S01a Regionaal beleidsplan Samen Dichtbij.pdf

Berg en Dal Gemeente Mooken Middelaar

Culemborg

Gemeente

Wijchen Gemeente

M

Neeríjnen1^

ìijmegen

SAMEN DICHTBIJ!

Gemeente Druten

Beleidsplan GGZ Beschermd Wonen Maatschappelijke Opvang 2018-2020

Gemeente West Maas en Waal

REGIO RIJK VAN NIJMEGEN EN RIVIERENLAND

Buren

gemeente

Neder-Betuwe

Gemeente

Beuningen

gemeente Ti el

Gemeente Lîngewaal

INHOUDSOPGAVE SAMENVATTING

3

OVERZICHT 25 VOORSTELLEN

4

1. INLEIDING 1.1 Achtergrond

6

1.2 Opbouw beleidsplan 1.3 Regio Nijmegen & Rivierenland 1.4 Financiële onzekerheid

4. IMPULS OP ALLE LEEFGEBIEDEN

6

4.1 Wonen

28

7

4.2 Werk en dagbesteding 4.3 Maatschappelijke participatie en

30

8 9

10

2.2 De transformatieopgave Beschermd

15

Wonen in scenario's

3. SLUITEND NETWERK 3.1 Wijkgerichte GGZ 3.2 18-/18+ 3.3 Vangnet en bemoeizorg: wat gaat er

18

20 20 23 24

goed en wat kan beter 3.4 Acute opvang - spoedig dichtbij

SAMEN DICHTBIJ!

34

10

2.1 De doelgroep in beeld

2.3 De transformatieopgave Maatschappelijke Opvang

33

sociaal netwerk 4.4 Inkomen en schuldhulpverlening

2. TRENDS EN TRANSFORMATIEOPGAVE

28

26

5. REGIONALE AFSPRAKEN EN FINANCIËN 36 5.1 Waarom samenwerken 5.2 Duurzame samenwerking 5.3 Financiering en inkoop

BIJLAGEN Bijlage 1 Tabel lokale uitvoeringsagenda

36 36 40 42 42

en verantwoordelijkheden Bijlage 2 Verslag werkconferentie Bijlage 3 Inspraakreacties

44

COLOFON

49

Dit is een uitgave van de 15 samenwerkende gemeenten in de regio's Rijk van Nijmegen en Rivierenland.

Tekst:

Regionaal bestuursteam

Foto's:

BW/MO iStockphoto

Lay-out: Mondtotmond reclame

Oktober 2017

SAMENVATTING De gezamenlijke gemeenten in Gelderland-Zuid willen de komende jaren een flinke beweging in gang

De 'wijkgerichte GGZ' is onze stip op de horizon

zetten om het Beschermd Wonen GGZ en de Maatschappelijke Opvang vergaand te transformeren.

waar we de tijd voor nemen, een periode van 15 jaar.

Kern van de verandering is ambulantisering: de zorg veel meer lokaal in dorpen en wijken en bij mensen

We volgen hierbij Dannenberg, die adviseert om voor de transformatie 15 jaar uit te trekken.

thuis organiseren. Nu zijn de meeste voorzieningen voor Beschermd Wonen (BW) en Maatschappelijke Opvang (MO) nog geconcentreerd in Nijmegen en Tiel. De transformatie is geen bezuiniging. Met begeleiding en behandeling in de thuissituatie kunnen ook mensen met psychische beperkingen zoveel mogelijk hun eigen leven leiden, want mensen met psychische kwetsbaarheid hebben in de

De belangrijkste opgave is om de instroom in Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang te beperken. Áls mensen instromen worden bij aan­ vang herstelgerichte uitstroomdoelen afgesproken op alle leefgebieden. Tegelijkertijd beseffen we

basis dezelfde wensen en levensbehoeften als ieder ander: zelfstandigheid, zingeving, waardevolle

dat mensen niet volledig 'maakbaar' zijn. We zullen

contacten met familie en vrienden, leuke vrijetijdsbesteding en werk of onderwijs.

te allen tijde zorgen voor een vangnet, ook in de vorm van acute (crisis)zorg. Op dat punt werken we

Met de verschuiving van intramurale naar ambu­

Op dit moment hebben we in regio Rijk van Nijmegen

in het kader van de Sluitende aanpak voor mensen

lante zorg in wijken en dorpen ontstaan ook meer

en Rivierenland (Gelderland-Zuid) ongeveer 1.000

met psychische kwetsbaarheid aan verbetering van

mogelijkheden voor vroegsignalering. Zo kunnen

plekken voor Beschermd Wonen en 200 binnen de

de crisiszorg en passend vervoer om te voorkomen

korte(re) lijnen ontstaan tussen zorgverleners,

Maatschappelijke Opvang. Wij hebben het Trimbos­

dat mensen onnodig in een politiecel of -busje

vrijwilligers en professionals als buurtbeheerders,

instituut gevraagd om scenario's op te stellen voor

terecht komen.

wijkagenten en leerkrachten, die samen de ogen

de ambulantisering van Beschermd Wonen. Los van

en oren van de wijk vormen. We sluiten aan bij de

het handhaven van de huidige situatie (scenario 1)

lokale netwerken die al bestaan in dorpen en

hebben zij in scenario 2 een verschuiving van intramu­

is veelvuldig aandacht gevraagd voor het gegeven

wijken en bouwen deze netwerken verder uit.

rale naar ambulante ondersteuning van 25 tot 30

dat zelfstandig wonen niet voor iedereen is weg­

aangegeven en in het meest vergaande scenario 3

gelegd. Een aantal citaten uit één van de inspraak-

Een belangrijke inspiratiebron voor onze ambitie is

een verschuiving van ruim 50 ^). Dit laatste scenario

reacties:

het advies van de Commissie Dannenberg 'Van

betreft 'geïntegreerde GGZ' in wijken en kernen.

Beschermd Wonen naar Beschermd Thuis' (2015),

Dit impliceert niet alleen omvorming van beschermd

"Het idee dat ik alles zelf zou moeten doen en ik

een advies dat uit drie delen bestaat:

wonen naar begeleiding en behandeling thuis, maar

op niemand terug kan vallen als ik een mindere dag

1) zorg voor sociale inclusie,

ook de opzet van intersectorale teams met een mix

heb, beangstigt me. Ik kan erg angstig worden

2) maak alle gemeenten verantwoordelijk voor

van begeleiding, behandeling en ook bijvoorbeeld

van alleen het idee al, wat weer kan maken dat ik

Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang en

re-integratie en ervaringsdeskundigheid. Essentieel

passief op de bank ga zitten en niet meer tot enige

3) werk samen als regiogemeenten.

onderdeel is 24-uursbereikbaarheid.

actie kan komen''.

BELEIDSPLAN GGZ I 2018-2020 I REGIO RIJK VAN NIJMEGEN EN RIVIERENLAND

Tijdens de werkconferentie en in inspraakreacties

3

"Als ik teveel gedachtes en/of stemmen in mijn

verlening en inkomensondersteuning.

hoofd heb, heb ik soms zoveel moeite met concen­

Ook voldoende mogelijkheden voor

treren dat ik mijn taken op de verkeerde manier

inloop, contact en participatie (maatjes-

uitvoer. Bijvoorbeeld: ik doe de was en zet het

projecten, inclusieve sportverenigingen,

verkeerde programma aan, vergeet het gasfornuis

etc.) mogen niet ontbreken.

uit te zetten." We hechten aan regionale samenwerking. "Het motiveert mij om in mijn dagritme te blijven

Er is nu sprake van concentratie van voor­

en niet 's nachts te leven."

zieningen. Een zorgvuldige ambulantisering kunnen we alleen samen vormgeven. BW en

"Ik me geen raad met de dag weet en ik even kort

MO-plekken kunnen pas worden afgebouwd

een babbeltje kan maken met mijn huisgenoten

als lokale voorzieningen zijn opgebouwd.

waardoor ik de dag toch kan starten".

Het geld volgt de inhoudelijke ontwikkeling.

We willen benadrukken dat er altijd aanbod van

zover mogelijk gezien de financiële onzeker­

Beschermd Wonen en opvang zal blijven. Niemand

heden, een voorstel formuleren tot een financieel

zal worden gedwongen om zelfstandig te wonen,

verdeelmodel dat recht doet aan de beweging

zeker niet als mensen dit niet aan kunnen. De

die we in gang willen zetten. Tot 2020 handhaven

scenario's zijn richtinggevend, geen blauwdrukken. Hoeveel plekken uiteindelijk precies nodig zijn, zal

we de centrumgemeente-constructie en geven

gaandeweg moeten blijken. Hoe dan ook, we breken

gezamenlijk vaststellen van dit beleidsplan en

geen plekken af als de ambulante hulp nog niet is

hieruit voortvloeiende uitvoeringsagenda's.

uitgebreid.

Andere constructies, zoals een gemeenschappe­

Een regionale financiële werkgroep gaat, voor

VOORSTELLEN

we de samenwerking vorm via overleg en het

lijke regeling, werken bureaucratie in de hand. De ambulantisering gaat niet alleen over zorg.

1. Scenario 3 "Geïntegreerde GGZ in de wijk" is

Allereerst is passende en betaalbare woonruimte

Wat betreft de toegang willen we op korte

het toekomstperspectief dat we in een periode

een belangrijke voorwaarde. Hiertoe dienen alle

termijn toe naar één centrale toegang voor

van 15 jaar willen bereiken. In 2020 is als tussen­

gemeenten prestatieafspraken te maken met

Beschermd Wonen en Maatschappelijke Op­

stap scenario 2 "Intensivering ambulante

woningcorporaties, onder meer over diverse

vang die uitgaat van brede vraagverheldering

opbouw" bereikt.

woonvarianten (trainingshuizen, geclusterd wonen,

en herstelgericht werken. Op lange termijn,

goedkope woonunits voor jongvolwassenen, etc.)

als de ambulantisering op gang is gekomen,

en bijzondere bemiddeling. Minstens zo belangrijk

willen we bezien of de toegang van

van Beschermd Wonen, inkoopafspraken maken

is dat mensen in alle gemeenten kunnen rekenen

en financiële prikkels inbouwen gericht op

op hulp bij het vinden van werk (o.a. IPS) of dag­

Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang geïntegreerd kan worden in de

besteding en (een aanspreekpunt voor) schuldhulp­

sociale teams en lokale loketten.

sensitief werken.

4

2. In het kader van de bestuurlijke aanbesteding

ambulantisering (scenario 2 en 3) en cultuur-

3. Centraal coördinatiepunt Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang inrichten per sub-regio.

13. Standaard gebruik crisiskaart, realisatie Inter­ ventieteam 2.0 en multidisciplinaire beoordelings-

baarheid - Spoedig dichtbij).

Maatschappelijke Opvang - sociale teams/ loketten - toepassing kantelingsprincipes.

voor lokale inkleuring.

kamer/gebundelde crisiszorg en passend vervoer (Sluitende aanpak psychische kwets­

4. Versterking samenwerking Beschermd Wonen/

19. Opzet regionale inclusiecampagne met ruimte

20. Iedere gemeente zorgt voor een contact­ persoon inkomen ã schuldhulpverlening voor mensen die uitstromen uit Beschermd Wonen

14. Regionaal ontwikkelprogramma Weer thuis met

en Maatschappelijke Opvang.

afspraken over realisatie meer woonvarianten 5. Tiel en Nijmegen als centrale locaties voor opvangvoorzieningen behouden - geen uit­ breiding - werken vanuit herstelgerichte visie.

(trainingshuizen, woonunits jongvolwassenen,

21. Iedere gemeente zorgt voor korte lijnen tussen

etc.), bijzondere bemiddeling, spreiding en

inkomensondersteuning ã schuldhulpverlening

leefbaarheid - hieraan gekoppeld prestatieaf­

en de wijkgerichte GGZ.

spraken tussen gemeenten en woningcorporaties. 6. Tussenvoorzieningen in beide sub-regio's uitbreiden.

22. Een signaleringsnetwerk schulden in elke 15. Alle mensen met (psychische) kwetsbaarheid

gemeente.

hebben duurzaam (beschut/begeleid) werk, 7. Iedere gemeente beschikt over een gereedschaps­ kist 'wijkgerichte GGZ': sluitend professioneel

zinvolle dagbesteding, of zitten in een opleidings- of leer-werktraject.

netwerk, nauwe samenwerking met informeel netwerk, casemanagement, voldoende ontmoetingsmogelijkheden.

23. Voor de uitvoering (inkoop, contractmanagement, kwaliteit ã handhaving, toegang, verantwoording) van Beschermd Wonen en Maatschappelijke

16. De regionale werkbedrijven bieden een gevarieerd scala aan instrumenten aan om

Opvang tot 2020 Nijmegen als centrum­ gemeente aan te wijzen.

kwetsbare groepen toe te leiden naar 8. Iedere sub-regio beschikt over time-out-

(begeleid of beschut) werk.

voorziening(en). 9. Iedere sub-regio beschikt over een signaalpunt (gekoppeld aan Wvggz).

24. Een financiële regionale werkgroep de op­ dracht geven om met een voorstel te komen

17. Behandeling en begeleiding worden zo snel

voor gezamenlijke financiering van Beschermd

mogelijk gecombineerd met toeleiding naar

Wonen en Maatschappelijke Opvang na 2020,

(beschut/begeleid) werk of dagbesteding.

inclusief een rekenmodel waarin de gevolgen van de ambulantisering per gemeente zijn

10. Iedere gemeente beschikt over een lokaal zorgnetwerk voor multi-probleemhuishoudens.

18. Iedere gemeente beschikt over een divers participatieaanbod voor mensen met (psychische) kwetsbaarheid: steunpunt mantelzorgers,

11. Op basis van analyse een verbetertraject opzetten voor nazorg ex-gedetineerden. 12. Borging regionale aanpak zorgketen prostitutie.

verwerkt. 25. Opzet van gezamenlijke regionale monitoring

toegankelijke voorzieningen (Uniek sporten en

- kwalitatief (genomen acties, uitbreiding activi­

toegankelijke wijkactiviteiten, bijvoorbeeld),

teiten, voorzieningen en samenwerkingsvormen)

maatjesproject(en), zingevingsactiviteiten,

en kwantitatief (afbouw intramurale zorg parallel

inloopvoorzieningen en dagbesteding.

aan opbouw ambulante zorg).

BELEIDSPLAN GGZ I 2018-2020 I REGIO RIJK VAN NIJMEGEN EN RIVIERENLAND

5

INLEIDING 1.1 ACHTERGROND Al sinds 1994 zijn centrumgemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van en regie op (Maat­ schappelijke) Opvang, bemoeizorg, collectieve preventie GGZ en verslavingszorg voor alle inwoners uit de centrumgemeenteregio. In de Wmo van 2007 werden deze taken expliciet verankerd in de vorm van prestatievelden. Met de nieuwe Wmo van 2015 is Beschermd Wonen GGZ hier vanuit de AWBZ aan toegevoegd, samen met begeleiding en dagbesteding als lokale Wmo-taak voor alle gemeenten. Beschermd Wonen betreft ondersteuning en (tijdelijk)

De regionale visie is in essentie: herstel en

verblijf voor mensen die vanwege ernstige psychische

participatie van mensen met een psychische

en psychosociale problematiek tijdelijk niet zelf­

kwetsbaarheid in de eigen omgeving. We streven

standig kunnen wonen. Sinds de transitie in 2015

er naar dat mensen zo lang mogelijk zelfstandig

hebben wij de nadruk gelegd op zorgcontinuïteit

kunnen blijven wonen door vergroting van zelf-

en het zorgen voor een zachte landing in de Wmo. Dit hebben we gedaan vanwege de kwetsbaarheid

Wanneer verblijf in Maatschappelijke Opvang of

van de doelgroep en het overgangsrecht dat tot

Beschermd Wonen noodzakelijk is, wordt dit altijd

2020 van toepassing is op een grote groep zittende

geboden. Van tijdelijke aard waar dat kan, van

cliënten. Nu zijn we toe aan de transformatie waar­

langere duur als dat moet.

regie, samenredzaamheid en participatie.

bij we geholpen worden met het advies van de commissie Dannenberg "Van Beschermd Wonen

De uitgangspunten vragen om een trendbreuk.

naar Beschermd Thuis" (2015) waarin herstel en

Temeer omdat de druk op Beschermd Wonen en

participatie centraal staan. In de startnotitie, waar

Maatschappelijke Opvang toeneemt.

dit beleidsplan op voortborduurt, hebben wij dit

De doelgroep die zich meldt, vraagt om zwaardere

advies vertaald in de volgende vier uitgangspunten:

zorg. Tegelijkertijd heeft ambulantisering van de

1. Zo zelfstandig mogelijk

lichtere zorgzwaartepakketten niet geleid tot een

2. Realisatie van een ondersteuningscontinuüm

afname van het aantal indicaties voor Beschermd

3. Meer participatie en inclusie

Wonen. Verhoudingsgewijs gaat relatief veel

4. Het belang van ervaringsdeskundigheid en

Wmo- budget naar een kleine groep kwetsbare

sociaal netwerk

6

mensen.

BELEIDSPLAN GGZ I BESCHERMD WONEN I MAATSCHAPPELIJKE OPVANG 2018-2020

1.2 OPBOUW BELEIDSPLAN Het beleidsplan begint met de beschrijving van de uitgangssituatie, hoe het gewenste ambulantiseringsscenario eruitziet en wat met name het voorkeurs­ scenario betekent voor de samenwerking met betrokken partijen en de lokale infrastructuur (hoofdstuk 2). In hoofdstuk 3 beschrijven we de diverse onderdelen van een sluitende keten: van wijkgerichte GGZ tot een sluitend vangnet. Omdat alles wat in een mensenleven gebeurt het herstel van mensen bepaalt, geven we in hoofdstuk 4 aan welke extra impulsen nodig zijn op de diverse leef­ gebieden. We zijn er niet met enkel het omzetten van Beschermd Wonen naar begeleid wonen. Tot slot gaan we in op de regionale samenwerking als gemeenten tot 2020. Vragen als wat doen we lokaal en wat doen we regionaal, in welke vorm gaan we samenwerken, hoe gaan we het financieel organiseren, wat spreken we af in het kader van de spreiding van voorzieningen en de uitstroom en hoe regelen we de toegang (centraal of decentraal)

HERSTEL EN PARTICIPATIE

komen in het laatste deel van het beleidsplan aan bod (hoofdstuk 5).

VAN MENSEN MET EEN Het beleidsplan is in gezamenlijkheid tot stand

PSYCHISCHE KWETS

gekomen: - De totstandkoming van het beleidsplan is begeleid

BAARHEID IN DE EIGEN

door een regionale werkgroep en bestuursteam met vertegenwoordigers van de gemeenten in

De inhoudelijke transformatie gaat daarnaast

OMGEVING

regio Rivierenland & Nijmegen.

gepaard met de beoogde doordecentralisatie van

- Op 29 mei 2017 vond een regionale raads-

Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang in

informatiebijeenkomst plaats in Druten.

2020 van centrumgemeenten naar alle gemeenten.

BELEIDSPLAN GGZ I 2018-2020 I REGIO RIJK VAN NIJMEGEN EN RIVIERENLAND

- Het programmateam en de stuurgroep Sluitende

7

aanpak psychische kwetsbaarheid hebben feedback gegeven op de startnotitie en concepten van het beleidsplan. Culemborg

Buren

- Op 6 september 2017 heeft een werkconferentie plaatsgevonden, waarbij we met ervarings­ deskundigen, diëntvertegenwoordigers, zorgaan­

Geldermalsen

bieders en andere partijen in gesprek zijn gegaan over belangrijke bespreekpunten en dilemma's.

Lingewaal

West Maas Neerijnen

Het verslag van deze werkconferentie is als bijlage toegevoegd. Het was een constructieve en ener­ gieke bijeenkomst, waarbij benadrukt werd dat voor een aantal mensen beschermde woonvormen nodig blijven en dat de ambulantisering alleen

Mook en Middelaar

kan slagen als aan een aantal voorwaarden is voldaan: voldoende ontmoeting, divers woonaanbod, voldoende onplanbare zorg en investeren

Figuur 1. Regio Nijmegen S Rivierenland

in ervaringsdeskundigheid. Hiervoor is samenwerking met onder meer zorg­ verzekeraars, zorginstellingen en woningcorporaties

Daarnaast leggen we in dit plan verbindingen met

nodig. Acceptatie van psychische kwetsbaarheid

de Sluitende aanpak Gelderland-Zuid voor mensen

gemeente is materieel verantwoordelijk voor de taken en heeft een regierol hierin. In de regio

in de samenleving is misschien nog wel de

met psychische kwetsbaarheid (2017) en het Uit­

Nijmegen en Rivierenland is gemeente Nijmegen

grootste opgave.

voeringsplan 2016 Wonen, Wonen & Zorg, Woon-

de centrumgemeente. Per 2020 worden Beschermd

- We hebben iedereen de gelegenheid gegeven om

ladder Rivierenland. Het beleid met betrekking tot

Wonen en Maatschappelijke Opvang (exclusief

tot september 2017 schriftelijk te reageren op de

vrouwenopvang en huiselijk geweld valt niet onder

vrouwenopvang) lokale taken, waarmee de regie,

inspraakversie. Hier hebben 17 instellingen en

de scope van dit beleidsplan, hiervoor is separaat

uitvoeringsverantwoordelijkheid en het budget

(leden van) Wmo adviesraden gebruik van gemaakt.

de Regionale aanpak Huiselijk geweld en Kinder­

overgaan naar alle gemeenten. Daarmee verdwijnt

Alle insprekers krijgen een schriftelijke reactie

mishandeling regio Gelderland-Zuid 2017-2020

de formele centrumgemeenteconstructie; deze

en op een aantal punten is het plan aangepast

vastgesteld in 2016.

blijft wel behouden voor de vrouwenopvang.

en aangevuld naar aanleiding van de inspraak-

De decentralisatie kan echter niet zonder stevige

reacties.

regionale samenwerking zoals we in hoofdstuk 5

Gezien de breedte van dit plan, vervangt het de

1.3 REGIO NIJMEGEN & RIVIERENLAND

duidelijk zullen maken. Eind 2016 hebben alle gemeenten kenbaar moeten

volgende plannen: - Het stedelijk kompas (Maatschappelijke Opvang)

Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen

maken in welk regioverband zij gaan samenwerken

- De Regiovisie OGGZ 2013-2017

zijn nu nog centrumgemeentetaken. De centrum­

na 1 januari 2020. In onze regio hebben 15 van de

8

BELEIDSPLAN GGZ I BESCHERMD WONEN I MAATSCHAPPELIJKE OPVANG 2018-2020

16 gemeenten van de huidige regio aangegeven

invoering, een 'ingroeipad'. De verwachting is dat

als regio samen te willen blijven werken. Dat zijn

bij de meicirculaire in mei meer duidelijkheid komt

de gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Buren,

over de invoering van het objectief verdeelmodel.

Culemborg, Druten, Geldermalsen, Heumen,

Het is de vraag of 2020 haalbaar is als startjaar

Lingewaal, Mook en Middelaar, Neder- Betuwe,

voor het objectief verdeelmodel, omdat eerdere

Neerijnen, Nijmegen, Tiel, West Maas en Waal en

pogingen van het Rijk om tot een objectieve verde­

Wijchen. Gennep heeft besloten om bij de regio

ling van deze middelen te komen, hebben gestuit op

Noord Limburg aan te sluiten vanwege een betere

veel weerstand van een aantal centrumgemeenten

beleidsmatige aansluiting op de andere vlakken op

vanwege de grote financiële gevolgen. De gevolgen

het sociale domein. Per 1-1-2017 telt onze regio

zijn voor ons op dit moment niet in te schatten, maar

522.474 inwoners.

we verwachten dat een objectief verdeelmodel ongunstig zal uitpakken vanwege het verhoudings­

Voor en na 2020

gewijs grote aantal zorginstellingen en voorzieningen

Dit beleidsplan strekt zich uit tot ver voorbij 2020.

dat wij historisch hebben. Op dit moment zit regio

Voor het scenario 3 "Wijkgerichte GGZ" (hoofdstuk 2)

Nijmegen met het budget 12 Vo boven het landelijk

trekken we zo'n 15 jaar uit en hebben we tot pakweg

gemiddelde per inwoner; uitgaand van dit

2030. Tot 2020 zetten we de beweging richting

gemiddelde zouden we uitkomen op een

wijkgerichte GGZ in gang. Met als resultaat dat in

korting van ê 6 miljoen euro.

2020 scenario 2 is bereikt. Hieraan is verbonden dat in 2020 in alle gemeenten een sluitend netwerk

Daarnaast komt vanaf 2018 een aantal cliënten

(hoofdstuk 3) en impulsen op de verschillende

over van de Wet langdurige zorg (Wlz) naar de

leefgebieden (hoofdstuk 4) zijn gerealiseerd, in

Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), in

aansluiting op de bestaande infrastructuur. Tot

onze regio een relatief hoog aantal, waarvoor we

minimaal 2020 houden we de centrumgemeente-

in 2018 volledig worden gecompenseerd en in

functie in stand.

2019 gedeeltelijk. Tot slot is het voor de langere termijn nog onzeker of de Wlz toegankelijk blijft voor mensen met een psychiatrische grondslag

1.4 FINANCIËLE ONZEKERHEID

en wat hiervan de financiële gevolgen zullen zijn.

Met de doordecentralisatie van de taken Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang in 2020, gaan we ook over naar een geïntegreerd objectief verdeelmodel1; nu worden de budgetten nog historisch verdeeld. Met het oog op een soepele overgang zal gekozen worden voor een gefaseerde

1

bij een objectief verdeelmodel wordt het landelijk budget onder

gemeenten verdeeld op basis van de verwachte ondersteuningsbehoefte

IN EEN GEMEENTE, VOORSPELD OP BASIS VAN OBJECTIEVE MAATSTAVEN ZOALS DEMOGRAFIE, DE SOCIAAL-ECONOMISCHE SITUATIE EN DE GEZONDHEID VAN DE INWONERS VAN EEN GEMEENTE.

BELEIDSPLAN GGZ I 2018-2020 I REGIO RIJK VAN NIJMEGEN EN RIVIERENLAND

jfFţļìl

TRENDS EN TRANSFORMATIEOPGAVE 2.1 DE DOELGROEP IN BEELD Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen vertonen veel raakvlakken met elkaar en de transformatieopgave is hetzelfde. We zien dat Maatschappelijke Opvang voor een aantal mensen een opstap naar Beschermd Wonen is. Ze hebben echter wel ieder een eigen achtergrond en organisatie vanwege onder meer het feit dat Beschermd Wonen pas recentelijk is overgedragen aan gemeenten. Daarom omschrijven wij de doelgroepen, voorzieningen en transformatieopgave in dit hoofdstuk nog ieder apart. Ons streven is echter dat het onderscheid tussen Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang vervaagt. In ons toekomstbeeld is dit onderscheid vervangen door uiteenlopende woonvarianten met flexibele herstelgerichte ondersteuning.

BESCHERMD WONEN

- gericht op het bevorderen van het psychische en

Beschermd Wonen GGZ/Wmo is bedoeld voor personen met ernstige psychiatrische aandoeningen (EPA) die niet in staat zijn zich op eigen kracht of met ondersteuning van het sociale netwerk te handhaven in de samenleving.

psychosociaal functioneren - gericht op stabilisatie van een psychiatrisch ziektebeeld (inclusief verslaving) - gericht op het voorkomen van verwaarlozing of maatschappelijke overlast - gericht op het afwenden van gevaar voor de

"In de Wmo 2015 wordt Beschermd Wonen nu als volgt omschreven:

cliënt of anderen - bestemd voor personen met psychische of psycho­

- wonen in een accommodatie van een instelling of een wooninitiatief

sociale problemen, die niet in staat zijn zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving.

- met daarbij behorende toezicht en begeleiding, gekenmerkt door 24-uurs beschikbaarheid - gericht op het bevorderen en herstel van zelfred­ zaamheid en participatie

10

Het arrangement Beschermd Wonen is vaak een 'all-inclusive' pakket: wonen, hotelmatige voor­ zieningen, eten/drinken, begeleiding, persoonlijke

BELEIDSPLAN GGZ I BESCHERMD WONEN I MAATSCHAPPELIJKE OPVANG 2018-2020

verzorging, welzijnsactiviteiten en dagbesteding.

2014

1-1-2015

1-1-2016

1-5-2016

13-6-2017

1.140

1.175

1.166

1.192

1.197

Bij Beschermd Wonen gaat het dus niet alleen om wonen, eten en verzorging, maar ook om begelei­

Aantal mensen

ding en daginvulling. Behandeling valt buiten

Waarvan ZIN

-

923

906

906

936

Beschermd Wonen. Van oudsher waren het door­

Waarvan PGB

-

252

260

286

261

gaans gemeenschappelijke woonvormen, maar tegenwoordig wonen cliënten ook veel in geclus­

Tabel 2.1: Aantal indicaties - Zorg In Natura (ZIN) en PGB

terde eenpersoonswoningen. Daarnaast verzilvert een (klein) deel van de cliënten de indicatie in zorginstellingen die niet specifiek gericht zijn op Beschermd Wonen GGZ, zoals verpleeghuizen.

Verzilvering

de Beschermd Wonen-cliënten betreft jongvol­ wassenen: bijna een kwart van de geïndiceerde

Om allerlei redenen wordt de zorgindicatie niet

mensen valt in de leeftijdscategorie van 19-24 jaar

altijd (volledig) gebruikt, oftewel 'verzilverd',

Het aantal mensen met een beschikking voor

en ruim een derde van de geïndiceerde mensen is

bijvoorbeeld omdat mensen verhuizen of vanwege

Beschermd Wonen ligt in onze regio de afgelopen

jonger dan 30. De leeftijdsverdeling is zichtbaar in

andere veranderingen in de situatie van mensen. In

jaren rond de 1.200. Dat betekent dat 0,25 %2 van

de figuren 2.0.

onze regio verzilvert ongeveer 80 % van de mensen

alle inwoners in onze regio op grond van hun

met een PGB-indicatie de zorg. Het landelijk

psychische situatie een vorm van Beschermd

Ongeveer 22 % van de Beschermd Wonen-zorg

gemiddelde verzilveringspercentage is ook 80 %.

Wonen nodig heeft. Een relatief groot aantal van

wordt met behulp van een PGB geleverd.

Bij Zorg in natura is dat 82 % en bij PGB's is dat 79 %.

2 Landelijk was dit in 2ü12 gemiddeld 0,14 X

Indicaties per ZZP

Percentage toe-/ afname 2017 t.o.v. 2014

■ 18-25 ■ 25-30

1-1-2014

1-1-2015

1-1-2016

13-6-2017

m 30-40

ZZP 1

20

10

7

2

- 90 0A

40-50

ZZP 2

130

85

46

34

- 90 0A

50-60

ZZP 3

545

565

525

442

- 19 0A

ZZP 4

230

260

314

369

+ 60 0A

ZZP 5

205

245

262

308

+ 50 0A

ZZP 6

10

10

12

10

+ 0 0A

B65+

Figuur 2.0: Verdeling in globale leeftijdscategorieën

Tabel 2.2: Aantal indicaties per ZorgZwaartePakket (ZZP)

BELEIDSPLAN GGZ I 2018-2020 I REGIO RIJK VAN NIJMEGEN EN RIVIERENLAND

11

Tabel 2.2 laat zien dat sinds 2014 sprake is van zorg-

de cliënten die van een zorg in naturavoorziening

verzwaring en daarmee duurdere zorg. De zorgver-

gebruik hebben gemaakt weer voor 2016.

Gemeente

Percentage pgb

Berg en Dal

6x

Buren

3x

zwaring kan gedeeltelijk worden toegeschreven aan het feit dat de gemeente de lagere zorgzwaarte-

In totaal hebben we voor C 41.902.990 (669 intra­

pakketten (ZZP's) aan het afbouwen is. We proberen

murale plaatsen en 15.616 uren ambulante begelei­

Culemborg

4x

lichtere cliënten zo ambulant mogelijk te onder­

ding) gecontracteerd.

Druten

1 x

Geldermalsen

3x

Gennep

3x

Heumen

2x

Lingewaal

ox

Neder-Betuwe

ox

Neerijnen

1 x

Nijmegen

53 x

Onbekend

5x

Tiel

9x

West Maas en Waal

4x

Wijchen

3x

steunen en niet te snel uit te wijken naar een zware intramurale voorziening. Maar als een beschermde

In de tabel 2.3 staat weergegeven waar de cliënten

woonvoorziening nodig blijkt, kan alleen voor een

wonen die beschikking hebben over een PGB.

hoger zorgzwaartepakket worden gekozen. Dit percentage zegt niets over de daadwerkelijke Afbeelding 2.1 geeft de spreiding van ZIN-plekken

verzilvering. Hier staat ook onbekend tussen; niet

in de regio en de demografische samenstelling van

van alle PGB cliënten kan worden vastgesteld -

43 plekken 15 plekken 48 plekken Culemborg

7 plekken

Buren

3,5 Vo

2 yo 17 plekken

68 % 500 Pakken

Neder-Betuwe

25 plekke

21 plekken 16 plekken

Geldermalsen

Tabel 2.3

Druten Beuningen Lingewaal

West Maas en Waal Neerijnen

Nijmegen Wijchen

door de gemeente Nijmegen - waar ze wonen. Berg en Dal

Geslacht van cliënten in de zorg

Leeftijd van cliënten in de zorg Heumen

32 %

26 t/m 29

Mook en Middelaa

Nijmegen dit niet, tenzij ze uit of naar Nijmegen verhuizen. De tabel geeft op hoofdlijnen een

30 t/m 39 40 t/m 49

13 ;

20 “/o

50 t/m 59 13 X

60 t/m 69

soortgelijk beeld als figuur 2.1. Er zit een behoorlijk verschil tussen het aantal afgegeven indicaties (zorg in natura) en het aantal

70 t/m 79 80 t/m 89

I 196

90 t/m 90

0 96

Fig. 2.1 Spreiding Beschermd Wonen voorzieningen

12

andere gemeente verhuizen, weet de gemeente

19 X

18 t/m 25

68 %

Wanneer bijvoorbeeld mensen van de ene naar de

plaatsen. De daadwerkelijke wachtlijst van mensen die op een beschikbare plek wachten is minder groot dan dat dit verschil doet vermoeden, omdat

BELEIDSPLAN GGZ I BESCHERMD WONEN I MAATSCHAPPELIJKE OPVANG 2018-2020

er veel cliënten zijn met een indicatie die om

gankelijkheid gaat men ervan uit dat - met uitzon­

diverse redenen geen gebruik wensen te maken

dering van zeer specialistische voorzieningen - de

van deze indicatie. Begin 2017 is een ketenoverleg

bewegingen van en naar de regio's per saldo wel

Beschermd Wonen in het leven geroepen om de

Rivierenland

Aantal EPA-patiënten 2014

Tiel

345

gelijk zullen zijn. In het convenant staan afspraken

Nederbetuwe

105

omvang van de daadwerkelijke wachtlijst goed in

over warme overdracht en criteria waarmee

Neerijnen

40

beeld te krijgen. In dit overleg wordt de stand van

gemeenten bepalen of verhuizing van een cliënt

West Maas en Waal

85

de wachtlijst gedeeld en worden moeilijk plaats­

vanuit het oogpunt van zorg en participatie, waar­

bare casussen besproken.

onder de aanwezigheid van een (positief) sociaal

Buren

105

In juni 2017 stonden 65 mensen op de centrale

netwerk, wenselijk is.

Geldermalsen

120

Culemborg

270

Lingewaal

55

wachtlijst die is samengesteld uit het indicatiebestand en de afzonderlijke wachtlijsten van

We hebben de aanname dat de in- en uitstroom in

aanbieders. Een groot deel hiervan had bovendien

een regio per saldo nul is, getoetst. Resultaat van

specifieke wensen met betrekking tot de plaatsing,

deze toetsing is dat er vanaf 2012 ongeveer 230

waardoor een snelle plaatsing niet mogelijk, of zelfs

cliënten vanuit een andere gemeente of regio naar

gewenst is. In het ketenoverleg wordt de wachtlijst

de gemeenten in de regio Nijmegen en Rivierenland

nauwgezet gevolgd om ervoor te zorgen dat er

Rijk van Nijmegen

Aantal EPA-patiënten 2014

Berg en Dal

230

verhuisd zijn3. Het aantal cliënten dat vanuit onze

Beuningen

145

geen sprake is van toenemende problematiek bij

regio elders in het land is gaan wonen is substantieel

Druten

110

het uitblijven van plaatsing.

lager, ruim 50 personen. Dit zou betekenen dat

Heumen

120

Mook en Middelaar

45

voor iedere vier cliënten met een zware zorgvraag De ZIN-aanbieders in orde van grootte zijn: RIBW,

die zich in de regio vestigen er slechts één eigen

IrisZorg, Leger des Heils, Woonzorgnet, Pluryn,

ingezetene zou verhuizen naar buiten de regio.

Nijmegen

2.240

Moria, Yulius, Eleos, Zorgcentra De Betuwe,

Kanttekening hierbij is dat in onze bestanden

Wijchen

240

Zorggroep Maas en Waal, Waalboog, Driestroom,

mogelijk gegevens ontbreken over 'vertrokken'

Syndion Oost, Malderburch, STMR, Stg Dichterbij,

cliënten in de afgelopen 5 jaar, waardoor ons

JP van den Bent, Luciver, ZZG Zorggroep, Zorg­

'negatieve' saldo iets beter uitvalt.

Totaal aantal EPA-

4.255

patiënten 2014

centra Huize Rosa, Gasthuis Jan de Deo, Zorg­ centra Rivierenland Tiel en De Betuwehof.

AANTAL MENSEN MET EPA

dat het in alle gemeenten van belang is dat er voor­

Het totaal aantal mensen met een Ernstige Psychische

zieningen zijn en ondersteuning is voor mensen met

Daarnaast is er een aantal PGB-aanbieders, zoals

Aandoening (EPA) is (veel) groter dan het aantal

EPA, ook om instroom in Beschermd Wonen te

Stichting JADOS, Compleet Mensenwerk en Onder

mensen dat een beroep doet op Beschermd Wonen.

voorkomen. Om specifieker zicht te krijgen op de

de Bomen.

Volgens landelijke cijfers (Vektis 2014) wonen in onze regio ruim 4.200 EPA-patiënten die zorg

Landelijke toegang

'gebruikten' in 2014. Dit impliceert dat 28 0A van de

Er is landelijk sprake van verhuizing van cliënten

potentiële EPA-doelgroep een indicatie heeft voor

tussen regio's. In het convenant Landelijke Toe­

Beschermd Wonen. Deze cijfers geven ook aan

BELEIDSPLAN GGZ I 2018-2020 I REGIO RIJK VAN NIJMEGEN EN RIVIERENLAND

3

In de onderzoeksopdracht 'migratiestromen bw' is het cliënten­

bestand (ca.

1200 CLIËNTEN OP EEN PEILMOMENT) GEANALYSEERD OP

VERHUISBEWEGINGEN. VAN DE 1200 CLIËNTEN BLIJKEN ER RUIM 200 IN DE AFGELOPEN 5 JAAR VANUIT EEN ANDERE REGIO VERHUISD TE ZIJN NAAR DE REGIO NIJMEGEN EN RIVIERENLAND.

13

(woon)opgave per gemeente, willen we tevens de

Ernstig verslaafden

Volwassen dak- en thuislozen

herkomst van mensen die gebruik maken van

zwerfjongeren

MFC

Hulsen

NuNN

Kwelkade

Vince

20/65

15/85

24/140

4/43

10/54

Beschermd Wonen uitsplitsen per gemeente binnen onze regio.

Tabel 2.4 Nachtopvang (plaatsen/unieke gebruikers in 2016)

MAATSCHAPPELIJKE OPVANG Voor inwoners die dak- of thuisloos zijn, bieden we

Daklozen kunnen in principe 3 maanden gebruik maken van de nachtopvang. Naast bed, bad en brood,

diverse Maatschappelijke Opvangvoorzieningen.

biedt de opvanginstelling begeleiding om de dakloze te motiveren in traject te gaan gericht op terugkeer in

Doel van de Maatschappelijke Opvang is het bieden

de maatschappij, liefst zelfstandig (begeleid) wonen. In de hele regio zijn er 73 opvangplekken die in één

van tijdelijk verblijf gekoppeld aan zorg en begelei­

jaar door vier personen benut moeten kunnen worden.

ding. Regelmatig zitten mensen in een crisissituatie en is rust nodig voordat de ondersteuning zich kan gaan richten op herstel en re-integratie in de

Ernstig verslaafden (MFC) 20/65

Dagopvang Het Kasteel

Dagopvang

20/82

19/78

samenleving. Inwoners die gebruik maken van de opvangvoorzieningen kampen meestal met meer­

Tabel 2.5 Dagopvang (plaatsen per dag/unieke gebruikers in 2016)

dere, elkaar beïnvloedende problemen. Vaak is sprake van een combinatie van dak- en thuisloosheid,

Dagopvang bestaat uit inloop met de mogelijkheid om deel te nemen aan activiteiten en begeleiding om

geweld, opvoedproblemen, schulden, werkloosheid,

de dakloze te motiveren in traject te gaan naar terugkeer in de maatschappij en/of zorg te accepteren.

psychiatrische, somatische en/of verslavings­ Uranusstraat

Tussenvoorziening

gezin

10,6/29

1

alleenstaande

10,5/74

5/12

problemen. De doelgroep beschikt vaak niet over een identiteitsbewijs, inschrijving in de gemeente­ lijke basisadministratie of inkomen. Bovendien is het een dynamische groep die voortdurend van samenstelling en problematiek verandert. Het aanbod is divers en bestaat uit nachtopvang,

Het Tweede Huis

Vince

Gem. 35-40 personen per jaar

8/35

Tabel 2.6 Crisisopvang: 24-uursopvang a.g.v. ernstige psychosociale problemen (plaatsen/unieke gebruikers in 2016)

dagopvang, crisisopvang en 24-uursopvang. Doel van de dag- en nachtopvang is om inwoners van de

Een traject crisisopvang duurt in principe 2-3 maanden. Mensen verblijven vaak langer in de opvang omdat

straat te krijgen en het aantal buitenslapers te

ze nog geen woonruimte gevonden hebben.

minimaliseren. Een plek waar mensen tot rust kunnen komen en tijdelijk een plek krijgen om van

Hulsen

Kwelkade

Vince

33/104

4/6

7/26

daaruit aan de aanpak van hun problemen te werken. De gemiddelde verblijfsduur is relatief kort.

Tabel 2.6 24-uursopvang voor dak- en thuislozen (plaatsen/unieke gebruikers in 2016) NB: veel cliënten maken gebruik van meerdere voorzieningen (bijv. dag- en nachtopvang).

14

De duur van de trajecten in de 24-uursopvang verschilt van 6 maanden tot 12 maanden.

BELEIDSPLAN GGZ I BESCHERMD WONEN I MAATSCHAPPELIJKE OPVANG 2018-2020

Naast opvangplaatsen bekostigen we in de

werkelijkheid een meer 'gespikkeld' karakter krijgen:

SCENARIO 1: UITGANGSSITUATIE

Maatschappelijke Opvang ook bemoeizorg voor

cliënten en niet-cliënten in eenzelfde pand of een

- HUIDIGE ZORG- EN BW-LANDSCHAP

volwassenen en jongeren (jeugdFACT), ambulante

cluster van woningen in de directe nabijheid van de

Op dit moment bestaat de helft tot twee derde

(woon)begeleiding na uitstroom uit de opvang of

zorgvoorziening. Ook als cliënten zelf de woning

van de BW-plekken (Zorg in natura/exclusief PGB)

verslavingszorg, dagbesteding, budgetbeheer voor dak- en thuislozen, justitieel casemanagement,

huren, zal, afhankelijk van het beleid van de woning­

in de regio uit groepswoonvoorzieningen. Circa een

corporaties, vaak sprake zijn van tussenconstructies

derde van de BW-plekken bestaat uit geclusterde,

avondopvang voor prostituees, gebruiksruimten, ver­

(zorgaanbieder die garant staat, omklapwoningen).

individuele woonvoorzieningen en één op de

slavingspreventie en medische heroïnebehandeling.

Verder zijn zorgintensiteit en zorgduur niet mee­

twaalf BW-plekken betreft zelfstandige, individuele

genomen in de scenario's. Een belangrijke reden

woonvoorzieningen.

daarvoor is dat zorgintensiteit en zorgduur in de

2.2 DE TRANSFORMATIEOPGAVE BESCHERMD WONEN IN SCENARIO'S

toekomstperspectieven zoveel mogelijk worden

SCENARIO 2: INTENSIVERING AMBULANTE

losgekoppeld van woonvormen en al dan niet

OPBOUW

geïntegreerde bekostigingsvormen. Intensieve

In het scenario intensivering ambulante opbouw

zorg kan ook worden geboden aan mensen die zelf

breiden gemeenten samen met zorgverzekeraars

Door het Trimbosinstituut zijn, op verzoek van

woonruimte huren, al dan niet in een geclusterde

de ambulante voorzieningen voor mensen met

centrumgemeente Nijmegen, in 2016/2017

woning, of binnen een groepswoning.

(ernstige) psychische kwetsbaarheid substantieel uit,

3 scenario's in kaart gebracht met gradaties in de mate van ambulantisering. Aantal 1. Uitgangssituatie

Mensen met een psychische kwetsbaarheid

2. Intensivering ambulante opbouw 3. Geïntegreerde GGZ in de wijk

Mensen met een EPA

6.500 - 7.000

Mensen met een EPA in zorg bij de GGZ

5.000 - 6.000

De scenario's zijn nadrukkelijk geen blauwdrukken. Bij de totstandkoming van het Trimbosrapport is

8.000 - 10.000

Cliënten van FACT-teams

± 1.500

Cliënten van BZW

± 1.200

discussie geweest met zorgaanbieders over de gehanteerde definities, maar de conclusie was dat

BW Z Geïntegreerd woon-zorgpakket (Zorg in natura/ZIN)

de gepresenteerde cijfers niets afdoen aan de

Waarvan:

± 750

trends die we (willen) zien. Er zijn allerlei (tussen) Zelfstandige, individuele woonvoorziening

± 60

ambulante opbouw' kan ook als groeimodel dienen

Geclusterde, individuele woonvoorziening

± 255

bij een streven naar een 'geïntegreerde GGZ in de

Groepswoonvoorziening

± 435

Cliënten in klinische verblijfsvoorziening

± 120

varianten denkbaar. Het scenario 'intensivering

wijk' als stip op de horizon. Voor alle scenario's geldt dat de werkelijkheid gedifferentieerder zal zijn. Zo kunnen 'geclusterde woonvormen' in

Tabel 4.1. Huidige zorg- en BW-landschap

BELEIDSPLAN GGZ I 2018-2020 I REGIO RIJK VAN NIJMEGEN EN RIVIERENLAND

15

zodat de grotere groep mensen die zelfstandig woont ook ambulant een beroep kan doen op de ondersteuning die ze nodig heeft. Concreet spreken

Aantal Mensen met een psychische kwetsbaarheid

8.000 - 10.000

Mensen met een EPA

6.500 - 7.000

van de (zo nodig intensieve) ambulante begeleiding,

Mensen met een EPA in zorg bij de GGZ

5.500 - 6.500

ontmoetingsgelegenheden en activiteiten, maar ook

Cliënten van FACT Z FACT +

± 2.250

van FACT4 (multidisciplinaire behandeling vanuit de

Cliënten van BZW Z BZW+

± 1.750

de partijen af om te komen tot een forse opschaling

Zorgverzekeringswet). Specifiek wordt ingezet op de verdere ontwikkeling van voorzieningen zoals de VIP-teams (Vroege Interventie Psychose) en IHT (Intensive Home Treatment)5. De intensivering van deze behandelteams moet leiden tot een lagere caseload. Dit schept meer mogelijkheden voor (tijdelijke of langduriger) intensieve ambulante zorg en kan opnames voorkomen of verkorten. Geïnvesteerd wordt ook in meer psychische en

Cliënten in geclusterde woonvormen Z eigen huur

± 200

Cliënten in groepswoonvorm Z eigen huur

± 25

Cliënten in BW / Geïntegreerd woon-zorgpakket (Zorg in natura/ZIN)

± 500

Waarvan: Cliënten in geclusterde, individuele woonvoorziening

± 200

Cliënten in groepswoonvoorziening

± 300

Cliënten in klinische verblijfsvoorziening

± 90

ervaringsdeskundigheid in de verschillende ondersteuningsteams. Daarnaast spreken zorg­ verzekeraars en gemeenten af om gezamenlijk

Het aantal plaatsen voor geïntegreerde woonzorg-

middelen te reserveren voor de cliëntgestuurde

pakketten (integrale bekostiging van wonen en

intramuraal groepswonen of klinisch verblijf. De intensivering van de ambulante zorg zorgt er

voorzieningen, zoals het Zelfregiecentrum in

zorg) is in dit scenario teruggebracht. Er vindt een

voor dat dit op een verantwoorde manier gebeurt.

Nijmegen of een herstelacademie6.

verschuiving plaats van groepswoningen naar geclusterde zelfstandige (individuele) woningen.

SCENARIO 3: GEÏNTEGREERDE GGZ IN

De verschillende ambulante voorzieningen blijven

Daarbij worden geclusterde woonvormen (en voor

WIJKEN EN KERNEN

in dit scenario werken vanuit hun eigen locaties, voor de eigen werkgebieden en clientèle en met

een klein deel ook groepswoningen) vaker aange­

In dit scenario kiezen zorgverzekeraars,

boden in woonvormen waarbij cliënten de woning

gemeenten, zorgaanbieders en cliëntenorganisaties

eigen financieringsstromen, vanuit enerzijds ZVW

zelf huren. Per saldo is het totaal aantal cliënten dat

en anderzijds Wmo. Als cliënten van meerdere

in een geclusterde woning of een groepswoning

voorzieningen gebruik maken, vindt de afstemming

woont - en daarbij zorg ontvangt - min of meer

rondom de betreffende cliënt plaats.

gelijk gebleven, maar is het aantal mensen dat de

4 in het 'handvat voor een regionale samenwerkingsagenda' wordt VOOR DIT SCENARIO INGEZET OP 4 FACT-TEAMS (ELK MET EEN CAPACITEIT VAN 15 FTE) PER 100.000 INWONERS (NU GEMIDDELD 2 PER 100.000). 5 IN HET HANDVAT WORDT GESPROKEN VAN ÉÉN IHT-TEAM VAN 12 FTE PER

Gemeenten en zorgverzekeraars moeten in dit

desbetreffende woning zelf huurt toegenomen. De

scenario 25 tot 30 % van de huidige budgetten voor

zorg aan deze laatste groep (eigen huur, geclusterd

de intramurale voorzieningen (kortdurende opname,

of in groep wonend) is nu feitelijk te beschouwen

klinisch verblijf, beschermd wonen) overhevelen

als 'ambulante zorg' en niet langer als 'Beschermd

naar ambulante zorg en voorzieningen7.

Wonen'. Minder cliënten zijn aangewezen op

16

100.000 INWONERS EN ÉÉN VIP-TEAM VAN 10 FTE PER 150.000 INWONERS. 6 IN HET HANDVAT WORDT IN DIT SCENARIO INGEZET OP EEN RESERVERING TER GROOTTE VAN 15 FTE (ERVARINGSDESKUNDIGE MENSKRACHT) PER 100.000 INWONERS. 7 AFBOUW VAN BETREFFENDE VOORZIENINGEN IMPLICEERT DAN OOK NADRUKKELIJK NIET EEN AFBOUW VAN DE AAN DEZE VOORZIENINGEN VERBONDEN ZORGCAPACITEIT.

BELEIDSPLAN GGZ I BESCHERMD WONEN I MAATSCHAPPELIJKE OPVANG 2018-2020

in de regio Nijmegen/Rivierenland gezamenlijk voor

De (wijk)netwerken krijgen een integrale gebieds-

een nog verdere uitbreiding van de ambulante

verantwoordelijkheid, in het bijzonder voor de zorg

functies zijn ook het faciliteren van ontmoeting en lotgenotencontact en netwerkontwikkeling in wijken

zorg voor mensen met een ernstige psychische

en ondersteuning aan alle wijkinwoners met een

en kernen, waaronder bijvoorbeeld contacten met

kwetsbaarheid én een 'kanteling' van de organisatie

psychische kwetsbaarheid voor wie het wenselijk is

huisarts en wijkagent. Het GGZ-netwerk werkt nauw

van die zorg naar een volledig geïntegreerde GGZ

om de ondersteuning gemakkelijk op- en af te

samen met de sociale teams als die er zijn.

in de wijk. Dat betekent dat zo min mogelijk wordt

kunnen schalen en zonder schotten over levens­

Daarnaast faciliteert het GGZ-netwerk, ook voor

gewerkt met verschillende teams voor verschillende

domeinen heen te kunnen bieden. Dan gaat het voor

mensen met een minder ernstige kwetsbaarheid,

zorgfuncties (woonbegeleiding, 'integrale zorg',

een belangrijk deel om de populatie van mensen

de ontwikkeling van onderlinge steunnetwerken,

vroegsignalering, crisishulp, FACT, etc.), elk met

met een ernstige psychische kwetsbaarheid, maar

mede om de afhankelijkheid van professionele zorg

(voor een deel) eigen financiers, eigen locaties en

ook om mensen bij wie 'chroniciteit' nog niet aan

terug te dringen. Het streven is in dit scenario om,

eigen werkgebieden. In plaats daarvan worden die

de orde is, maar die daar wel een (hoog) risico op

met de beschikbare capaciteit, toe te werken naar

zorgvormen maximaal gebundeld en geïntegreerd

lopen. In het kader van deze integrale gebiedsver-

het fors vergroten van het aandeel ervarings­

binnen één organisatie, gezamenlijk gefinancierd

antwoordelijkheid vervullen de GGZ-(wijk)netwerken,

deskundigen in het medewerkersbestand en het

door gemeenten en zorgverzekeraars. De partijen

in samenwerking met andere voorzieningen in de

faciliteren van de ontwikkeling van cliëntgestuurde

zetten in dit scenario in op een 24x7 uur toeganke­

wijk, ook een signalerende en preventieve functie.

initiatieven.

lijk ambulant (wijk)netwerk met een gemiddelde capaciteit van 40 fte op een gemiddelde gebieds­

De gebiedsgerichte GGZ biedt niet alleen zorg

Om de 'geïntegreerde GGZ' mogelijk te maken,

omvang van 20.000 inwoners8. In het ene geval zal

(van crisishulp tot woonbegeleiding en toeleiding

spreken gemeenten en zorgverzekeraars af dat zij

zo'n 'team' een stadsdeel bedienen, in het andere

naar (vrijwilligers)werk of dagbesteding). Belangrijke

gefaseerd circa de helft van de huidige budgetten

geval een gemeente (Beuningen bijvoorbeeld) en weer in een andere geval meerdere kernen.

Aa ntal

De inzet van deze ambulante (wijk)infrastructuur is

Mensen met een psychische kwetsbaarheid

8.000-10.000

om één van de belangrijkste belemmeringen in

Geïntegreerde GGZ in de wijk: omvang doelgroep (zorg, signalering en preventie)

8.000-10.000

samenhangende en verbindende zorg en onder­

Geïntegreerde GGZ in de wijk: cliënten met een EPA (flexibel op- en afschalen)

6.500-7.000

steuning zoveel mogelijk weg te nemen. Doel is maximale onderlinge toegankelijkheid en samen­ werking en betrokkenheid bij mensen met een psychische kwetsbaarheid in de wijk, hun sociale netwerken (waaronder familie) en andere voorzie­ ningen, zoals sociale teams en welzijnsactiviteiten.

8

geëxtrapoleerd naar landelijke cijfers betekent dit dat circa helft

van het totale ggz-budget (zvw, wlz en wmo) wordt ingezet in een

GEÏNTEGREERDE GGZ IN DE WIJK.

Cliënten in geclusterde woonvormen Z eigen huur Cliënten in groepswoonvorm Z eigen huur Cliënten in BW / Geïntegreerd woon-zorgpakket (Zorg in natura/ZIN)

400 50 ± 300

Waarvan: Cliënten in geclusterde, individuele woonvoorziening

± 150

Cliënten in groepswoonvoorziening

± 150

Cliënten in klinische verblijfsvoorziening

± 60

BELEIDSPLAN GGZ I 2018-2020 I REGIO RIJK VAN NIJMEGEN EN RIVIERENLAND

17

voor de intramurale voorzieningen (kortdurende op­ name en klinisch verblijf) en voor beschermde woon­

2.3 DE TRANSFORMATIEOPGAVE MAATSCHAPPELIJKE OPVANG

vormen overhevelen naar de beoogde ambulante zorginfrastructuur, inclusief ervaringsdeskundigen.

3. Maatschappelijk herstel/terugleiden: ervoor zorgdragen dat mensen die zijn opgevangen zo snel als mogelijk weer uitstromen en zo zelfstandig

VISIE

mogelijk kunnen functioneren in de maatschappij.

Ook bij Maatschappelijke Opvang staan het maatschappelijk herstel, versterking van de eigen

CONCRETE MAATREGELEN: CENTRAAL COÖR­

pakketten (integrale bekostiging van wonen en zorg)

kracht en samenwerking met het sociale netwerk

DINATIEPUNT EN HERSTELGERICHTE OPVANG

is nog verder teruggebracht, grofweg gehalveerd,

centraal. De opvang is zo kort mogelijk. Bij dakloos­

ten opzichte van de huidige situatie. Om een beeld

heid wordt zo snel mogelijk ingezet op huisvesting,

te geven: 300 plekken komt overeen met de huidige

bijvoorbeeld in de vorm van Housing First. Hulp­

Centraal coördinatiepunt voor de 24 uurs-opvang en Beschermd Wonen

omvang (inclusief PGB) van ZZP 5 en 6. In dit

verlening op het gebied van wonen, schuldhulpver­

Aanvragen voor de Maatschappelijke Opvang

scenario is het aantal 'zuivere' Beschermd Wonen­

lening, psychiatrie en/of verslaving wordt integraal

lopen momenteel hoofdzakelijk via de Centrale

plekken sterk verminderd. Ook het aantal plaatsen

geboden. Uiteraard begint alles met preventie:

Toegang van IrisZorg, inclusief het administratieve

in groepsvoorzieningen is verder teruggebracht,

voorkomen van dakloosheid en verslaving is de

en zorglogistieke proces. De triagisten nemen

maar het aantal mensen dat in geclusterde woon­

beste (en goedkoopste) oplossing. Maatschappe­

aanmeldingen voor de Maatschappelijke Opvang

voorzieningen woont is nog iets toegenomen; de

lijke Opvang wordt alleen gebruikt als er geen

in behandeling en beoordelen of een plaatsing in

meesten daarvan huren de woning zelf. Daarmee

enkele andere mogelijkheid is.

de opvang noodzakelijk is. Zij geven advies over de

Het aantal plaatsen voor geïntegreerde woonzorg-

vallen deze niet langer onder 'Beschermd wonen'.

VOORSTEL

problematiek en hulpvraag van mensen. Voorstel is

SPEERPUNTEN

om de toegang tot de Maatschappelijke Opvang

Het streven is om de capaciteit van de Maatschappe­

vorm te geven in de lijn van de werkwijze zoals die

lijke Opvang zo klein mogelijk te houden. Er komt

ook voor de overige Wmo-ondersteuning gehan­

in ieder geval geen capaciteitsuitbreiding. In regio

teerd wordt. Dit betekent concreet dat sprake is

1. We kiezen scenario 3 als toekomstperspectief,

Nijmegen hebben we al een uitgebreid aanbod en

van een brede vraagverheldering die alle levens­

stip op de horizon. We stellen een stappenplan op

we willen waken voor aanzuigende werking. Het

gebieden omvat, inzet van mogelijkheden door de

met een tijdpad dat gefaseerd in een periode van

beleid bestaat in hoofdlijnen uit 3 speerpunten:

cliënt vanuit de eigen kracht en het netwerk en het

zo'n 15 jaar moet leiden tot het bereiken van dit eind­

1. Preventie/beperken instroom: voorkomen dat

verkennen van alternatieve (tijdelijke) - al dan niet

doel. In 2020 is scenario 2 als tussenstap bereikt.

mensen een beroep moeten doen op Maat­

zelfstandige - huisvestingsmogelijkheden.

schappelijke Opvangvoorzieningen, voorkomen 2. Binnen de bestuurlijke aanbesteding van

van instroom van ex-gedetineerden in de

Daarnaast is het voorstel om de zorgvragen van

Beschermd Wonen bouwen we financiële prikkels

opvang (zie par. 3.3), of als gevolg van huisuit-

de doelgroep van Maatschappelijke Opvang en

in en maken we regionale inkoopafspraken met zorgaanbieders over ambulantisering op basis van

zetting via bijvoorbeeld begeleide herkansing; 2. Opvang: moeten mensen toch gebruik maken

Beschermd Wonen (nu bij de GGD) aan elkaar te verbinden en af te stemmen via één centraal

een gefaseerde en meerjarige uitvoering van

van de voorzieningen, ervoor zorgdragen dat

coördinatiepunt. Dit coördinatiepunt heeft niet

scenario 2 en 3. In de inkoop stellen we tevens

er voldoende en gedifferentieerd aanbod

alleen een functie in de toegang tot voorzieningen

eisen aan cultuursensitief werken.

aanwezig is;

(beoordeling van de aanvraag en plaatsing), maar

18

BELEIDSPLAN GGZ I BESCHERMD WONEN I MAATSCHAPPELIJKE OPVANG 2018-2020

ook bij het volgen en tussentijds evalueren van het

voor alle leefgebieden, van werk ŭ dagbesteding

traject van mensen. Alleen als het echt niet anders

tot wonen en financiën. Voor terugkeer in de

kan, wordt gekozen voor een intramurale voorziening.

samenleving is samenwerking met en een warme

Daarom is het des te belangrijker om samen te

overdracht naar sociale (wijk)teams of lokale

werken met sociale teams die voorliggende voor­

kernteams of loketten nodig. Daarnaast is een

zieningen goed in beeld hebben. Deze samen­

voorwaarde voor snellere uitstroom dat er meer

werking is lastiger als de toegang tot Beschermd

tussenvoorzieningen komen tussen de opvang en

Wonen en Maatschappelijke Opvang apart zijn

zelfstandig wonen. Hier horen, verspreid over de

georganiseerd. Een optie die we voor de langere

regio, ook Skaeve Huse bij. Skaeve Huse zijn

termijn bezien, is de toegang te beleggen op

(tijdelijke) woonunits voor dak- en thuislozen die

lokaal niveau (sociale teams, Wmo-loket, etc.)

alleen passen in een kleine woongemeenschap

vanuit het oogpunt dat Beschermd Wonen en

met begeleiding, in een rustige en prikkelarme

Maatschappelijke Opvang in principe tijdelijk is.

omgeving met ruimte.

Doel van het centrale coördinatiepunt is om de instroom goed en eenduidig te regelen, shopgedrag

VOORSTELLEN

te voorkomen en cliënten naar passende zorg toe te

3. Centraal coördinatiepunt Maatschappelijke

leiden. Complexe casussen en wachtlijstproblemen

Opvang/Beschermd Wonen inrichten per

worden besproken in het ketenoverleg dat wordt

sub-regio.

voorgezeten door een procesregisseur. Bekeken

4. Versterking samenwerking tussen Maat­

wordt nog of de gemeente of een externe organi­

schappelijke Opvang en sociale (wijk)teams/

satie de procesregie in handen neemt. We waken

kernteams/loketten - toepassing maatwerk en

hierbij voor extra bureaucratie, die nu beperkt is

kantelingsprincipes - op termijn mogelijk

omdat de triage en administratie voor Maatschap­

toegang MO/BW via lokale teams/loketten.

pelijke Opvang bij IrisZorg in één hand ligt.

5. Tiel en Nijmegen als centrale locaties voor opvangvoorzieningen behouden - geen uit­

Herstelgericht werken

breiding voorzieningenniveau - consequent

Er is een effectievere aanpak van de problemen van

werken vanuit herstelgerichte visie.

de doelgroep nodig. Nog te vaak blijven mensen

6. Aantal tussenvoorzieningen in beide sub-

onnodig lang in de opvang, waardoor de opvang

regio's uitbreiden.

'verstopt' is. In begeleidingstrajecten moet nadruk­ kelijker en sneller het accent liggen op een hernieuwd perspectief voor deze mensen. Zowel de dag- en nachtopvang, als de 24-uursopvang zijn gericht op zo snel mogelijk maatschappelijk herstel met aandacht

BELEIDSPLAN GGZ I 2018-2020 I REGIO RIJK VAN NIJMEGEN EN RIVIERENLAND

SLUITEND NETWERK 3.1 WIJKGERICHTE GGZ De ambities voor de lokale zorginfrastructuur in wijken en dorpen liggen in het verlengde van de algemene ambities voor de transformatie in de Wmo: versterking van zelfregie en samenredzaamheid, het bieden van een ondersteuningscontinuüm, beschikbaarheid van laagdrempelige voorzieningen en zorgfuncties, flexibiliteit in de ondersteuningsintensiteit en een goede integrale samenwerking om dit alles mogelijk te maken. SLUITEND (WIJK)NETWERK

niveau én op collectief niveau door middel van het

Om te zorgen dat mensen met EPA kunnen rekenen

organiseren van activiteiten en projecten die zijn

op toegankelijke en samenhangende ondersteuning,

gericht op inclusie en de-stigmatisering. Vanuit de

hebben wij gebiedsgericht georganiseerde (woon)

Sluitende aanpak voor mensen met psychische

begeleiding voor ogen die binnen wijk- of lokale

kwetsbaarheid zijn in beide sub-regio's, Nijmegen

netwerken korte lijnen hebben met bewoners en

en Rivierenland, met behulp van ZonMw-subsidie

met professionals zoals buurtbeheerders (woning­

in 2017 pilots gestart om ervaring op te doen met

corporaties), politie, sociale (wijk)teams, regieteams,

gebiedsgerichte GGZ-netwerken.

huisartsen, pratijkondersteuners GGZ (POH GGZ), psychologen, verslavingszorg en FACT-teams.

INTEGRAAL ONDERSTEUNINGSPLAN EN

Deze netwerken zijn niet alleen van belang voor goede samenwerking, maar vormen samen ook de

CASEMANAGEMENT Op persoonsniveau heeft iedereen met langdurige

ogen en oren van de wijk. Zodat problemen, die

hulp een integraal ondersteuningsplan met het

vaak klein beginnen, op tijd worden gesignaleerd.

accent op herstel. Afhankelijk van de situatie ligt in dit plan het accent op begeleiding (Wmo) of

Voor een soepele samenwerking willen we toe naar

behandeling (Zvw). In het ondersteuningsplan staat

een 'ondersteuningscontinuüm' op wijkniveau met

onder meer welke signalen duiden op mogelijke

flexibele mogelijkheden om op- en af te schalen.

terugval en wat betrokkenen kunnen doen en met

Om bruggen te slaan en te voorkomen dat er 'gaten'

wie ze contact kunnen opnemen als deze signalen

vallen in de ondersteuning. Doel is dat binnen deze

optreden. Het is van belang dat het mogelijk is om

lokale netwerken samengewerkt wordt op cliënt­

bij terugval de zorg snel te kunnen intensiveren en

BELEIDSPLAN GGZ I BESCHERMD WONEN I MAATSCHAPPELIJKE OPVANG 2018-2020

In een ondersteuningsplan, waarop de indicatie is gebaseerd, staan concrete doelen en daaraan gekoppelde activiteiten/acties om deze doelen te bereiken, die over­ eengekomen zijn met de cliënten en het sociaal netwerk en zijn afgestemd met andere betrokkenen, zoals vrijwilligers, huisarts, behandelaar of andere hulverleners. De doelen zijn benoemd aan de hand van de leefgebieden uit de Zelfredzaamheidsmatrix (ZRM) waarop de cliënt problemen ervaart. In het hulpverleningsplan ligt vast wanneer en op welke wijze de doelen worden geëvalueerd. Evaluatie vindt minimaal één keer per jaar plaats. In het evaluatieverslag wordt in ieder geval gerapporteerd over de geboden activiteiten, de bereikte resultaten, de mate van doelrealisatie en een advies over het vervolg. Over de frequentie en wijze waarop de zorgaanbieder evaluaties terugkoppelt naar de toeleider (GGD, sociaal team, etc.) worden bij de indicatiestelling afspraken gemaakt.

op- en af te kunnen schalen met minimale bureau­

onderwijs, zorg en participatie, zoals de commissie

cratie en behoud van zorgcontinuïteit. Familie,

Dannenberg inzichtelijk heeft gemaakt. De ratificatie

opgave voor gemeenten om te werken aan inclusie nog eens extra bevestigd. We willen van exclusie naar

vrienden en buren worden als gelijkwaardig partner

door Nederland in 2016 van het VN-verdrag voor

inclusie zoals onderstaand plaatje van Dannenberg

betrokken bij het ondersteuningsplan. Hierbij is

rechten van mensen met een beperking heeft de

weergeeft.

standaard aandacht voor mogelijke overbelasting bij mantelzorgers en behoud of versterking van het sociale netwerk. Uiteraard wordt hierbij altijd goed gekeken naar de onderlinge verhoudingen, zeker als de verhoudingen verstoord zijn. Het is uiteindelijk aan

EXCLUSION

SEPÍMWTIOM

de cliënt om te bepalen wie hij of zij wil betrekken. Indien nodig is een casemanager aangewezen die de professionele en informele ondersteuning op

MET ALLEEN GOEDE

de diverse leefgebieden coördineert. Per sub-regio zijn eenduidige afspraken gemaakt over de taken

ZORG ZIJN WE ER NIET.

en competenties van een casemanager. INCLUSIE EN PARTICIPATIE Met alleen goede zorg zijn we er niet. Inclusie en

IMTEGRRTIOM

IMCLUSIOM

INCLUSIE EN ACCEPTATIE ZIJN MINSTENS ZO

acceptatie zijn minstens zo belangrijk. Zover is de samenleving echter nog niet. Er rust op mensen

BELANGRIJK

met een GGZ-achtergrond nog steeds een stigma; ze worden nog te vaak gezien als afwijkend en

•7ą

bedreigend. In vergelijking tot andere (Westerse) landen is in Nederland in veel gevallen sprake van gescheiden werelden op het gebied van werk,

Bron: presentatie Dannenberg

BELEIDSPLAN GGZ I 2018-2020 I REGIO RIJK VAN NIJMEGEN EN RIVIERENLAND

21

Een beschermde woonvorm Culemborg...

buurt communiceren we open en transparant met

ringen in Groesbeek en in drie Nijmeegse wijken,

... in Culemborg is een voorbeeld van hoe er een

de buurt en maken we afspraken over communica­

Heseveld, Grootstal en Lindenholt.

omslag kan komen van weerstand naar contact

tie in het vervolg. Aanvullend kan een ervaringsdes­

met de buurt. Het voorbeeld maakt duidelijk dat inclusie niet vanzelf gaat en om blijvende aandacht

kundige of (buurt)maatje gekoppeld worden aan de nieuwe bewoners om gewend te raken in de buurt.

VOORSTELLEN

en investering vraagt. Het contact met de buurt is de afgelopen jaren structureel punt van aandacht

Behalve contacten in de buurt is ook zinvolle dag-

7. Iedere gemeente beschikt over een "gereed­

invulling cruciaal of het nu om werk, dagbesteding,

schapskist” met de volgende ingrediënten:

geweest. De eerste periode, na de opening van de

vrijetijdsbesteding, ontmoeting of vrijwilligerswerk

locatie, ging niet over rozen en het begeleidings­

gaat (zie hoofdstuk 4). Inclusie is een opgave voor

- In 2020 is in iedere wijk of (cluster van) kern(en)

team heeft allerlei acties ondernomen om voor­ lichting te geven, wederzijds begrip te kweken en

de hele samenleving. Een manier om bij te dragen

een sluitend professioneel netwerk op alle leef­

aan meer kennis en begrip over en voor mensen

gebieden voor mensen met psychische kwets­

tot afspraken te komen. Er zijn initiatieven ontstaan,

met psychische kwetsbaarheid is de training Mental

baarheid, waarbinnen samengewerkt wordt

zoals het organiseren van buurtbarbecues. Dit heeft

Health First Aid (MHFA), overgewaaid uit Australië:

tussen het medisch domein (van huisarts/POH

het contact bevorderd. Eerst was er 6-wekelijks

"Als iemand zijn vinger snijdt of z'n hoofd stoot,

GGZ tot specialistische GGZ) en het sociale en

overleg met de buurt, inmiddels nog 4 keer per

pak je de EHBO-koffer. Maar wat als je geliefde of

veiligheidsdomein (sociale teams, werkbedrijf,

jaar. Dit zijn vruchtbare overleggen. Er is recht­

iemand anders in je omgeving een paniekaanval

schuldhulpverlening, woningcorporaties, politie,

streeks contact onderling tussen de bewoners van

krijgt of depressief overkomt?" MFHA biedt praktisch

scholen, etc.). De professionals vormen samen de

de beschermde woonvorm en de buren. Er wordt gevraagd naar wel en wee. Begeleiders houden