13 Bijlage 13: Zonnepark A73 landschappelijke inpassing.pdf

RHO ADVISEURS

NATUURLIJKE ZAKEN

Landschappelijke inpassing zonnepark Beuningen A73

Zonnepark Beuningen A73 21 Augustus 2020 Bas Koppers - Natuurlijke Zaken Niels Tiekstra - Rho Adviseurs

RHO ADVISEURS

NATUURLIJKE ZAKEN

Colofon

Ontwerp: Bas Koppers Met medewerking van: Roel van Gerwen, Antoni Stamm Natuurlijke Zaken Postbus 222, 1850 AE Heiloo lnfo@natuurlijkezaken.nl

Niels Tiekstra Rho Adviseurs Postbus 150, 3000 AD Rotterdam info@rho.nl

© Augustus 2020

2

RHO ADVISEURS

NATUURLIJKE ZAKEN

Landschappelijke inpassing zonneweide Beuningen A73 ínhoud Landschappelijke inpassing zonneweide Beuningen........................................................................................................4 Inleiding.................................................................................................................................................................... 4 Grotere landschappelijke context.............................................................................................................................5 Ligging plangebied.................................................................................................................................................... 6 Kommen in rivierenland...........................................................................................................................................8 Snelweglandschappen.............................................................................................................................................. 8 Het ontwerp van zonneweide...................................................................................................................................9 Doorsneden............................................................................................................................................................

11 Onderhoudspad...................................................................................................................................................... 13 Afrastering.............................................................................................................................................................. 13 Transformatoren..................................................................................................................................................... 13 Eccologie................................................................................................................................................................. 13 Ecologisch beheer................................................................................................................................................... 16 Water...................................................................................................................................................................... 17 Bodem..................................................................................................................................................................... 17 Informatievoorziening............................................................................................................................................

17 Bijlage: uitgangspunten uit Zonnewijzer, Gelderse gebiedsgids voor zonnevelden................................................. 18

3

RHO ADVISEURS

NATUURLIJKE ZAKEN

Landschappelijke inpassing zonneweide Beuningen A73 Inleiding Gemeente Beuningen heeft een uitvraag gedaan voor voorstellen van zonneweides in de gemeente. Daarvoor zijn een aantal zoeklocaties aangegeven. Eigenaren van deze locaties kunnen een plan indienen voor een zonneweide. Gemeente Beuningen gaat deze beoordelen op kwaliteit. De landschappelijke inpassing speelt een belangrijke rol in de kwalitatieve beoordeling van het plan. Dit landschappelijk inpassingsplan is opgesteld door Natuurlijke Zaken, de zakelijke dienstverlening van Landschap Noord-Holland. Landschap Noord-Holland is een zusterorganisatie van Het Geldersch Landschap en Kasteelen. Met onze klanten geven we dagelijks vorm aan de missie van Landschap Noord-Holland : "Samen maken we NoordHolland mooier". Dat doen we in aansprekende projecten en uiteenlopende opdrachten op het gebied van duurzaamheid, natuurontwikkeling, biodiversiteit, klimaatbeheersing, openbaar groen en cultuurhistorie. Onze expertise ten aanzien van het landschappelijk inpassen van zonneweides stellen we ter beschikking aan alle partijen die op verantwoorde wijze de zonneweide willen aanleggen.

4

RHO ADVISEURS

NATUURLIJKE ZAKEN

Grotere landschappelijke context Het plangebied ligt op de zogenaamde komgronden langs de rivier de Waal. Komgronden worden voor grootschalige agrarische functies gebruikt en is met rechthoekige blokverkaveling ingedeeld. Vaak rechte wegen met dijken en dito watergangen. In de nabijheid van het plangebied zijn er hoofdzakelijke gras- en hooilanden. Langs een aantal wegen en erven zijn populierenbosjes aangeplant. Langs de Elzenpas, die deels parallel aan de Verlengde Wilhelminalaan ligt, staan populieren. De omgeving van het plangebied wordt ten noorden, oosten en zuiden begrensd door de kernen van Beuningen, stad Nijmegen en Wijchen. Het bevindt zich op de rand van het land van Maas en Waal. Beuningen wordt aan de noordzijde begrensd door de Waal

.w Waa

y

Beuningen

g 7r Ký ż ì*

•'ŵsfUL

Land van Maas ^en \Naa\yŕ s-

7

Z

f

ğjgsÊ 0

Plangebied^

Nijmegen

3ÜÜ Wijchen

5

RHO ADVISEURS

NATUURLIJKE ZAKEN

Ligging plangebied Het plangebied betreft 12,5 hectare landbouwgrond. Hiervan wordt tien ha ingericht als zonneweide, de overige twee en een half hectare wordt ingericht als natuur. Net over de A73 tegen Beuningen aan ligt het plangebied. ŗBjê^mfTñieK 7"T ļĘĵļìSmbird Beuningen" v *Rt-care Bļ ^JlorĩjschōolÌErno'Peters'. V" V v TľŵįV L v clén'Boog aan:

.

Tl Lantasteřmònument

■s

- mm

mr .

Aan de noordzijde loopt de A73, vanaf de A73 is er open zicht op het perceel. Het perceel wordt door een sloot begrensd. De populieren aan de Elsenpas zijn goed zichtbaar vanaf de A73.

--

- "

1

Zicht vanaf A73 op plangebied

Vanaf de Elsenpas is de A73 en het achterliggende industrieterrein goed zichtbaar. 6

RHO ADVISEURS

NATUURLIJKE ZAKEN

~ -

Zicht op bedrijventerrein vanaf de Eisen pas

Meer naar het oosten is een woonwijk die van de A73 afgeschermd wordt met een glazen geluidscherm waarin zich bergingen en kassen bevinden. Deze staan aan het eind van de tuin van de woonhuizen. Bewoners hebben daardoor geen direct zicht op de zonneweide.

De N847, Schoenaker loopt ten westen van het plangebied. Het talud van de afrit is voorzien van een bosje. Dit bosje belemmert het zicht op de voorgenomen locatie.

Zicht vanaf de N847, Schoenaker op het plangebied bron: Google Streetview

7

RHO ADVISEURS

NATUURLIJKE ZAKEN

Kommen in rivierenland De Zonnewijzer 'Gelderse gebiedsgids', vindt grootschalige zonnevelden in de kommen van het rivierenland in bepaalde delen passend. Zoals komgebieden die aansluiten bij grootschalige glastuinbouw. Het bedrijventerrein grenzend aan het plangebied is grootschalig, daardoor is een grootschalig zonneveld in te passen in dit gebied. Tevens wordt er 2,5 hectare ingericht voor natuur en wordt hiermee ecologische meerwaarde gecreëerd.

Grootschalig zonneveld in Kommen, bron ZonneWUzer, Gelderse gebiedsgids

Snelweglandschappen Over snelweglandschappen zegt de bron ZonneWUzer 'Gelderse gebiedsgids' dat knooppunten onderdeel van het snelweglandschap zijn en zij bieden daarmee ook een plek voor zonnevelden. Het plangebied ligt in de oksel van een afrit en maakt daarmee ook onderdeel uit van het snelweglandschap. Door deze te combineren met een groene inrichting en het vergroten van de waterbergingscapaciteit past het binnen de criteria die de provincie opgesteld heeft.

Zonnevelden in het snelweglandschap, bron ZonneWUzer, Gelderse gebiedsgids:

8

RHO ADVISEURS

NATUURLIJKE ZAKEN

Het ontwerp van zonneweide Door de provincie is er een Zonnewijzer, Gelderse gebiedsgids, voor zonnevelden opgesteld, hierin staan ontwerpuitgangspunten opgenomen. Het plangebied snijdt aan drie onderdelen hiervan. Het ligt langs een snelweg, een stadsrand en in een kom van het rivierenland. In het ontwerp is rekening gehouden met de volgende uitgangspunten voor Infrastructurele lijnen en kommen van het Rivierenlandschap: * Ontwikkelen van kruiden- en faunarijke graslanden. De zonnepanelen worden geplaatst op velden die ontwikkeld worden tot kruiden- en faunarijke graslanden. Aan leggen van watergangen met (vooral aan de noordzijde van de watergang) flauwe taluds; of het creëren van flauwe, natuurvriendelijke oevers langs bestaande watergangen. Bij voorkeur worden langs de watergang ondiepe plas-drassituaties gecreëerd waarin zich (riet-)moerasjes en natte strooiselruigtes kunnen ontwikkelen. Langs de oevers van de sloten wordt een plas-draszone ingericht, waarin de bijbehorende natuur zich kan ontwikkelen. Deze twee eerstgenoemde principes maken ook onderdeel uit van de ecologische principes van het kommenlandschap. «

Daar waar meer ruimte is, is het mogelijk om grotere wateren aan te leggen (die ook kunnen dienen als waterberging bij hevige neerslag). Zorg voor flauwe taluds zodat oever- en watervegetaties zich goed kunnen ontwikkelen. Er worden geen grote wateren aangelegd. De nieuwe sloot die wordt gegraven levert echter een flinke bijdrage aan de waterhuishouding en waterberging. Ook wordt deze aan de zonneweidezijde ingericht met een plas-drasoever. Deze watergang past binnen de uitgangspunten van het Waterschap. «

De bundel kan als ecologische verbindingszone fungeren wanneer ecologische bouwstenen over een grotere afstand in de bundel worden toegepast en verbonden worden met ecologische structuren in de omgeving, bijvoorbeeld door middel vanfaunatunnels en ecoduikers (dat zijn duikers met looprichels). De struweelhaag zorgt voor betere verbinding tussen twee NNN-gebieden. Het aanbrengen van faunatunnels is hier verder niet nodig omdat dieren geen last hebben van verkeer. Overigens zijn er in de omgeving al wel ecoduikers aangebracht o.a. onder de Verlengde Wilhelminalaan. «

De uitgangspunten voor een stadsrand zijn hier niet van toepassing. De kernkarakteristieken uit de Zonnewijzer: * Relatief kleinschalig * Diverse verkavelingspatronen en organisaties * Overgangszone tussen stedelijk gebied en landelijk gebied * Beperkte open ruimte * Multifunctioneel en dynamisch * Hoge druk vanuit stedelijke programma's De Zonnewijzer gaat uit van een goede bereikbaarheid van het zonnepark door bewoners van de stad. Door de snelweg en het bedrijventerrein is de bereikbaarheid van dit zonnepark slecht te noemen, daardoor is de druk vanuit het stedelijk programma beperkt en is het niet logisch hier eventueel recreatieve functies aan de zonneweide toe te voegen en of te kiezen voor een kleinschalig en multifunctionele inrichting van het terrein. De aard van de stadsrand, de combinatie van bedrijventerrein en snelweg op een overgang van een grootschalig kommenlandschap legitimeert een grootschaliger zonneweide.

9

RHO ADVISEURS

NATUURLIJKE ZAKEN

Op drie kavels worden de panelen opgesteld in zuidopstelling. De panelen worden geplaatst met een maximum hoogte van 1,5 m, zodat we voldoen aan de selectieleidraad. Vanaf de snelweg komt er een struweelhaag van gebiedseigen heesters die ervoor zorgt dat het zicht op de achterkant van de panelen wordt weggenomen. Door de haag niet te hoog te laten worden blijft de beleving van een open ruimte in stand. De sloten worden verbreed en voorzien van een natuurlijke oever, de grond die hieruit vrijkomt wordt als dijk erlangs opgeworpen. Dat heeft twee reden; er is een gesloten grondbalans en de dijk helpt het zicht ontrekken naar de onderkanten van de panelen. Beplanting die op de taluds gaat groeien speelt daar mede een rol in. De zonnevelden krijgen zo een lijst van natuur waarbinnen de zonnepanelen hun plaats hebben.

I

»v* ^

Legenda

V

■:w

í

mįk fXCA Zonnepark A73 Beuningen

RHO ADVISEURS

Het ontwerp

10

RHO ADVISEURS

NATUURLIJKE ZAKEN

Doorsneden De doorsneden hieronder geven beeld van de nieuwe maaiveld inrichting. Hiermee wordt inzichtelijk gemaakt hoe de lijst van natuur om de zonnevelden opgebouwd gaat worden. Doorsneden zonneweide Beuningen

Legenda Bestaand water Nieuw water

Onderhoudspad I

Struweeíhaag Huidige situatie Nieuwe situatie

IPIM

gm-ļ-

-3.67---------\ 1.CK

Pìas-dras/ rietkraag

Nieuwe sloot

Plas-d ras/riet kraag Buffer Onderhoudspad Buffer

1.50 m

Buffer

Zonneveld

1.50 m

Buffer Onderhoudspad Buffer Pias- dras/riet kraag

Zonneveld

Buffer

Struweelhaag

Plas-d ra s/rietkraag Buffer Onderhoudspad Buffer

Zonneveld

Buffer

11

RHO ADVISEURS

NATUURLIJKE ZAKEN

Huidige situatie

±X 1*-

ÌÌB ľ Mln,

impressie van zonneweide

r

jÉ^T"álÜL- \V V( ;

tM-rr-

Jį

-Ŵ j

12

RHO ADVISEURS

NATUURLIJKE ZAKEN

Onderhoudspad Om de panelen te kunnen onderhouden en de sloten te kunnen schonen is een onderhoudspad nodig. Dit pad wordt in grasbetonblokken aangelegd. Nadat deze begroeid zijn, zal het pad opgaan in de overige begroeiing en krijgt het een natuurlijke beeld.

Voorbeeld van beton grastegel

Afrastering Door het verbreden van de watergangen en het graven van een watergang van minimaal 5 meter is er geen afrastering nodig. Alleen de toegangsdam wordt voorzien van een hek van 1.80 meter hoog. Door deze in het verlengde van de achterkant van het erf te plaatsen heeft het ruimtelijk de minste impact. Het open zicht blijft zoveel mogelijk behouden.

Transformatoren De opgewekte energie wordt in transformatoren omgevormd van gelijkstroom in wisselstroom. Daarvoor zijn er voor deze locatie vier van nodig. Deze transformatoren steken 2,3 meter boven het maaiveld uit en zijn daarmee bijna een meter hoger dan de panelen. Net als de afrastering hebben deze transformatoren impact op het zichtsveld. Door ook deze in lijn van de bebouwing te plaatsen is de ruimtelijke impact minimaal. De definitieve locatie wordt afgestemd met Tennet.

Ecologie Het bosje op het talud van de N847 maakt onderdeel uit van de NNN. Ook het bosje om de autosloperij aan de zuidzijde en het beplante talud van de Wilhelminalaan aan de oostzijde behoren hier toe. Op de hieronder afgebeelde kaart is te zien waar de NNN gebieden in de omgeving van het plangebied liggen.

13

RHO ADVISEURS

NATUURLIJKE ZAKEN

1N847J

NNN-beheergebieden; Bron: provincie Gelderland

Door de aanleg van een struweelhaag aan de noordzijde van de zonneweide worden de gebieden beter aan elkaar geschakeld, het vergroot het leefbebied van insecten en kleine zoogdieren en maakt het eenvoudiger voor hen zich tussen de gebieden te begeven. Tevens profiteren vogels van het uitgebreidere fourageer- en nestelmogelijkheden.

PŬŵŕ --ir . -Te t r'-r-

Struweelhaag

14

RHO ADVISEURS

NATUURLIJKE ZAKEN

De sloten worden voorzien van natuurlijke oevers. Aan de oostkant van het terrein ontstaat er daardoor een strook die van water op natuurlijke wijze overgaat naar een bosje. Dit geeft een uitgebreid leefgebied voor vissen, insecten vogels en zoogdieren. Zie afbeelding hieronder.

Mantel

Zoom

Water

Schematische overzicht van complete zone van water naar bos

Natuurlijke oever vanuit kikvorsperspectief

De zonnepanelen staan in een zuidopstelling, dat betekent dat er tussen de zonnepanelen ruimte is waarin kruidenen faunarijk grasland gestimuleerd wordt. Dit gebeurt met behulp van schapen, daardoor is het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen niet nodig, tenzij er vanuit overheidswege dit opgelegd wordt om een bepaalde plaag te bestrijden. In dat geval moeten er wel maatregelen getroffen worden om de schapen te beschermen. Het ecologisch effect van het zonnepark wordt jaarlijks gemonitord.

15

RHO ADVISEURS

NATUURLIJKE ZAKEN

Kruiden- en faunarijk grasland

Ecologisch beheer Het terrein wordt ecologische beheerd. Hiervoor wordt het terrein begraast door schapen. Deze hebben ook toegang tot de onderhoudspaden. De onderhoudspaden worden indien nodig mechanisch gemaaid op precieze perioden van het jaar, zodat het perceel een maximale bijdrage kan leveren aan de biodiversiteit. Uitgangspunt is om geen pesticiden of herbiciden te gebruiken. In het gebied onderscheiden we een drietal beheerzones. 1. De zonneweide: de zonnepanelen staan op weideland, die door ecologisch beheer de biodiversiteit in het gebied kan verbeteren en of ondersteunen. Dit beheer wordt uitgevoerd doorschapen extensief te laten begrazen. Op deze wijze ontstaat er een kruiden- en faunarijk grasland. 2. Struweelhaag: dit is een zogenaamde losse haag met verschillende inheemse heesters erin. Het onderhoud aan de haag bestaat het uit het iedere 5-6 jaar in fasen af te zetten. De haag krijgt een maximale hoogte van 3-3,5 meter 3. De natuurlijke oevers worden in fasen gemaaid. Zodat er voldoende variatie in beplanting ontstaat. Eén keer per drie jaar wordt er gemaaid.

16

RHO ADVISEURS

NATUURLIJKE ZAKEN

Schapen voor beheer van kruiden- en fauna rijk grasland onder zonnepanelen

Water De sloten worden breder en er komt een nieuwe waterloop bij die verbonden is met bestaande waterlopen. Het waterbergend vermogen in het gebied neemt flink toe. De hoeveelheid water verdubbelt ruimschoots. Door de zuidopstelling is er ruimte tussen de panelen. Dit biedt afstromend water voldoende gelegenheid in de bodem te infiltreren.

Bodem Bij volledige afsluiting van de bodem, zoals weleens bij oost-west opstelling gebeurt, komt er geen licht of water meer op de bodem en gaat het bodemleven snel achteruit. De hier toegepaste zuidopstelling heeft ruimte tussen de panelen zodat licht en regen nog in voldoende mate tot de bodem kan doordringen en daarmee het bodemleven kan ondersteunen. De fundering van de zonnepanelen vindt plaats door het in de grond slaan van paaltjes. Deze verstoort geen diepere lagen in de bodem. Ofschoon het gebied niet aangemerkt is als archeologische vindplaats. Zie kaartje hieronder.

,

Archeologische kaart bron: provincie Gelderland

Informatievoorziening Bij de entree van het boerenerf wordt een informatiepaneel over de zonneweide geplaatst. Op deze borden wordt naast technische informatie over de productie van de zonneweide ook de ecologische aspecten en de landschappelijk inpassing toegelicht.

17

RHO ADVISEURS

NATUURLIJKE ZAKEN

Bijlage: uitgangspunten uit Zonnewijzer, Gelderse gebiedsgids voor zonnevelden Zonnevelden in het snelweglandschap Knooppunten, oonsluitingen en verzorgingsplootsen zijn onderdeel van het snelweglandschap (niet van het omliggende landschap) en bieden plek aan zonnevelden. Bij invulling van de knopen zijn meerdere ontwerpkeuzes mogelijk. Een energetisch gezien zo optimaal mogelijke opstelling, inpassing en inrichting van zonnevelden is hier mogelijk, maar ook het vertellen van een verhaal of de branding van een stad door een iconografisch ontwerp ofjuist een combinatie met waterberging of een groene invulling. Het zonneveld wordt onderdeel van het snelweglandschap. Belangrijk aandachtspunt is de huidige ecologische waarde van die plekken. Bij verzorgingsplootsen goat het om het invullen van de ronden en het overkappen van parkeerplaatsen. Hier is beveiliging aandachtspunt. Ecologische principes energie-as snelweglandschap * «

«

«

^ «

Ontwikkelen van kruiden- en faunarijke graslanden. Aan leggen van watergangen met (vooral aan de noordzijde van de watergang) flauwe taluds, of het creëren van flauwe, notuurvriendelijke oevers langs bestaande watergangen. Bij voorkeur worden longs de watergang ondiepe plas-drassituaties gecreëerd waarin zich (riet-)moerasjes en natte strooiselruigtes kunnen ontwikkelen. Daar waar meer ruimte is, is het mogelijk om grotere wateren aan te leggen (die ook kunnen dienen als waterberging bij hevige neerslag). Zorg voor flauwe taluds zodat oever- en watervegetaties zich goed kunnen ontwikkelen. De bundel kon als ecologische verbindingszone fungeren wanneer ecologische bouwstenen over een grotere afstand in de bundel worden toegepast en verbonden worden met ecologische structuren in de omgeving, bijvoorbeeld door middel vanfaunatunnels en ecoduikers (dat zijn duikers met looprichels). Om verkeersslachtoffers te voorkomen is het wenselijk de rijksweg af te rasteren. Vanuit ecologisch oogpunt is het wenselijk dat ook in de toekomst geen verlichting wordt toegepast langs de AIS.

Kommen Grootschalig zonneveld De kommen bevatten in bepaalde delen van het Rivierenland grootschalige glastuinbouwcomplexen. Nabij deze plekken is het ook mogelijk om in plaats van kleinschalige zonnevelden een grootschalig zonneveld aan te leggen. Voor goede inpassing in het landschap kan de maat van de oorspronkelijke kavels teruggehaald worden in het ontwerp van de zonnevelden, bijvoorbeeld door het behouden van greppels en sloten. Voor de afscherming, hoogte van de opstelling en beveiliging gelden dezelfde uitgangspunten als voor kleinschalige zonnevelden. Bij grotere velden is er meer kans om ecologische meerwaarde te creëren, doordat de opbrengsten relatief groter zijn. Maar een belangrijk aandachtspunt bij deze bouwsteen is wel dat de komst van het zonneveld ten koste kan gaan van het broedareaal van weidevogels. Ecologische principes Voor de kommen gelden de volgende ecologische principes. Deze principes sluiten aan op de bouwstenen en beschrijven de wijze waarop een zonneveld kan bijdragen aan het creëren van ecologische meerwaarde. ^ Creëren van sloten met natuurvriendelijke oevers (met flauwe taluds, vooral aan de noordzijde: 18

RHO ADVISEURS

« «

NATUURLIJKE ZAKEN

minimool 1:3 moor liever flauwer). De watergangen kunnen ook onderdeel zijn van een ecologische verbindingszone met poelen en bloemrijke graslanden erlangs.

Stads- en dorpsranden Kernkarakteristieken * Relatief kleinschalig * Diverse verkovelingspatronen en orgonisaties * Overgangszone tussen stedelijk gebied en landelijk gebied * Beperkte open ruimte * Multifunctioneel en dynamisch * Hoge druk vanuit stedelijke programma's

19