Bijlage 11: Bij toelichting - Archeologisch onderzoek
Tekst van het document
Herbestemming à hergebruik
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (BO en IVO-O) Beuningen, Augustuslaan Gemeente Beuningen (GD)
Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (BO en IVO-O) Beuningen, Augustuslaan Gemeente Beuningen (GD) Projectnummer 2022-0193
Lycens Archeologisch Rapport 123
30 januari 2023
ISSN 2772-8900
In opdracht van Inveniam Plan â Gebiedsontwikkeling Versie 2.1 concept Auteur
Autorisatie
M. Soldaat
L. Soetens
KNA Prospector
Senior KNAArcheoloog
m.soldaat@lycens.nl
l.soetens@lycens.nl
M 06 828 988 14
M 06 820 639 04
Status bevoegde overheid: Concept 2. Wijzigingen bevoegde overheid d.d.26 oktober 2022 verwerkt. Lycens B.V. y Euvelgunnerweg 25A > 9723 CV Groningen > 0541-570730 y info@lycens.nl
ínhoud Administratieve gegevens.........................................................................................................................4 Locatie gegevens...................................................................................................................................... 5 Samenvatting resultaten...........................................................................................................................6
1. Aanleiding voor het onderzoek............................................................................ 8 1.1.
Onderzoekskader.........................................................................................................................8
1.2.
Huidige en toekomstige situatie op de onderzoekslocatie...........................................................9
1.3.
Begrenzing onderzoeks- en plangebied......................................................................................11
1.3.1.
Begrenzing plangebied...............................................................................................................11
1.3.2.
Begrenzing onderzoeksgebied...................................................................................................11
1.4.
Doel van het onderzoek..............................................................................................................11
1.5.
Onderzoeksvragen.....................................................................................................................11
2.1.
Gebruikte bronnen.....................................................................................................................12
2.2.
Aardwetenschappelijke gegevens..............................................................................................12
2.3.
Bekende archeologische waarden..............................................................................................19
2.4.
Archeologie................................................................................................................................23
2.5.
Historische waarden I bouwhistorisch onderzoek......................................................................23
2.6.
Tweede Wereldoorlog................................................................................................................26
2.7.
Bekende verstoringen................................................................................................................26
2.8.
Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel.....................................................................26
3. Resultaten veldonderzoek................................................................................29 3.1.
Beschrijving onderzoeksmethode..............................................................................................29
3.2.
Beschrijving onderzoeksresultaten............................................................................................30
4. Conclusie en aanbevelingen............................................................................. 31
3
4.1.
Conclusies..................................................................................................................................31
4.2.
Beantwoording onderzoeksvragen.............................................................................................31
4.3.
Selectieadvies.............................................................................................................................32
Bijlage 1
Boorprofielen..................................................................................................................... 35
Bijlage 2
Legenda archeologische waarden- en verwachtingenkaart.................................................36
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
Administratieve gegevens Projectnaam
Augustuslaan in Beuningen
Projectcode
2022-0193
Type onderzoek
Bureauonderzoek (BO) en Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O)
ARCHIS zaa kidentificatie
5235543100
Projectleider
A.G.J. Hullegie Senior KNA Archeoloog
Contact
T: 0541570 730 M: 06-828 983 87 E: a.hullegie@lycens.nl
Opdrachtgever Contact
Inveniam Plan âGebiedsontwikkeling R. van Es Oostwal 171 5341 KM Oss T: 06-43283052 E: rvanes@inveniam.nl
Bevoegde overheid
Gemeente Beuningen contactpersoon: N. van der Zande Van Eleemstraweg46 6641AE Beuningen T:14024 E: N.v.d.Zande@beuningen.nl
4
Adviseur namens bevoegde
Omgevingsdienst Regio Nijmegen
overheid
E.K. Mietes, regioarcheoloog
Uitvoering onderzoek
April 2022
Beheer en locatie documentatie
Lycens BV en e-depot
Illustraties
Auteur(s) tenzij anders vermeld
Medewerkers
M. Soldaat
Lycens
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
Kies een item.
30 januari 2023
Locatie gegevens Projectnaam
Beuningen, Augustuslaan Beuningen Beuningen
Provincie
Gelderland
Kaartblad
40C
Kadastrale gegevens
Beuningen sectie H, nummers 1606,1744,1917 en 1900
Centrumcoördinaten
X: 180807, Y:429633
Oppervlakte
Circa 16.903 m2
NAP-hoogte maaiveld
Circa 7,7 m +NAP
429500
430000
Plaats Gemeente
Afb. 1.
5
Ligging plangebied en globale begrenzing onderzoeksgebied (bron achtergrondkaart: PDOK).
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
Samenvatting resultaten Plangebied
zie Afb. 1
Aanleiding
Het onderzoek vindt plaats in het kader van een bestemmingsplanwijziging.
Vraagstelling
Wat is de bodemopbouw en zijn er aanwijzingen voor bodemverstoringen? Zijn er aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische resten? Weike consequenties zal de uitvoering van het plan hebben op (eventueel) aanwezige archeologische resten? Wat zijn de aanbevelingen? Is nader onderzoek noodzakelijk? En zo ja, waaruit kan dit bestaan?
Aardwetenschappelijke gegevens
Het plangebied ligt in een komgebied. De komafzettingen worden gerekend tot de Formatie van Echteld. De komklei bedekt oudere rivierafzettingen die behoren tot het‘Lower Terrace’. Deze afzettingen worden vaak bedekt door de Laag van Wijchen. Volgens deZandbanen en zanddiepte kaart ligt het pleistocene zand binnen 1 - 2 m beneden maaiveld.
Bekende archeologische waarden
Binnen het Land van Maas en Waal zijn vooralsnog geen resten uit het paleolithicum bekend. Uit het mesolithicum zijn resten gevonden op hogere rivierduinen. Aan het einde van het Pleistoceen en begin Holoceen waren met name de hogere oeverwallen, stroomruggen en crevasseafzettingen geliefde plaatsen voor bewoning. Op 150 m ten noordwesten van het plangebied is een nederzettingsterrein uit de Romeinse tijd en misschien ook ijzertijd bekend. Het Land van Maas en Waal was relatief dicht bevolkt in de ijzertijd en Romeinse tijd.
Historische waarden
Het dorp Beuningen is in de late middeleeuwen ontstaan op de oeverwalvan de Waal. De akkerbouw werd op hogere gronden bedreven, waarbij de ‘kromme akkers’ ontstonden. De lagere gronden waren in gebruik als hooiland en weide. De kommen werden pas in de loop van de 13e en 14e eeuw ontgonnen. Op de kadastrale minuut uit 1811-1832 ligt het plangebied op een aantal percelen die in gebruik zijn als bouwland. Op jongere kaarten is alleen herindeling van de percelen zichtbaar. Bebouwing blijft beperkttoteen klein bijgebouwop de kaarten uit 1994 en 1995.
Verwachting
Op basisvan het bureauonderzoek wordt geconcludeerd datin het plangebied een middelhogearcheologischeverwachtinggeldtvoor het pleistocene rivierterras en een hoge verwachting voor eventueel daarboven gelegen crevasseafzettingen. Hierin kunnen resten worden aangetroffen vanaf het laat-paleolithicum t/m neolithicum en de ijzertijd en Romeinse tijd. De archeologische verwachting is per periode gespecificeerd.
6
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
Methode veldonderzoek
>
Boormateriaal: Edelman 0 7 cm en Guts 0 3 cm.
>
Waarnemingsmethode: Blote oog.
>
Boordichtheid: 10 boringen, regelmatige spreiding.
>
Coördinaten boorpunten: Ingemeten met GPS (nauwkeurigheid 1 3 cm).
>
Z-waarden: Bepaald met behulp van GPS (nauwkeurigheid 1 - 3 cm).
Resultaten veldonderzoek
>
Beschrijving conform ASB 5.2 en NEN5104
>
Documentatie van de beschrijving digitaal.
Tijdens het verkennend booronderzoek is een bodemopbouw van hoiocene komafzettingen op pleistocene overstromingsafzettingen op Pleistoceen rivierterras aangetroffen. Aangezien er geen crevasseafzettingen zijn gezien, kan de archeologische verwachting voorde periode Romeinse tijd en ijzertijd worden bijgesteld naar middelhoog. In de top van het rivierterras en de overstromingsafzettingen zijn geen tekenen van bodemvorming gezien. Ook zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen.
Selectieadviesen aanbevelingen
Op basis van de resultaten van het hier gerapporteerde onderzoek is gebleken dat de kans klein is dat in het plangebied een intacte archeologische vondpiaats aanwezig is, daarom wordt geadviseerd het plangebied vrij te geven voor de geplande ingreep. Over de bevindingen en aanbevelingen uit dit onderzoek dient contact opgenomen te worden met de bevoegde overheid, in dit geval de gemeente Beuningen.
7
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
1. Aanleiding voor het onderzoek 1.1. Onderzoekskader In opdracht van Inveniam Plan âGebiedsontwikkeling heeft Lycens een archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (BO en IVO-O, verkennende fase) uitgevoerd met betrekking tot het plangebied Augustuslaan in Beuningen (Afb. 1). Het onderzoek vindt plaats in het kader van een bestemmingsplanwijziging. Het plangebied iigt binnen de bebouwde kom van Beuningen tussen de Augustuslaan, de Krommehoekstraat en de Wilheiminaiaan (zie Ş 1.2). Op de beieidskaartvan de gemeente Beuningen valt het plangebied grotendeels binnen een zone met “Waardearcheologie4”, wat overeenkomt meteen hoge archeologische verwachting. In het noordelijke deei van het plangebied ligt een dunne strook binnen een zone met “Waarde-Archeologie2”, dit zijn zones met waardevolle archeologische terreinen, historische dorpskernen, oude woongronden, huisterpen en overige terreinen van archeologisch belang. In zone “Waarde-archeologie 4” dient, voorafgaand aan ingrepen groter dan 100 m1 2 en dieper dan 0,3 m beneden maaiveld, archeologisch onderzoek plaats te vinden. Daarbij dient minimaal een bureauonderzoeken (verkennend) booronderzoek te worden uitgevoerd.
Voor de zone met “WaardeArcheologie2” geidt dat archeologisch onderzoek noodzakelijk is bij bodemingrepen groter dan 0 m2en dieper dan 0,3 m beneden maaiveld, waarbij minimaal een karterend booronderzoek wordt uitgevoerd (Afb. 2).1 Het beleid van de gemeente is vastgeiegd in het vigerende bestemmingsplan “Kern Beuningen”. Op het plangebied rusteen dubbeibestemming “Waarde-archeologie 2”.2 De voor deze waarde aangewezen gronden zijn mede bestemd voor behoud en bescherming van waardevoiie verwachte archeologische informatie in de bodem. Dit houdt in dat bij ingrepen groter dan 100 m2 en dieper dan 0,3 m beneden maaiveld, de vergunningsaanvrager een rapport dient te overleggen waarin de archeologische waarden van de gronden waarop de aanvraag betrekking heeft naar het oordeel van het bevoegd gezag in voldoende mate zijn vastgesteld. Het onderzoek is uitgevoerd conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA versie 4.1), protocollen BRL SIKB4002 (Bureauonderzoek) en 4003 (Inventariserend veldonderzoek) en het archeologiebeleid van de gemeente Beuningen. Het onderzoek is uitgevoerd in april 2022.
1 Boshove e.a., 2022. 2 NL.IMRO.0209.BpKernBeuningen-vadf
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
180000
180500
181500
430000
*
429500
ynncars
181000
Afb. 2,
|
Waarde-Archeologie 1 anhaoiogscha nks-nonunenler
|
Waarte-Archeotogie 2 waardevcle arctcoto^sche tenenen, historische dorpskern, ouce Aoonjcroen nusterpen en ovenge teranen von archeoiogtsch belang
]
Waarde-arcnedoge 4 (rvoge verwachting)
]
Waarde-archeologe 5 (tnWehoge verwachting)
]
Waarde-arcnedoge 6 (lage verwachting en specifieke verwachting voor Pleistoceen terras)
Uitsnede van de geactualiseerde beleidsadvieskaart van de gemeente Beuningen3
1.2. Huidige en toekomstige situatie op de onderzoekslocatie Op dit moment is het plangebied in gebruik als tuinen in beheer van verschillende eigenaars. De initiatiefnemer heeft het voornemen in het gebied meerdere nieuwe woningen te realiseren, die rondom een open groene zone komen te liggen. Er komt ook ruimte voor parkeren en er worden bomen geplant (Afb. 3). De exacte diepte van de ingrepen is ten tijde van schrijven nog niet bekend. De kans dat archeologische resten worden verstoord bij uitvoering van de plannen is aanwezig.
3 https://www.beuningen.nl/Omgeving/Archeologische_waardenkaarten
9
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
Lycens
Afb. 3.
Huidige (boven) en toekomstige (onder) situatie in het plangebied (bron: stedenbouwkundigplan
aangeleverd door opdrachtgever).
10
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
1.3.
Begrenzing onderzoeks- en plangebied
1.3.1. Begrenzing plangebied In dit rapport wordt een onderscheid gemaakt tussen het plangebied en het onderzoeksgebied. Met het plangebied wordt het gebied bedoeld waarop de plannen van de opdrachtgever betrekking hebben. Binnen dit gebied kunnen eventueel aanwezige archeologische resten worden verstoord door de voorgenomen ingrepen (Afb. 1). Het plangebied beslaat de percelen 1606,1744,1917 en 1900.
1.3.2. Begrenzing onderzoeksgebied Het onderzoeksgebied omvat het gebied waarover informatie is verzameld om een goed beeld te verkrijgen van de eventueel aanwezige archeologische waarden. Het onderzoeksgebied is globaal gedefinieerd als een cirkel meteen straal van 500 m rondom het plangebied en verschilt al naargelang het te onderzoeken aspect. Historische, archeologische en aardwetenschappelijke gegevens uit dit gebied zijn relevant voor het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied.
1.4.
Doel van het onderzoek
Het doel van het bureauonderzoek is het verkrijgen van inzicht in bekende en te verwachten archeologische waarden in en in de omgeving (onderzoeksgebied) van het plangebied. Op basis van de verkregen informatie wordteen archeologisch verwachtingsmodel voor het plangebied opgesteld. Hierin wordt beschreven of er archeologische resten aanwezig (kunnen) zijn in het plangebied, wat de potentiële aard en omvang van de voorgenomen werkzaamheden zijn en of deze een bedreiging vormen voor het bodemarchief. Indien dit het geval is, wordt geadviseerd op welke wijze hiermee in het vervolgtraject van de plannen rekening dient te worden gehouden. Het doel van het inventariserend veldonderzoek is het toetsen van de gespecificeerde verwachting.
1.5. Onderzoeksvragen Voor het bureau- en inventariserend onderzoek zijn de volgende onderzoeksvragen opgesteld: Wat is de bodemopbouw en zijn er aanwijzingen voor bodemverstoringen? Zijn er aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische resten? Welke consequenties zal de uitvoering van het plan hebben op (eventueel) aanwezige archeologische resten? In welke mate stemmen de resultaten van het booronderzoek overeen met de verwachtingen uit het bureauonderzoek? Watzijn de aanbevelingen? Is nader onderzoek noodzakelijk? En zo ja, waaruit kan dit bestaan?
11
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
2. Bureauonderzoek 2.1. Gebruikte bronnen Voor het bureauonderzoek zijn de volgende bronnen geraadpleegd: Actueel hoogtebestand Nederland (AHN, http://www.ahn.nl). De bodemkaartvan Nederland (https://zoeken.cultuureelerfgoed.nl). Degeomorfologische kaart van Nederland (https://zoeken.cultureelerfgoed.nl). De archeologische monumentenkaart (AMK: https://zoeken.cultureelerfgoed.nl Provinciaal en/of landelijk beleid. Gemeentelijk beleid. Bonneblad 1900 (https://zoeken.cultureelerfgoed.nl). Historisch kaartmateriaal (http://www.topotijdreis.nl). Ondergrondgegevens (https://www.dinoloket.nl/ondergrondgegevens). Verstoringen (http://www.bodemloket.nl). Kadastrale Minuut (http://zoeken.cultureelerfgoed.nl). Kadastrale gegevens (https://www.kadaster.nl).
2.2. Aardwetenschappelijke gegevens Tabel 1 Aardwetenschappelijke gegevens Geologie
Formatie van Echteld. Rivierklei en -zand met inschakelingen van veen (Formatie van Nieuwkoop). Holoceen.
Geomorfologie (Afb. 4)
Code M46. Rivierkomvlakte.
AHN4 (Afb. 5)
Plangebied ligt in een laagte ten opzichte van hogere zones langs de rivierloop.
Bodem (Afb. 6)
Code Rn67C. Kalkloze poldervaaggronden; zavel en lichte klei.
Paleogeografie (Afb. 7)
9000 v. Chr. Pleistocene zandgebieden, boven 0 m NAP 1500 v. Chr. Kwelders en riviervlakten 1250 na Chr. Bedijkte kwelders en riviervlakten 2000 na Chr. Stedelijk gebied
Zandbanen en
Pleistoceen zand 1 - 2 m -mv.
zanddieptekaart (Afb. 8) Digitaal basisbestand
Dal 701 Lower Terrace 15.000 - 17.000 cal BP, Stroomrug 146- Ressen: 3850
paleogeografie Rijn-Maas
2250 cal BP actief
Delta (Afb. 9) Paleogeografie Rijn-Maas
100 - 900 na Chr. Kommen (klei)
delta in het le millennium (Afb. 10) DINOIoket
B40C1065 ca. 250 m zuidwest 0-lm -mv klei, zwaksiltig, Formatie van Echteld 1 - 1,6 m -mv klei, zwaksiltig, Formatie van Kreftenheye, Laag van Wijchen 1,6-2,6 m-mvzand, Formatievan Kreftenheye
12
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
Het plangebied bevindt zich binnen het Gelderse rivierengebied, een gebied waarbinnen gedurende duizenden járen diverse voormalige rivieriopen van de Rijn, Maas en Waal actief zijn geweest. De holocenefluviatiele afzettingen bedekken het pleistocene zand dat op verschillende dieptes onder het maaiveld aanwezig is. Deze variatie in diepte is onder andere veroorzaakt door de afzettingsmiiieus van de rivierafzettingen. Geulen kunnen diep in het pleistocene zand zijn ingesneden, terwijl kom afzettingen zonder veel erosie op het zand zijn afgezet. Vrijwel het gehele binnendijkse landschap in het Land van Maas en Waal is opgebouwd onder invloed van de zich steeds verplaatsende rivieren. De top van de holocene rivierafzettingen wordt geologisch gezien tot de Formatie van Echteld gerekend. Binnen deze formatie komen stroomgordelafzettingen (bedding-, restgeul en oeverafzettingen), crevasse-afzettingen, komafzettingen en dijkdoorbraakafzettingen voor. De stroomgordelafzettingen werden nabij de rivier zelf gevormd. Op grotere afstand van de rivier, in een rustig afzettingsmiiieu, werden komafzettingen gevormd, bestaande uitzwak tot matig siltige klei. In deze komgebieden heersten vaak drassige omstandigheden waarin, tijdens perioden van verminderde rivieractiviteit, veenvorming plaats vond.
Op basis van de bestudeerde kaarten (zie tabel 1) kan worden vastgesteld dat het plangebied in een komgebied ligt, behorende bij de stroomrug van Ressen (nr 146). Deze stroomrug was actief tussen 3850 en 2250 jaar geleden.4 De komafzettingen worden gerekend tot de Formatie van Echteld en zijn afgezet in het holoceen. De komkiei bedekt oudere rivierafzettingen die behoren tot het ‘ Lower Terrace’. Deze afzettingen worden vaak bedekt door de zogeheten Laag van Wijchen, een humeuze en kalkloze klei waarin soms een paleosol is ontwikkeld. Deze laag is in het laat pleistoceen - vroeg holoceen ontstaan in lagere landschapsdelen door overstroming van meanderende rivieren.5 In een boring op circa 250 m ten zuidwesten van het plangebied is een 1 m dik pakket komkiei (Formatie van Echteld) op een 60 cm dikke Laagvan Wijchen op rivierzand van de Formatie van Kreftenheye aangetroffen. Ook volgens de Zandbanen en zanddiepte kaart ligt het pleistocene zand binnen 1 - 2 m beneden maaiveld.
4 Cohen et.al., 2009 en 2012 5 Cohen et.al., 2012.
13
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
180750
181500
182250
431250
431250
179250
430500
430500
429750
429750
429000
429000
428250
428250
250 500 750 1.000 1.250 1.500 m ĵ Onderzoeksgebied ĵ Plangebied | BRO - Dijken van geomorfologisch belang
M46 - Rivierkomvlakte
B44 - Stroom rug of stroomgordel
M48 - Rivierkom- en oeverwalachtige vlakte
B47 - Crevasserug
įen/ui egcuibdutr M93 - Vlakte ontstaan door afgravingen/of egalisatie
G41 - Doorbraakwaaier
N41 - Rivier-erosielaagte, kolk/wiel
F91 - Plateau-achtige storthoop, opgehoogd of opgespoten terrein
R44 - Overloop- of crevassegeul
H43 - Stroomrugglooiing
R43 - Restgeul
Ķ,
M42 - Terrasvlakte
Afb. 4.
Uitsnede van de geomorfologische kaart met het plangebied en de directe omgeving (bron: https://zoeken.cultureelerfgoed.nl).
14
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
430000
430000
429500
429500
Afb. 5.
Het plangebied en omgeving op het Actueel Hoogtebestand van Nederland (AHN3, bron: https://www.ahn.nl).
15
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
430500
430500
429750
429750
429000
429000
428250
428250
250
500
750 1.000 1.250 1.500 m
LJ Onderzoeksgebied a Plangebied KRdl - Ooivaaggronden, lichte zavel
ļ KRn8 - Poldervaaggronden klei
ļ Rn44C - Kalkloze poldervaaggronden zware klei, profielverloop 4
ļ KRn2-Poldervaaggronden
zware zavel RdlOA- Kalkhoudende ooivaaggronden lichte zavel
Afb. 6.
Rd90A - Kalkhoudende ooivaaggronden zware zavel en lichte klei Rn67C - Kalkloze poldervaaggronden zavel en lichte klei, profielverioop 3, of 3 en 4 Rn95C - Kalkloze poldervaaggronden zware zavel en lichte klei, profielverloop 5 RvOlC - Kalkloze drechtvaaggronden profielverloop 1 Rn47C - Kalkloze poldervaaggronden zware klei, profielverloop 3, of 3 en 4 Terp
Uitsnede van de bodemkaart met het plangebied en directe omgeving (bron: https://zoeken.cultureelerfgoed.nl).
16
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
Afb. 7.
17
Het onderzoeksgebied op de paleogeografische reconstructiekart (bron: Vos â deVries, 2013)
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
178500
181500
178500
181500
1.000 É
I Onderzoeksgebied
I I
Beddingzand onbedijkte nvieren, top binnen 1.0 m-mv Beddmgzand onbedijkte rivieren, top tussen 1,0 -1,5 m-mv I Beddingzand onbedijkte rivieren, top tussen 1,5 - 2,0 m-mv I Beddingzand onbedijkte rivieren, top tussen 2,0 - 3,0 m-mv
I I
1 Pleistoceen zand 0 -1,0 I Pleistoceen zand 1,0 - 2,0
Afb. 8.
I I
I
2 0'
1.500
2.500 m
I Pleistoceen zand 2,0 - 3,0 m-mv I Pleistoceen zand 3,0 - 4,0 Pleistoceen zand 4.0 - 5.0 m-mv Pleistoceen zand 5,0 - 6,0 m-mv Pleistoceen zand 6.0 7,o I Verstoord (bebouwd, zand-winning, vergraven)
lycens
Het plangebied en omgeving op deZandbanen en zanddieptekaart (bron: Cohen et al., 2009)
175500
177000
178500
177000
178S00
1.000 I I
183000
I Onderzoeksgebied I Plangebied 1501 400014C BP = 2500 BC = 4500 cal BP *- v:i 5000 14C BP = 3800 BC = 5800 cal BP 5 01 5500 14C BP = 4300 BC = 6300 cal BP
183000
181500 r j.:o
i 700
; .on
183000
184500
, wo
7001 7500 14C BP - 6200 BC - 8200 cal BP 7501 - 8000 14C BP = 6900 BC = 8900 cal BP 9401 -10000 14C BP = 9700 BC * 11700 cal BP 10010 -1050014C BP = 10500 BC = 12400 cal BP 10510 -12000 14C BP = 12000 BC = 13900 cal BP 12010 14000 14C BP ^ 15000 BC » 17000 cal BP
lycens
6001 6500 14C BP ^ 5400 BC = 7400 cal BP
Afb. 9.
Het plangebied en omgeving op het Digitaal basisbestand paleogeografie Rijn-Maas Delta (bron: Cohen Si Stouthamer, 2012).
18
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
178500
178500
20C
-CO
'D'.:
181500
183000
181500
183000
BOO
1.000 m
II Onde rzoe ksgebied Oeverwal I Plangebied Restgeul Pleistoceen oppervlak H Verlaten restgeul Actieve stroomgordel H Kommen (klei)
lycens
Verlaten stroom go-cel H Veer Crevasse splay
Afb. 10. Het plangebied en omgeving op het Digitaal basisbestand Paleogeografie Rijn-Maas delta in het le millennium (bron: Cohen 8i Stouthamer, 2012).
2.3. Bekende archeologische waarden Gemeentelijke archeologische waarden en verwachtingenkaart Op de archeologische waarden- en verwachtingenkaart van de gemeente Beuningen ligt het plangebied in een zone met oever (op kom) op pleistoceen terras (Afb. 11). Voor de oever geldt een hoge verwachting en voor het terras een verwachting voor prehistorie. Direct ten noorden van het plangebied staan historische erven aangegeven. Op circa 50 m ten zuiden staat een romeins grafveld aangegeven, met catalogusnummer 104. Het betreft een vondstmelding van een amateurarcheoloog van een begraving uit de ijzertijd/Romeinse tijd.6 De uitgebreide legenda van de verwachtingskaart is opgenomen in bijlage 2.
6 Boshoven e.a. 2022, Bijlage 4
19
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
Afb. 11. Uitsnede van de archeologische waarden en verwachtingen kaart van de Gemeente Beuningen (RAAPrapport 3557)
Archeologische waarden Als onderdeel van het bureauonderzoek zijn de AM K (archeologische monumenten kaart) terreinen, archeologische waarnemingen en eerder uitgevoerd onderzoek (onderzoeksmeldingen) in het onderzoeksgebied geïnventariseerd (Afb. 12). De AMK-terreinen, de bekende archeologische waarnemingen en de onderzoeksmeldingen zijn geraadpleegd via ARCHIS3.7
Archeologische monumenten (AMK-terreinen) In het onderzoeksgebied is één AMK-terrein aangewezen, op circa 150 m ten noordwesten van het plangebied. Terrein 299 heefteen zeer hoge archeologische waarde en bevat nederzettingsresten uit de Romeinse tijd. Het terrein bestaat uit vijf percelen waarop een park is aangelegd waarin de archeologie zichtbaar is gemaakt. De nederzetting is gesitueerd op een duidelijke verhoging in het voormalige stroomgebied van de Waal. Een donkere bewoningslaag met veel fosfaat en talrijke vondsten wijzen op langdurige bewoning, mogelijk vanaf de ijzertijd. Buiten het wettelijk beschermde terrein liggen meer sporen daterend vanaf de ijzertijd t/m de (vroege) middeleeuwen. Op het terrein zijn ook neolithische en ijzertijd vondsten gedaan zoals vuursteen en glazen La Tène armbanden.
https://archis.cultureelerfgoed.nl
20
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
180000
80 00
2226311100 2334885100 ^2932810100
181000
181500
2839872100
2726488100 -e—2726503100'
2786452100 2066442100 \ 3078084100 2222286100 3109341100 5106737100
3190009^)1^^3668100 2725248100yŲg*f3()72081100 2851770100 3109025ÏÖ0]
4031689100
ìoi nr»m 71 r\r
[2708854100'
2357898100 2245655100
4613106100 4031680100 4556431100 4859089100
2840365100
\ 4652181100 4653056100
80000
2840421100
81000
1805C3
^ Onderzoeksgebied
en Plangebied
20C
300
181500
v0
500 m
O vondstlocaties.punt I I onderzoeksmeldinger^vlak E3 Terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd
Lycens
Afb. 12. AMK-terreinen, onderzoeksmeldingen en vondstlocaties (bron: ARCHIS 3)
Onderzoekslocaties en waarnemingen Binnen het plangebied staan geen onderzoeksmeldingen geregistreerd, binnen het onderzoeksgebied staat één onderzoeksmeldinggeregistreerd (zie tabel 2). De onderzoeksmelding (zaaknummer 4613106100) betreft een booronderzoek waarbij een bodemopbouw van komklei (Formatie van Echteld) op grofzandige en grindige afzettingen (Formatie van Kreftenheye) werd aangetroffen. De top van de grofzandige afzettingen lag op circa 2 m beneden maaiveld. De bovenste circa 1 m van de boringen was recent verstoord. Er zijn geen cultuurlagen of indicatoren aangetroffen waardoorde archeologische verwachting voor alle periodes is bijgesteld naar laag.8 Ook bij archeologische booronderzoeken, uitgevoerd ten westen (zaaknummer 2245655100) en ten oosten (4031689100) van onderhavig onderzoeksgebied zijn geen aanwijzingen voor archeologische vindplaatsen aangetroffen, de betreffende terreinen zijn vrijgegeven voor de voorgenomen ingrepen.9
8 Anker 8í van der Kuijl, 2018. 9 Ten Broeke, 2019, Verschoor e.a.. 2009
21
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
I Tabel 2 Onderzoeksmeldingen (bron: ARCHIS3) zaakidentificatie
toponiem
uitvoerder
meldingsdatum
type onderzoek
4613106100
-
Hamaland Advies vof
01-06-2018
ABO
2245655100
Wilgenoord
Becker en Van de Graaf
29-05-2009
4031689100
Patrijslaan
Econsultancy
17-02-2017
ABO
Er zijn 18 vondstmeldingen bekend uit het onderzoeksgebied (zie tabel 3). Deze zijn met name in en direct rondom het AM K-terrein aangetroffen. Het betreft vondsten uit de ijzertijd en Romeinse tijd die met de daar aangetroffen nederzettingsresten verband houden. Uitzondering daarop zijn zaaknummers 2786452100, 3109341100 en 3078084100, die circa 500 m ten noordoosten van onderhavig plangebied zijn aangetroffen. Het betreft brons uit de Romeinse tijd en aardewerk en bot uit de middeleeuwen. Het aardewerk werd aangetroffen tijdens het uitgraven van een sloot, waarbij diverse kuilen werden waargenomen. Tabel 3 Archeologische vondsten (ARCHIS 3) zaakidentificatie
materiaal
complex
datering
2708854100
vuursteen
Niet te bepalen
Laat neolithicum
2725248100
koper
bewoning
Laat Romeinse tijd B
2725256100
koper
bewoning
Laat Romeinse tijd B
2727824100
Goud (solidus)
bewoning
Laat Romeinse tijd B
2728837100
Koper, brons
bewoning
Late ijzertijd-vroeg Romeinse tijd
2786452100
Brons (armboog, oorlepel)
Niet te bepalen
Romeinse tijd
2813668100
Koper, messing (sestertius)
Bewoning
Midden - laat Romeinse tijd
2840365100
Keramiek, ijzer
Bewoning
Ijzertijd - Romeinse tijd
2840421100
Keramiek, bot
Bewoning
Ijzertijd - Romeinse tijd
2840438100
Keramiek
Bewoning
Ijzertijd - Romeinse tijd
2851770100
Keramiek
Bewoning
Romeinse tijd - late middeleeuwen
3072081100
Glas, brons, keramiek
Niet te bepalen
Ijzertijd - laat Romeinse tijd
3077922100
Zilver, brons (munten)
Bewoning
Vroeg - laat Romeinse tijd
3078084100
Keramiek
Niet te bepalen
Late middeleeuwen A
3109017100
Keramiek
Bewoning
Ijzertijd - Romeinse tijd
Brons, glas, keramiek, koper,
Bewoning
Vroege bronstijd - late
3109025100
vuursteen
middeleeuwen
3109341100
Keramiek, dierlijk bot
Kuil
Middeleeuwen
3190009100
Vuursteen, steen
Niet te bepalen
Laat neolithicum
22
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
2.4. Archeologie In de diepere ondergrond van het plangebied ligt een pleistoceen rivierterras. Op dit terras was bewoning mogelijk vanaf het laat-pleistoceen. Met name hogere plaatsen in de nabijheid van waterwaren geliefde locaties voor bewoning. Op basis van paleogeografische reconstructiekaarten lag het plangebied meer dan 2 km bij stromend water vandaan. Binnen het Land van Maas en Waal zijn vooralsnog geen resten uit het paleolithicum bekend. Uit het mesolithicum zijn resten gevonden op hogere rivierduinen. Aan het einde van het Pleistoceen en begin Holoceen begonnen de rivieren te meanderen en raakte het paleolithische landschap in de omgeving van het plangebied steeds meer bedekt door overstromingsafzettingen tijdens hoge waterstanden in de rivieren. In deze periode waren met name de hogere oeverwallen, stroomruggen en crevasseafzettingen geliefde plaatsen voor bewoning. Op basis van de bestudeerde aardwetenschappelijke gegevens is het waarschijn lijk dat het plangebied vanaf de bronstijd in een komgebied lag. Komgebieden waren vanwege de natte omstandigheden geen aantrekkelijke plaatsen voor bewoning. Het is echter niet úitte sluiten dat ook crevasseafzettingen aanwezig kunnen zijn. Op slechts 150 m ten noordwesten van het plangebied is een nederzettingsterrein uit de Romeinse tijd en misschien ook ijzertijd bekend.
Het Land van Maas en Waal was relatief dicht bevolkt in de ijzertijd en Romeinse tijd. Vindplaatsen uit de laat Romeinse tijd en kort daarna (4e- 6e eeuw) zijn schaars in de regio maar helemaal ontvolktwas het gebied niet. Vermoedelijk hield de bevolkingsafname verband met grotere overstromingsactiviteitvan de rivieren.10
2.5.
Historische waarden I bouwhistorisch onderzoek
Het dorp Beuningen is in de late middeleeuwen ontstaan op de oeverwal van de Waal. In de komgebieden lagen broekbossen met elzen en essen, maar er waren ook gebieden die (vrijwel) permanent onder water stonden. Bij de ontginning van het gebied werden eerst de bossen op de oeverwallen, fossiele stroomruggen en pleistocene opduikingen aangepakt. De akkerbouw werd op hogere gronden bedreven, waarbij de ‘kromme akkers’ ontstonden door het ploegen met de zware keerploeg in de Karolingische tijd. De lagere gronden waren in gebruik als hooiland en weide. De kommen werden pas in de loop van de 13e en 14e eeuw ontgonnen. De vroegste historische vermelding van ‘Boningen’ stamt uit de 12e eeuw. In de loop van de middeleeuwen werden de eerste dijken aangelegd, die vervolgens herhaaldelijk zijn doorgebroken. Tot in de tweede helft van de 20eeeuw bestond Beuningen met name uit boerderijen. Pas vrij recent vond er een uitbreiding plaats en raakte het agrarische karakter verloren. Op de kadastrale minuut uit 1811-1832 ligt het plangebied op een aantal percelen die in gebruik zijn als bouwland (Afb. 13). Langs de oostkant van het plangebied loopt het pad ‘De groote steeg’. De bebouwing in Beuningen ligt op deze kaart langs enkele wegen, onder andere direct ten noorden van het plangebied aan ‘De Kromme Hoek’.
In de 20eeeuw is in het plangebied een boomgaard aanwezig, zoals te zien op de kaart uit 1931 (Afb. 14). Op de kaart uit 1962 verdwijnen de perceelscheidingen uit het plangebied, maar is het nog steeds in gebruik als boomgaard (Afb. 15). Op de kaart uit 1994 worden de percelen opnieuw opgesplitst, langs de oude kavelgrenzen en in het noordoostelijke deel van het plangebied staat een deel van een gebouw of schuur dat op de kaart uit 1995 weer verdwenen is (Afb. 16 en Afb. 17).
23
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
Afb. 13. Het plangebied op de kadastrale minuut 1811-1832. Beuningen Sectie D blad 01 (bron: http://zoeken.cultureelerfgoed.ni).
Afb. 14. Het plangebied op een topografische kaart uit 1931 (bron: http://www.topotijdreis.nl)
24
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
Afb. 15. Het plangebied op een topografische kaart uit 1962 (bron: http://www.topotijdreis.nl)
Afb. 16. Het plangebied op een topografische kaart uit 1994 (bron: http://www.topotijdreis.nl)
25
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
Afb. 17. Het plangebied op een topografische kaart uit 1995 (bron: http://www.topotijdreis.nl).
2.6. Tweede Wereldoorlog In de Tweede Wereldoorlog lag Beuningen netten westen van het grootschalige geallieerde offensief van de Operatie Market Garden. Ook al is in het gebied geen slagveld aanwezig, toch kunnen er resten worden verwacht van kleinere objecten en structuren zoals crashlocaties, veldgraven, onderduikholen, geschutsopstellingen en kampementen.11 Ook kunnen mogelijk resten van munitie aanwezig zijn.
2.7. Bekende verstoringen Binnen het plangebied zijn geen saneringen of ondergrondse olietanks, benzinepompinstallaties en dergelijke bekend waardoor archeologische resten mogelijk verloren zijn gegaan. Uit historisch kaartmateriaal blijkt dat slechts op 1 perceel mogelijk kortstondig bebouwing heeft gestaan, waarbij de bodem tot op onbekende diepte verstoord kan zijn geraakt, ook tijdens het gebruik van het plangebied als boomgaard is de bodem mogelijk verstoord.
2.8. Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel Op basisvan het bureauonderzoek wordt geconcludeerd datin het plangebied een middelhoge archeologische verwachting geldt voor het pleistocene rivierterras en een hoge verwachting voor eventueel daarboven gelegen
11 http://www.ikme.nl/ikmekaart.html
26
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
crevasse afzettingen. Hierin kunnen resten worden aangetroffen vanaf het laat-paieoiithicum t/m neolithicum en de ijzertijd en Romeinse tijd. De archeologische verwachting wordt hieronder per periode gespecificeerd.
Laat-paleolìthìcum t/m neolithicum Bewoning in de vorm van tijdelijke kampementen en vanaf het neolithicum ook meer permanente nederzettingen, vond in deze periode plaats op hogere landschapsdelen in de nabijheid van water. Het plangebied lag in deze tijd op een relatief droge locatie (een rivierterras), maar het water lag op meer dan 2 km ten noorden en totzoverzijn vindplaatsen uitdeze periode met name aangetroffen op rivierduinen. Voorde periode laat-paleolithicum t/m neolithicum geldt daarom een middelhoge archeologische verwachting. Het archeologisch relevante niveau voor vindplaatsen die verband houden met tijdelijke of (semi) permanente nederzettingen is de top van het pleistocene rivierterras en eventueel in en op een bedekkende laag pleistocene overstromingsafzettingen (laag van Wijchen). Dit niveau wordt verwacht op 1 - 2 m beneden maaiveld. Resten uitdeze periode kunnen bestaan uit vuursteenstrooiïngen en haardkuilen en vanaf het neolithicum ook uit aardewerken paalkuilen. De conservering van deze resten is waarschijnlijk matig vanwege wisselende waterstanden en eventuele erosie door latere overstromingen.
Bronstijd In de bronstijd raakte het plangebied overstroomd en lag het binnen een komgebied. Vanwege de natte omstandigheden was dit geen aantrekkelijke locatie voor bewoning of akkerbouw. Voor de periode bronstijd geldt daarom een lage archeologische verwachting.
Ijzertijd en Romeinse tijd Bewoning concentreerde zich in deze periode op de hogere oeverwallen, rivierduinen, crevasseafzettingen en fossiele stroomruggen. Op basis van het bureauonderzoek is niet met zekerheid vastte stellen of crevasseafzettingen aanwezig zijn in het plangebied. Op 150 m ten noordwesten van het plangebied ligt een nederzettingsterrein uit de Romeinse tijd en wellicht ook ijzertijd. Voorde periode ijzertijd en Romeinse tijd geldt daarom een hoge archeologische verwachting. Het archeologisch relevante niveau voor vindplaatsen die verband houden met nederzettingen is de top van eventuele crevasseafzettingen. Dit niveau kan direct vanaf het maaiveld voorkomen of onder recentere overstromingsafzettingen. Resten uitdeze periode kunnen bestaan uit huisplattegronden, waterkuilen, greppels, paalkuilen, ploegsporen, kuilen en uit de Romeinse tijd funderingsresten. Vondsten kunnen bestaan uit hout, steen, keramiek, bouwkeramiek (Romeins), vuursteen en metaal. De conservering van deze resten is waarschijnlijk matig vanwege de wisselende grondwaterstanden en eventuele aantasting door latere overstromingen. Indien alleen komafzettingen in het plangebied aanwezigzijn, kan de verwachting voor nederzettingsresten uitdeze periode worden bijgesteld naar laag. Dekomgronden rond nederzettingen waren wel in gebruikdoorde bewoners.
Mogelijkzijn sporen van landbouwactiviteitzoals perceelsgreppels aanwezig.
Middeleeuwen t/m nieuwe tijd Na de Romeinse tijd nam de bevolking in de regio af, vermoedelijk vanwege de toenemende hoeveelheid overstromingen. Gezien de relatief lage ligging van het plangebied in het landschap was het zeer waarschijnlijk geen aantrekkelijke plek voor menselijke activiteiten in deze periode. In de late middeleeuwen werden de rivieren steeds meer bedijkt maar ook dan was er nog veel sprake van overstromingen. Op basis van historisch
27
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
kaartmateriaal werd het plangebied in de nieuwe tijd gebruikt ais bouwland en is er geen sprake geweest van historisch bebouwing. Voor de periode middeleeuwen t/m nieuwe tijd geldt daarom een lage archeologische verwachting. De archeologische verwachting dient te worden getoetst door middel van het uitvoeren van een inventariserend veldonderzoek (verkennende fase). Hierbij worden 6 boringen per hectare gezet. Het is niet bekend of de top van het pleistocene rivierterras intact is in het plangebied. Ook is niet bekend of er crevasseafzettingen aanwezig zijn in het plangebied. Dit dient door middel van booronderzoek te worden vastgesteld. De boringen worden gezet tot in de top van het pleistocene rivierterras. De top van het pleistocene zand wordt verwacht op een diepte van 1 - 2 m beneden maaiveld.
28
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
3. Resultaten veldonderzoek 3.1. Beschrijving onderzoeksmethode Boormateriaal: Edelman 0 7 cm en Guts 0 3 cm. Waarnemingsmethode: Blote oog. Boordichtheid: 10 boringen, regelmatige spreiding. Coördinaten boorpunten: Ingemeten met GPS (nauwkeurigheid 1 - 3 cm). Z-waarden: Bepaald met behulp van GPS (nauwkeurigheid 1 - 3 cm). Beschrijving conform ASB 5.2 en NEN5104 Documentatie van de beschrijving digitaal (zie bijlage 1).
180700
180800
180900
STUSIAAN 180700
I
180800
180900
I Plangebied # Boringen met NAP hoogte MV (grijs) en top Formatie van Wijchen (zwart)
Afb. 18. Locaties boringen, met maaiveldhoogte en hoogte top formatie van Wijchen (m +NAP)
29
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
3.2. Beschrijving onderzoeksresultaten Tijdens het verkennend booronderzoek is onderstaande laagopeenvolging waargenomen (van boven naar beneden).
Komklei De top van de boringen bestaat uit matig siltige, licht bruingrijze, zwak humeuze klei met weinig mangaan en roestvlekken. Deze kleilaag is geïnterpreteerd als komafzettingen die worden gerekend tot de Formatie van Echteld. In de bovenste 20-45 cm van de klei is een bouwvoor gevormd waarin puinspikkels, kolengruis en grindbijmenging is gezien. De bouwvoor is iets siltiger dan de ongeroerde komafzettingen en het is mogelijk dat een jongere laag dijkdoorbraakafzettingen is opgenomen in de bouwvoor, maar dit kan ook het gevolg zijn van landbouw, ploegen en verbeteren van de grond. Alleen in boring 2 zijn de komafzettingen niet gezien. Hier is de bodem verstoord tot 0,8 m beneden maaiveld.
Overstromìngsafzettìngen Onder de komklei is in alle boringen een laag matig siltige, licht oranjegrijze klei met veel roestvlekken en mangaan waargenomen. De kleilaag wordt naar onderen toe geleidelijk siltiger en bestaat aan de basis uit grover materiaal (sterk siltige en zwak zandige klei). De laag betreft overstromìngsafzettìngen die behoren tot de Formatie van Kreftenheye, Laag van Wijchen. In de top van deze laag is geen paleosol waargenomen. De top is aangetroffen tussen 0,5 en 0,8 m beneden maaiveld (6,91 - 7,13 m +NAP).
Beddìngzand Aan de basis van alle boringen is uiterst grindig, zeergrot zand met veel roestvlekken aangetroffen. Het betreft het pleistocene rivierterras (Formatie van Kreftenheye). Er zijn geen tekenen van bodemvorming gezien in de top van het rivierterras. De top is aangetroffen tussen 0,9 en 1,4 m beneden maaiveld (6,31 - 6,74 m +NAP). Tijdens het booronderzoek zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen.
30
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
4. Conclusie en aanbevelingen 4.1.
Conclusies
Uit het bureauonderzoek komt naarvoren dat het plangebied in een komgebied ligt, directten zuiden van de oeverwal waarop Beuningen is ontstaan. Voor het plangebied is een gespecificeerde archeologische verwachting opgesteld, waarbij een middelhoge verwachting geldt voor het laat-paleolithicum t/m neolithicum, een hoge verwachting voor de Romeinse tijd en ijzertijd en een lage verwachting voor de overige periodes. Deze verwachting is gekoppeld aan landschappelijke elementen, voor de steentijd is dat het pleistocene rivierterras en mogelijk een daarbovenop afgezet pakket laat-pleistocene overstromingsafzettingen, en voor de Romeinse tijd en ijzertijd betreft dit eventuele crevasseafzettingen. Tijdens het verkennend booronderzoek is een bodemopbouw van holocene komafzettingen op pleistocene overstromingsafzettingen op pleistoceen rivierterras aangetroffen. Mogelijk is in de bouwvoor nog een laag jongere dijkdoorbraakafzettingen aanwezig. Aangezien er geen crevasseafzettingen zijn gezien en er ook geen cultuurlaag is aangetroffen onder de bouwvoor, kan de verwachting voor het aantreffen van resten uit de Romeinse tijd en ijzertijd naar middelhoog worden bijgesteld. De verwachting geldt vooral voor resten van activiteiten behorende tot het buitengebied van de nederzetting die ten westen van het plangebied ligt.
Eventuele sporen zullen bestaan uit verkavelingspatronen in de vorm van sloten en greppels. De dichtheid van dit soort sporen is laag, ook zijn ervaak weinigvondsten aanwezig. In de top van het rivierterras en de overstromingsafzettingen is geen bodemvorming (paleosol) aanwezig. Het ontbreken van bodemvorming wijst er op dat de bodem niet lang genoeg aan de oppervlakte heeft gelegen voor de vorming van vegetatie of dat de oorspronkelijke toplaag mogelijk is geërodeerd door latere overspoelingen. De kans op het aantreffen van een intacte archeologische vindplaats in het plangebied is klein.
4.2.
Beantwoording onderzoeksvragen
Wat is de bodemopbouw en zijn er aanwijzingen voor bodemverstoringen? De laagopeenvolging binnen het plangebied bestaat uit holocene komafzettingen op pleistocene overstromingsafzettingen op pleistoceen rivierterras. Alleen in boring 2 is een verstoring gezien, tot 0,8 m beneden maaiveld.
Zijn er aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische resten? Tijdens het verkennend booronderzoek zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen. Het archeologisch relevante niveau voor resten uit de Romeinse tijd en ijzertijd (crevasseafzettingen) lijkt niet aanwezig te zijn, maar mogelijk zijn eventuele crevasseafzettingen opgenomen in de bouwvoor. De top van de relevante steentijdniveaus (Laag van Wijchen en rivierterras) zijn intact, maar er is geen bodemvorming waargenomen.
31
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
Welke consequenties zal de uitvoering van het plan hebben op (eventueel) aanwezige archeologische resten? De archeologische lagen in het plangebied werden binnen 1,0 m beneden maaiveld verwacht, indien een vindplaats aanwezig is wordt deze bedreigd door de geplande ingreep. Eventuele resten van landgebruik uit de Romeinse en ijzertijd kunnen aanwezig zijn vanaf het maaiveld, eventuele vindplaatsen uit de steentijd worden vanaf 0,7 m beneden maaiveld verwacht. Er zijn echter tijdens het verkennend booronderzoek geen aanwijzingen aangetroffen voor een cultuurlaag uit de Romeinse tijd en ijzertijd en in de top van de relevante steentijdniveaus is geen bodemvorming aanwezig. Dat betekent dat de kans klein is dat in het plangebied een intacte archeologische vindplaats aanwezig is. De geplande ingreep heeft geen negatieve consequenties voor archeologische resten.
Wat zijn de aanbevelingen? Is nader onderzoek noodzakelijk? En zo ja, waaruit kan dit bestaan? Voorde aanbevelingen zie Ş4.3.
4.3. Selectieadvies Op basis van de resultaten van het hier gerapporteerde onderzoek is gebleken dat de kans klein is dat in het plangebied een intacte archeologische vindplaats aanwezig is. Het wordt niet noodzakelijk geacht archeologisch vervolgonderzoek uit te voeren, daarom wordt geadviseerd het plangebied vrij te geven voor de geplande ingreep. Ook in een vrijgegeven plangebied bestaat altijd de mogelijkheid dat er tijdens graafwerkzaamheden toch losse sporen en vondsten worden aangetroffen. Op grond van artikel 5.10 van de Erfgoedwet 2016 dient zo spoedig mogelijk melding te worden gemaakt van de vondst bij de gemeente, provincie of de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Over de bevindingen en aanbevelingen uit dit onderzoek dient contact opgenomen te worden met de bevoegde overheid, in dit geval de gemeente Beuningen.
32
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
Literatuur Anker, E.F.A. 81 E.E.A. van der Kuijl, 2018: Bureauonderzoek en Verkennend Booronderzoek Archeologie
Plangebied Wìlhelmìnalaan 116-118 te Beunìngen, gemeente Beunìngen. Elamaland Advies, Zelhem. Antonise, K., 2010: Beleidsnota Archeologie Gemeente Beunìngen. Bosch, J.H A, 2008: Archeologische Standaard Boorbeschrìjvìngsmethode versie 1.1 Op basis van de
Standaard Boor Beschrijvingsmethode versie 5.2. (Delta res-rap port | 2008-U-R0881/A.) Deltares, Utrecht. Boshoven, E. El., B.J.G. van Snippenburg, N.W. Willemse, 2022. Archeologie in de gemeente Beunìngen;
Actualisatie van de archeologische waarden-, verwachtingen-, en beleidskaan (RAAP-Rapport 5337). RAAP Archeologisch Adviesbureau B.V. Weesp. Broeke, E.M. ten, 2019. Archeologisch bureauonderzoek en gecombineerd verkennend en karterend
booronderzoek Patrijslaan 25-27 te Beunìngen (Rapportnummer 2037.002) Econsultancy bv, Doetinchem. Cohen, K.M., E. Stouthamer, W.Z. Eloek, EI.J.A. Berendsen â EI.F.J. Kempen, 2009: Zand in Banen -
Zanddìeptekaarten van het Rivierengebied en het IJsseldal in de provincies Gelderland en Overijssel. Cohen, K.M. â Stouthamer, 2012: Digitaal Basisbestand Paleogeografie van de Rijn-Maas Delta. Verschoor, G.C.W, EI.W.D. van den Engel, T. Nales, 2009. Archeologisch Bureauonderzoek Si Inventariserend
Veldonderzoek (IVO), d.m.v. boringen Wìlgenoord, Beunìngen Gemeente Beunìngen. Becker en Van de Graaf bv, Noordwijk. >
Vos, P.L. &S. deVries, 2013: 2e generatie palaeogeografische kaarten van Nederland (versie 2.0). Deltares, Utrecht.
Geraadpleegde websites webadres
laatst bezocht op
https://archisarchief.cultureelerfgoed.nl
2022-04-14
https://www.dinoloket.nl/ondergrondgegevens
2022-05-05
https://www.dinoloket.nl/nomenclator-ondiep
2022-05-05
https://www.google.com/intl/nl/earth/
2022-05-05
https://zoeken.cultureelerfgoed.nl
2022-04-14
>
http://www.ahn.nl
2022-04-14
>
http://www.pdok.nl
2022-05-05
http://www.topotijdreis.nl
2022-04-14
Lijst van afbeeldingen Afb. 1.
Ligging plangebied en globale begrenzing onderzoeksgebied (bron achtergrondkaart: PDOK)............5
Afb. 2.
Uitsnede van de geactualiseerde beleidsadvieskaart van de gemeente Beunìngen...............................9
Afb. 3.
Huidige (boven) en toekomstige (onder) situatie in het plangebied (bron: stedenbouwkundigplan
aangeleverd door opdrachtgever).................................................................................................................................. 10 Afb. 4.
Uitsnede van de geomorfologische kaart met het plangebied en de directe omgeving (bron:
https://zoeken.cultureelerfgoed.nl)................................................................................................................................14 Afb. 5.
Het plangebied en omgeving op het Actueel Eloogtebestand van Nederland (AHN3, bron:
https://www.ahn.nl)......................................................................................................................................................... 15
33
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beunìngen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
Afb. 6.
Uitsnede van de bodemkaart met het plangebied en directe omgeving (bron:
https://zoeken.cultureelerfgoed.nl)................................................................................................................................16 Afb. 7.
Het onderzoeksgebied op de paleogeografische reconstructiekart (bron: Vos â de Vries, 2013)...........17
Afb. 8.
Het plangebied en omgeving op deZandbanen en zanddieptekaart (bron: Cohen et al., 2009)........... 18
Afb. 9.
Het plangebied en omgeving op het Digitaal basisbestand paleogeografie Rijn-Maas Delta (bron:
Cohen â Stouthamer, 2012).............................................................................................................................................18 Afb. 10.
Het plangebied en omgeving op het Digitaal basisbestand Paleogeografie Rijn-Maas delta in het le
millennium (bron: Cohen â Stouthamer, 2012)............................................................................................................. 19 Afb. 11.
Uitsnede van de archeologische waarden en verwachtingen kaart van de Gemeente Beuningen
(RAAP-rapport 3557).........................................................................................................................................................20 Afb. 12.
AMK-terreinen, onderzoeksmeldingen en vondstlocaties (bron: ARCHIS 3)............................................21
Afb. 13.
Het plangebied op de kadastrale minuut 1811-1832. Beuningen Sectie D blad 01 (bron:
http://zoeken.cultureelerfgoed.nl)................................................................................................................................. 24 Afb. 14.
Het plangebied op een topografische kaart uit 1931 (bron: http://www.topotijdreis.nl)...................... 24
Afb. 15.
Het plangebied op een topografische kaart uit 1962 (bron: http://www.topotijdreis.nl)...................... 25
Afb. 16.
Het plangebied op een topografische kaart uit 1994 (bron: http://www.topotijdreis.nl)...................... 25
Afb. 17.
Het plangebied op een topografische kaart uit 1995 (bron: http://www.topotijdreis.nl)...................... 26
Afb. 18.
Locaties boringen, met maaiveld hoogte en hoogte top formatie van Wijchen (m +NAP)...................... 29
Lijst van tabellen Tabel 1 Aardwetenschappelijke gegevens..................................................................................................................... 12 Tabel 2Onderzoeksmeldingen (bron: ARCHIS3)...........................................................................................................22 Tabel 3 Archeologische vondsten (ARCH IS 3)................................................................................................................22
Lijst van bijlagen Bijlage 1
Boorprofielen
35
Bijlage 2
Legenda archeologische waarden-en verwachtingenkaart
36
34
Archeologisch onderzoek Augustuslaan, Beuningen (BO en IVO-O)
30 januari 2023
Bijlage 1
Boorprofielen
Bijlage 1
Boring:1
Boring:2
Referentievlak: maaiveld Maaiveldhoogte: 7.68
X:180745,18 Y:429657,74 7 68
Referentievlak: maaiveld Maaiveldhoogte: 7.71 gras Klei, sterk siltig, zwak humeus, spikkels puin, weinig grind, BRGR, Edelmanboor, fe1, bouwvoor
Á.
X:180782,97 Y:429707,87 771
gras
741
Klei, sterk siltig, zwak humeus, weinig grind, weinig kolengruis, brokken puin, BRGR, Edelmanboor, bouwvoor
^
733 Klei, matig siltig, zwak humeus, LIBRGR, Edelmanboor, fmn1, geleidelijk, Komafzetting
Klei, sterk siltig, zwak humeus, spikkels puin, spikkels houtskool, LIBRGR, Edelmanboor, geleidelijk, vergraven
À
703 Klei, matig siltig, LIORGR, Guts, fmn2, diffuus, Formatie van Kreftenheye, Laag van Wijchen
663 658
691 Klei, matig siltig, LIORGR, Guts, fmn3, geleidelijk, Formatie van Kreftenheye, Laag van Wijchen
Zand, zeer grof, matig siltig, sterk grindig, LIORGR, Guts, fe2, scherp, Formatie van Kreftenheye, slecht, slecht 631 Zand, zeer grof, matig siltig, sterk 616
grindig, LIORGR, Guts, fe1, scherp, . Formatie van Kreftenheye
Boring:4
Boring:3 Referentievlak: maaiveld Maaiveldhoogte: 7.64
X: 180788,82 Y:429656,12 7 64
Á
744
Referentievlak: maaiveld Maaiveldhoogte: 7.55
X: 180752,55 Y:429610,41
gras
755
Klei, sterk siltig, matig humeus, weinig grind, weinig puin, BRGR, Edelmanboor, fmn1, bouwvoor
Á
Klei, matig siltig, zwak humeus, GR, Guts, fmn1, geleidelijk, Komafzetting
Á
704
Klei, sterk siltig, zwak humeus, spikkels puin, weinig grind, BRGR, \ Edelmanboor, fmn1, bouwvoor
715
Klei, sterk siltig, zwak humeus, spikkels puin, spikkels houtskool, LIBRGR, Edelmanboor, fmn1, geleidelijk, bouwvoor
695 Klei, matig siltig, LIORGR, Guts, fmn2 , diffuus, Formatie van Kreftenheye, Laag van Wijchen
Klei, matig siltig, zwak humeus, GR, Guts, fmn1, geleidelijk, Komafzetting Klei, matig siltig, LIORGR, Guts, fmn2, diffuus, Formatie van Kreftenheye, Laag van Wijchen
672 664
gras
740
Zand, zeer grof, matig siltig, sterk grindig, LIORGR, Guts, fe2, scherp, Formatie van Kreftenheye 635 630
Zand, zeer grof, matig siltig, sterk grindig, LIORGR, Guts, fe2, scherp, Formatie van Kreftenheye
Projectcode: Projectnaam:
2022-0193EG Augustuslaan Beuningen
Projectleider:
Arjan Hullegie
Schaal:
1: 30
getekend volgens NEN 5104
Bijlage 1
Boring:5
Boring:6
Referentievlak: maaiveld Maaiveldhoogte: 7.54
X:180797,86 Y:429608,59
Referentievlak: maaiveld Maaiveldhoogte: 7.63
754 į4
54
gras
7 63
0
Klei, sterk siltig, zwak humeus, BRGR, Edelmanboor, fel, bouwvoor
L4
Klei, sterk siltig, zwak humeus, spikkels puin, LIBRGR, Edelmanboor, fe1, geleidelijk, bouwvoor
—
Klei, matig siltig, LIBRGR, Edelmanboor, fmn1, geleidelijk, Komafzetting
gras Klei, sterk siltig, zwak humeus, spikkels puin, weinig grind, spikkels kolengruis, GRBR, Edelmanboor,
A 25
bouwvoor 728 718
Klei, matig siltig, GR, Edelmanboor, fmn1, geleidelijk, Komafzetting
ļ4
X:180833,02 Y:429655,10
50
Klei, matig siltig, zwak humeus, LIBRGR, Edelmanboor, geleidelijk, Komafzetting Klei, matig siltig, zwak humeus, LIBRGR, Edelmanboor, mn1 fe1, geleidelijk, Komafzetting
75
Klei, sterk siltig, LIORGR, Edelmanboor, fe2 mn1, geleidelijk, Formatie van Kreftenheye, Laag van Wijchen
Klei, matig siltig, LIORGR, Edelmanboor, fmn3, geleidelijk, Formatie van Kreftenheye, Laag van Wijchen
Zand, zeer grof, zwak siltig, sterk grindig, Edelmanboor, Formatie van Kreftenheye
Klei, zwak zandig, LIORGR, Edelmanboor, fmn2, geleidelijk, Formatie van Kreftenheye, Laag van Wijchen
603
Klei, matig zandig, zwak grindig, LIORGR, Edelmanboor, geleidelijk, Formatie van Kreftenheye, Laag van Wijchen Klei, sterk zandig, sterk grindig, LIORGR, Edelmanboor, geleidelijk, Formatie van Kreftenheye, Laag van Wijchen Zand, uiterst fijn, uiterst siltig, sterk grindig, LIRSGR, Edelmanboor, fe1, geleidelijk, Formatie van Kreftenheye, slecht, slecht Zand, zeer grof, matig siltig, sterk grindig, LIRSGR, Edelmanboor, geleidelijk, Formatie van Kreftenheye
Boring:7
Boring:8
Referentievlak: maaiveld Maaiveldhoogte: 7.65
X: 180843,24 Y: 429610,28 7 65
^ 740
Referentievlak: maaiveld Maaiveldhoogte: 7.62 gras
X: 180810,07 Y: 429562,05 7 62
Klei, sterk siltig, zwak humeus, spikkels puin, weinig grind, BRGR, Edelmanboor, fmn1, bouwvoor
gras Klei, sterk siltig, zwak humeus, weinig grind, weinig puin, BRGR, Edelmanboor, fmn1, bouwvoor
Klei, sterk siltig, zwak humeus, LIBRGR, Edelmanboor, fmn1, geleidelijk 720
705
717
Klei, matig siltig, zwak humeus, GR, Guts, fmn1, geleidelijk, Komafzetting
Klei, matig siltig, zwak humeus, LIBRGR, Edelmanboor, fmn1, geleidelijk, Komafzetting
Klei, matig siltig, LIORGR, Guts, fmn2, diffuus, Formatie van Kreftenheye, Laag van Wijchen
660 655
Zand, zeer grof, matig siltig, sterk grindig, LIORGR, Guts, fe2, scherp, Formatie van Kreftenheye
Klei, matig siltig, LIORGR, Guts, fmn2, diffuus, Formatie van Kreftenheye, Laag van Wijchen
637
Zand, zeer grof, matig siltig, sterk grindig, LIORGR, Guts, fe2, scherp, Formatie van Kreftenheye
Projectcode: Projectnaam:
2022-0193EG Augustuslaan Beuningen
Projectleider:
Arjan Hullegie
Schaal:
1: 30
getekend volgens NEN 5104
Bijlage 1
Boring:9
Boring:10
Referentievlak: maaiveld Maaiveldhoogte: 7.66
X:180848,27 Y: 429564,68 766
0
Referentievlak: maaiveld Maaiveldhoogte: 7.72 gras Klei, sterk siltig, zwak humeus, spikkels puin, weinig grind, weinig schelpen, spikkels houtskool, BRGR,
Á.
Edelmanboor, fmn1, bouwvoor
X: 180878,88 Y: 429611,28 772
747
731 721
Klei, sterk siltig, zwak humeus, LIBRGR, Edelmanboor, fmn1, geleidelijk
701
Klei, matig siltig, zwak humeus, GR, Guts, fmn1, geleidelijk, Komafzetting
gras Klei, sterk siltig, zwak humeus, spikkels puin, weinig grind, weinig kolengruis, BRGR, Edelmanboor, fmn1, bouwvoor Klei, matig siltig, zwak humeus, LIBRGR, Edelmanboor, fmn1, geleidelijk, Komafzetting
707
Klei, matig siltig, LIORGR, Guts, fmn2, diffuus, Formatie van Kreftenheye, Laag van Wijchen
Klei, matig siltig, LIORGR, Guts, fmn2, diffuus, Formatie van Kreftenheye, Laag van Wijchen 674 667
Zand, zeer grof, matig siltig, sterk grindig, LIORGR, Guts, fe2, scherp, Formatie van Kreftenheye
125
636 631
Zand, zeer grof, matig siltig, sterk grindig, LIORGR, Guts, fe2, scherp, Formatie van Kreftenheye
Projectcode: Projectnaam:
2022-0193EG Augustuslaan Beuningen
Projectleider:
Arjan Hullegie
Schaal:
1: 30
getekend volgens NEN 5104
Legenda (conform NEN 5104)
geur
klei
grind
Klei, zwak siltig
Grind, siltig
Klei, matig siltig
Grind, zwak zandig
-O- geen geur -0
zwakke geur
0
matige geur
0- sterke geur Grind, matig zandig
Klei, sterk siltig
Grind, sterk zandig
Klei, uiterst siltig
Grind, uiterst zandig
Klei, zwak zandig
uiterste geur
olie O geen olie-water reactie fĵ- zwakke olie-water reactie ■ū- matige olie-water reactie -Q- sterke olie-water reactie