Bijlage 04.2: Adviesrapport ‘Burgerperspectief op het regioplan Rijk van Nijmegen’

‭Adviesrapport ‘Burgerperspectief op het regioplan Rijk van Nijmegen’‬ ‭Datum: 14-11-2023‬ ‭Status: definitief‬ ‭Auteur: Aan-Age Dijkstra en Roos Koopmans‬

‭Feedback/overwegingen adviesraad sociaal domein Beuningen‬ ‭Inleiding:‬

‭Uw adviesrapport ‘Burgerperspectief op het regioplan Rijk van Nijmegen’ doet dringend appel op een‬

‭veranderingsproces waarbij alle partijen hun actieve bijdrage zullen gaan leveren. Dit met als doel om de groeiende‬

‭vraag naar zorg de komende decennia betaalbaar, toegankelijk en haalbaar (qua menskracht) te houden. Dit rapport‬ ‭vloeit voort uit de inbreng van inwoners-(groepen), cliënten- en patiëntenorganisaties en regionale adviesraden.‬ ‭Hiermee laat u zien dat u zich breed heeft laten informeren.‬

‭Uit de inbreng van geïnterviewden ademt betrokkenheid, erkenning voor de problematiek en de algemene wens om‬ ‭verandering. Het hoe en de gewenste richting blijft nog minder concreet, maar dat past in deze fase. Als een van de‬ ‭geïnterviewde partijen herkennen we ons als adviesraad Beuningen in uw advies.‬

‭Om de zorg in de nabije toekomst betaalbaar, toegankelijk en haalbaar te houden, hebben we uw infographic/folder‬ ‭tegen het licht gehouden.‬ ‭Wij komen in ons voorstel tot een alternatief model waarin het‬‭wat, waarom, het hoe, wanneer en wie‬ ‭ons inziens‬

‭duidelijker en met concrete voorbeelden staan beschreven. We verwijzen u hiervoor graag naar het bijgevoegde PDF‬ ‭bestand in de bijlage.‬ ‭Namens adviesraad sociaal domein Beuningen,‬ ‭R. van der Geugten‬

‭1.‬ ‭Beheersbaarheid van zorg; het culturele perspectief.‬ ‭Uw advies om zorgkosten beheersbaar te houden, de toenemende vraag om zorg af te remmen en het beroep van‬ ‭zorgkundigen aantrekkelijker te maken, is een dringend signaal en appelleert aan verandering van alle partijen.‬ ‭Burgers/inwoners, ziekenhuizen, verpleeg-en verzorgingsinstellingen, medisch specialisten, huisartsen en‬

‭maatschappelijke instanties en ook zorgverzekeraars zullen hun deel verantwoordelijkheid moeten nemen om‬ ‭redelijke omgangswijze te vinden met het vraagstuk van ‘schaarste’.‬

‭Het veranderingsproces wat met uw adviezen samenhangt, houdt wat ons betreft onlosmakelijk verband met‬

‭sociaal-maatschappelijke, culturele en economische‬‭stromingen.‬

‭Onder‬‭cultuur‬‭verstaan we alles wat wij als samenleving‬‭voortbrengen en overdragen en uitstralen, zowel materieel‬ ‭als immaterieel‬‭. We zien toenemende individualisering‬‭om ons heen en zouden ons meer redelijke en billijke‬ ‭bekommering wensen.‬

‭Onder‬‭sociaal maatschappelijke ontwikkelingen‬‭verstaan‬‭we verandering binnen de maatschappij over een langere‬ ‭periode.‬

‭Onder‬‭economische stromingen‬‭verstaan we‬‭alle activiteiten‬‭gericht op de productie van goederen en diensten‬‭.‬‭Het‬ ‭gaat hierbij niet alleen om activiteiten van het bedrijfsleven, maar ook om activiteiten van niet op winst gerichte‬ ‭instellingen en de overheid. Grondstoffen worden schaarser, het medische en zorgkundige beroep minder‬ ‭aantrekkelijk. Ook schaarste in dit verband zal leiden tot meer kosten.‬ ‭Bovenstaande leidt tot 3 adviezen:‬ ‭a.‬ ‭Gericht op inwoners/burgers:‬ ‭Leg nog meer focus op (gezondheids-)verwachtingspatronen van mensen, op preventieprogramma’s‬ ‭gericht op bewegen, mentale gezondheid en bevordering van gezond gedrag, waaronder zorg hebben om‬ ‭elkaar. Meer elkaar aanspreken op elkaars mogelijkheden in plaats van afhankelijk opstellen van‬ ‭hulpverleningsinstanties. Positieve gezondheid prikkels bevorderen zoals op gezonde voeding gericht,‬ ‭mentale weerbaarheidsprogramma’s opzetten bijvoorbeeld tegen de risico’s van roken, cannabisgebruik,‬ ‭alcohol en verdovende middelen.‬ ‭b.‬ ‭Gericht op sociaal maatschappelijke instanties, onderwijsinstellingen, instanties voor Jeugd en Gezin:‬ ‭Gedrag niet direct problematiseren maar eerder normaliseren. Ondersteun ouders en/of signaleer behoefte‬ ‭aan ondersteuning. Ga met hen in gesprek.Programma’s op weerbaarheid en steviger worden gericht op‬ ‭ouders opzetten.

Principe; leren van elkaar vergelijkbaar met ouder-baby programma's.‬ ‭c.‬ ‭Gericht op gezondheidswerkers, instellingen voor gezondheidszorg en zorginstellingen en‬ ‭Zorgverzekeraars.‬

‭2.‬ ‭Aanvulling op ‘Advies vanuit burgerperspectief’:‬

‭Van de inwoners, cliënten en patiënten hebben we veel ideeën en input gekregen. Hieruit blijken enkele‬ ‭gemeenschappelijke opvattingen. Het perspectief van inwoners, cliënten en patiënten over de toekomst van de‬ ‭zorg kunnen we samenvatten in vijf punten:‬ ‭1. Kijk naar de mens en haar gezondheid in de breedte‬

‭Wat?‬‭Kijk naar de mens in haar totaliteit en niet‬‭alleen naar een diagnose. Patiënten en cliënten ervaren dat‬ ‭zodra een diagnose gesteld wordt, vaak niet verder wordt gekeken. Problematiek kan meerdere onderliggende‬ ‭oorzaken hebben en stapelt zich op als deze worden genegeerd.‬

‭Waarom?‬‭Een betere benadering zorgt dat patiënten‬‭en cliënten sneller de hulp krijgen die zij nodig hebben. Dat‬ ‭scheelt uiteindelijk ook in de kosten.‬

‭Hoe?‬ ‭• Meer ruimte voor hulpverleners/ behandelaars om te luisteren en geduld te hebben en meer ruimte om te‬ ‭bepalen wat in een situatie nodig is (verder kijken dan een‬ ‭hulpvraag/diagnose).‬ ‭• Benadering vanuit positieve gezondheid. Niet alleen kijken naar de beperkingen, klachten en wat iemand niet‬ ‭kan, maar ook kijken naar wat de patiënt wel kan en wat zijn mogelijkheden en talenten zijn.‬ ‭2. Stimuleer de sociale basis en een zorgzame samenleving‬

‭Wat?‬‭Stimuleer wijken en buurten waarin mensen elkaar‬‭kunnen helpen. Huisartsen en hulpverleners‬ ‭verwijzen al snel door naar specialistische zorg. Maar er is ook een sociale basis aan ontmoetingsplekken en‬ ‭regiecentra nodig die mensen in een eerder stadium opvangt.‬

‭Waarom?‬ ‭• Door ontmoetingsplekken en activiteiten doen mensen sociale contacten op. Dat gaat eenzaamheid tegen‬ ‭en geeft mensen vertrouwen en zin in het leven. Daardoor durven mensen elkaar om hulp te vragen.‬ ‭Ook leidt het tot begrip en rekening houden met elkaar, waardoor mensen beter hun weg vinden in de‬ ‭samenleving.‬ ‭• De sociale basis is een vangnet waar je altijd op terug kunt vallen. Professionele zorg is daarentegen‬ ‭vaak van tijdelijke aard.‬ ‭• Tijdens de wachttijd bij de specialistische zorg helpt een alternatief om erger te voorkomen.‬

‭Hoe?‬ ‭• Creëer een sterke sociale basis van informele zorg en voorzieningen.‬ ‭• Zorg ervoor dat in elk dorp de basisvoorzieningen op orde zijn, zoals een huisarts. • Luister als ‘systeem’‬ ‭naar de gemeenschap en neem de sociale basis serieus, investeer in de gemeenschap en de sociale basis.‬ ‭• Huisartsen en hulpverleners verwijzen al snel door naar specialistische zorg, maar kunnen in veel gevallen‬ ‭patiënten doorverwijzen naar ontmoetingsplekken, herstelcentra, ervaringsdeskundigen.‬

‭• Ontmoetingsplekken met een beheerder die sociaal gericht is, biedt veel meer dan een palet aan activiteiten.‬ ‭Er is een verbinder nodig die mensen laat weten dat ze gemist worden. En die signalen kan oppikken en‬ ‭ernaar handelen.‬

‭• Zorg voor een goede samenwerking tussen laagdrempelige ontmoeting/ informele netwerken en‬

‭3‬

‭de gemeente/professionele zorg.‬ ‭• Doorgaan met de wijkgerichte GGZ en wijkgerichte GGD.‬ ‭3. Creëer duidelijkheid en eenvoud‬

‭Wat?‬‭Voor burgers is er veel onduidelijkheid over‬‭welke zorg mogelijk is en waar. Dit komt door het veelvoud aan‬ ‭zorgorganisaties en verschillende werkwijzen tussen gemeenten. Ook geven cliënten aan dat ze meer zelf zouden‬ ‭willen regelen, zodat een hulpverlener dat niet hoeft te doen.‬

‭Waarom?‬‭Hoe eerder mensen de hulp krijgen die ze nodig‬‭hebben, hoe minder de problemen uit de hand lopen en‬ ‭zorgkosten bespaard blijven.‬

‭Hoe?‬ ‭• Zorg voor één loket of plek in de buurt (op loopafstand) waar je zorg of hulp kunt aanvragen. Belangrijk‬ ‭hierbij is dat er altijd iemand aanwezig is die de mensen die dat nodig hebben gelijk (aan de hand mee‬ ‭kan nemen) naar de juiste hulp.‬ ‭• Zorg voor meer bekendheid van mogelijkheden en regelingen en maak alle regelingen eenvoudiger.‬ ‭• Zorg dat hulpverleners onderling op de hoogte zijn van elkaars aanbod en de mogelijkheden van de sociale‬ ‭basis. Geef eerlijk advies welke activiteiten het beste passen in de situatie. • Er zijn soms veel hulpverleners‬ ‭betrokken bij 1 persoon/gezin. Zorg voor 1 aanspreekpunt met alle partijen zodat het overzichtelijk blijft.‬ ‭• Met name ouderen hebben behoefte aan een telefoonnummer dat ze kunnen bellen voor hulpvragen, als‬ ‭aanvulling op de digitale mogelijkheden.‬ ‭4. Zet in op gemeenschapsgericht wonen‬

‭Wat?‬‭Ouderen zien graag een woonvorm waarbij ze zelfstandig‬‭kunnen wonen, maar wel kleinschalig en bij elkaar‬ ‭in de buurt. Ontmoetings- en aanloop plekken kunnen hier ook bij in de buurt zijn.‬

‭Waarom?‬ ‭• Mensen creëren een gemeenschap en leren voor elkaar zorgen en naar elkaar omkijken. • Mensen met‬ ‭verschillende hulpbehoeften kunnen elkaar ook aanvullen.‬ ‭• Hulp kan efficiënter en sneller geregeld worden, omdat hulpverleners geen reistijd kwijt zijn en nabij zijn.‬ ‭Daarnaast is er minder huishoudelijke zorg en taxivervoer nodig. • Eengezinswoningen komen vrij op de‬ ‭huizenmarkt.‬ ‭• Domotica en technologie in de zorg kunnen hier goed ingezet worden. Overigens geven mensen aan open te‬ ‭staan voor technologie, maar wel zelf willen kiezen of ze dit willen.‬

‭Hoe?‬ ‭• Verschillende vormen zijn mogelijk. De oude bejaardentehuizen in een nieuw jasje. Denk ook aan hofjes,‬ ‭knarrenhof of kangoeroewoningen.‬ ‭• Combineer de woningen met een ontmoetings- of aanloop plekken en andere basisvoorzieningen. Als‬ ‭voorbeeld noemen burgers OBG en De Waalboog in Nijmegen. • Specialistische zorg kan ook naar de mensen‬ ‭komen, als spreekuur in de wijk. • Mix doelgroepen in de huisvesting, zodat mensen elkaar kunnen helpen. Ook‬ ‭een combinatie met studenten is mogelijk.‬

‭5. Creëer meer bewustwording over de uitdagingen in de zorg‬

‭Wat?‬‭Veel mensen zijn zich niet bewust van de uitdagingen‬‭waar de zorg de komende jaren voor staat. Hier‬ ‭moeten mensen meer in worden meegenomen. Dit vraagt acties op grote, landelijke schaal, maar ook op‬ ‭lokaal niveau.‬

‭Waarom?‬ ‭• Stimuleert mensen om professioneel of informeel mee te werken aan de uitdagingen. • Vergroot het‬ ‭draagvlak voor maatregelen.‬

‭Hoe?‬ ‭• Inwoners, cliënten en patiënten betrekken bij de plannen in de zorg.‬ ‭• Publiekscampagnes over knelpunten en verwachtingen van overheid en burger. •‬ ‭Campagnes richting professionals, met goede voorbeelden.‬ ‭• Stimuleer dat mensen kiezen voor een zorgopleiding.‬ ‭ at verder opvalt‬ W ‭Beeld dat geld aan de verkeerde dingen wordt besteed‬ ‭- Er is beeldvorming dat het geld in de zorg aan de verkeerde dingen wordt besteed. In alle gesprekken‬ ‭kwam dit aan de orde. Men had het over te veel directie en‬ ‭bedrijfsondersteuning, marketing met flitsende filmpjes en mooie folders, verzekeraars en‬ ‭farmaceuten waar geld aan de strijkstok blijft hangen.‬ ‭- Veel mensen hebben het idee dat de werkwijze en de beslissingen te vaak worden genomen in het belang‬ ‭van de organisatie (geld) en er te weinig naar patiënten geluisterd wordt.‬ ‭- Hulpverleners zijn te veel bezig met computerwerk. Ook vindt men dat er te veel ZPP’ers en invallers zijn,‬ ‭waarvan de ervaring is dat zij door de tijdelijkheid ook niet goed op de hoogte zijn van de zorg die cliënten‬ ‭nodig hebben. Een vertrouwensrelatie met de hulpverlener is belangrijk. Mensen zien dat veel tijd naar‬ ‭administratie en reistijd gaat, mede door de vele verschillende organisaties in een werkgebied.‬

‭4‬

‭A‭n‬ ders‬ ‭- Er wordt genoemd dat er te veel drempels en nadelen zijn om via PGB fulltime mantelzorg te verlenen. Als‬ ‭het mantelzorgen stopt, vervalt iemand gelijk naar bijstandsniveau. Een regeling zoals de ww zou‬ ‭wenselijk zijn.‬ ‭- Het inkomen van iemand die veel zorg nodig heeft is vaak te laag. Dit zorgt voor extra zorgen, extra werk om‬ ‭regelingen en tegemoetkomingen aan te vragen en een extra drempel om deel te nemen aan de‬ ‭samenleving.‬ ‭- Zorginstellingen moeten meer met elkaar samenwerken, maar ook beter samenwerken met‬ ‭welzijnsorganisaties en informele zorg.‬ ‭- Mensen vinden dat ontschot moet worden en een betere overgang gecreëerd tussen WMO, WLZ, Jeugdzorg.‬ ‭- Er werd genoemd dat onnodig vaak indicaties worden gesteld bij een chronische/ levenslange‬ ‭beperking.‬ ‭- Veel burgers hebben het beeld van de zorg dat er te veel top-down wordt bedacht. Ze zien graag dat‬ ‭besluiten meer in samenspraak met patiënten worden genomen.‬ ‭- Er wordt aangegeven dat de verwachtingen van mensen over de zorg moeten worden omgebogen.‬ ‭Bewustwording is nodig maar probeer hierbij wel zo veel mogelijk onrust te voorkomen. Misschien dat in‬ ‭het onderwijs meer aandacht moet komen voor elkaar.

Jong geleerd is oud gedaan.‬ ‭- Tot slot is er bij veel mensen die we gesproken weinig vertrouwen dat er iets met hun input wordt gedaan.‬ ‭De ervaringen zijn dat de gesprekken zijn om een vinkje ‘participatie’ te kunnen zetten.‬

‭Advies over de knelpunten in het regiobeeld‬ ‭In het regiobeeld zijn onder vier thema’s verschillende knelpunten uitgewerkt. Aan de hand van de opgehaalde‬ ‭ideeën komt vanuit inwoners, cliënten en patiënten daarover de volgende ideeën:‬ ‭Zorgvraag: demografische samenleving‬ ‭Hoe wordt een hulpvraag geen zorgvraag?‬ ‭• Door “zorgen voor elkaar” te stimuleren. Een sterke sociale basis helpt hierbij. Zorg dat er‬ ‭ontmoetingsplekken zijn en mensen op een laagdrempelige manier hulp kunnen krijgen. • Maak om hulp‬ ‭vragen eenvoudig en eenduidig. Hoe sneller de juiste hulp, hoe minder snel het zorg wordt.‬ ‭• Voor ouderen kan in kleine gemeenschappen wonen zorgen dat mensen elkaar helpen. Ook helpt dat de‬ ‭zorg efficiënter te organiseren.‬ ‭Zorgaanbod‬ ‭• Mensen ervaren dat ZZP’ers en invallers (los van de kosten) minder goede zorg verlenen, omdat ze niet‬ ‭goed op hoogte zijn van zorg.‬ ‭• Het valt op dat er veel verschillende organisaties zijn die hetzelfde doen. Dat kan efficiënter.‬ ‭• Gemeenschapsgericht wonen helpt zorg aan huis efficiënter te regelen.‬

‭Gezond leven en wonen‬ ‭• Stimuleer ontmoeten.‬ ‭Mentale gezondheid‬ ‭• Laagdrempelig ontmoeten helpt eenzaamheid tegen te gaan.‬ ‭• Wachtlijsten opvangen door in te zetten op laagdrempelige hulp.‬ ‭• Gemeenschapsgericht wonen helpt eenzaamheid tegen te gaan.‬ ‭• Cliënten met mentale gezondheidsklachten ervaren dat hulpverleners te snel daar een diagnose over‬ ‭gaan, maar niet alle onderliggende problematiek in kaart brengen. Daardoor stapelen de problemen‬ ‭op. Een bredere kijk zou helpen.‬

‭Voorstel voor duurzame burgerbetrokkenheid‬ ‭Afgelopen weken hebben we een waardevolle basis gelegd voor de betrokkenheid van inwoners, cliënten en‬ ‭patiënten bij het Rijk van Nijmegen. Door de korte tijd waarin dit moest gebeuren, beperkte dit zich vooral tot een‬ ‭raadpleging. Om inwoners echt te betrekken bij de uitdagingen in de zorg, is bij de uitvoering van het regioplan‬ ‭meer betrokkenheid nodig. Daarvoor is een goede structuur van regionale participatie nodig. Hierover hebben we‬ ‭samen met een kerngroep van inwoners over nagedacht. We zien dit in hoofdlijnen als volgt voor ons.‬

‭1. Bijeenkomsten in wijken en dorpen‬

‭6‬

‭Door in de verschillende gemeenten aan te sluiten bij bijeenkomsten van inwonersinitiatieven, of samen met hen‬ ‭een bijeenkomst te organiseren, gaan we in gesprek met inwoners, cliënten en patiënten over de uitdagingen in‬ ‭de zorg. Zo creëren we bewustwording, organiseren we verbinding tussen de beleidsmakers en inwoners en‬ ‭bouwen duurzaam een netwerk uit.‬ ‭2. Een ‘aanjaagteam’ van inwoners, met formele invloed‬ ‭Een afgebakende groep betrokken inwoners heeft namens haar achterban inbreng bij de uitvoering van het‬ ‭regioplan. Hierbij hebben zij formeel zeggenschap. Hiervoor moeten dus afspraken worden gemaakt over waarop‬ ‭zij invloed hebben en hoe. Het team functioneert als gesprekspartner voor instellingen van gemeenten,‬ ‭organiseert bijeenkomsten om burgerparticipatie te bevorderen en is een vraagbaak en kenniscentrum. Zo wordt‬ ‭het regioplan daadwerkelijk met inwoners uitgevoerd. De leden van het team vertegenwoordigen verschillende‬ ‭achterban en hebben verschillende aandachtsgebieden. Vanuit de gevoerde gesprekken hebben we hier al enkele‬ ‭geïnteresseerden voor.‬ ‭3. Informatievoorziening naar een netwerk van geïnteresseerden‬ ‭Geïnteresseerde (vertegenwoordigers van) bewoners, patiënten en cliënten houden we regelmatig op de hoogte.‬

‭Zo weten mensen wat speelt en houden we het netwerk warm. Dit kan bijvoorbeeld door een periodieke‬ ‭nieuwsbrief. Hiervoor is goede informatie-uitwisseling nodig met alle betrokken partijen.‬ ‭Over deze structuur gaan we graag verder in gesprek. Dit kunnen we nader uitwerken in een‬ ‭projectvoorstel.‬

‭Rob van der Geugten, lid adviesraad Beunngen‬