraken onderling vastleggen. Hiertoe is een overeenkomst ‘Fundament voor samenwerking aanpak Gooiergracht’ opgesteld.

7

Tot slot: Pilot Omgevingswet: optreden als één overheid

Gemeenten en waterschap wensen in het licht van de Omgevingswet bij de aanpak van de Gooiergracht op te treden als één overheid. Zij willen effectief samenwerken voor een goede omgevingskwaliteit met lage maatschappelijke kosten voor de inwoners en bedrijven. Dit vereist voor de aanpak van de Gooiergracht consensus over de feiten (wettelijke taken en verantwoordelijkheden) en een constructieve houding van partijen voor het oplossen van ’open eindjes’ binnen dit complexe vraagstuk. Het Dagelijks Bestuur van WS AGV ziet de aanpak Gooiergracht als een pilot in het kader van de Omgevingswet. In het totstandkomingsproces heeft daarbij de nadruk gelegen op het samenwerken van de BEL gemeenten en het waterschap AGV (Waternet) in de projectgroep. In de inhoud van de opgestelde documenten en de adviezen lag de focus op een eenduidige en logische verdeling van eigendommen, taken en verantwoordelijkheden tussen de daarvoor meest geëigende partijen. De belangrijkste ’lessons learned’ vanuit deze fase ‘uitvoering van de Intentieverklaring Gooiergracht’ zijn kort samengevat:  Maak keuzes en verdeel rollen en taken zodat deze het beste passen bij de maatschappelijke verantwoordelijkheden van elke partij. Dit vereist een ‘geven en nemen’ van beide kanten en een open en toekomstgerichte houding.

 Wees een goede samenwerkingspartner: zorg voor een evenwichtige verdeling van werkzaamheden binnen de samenwerking en kom afspraken tijdig na.  Trek samen op in het hele proces en bereid ook de ambtelijke en bestuurlijke besluitvorming samen voor.  Zet in op het verder optimaliseren van samenwerking en communicatie.

Bijlagen Bijlage 1

Eindrapport Integrale aanpak Gooiergracht

Bijlage 2

Uitwerking overdracht van eigendommen van de GR GVE naar de diverse betrokken partijen

8/8