04 Rapport actualisatie archeologische kaarten 2021
Tekst van het document
RAAP-RAPPORT 5337
Archeologiein de gemeente Beuningen Actualisatie van de archeologische waarden-, verwachtingenen beleidskaart
-
r»-v*. -
Archeologie | Cultuurhistorie | Erfgoed
Opdrachtgever: gemeente
Beuningen
Titel: Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
waarden-,
verwachtingen-
en beleidskaart
Actualisatie van de archeologische
Versie:24-01-2022 Auteur: ir. E.H. Boshoven, drs. B.J.G. van Snippenburg & dr. N.W. Willemse Projectcode:BEAA4 Bestandsnaam: RAAPrap_5337_BEAA4_20220124
ISSN: 0925-6229
RAAP Leeuwenveldseweg
5b
Telefoon:
0294-491 500
1382 LV Weesp
E-mail: raap@raap.nl
Postbus
Website:
5069
www.raap.nl
1380 GB Weesp
© RAAP Archeologisch
Adviesbureau
B.V., 2022
RAAP Archeologisch
Adviesbureau
B.V. aanvaardt geen
schade voortvloeiend
uit het gebruik
van de
van de adviezen.
resultaten
aansprakelijkheid van dit onderzoek
voor eventuele of de toepassing
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
Samenvatting De bestaande
archeologische
2010. In de bijbehorende
verwachtings- en beleidskaart
rapportage is uitgebreid
geografisch landschap, de archeologische samengestelde
van de gemeente
Beuningen
ingegaan op beleidsaspecten,
dateert
uit
het fysisch-
vindplaatsen en bewoningsgeschiedenis
en op de
verwachtingskaart zelf.
Omdat (zeker
de laatste jaren) het aantal archeologische
het zaak om de archeologische opdracht van de gemeente actualisatie doorgevoerd van de bestaande
landelijk enorm is gestegen,
is
vindplaatsen- en verwachtingskaart periodiek te laten actualiseren.
In
Beuningen
RAAP Archeologisch Adviesbureau
van de gemeentelijke
kaartgrenzen
nieuwe/aanvullende
heeft
alsmede
archeologische
onderzoeken
archeologiekaarten.
het bijwerken
in 2021 een
Het gaat hierbij
van de achterliggende
en landschappelijke (geomorfologische)
om het bijwerken
databestanden gegevens
met
en inzichten, en
het aanpassen van de beleidskaart. Daarbovenop
heeft
plaatsgevonden
de actualisatie vanuit een
ten opzichte van de inventarisaties
cultuurhistorie steeds hebben
hier reeds
meer
in de belangstelling
beleidsmatige
rekening
is ook doorgevoerd
cultuurhistorische en ruimtelijke uit 2010. Politiek-bestuurlijk
en maatschappelijk is en provinciale overheid
onder meer
bestaande
te houden met cultuurhistorische waarden. Deze
registraties
en de (vroege)
Nieuwe
archeologiekaarten
analyse - op basis van casuïstiek - van het vigerende
beperkt
kwantitatief van aard geweest
en heeft
en verwachtingszones
heeft
de gemeente
vrijstellingenbeleid.
zich gericht op een
voor de verwachtingszones
heeft
geresulteerd
in een
RAAP-rapport 5337 7 versie
Daaruit is geconcludeerd
middelhoog
in de
uit de
Beuningen Deze
gevraagd
analyse is
dat de huidige en lage verwachting) vierkante
en laag aan de voorzichtige kant zijn. Het onderzoek
advies voor aanpassingen van deze
24-01-2022
resten.
leemte
pragmatische risicoanalyse in relatie
van 100 (hoge verwachting) en 2000 (middelhoge
meter
bouwhistorische de belangrijke
3.3)
tijd.
Naast de actualisatie van de gemeentelijke
vrijstellingsgrenzen
vanwege
(KNA, versie
ten aanzien van de locatie van nederzettingsresten
om een
tot oppervlaktegrenzen
Archeologie
als bovengrondse
gedaan naar historische nederzettingslocaties
archeologische
Middeleeuwen
door de verplichting sinds 1 januari
in de Kwaliteitsnorm Nederlandse
door wijzigingen in de omgang met zowel de ondergrondse Zo is er onderzoek
analyse
komen te staan en de landelijke
stappen in gezet,
2012 om in het ruimtelijk beleid beleidswijziging
bredere
ondergrenzen.
[3]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
en
RAAP
beleidskaart
Inhoud Samenvatting .......................................................................................................................................................... 3 Inhoud .......................................................................................................................................................................4 1 Inleiding ................................................................................................................................................................5 1.1 Kader en doelstelling 1.2 Onderzoeksopzet,
2 Methoden
.....................................................................................................................................................................................5
leeswijzer
en richtlijnen ..................................................................................................................................... 5
en bronnen .........................................................................................................................................7
2.1 Analyse van de archeologisch-landschappelijke 2.2 Bronnen
en methoden
2.3 Inventarisatie
................................................................................................................................................................................... 7
van bodemverstoringen
2.4 Structuur digitale
3 De archeologische
kaartbestanden
............................................................................................................................................. 14
(GIS) ........................................................................................................................................ 16
waarden- en verwachtingskaart .................................................................................... 17
3.1 Actualisatie archeologisch 3.2 De archeologische
4 Archeologische
context ............................................................................................................7
verwachtingsmodel
.......................................................................................................................... 17
waarden- en verwachtingenkaart ................................................................................................................ 21
beleidskaart
........................................................................................................................... 24
4.1 Status, doel
en inhoud ............................................................................................................................................................................... 24
4.2 Bestuurlijke
samenvatting en conclusies ......................................................................................................................................... 24
4.3 Legenda-eenheden
op de
5 Advies vrijstellingsgrenzen 5.1 Vrijstellingsbeleid
beleidskaart
..............................................................................................................................................25
............................................................................................................................. 27
........................................................................................................................................................................................... 27
5.2 Uitgangspunten ............................................................................................................................................................................................... 29 5.3 Resultaten
verbeeld
..................................................................................................................................................................................... 29
5.4 Risico's aan ondergrenzen? 5.5 Conclusie
....................................................................................................................................................................32
en advies ..................................................................................................................................................................................... 34
Literatuur ...............................................................................................................................................................36 Overzicht van figuren, tabellen
RAAP-rapport 5337 7 versie
en (kaart)bijlagen ........................................................................................... 37
24-01-2022
[4]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
1 Inleiding 1.1 Kaderen doelstelling De bestaande
archeologische
2010. In de bijbehorende
verwachtings- en beleidskaart
rapportage is uitgebreid
geografisch landschap, de archeologische samengestelde
van de gemeente
Beuningen
ingegaan op beleidsaspecten,
dateert
uit
het fysisch-
vindplaatsen en bewoningsgeschiedenis
en op de
verwachtingskaart zelf.
Omdat (zeker
de laatste jaren) het aantal archeologische
het zaak om de archeologische opdracht van de gemeente actualisatie doorgevoerd van de bestaande
is In
Beuningen
heeft
alsmede
archeologische
onderzoeken
RAAP Archeologisch Adviesbureau
van de gemeentelijke
kaartgrenzen
nieuwe/aanvullende
landelijk enorm is gestegen,
vindplaatsen- en verwachtingskaart periodiek te laten actualiseren. archeologiekaarten.
het bijwerken
in 2021 een
Het gaat hierbij
van de achterliggende
en landschappelijke (geomorfologische)
om het bijwerken
databestanden gegevens
met
en inzichten, en
het aanpassen van de beleidskaart. Daarbovenop
heeft
plaatsgevonden
de actualisatie vanuit een
ten opzichte van de inventarisaties
cultuurhistorie steeds hebben
bredere
hier reeds
meer
in de belangstelling
beleidsmatige
beleidswijziging
rekening
is ook doorgevoerd
en maatschappelijk is
komen te staan en de landelijke
en provinciale overheid
onder meer
bestaande
in de Kwaliteitsnorm Nederlandse
registraties
en de (vroege)
Nieuwe
Archeologie
als bovengrondse
gedaan naar historische nederzettingslocaties
archeologische
Middeleeuwen
door de verplichting sinds 1 januari
te houden met cultuurhistorische waarden. Deze
door wijzigingen in de omgang met zowel de ondergrondse Zo is er onderzoek
analyse
uit 2010. Politiek-bestuurlijk
stappen in gezet,
2012 om in het ruimtelijk beleid
cultuurhistorische en ruimtelijke
vanwege
(KNA, versie
bouwhistorische de belangrijke
3.3) resten.
leemte
ten aanzien van de locatie van nederzettingsresten
1
in de
uit de
tijd.
1.2 Onderzoeksopzet, leeswijzeren richtlijnen De actualisatie van de kaarten heeft bouwkundige Beuningen
betrekking
en historisch-stedenbouwkundige (figuur 1). Gestreefd
is naar een
erfgoed
waarden- en verwachtingskaarten
inventarisatie
van historische nederzettingslocaties (kaartbijlagen
op het grondgebied
naadloze inhoudelijke
archeologische
archeologiekaarten
op het aardkundige, archeologische,
zijn geïntegreerd
van de gemeente
en ruimtelijke
met de buurgemeenten.
historisch-
aansluiting van de
De resultaten
in de nieuwe
van de
gemeentelijke
1 en 2).
1 KNA-protocol 4002, p. 3. In Nederland betrof het vakgebied bouwhistorie doorgaans de bovengrondse delen (en betreedbare kelders) van bouwwerken, terwijl de ondergrondse delen door archeologen (en via archeologische methoden) werden onderzocht. Er is uiteraard een raakvlak/overlap tussen archeologische resten en bouwhistorische resten en in KNA 3.3, LS04 wordt gevraagd om een inhoudelijke toets. Daarbij is het noodzakelijk om een goed beeld te hebben van locaties waar deze ondergrondse of inpandige bouwhistorische resten mogelijk nog aanwezig zijn.
RAAP-rapport 5337 Z versie
24-01-2022
[5]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
175000
Neder-Bet
180000
-Žsr---
185000
uwe
Overbetuwé"
Druten
Břuninjen
Nijmegen
2000 m Oss \ \
\ 180000
175000
185000
Figuur1. Liggingvan degemeente Beuningen.
In hoofdstuk 2 worden de bronnen inhoudelijke
verantwoording.
(archeologische beleidskaart,
genoemd
en de methoden
De geactualiseerde
verwachtingszones
cultuurhistorische resten
beleidskaart
bovengronds
aanwezig zijn of in de bodem archeologische
wijze beleidsmatig
'vertaald' dat ze bij de herziening
overige
ruimtelijke
beleid
dienen
bij de gemeentelijke
Het samenstellen
van de gemeente
van de archeologische
monumentenzorg).
bewaard
24-01-2022
zijn gebleven.
Op deze op dusdanige
onderzoek
en het
en als basis kunnen
onderzoeksverplichting). volgens de
(zie artikel 24 van het Besluit archeologische bestond
uit een
Bodembeheer
bureauonderzoek.
Archeologie
Er is geen
(KNA), beheerd
door de
(SIKB; www.sikb.nl), geldt in de praktijk als voldoet aan de normen opgesteld
ROB-specificaties van de Rijksdienst voor het Oudheidkundig
RAAP-rapport 5337 Z versie
is dat er (mogelijk) waardevolle
kunnen worden opgenomen
(archeologische
richtsnoer. De praktische uitvoering van het onderzoek Handboek
van zowel de
vindplaatsen en verwachtingen
De Kwaliteitsnorm Nederlandse
Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging
2 (archeologische
de weergave
vindplaatsen- en verwachtingskaart is uitgevoerd
beroepsgroep
Het uitgevoerde
uitgevoerd.
1
en actualisatie van de bestemmingsplannen
Beuningen
vergunningverlening
normen van de archeologische
betreft
als de locaties waarvan vastgesteld
kaart zijn de in hoofdstuk 3 onderbouwde
veldonderzoek
In hoofdstuk 3 volgt de als kaartbijlage
waarden- en verwachtingskaart schaal 1:10.000) en kaartbijlage
schaal 1:10.000). De archeologische
archeologische
behandeld.
kaarten zijn bijgevoegd
in het
Bodemonderzoek.
[6]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
2 Methodenen bronnen 2.1 Analysevan de archeologisch-landschappelijke context De archeologische
waarden- en verwachtingskaart voor de gemeente
gebaseerd
analyse van bekende
op een
archeologische
in nog hogere
mate op de fysiek-landschappelijke
grondgebied.
In de archeologische
grond van de ondiepe
geologie,
heen
gekend. kan een
en bodemkundige
de terreinkenmerken die ieder
Juist door analyse van deze verwachtingsmodel
grondgebied
en de bodemgesteldheid
eigen
is niet alleen maar
context van het gemeentelijk
studie die van het gemeentelijk
landschappen worden onderscheiden hebben
Beuningen
en historische vindplaatsen en terreinen,
ontwikkelingen
is gemaakt, kunnen op namelijk verschillende
en bewoningsmogelijkheden
bewoningsmogelijkheden
en ontwikkelingen
door de tijd
worden opgesteld.
2.2 Bronnen en methoden 2.2.1 Landschappelijke-bodemkundige gegevens De actualisatie van de bestaande van het bestaande 1. De nieuwe
kaart en het onderliggende
verwachtingsmodel paleogeografische
2. De archeologische
verwachtingsmodel
aan de hand van een
kaart voor het rivierengebied.
verwachtingskaart uiterwaarden
3. De studie naar oeverwalcomplexen
langs de (vroegere) (0,5 m grid; AHN3).
5. Onderzoeksresultaten 6. Archeologische Voor de nieuwe
van uitgevoerd
verwachtingskaarten
kaart zijn de begrenzingen
uitgangspunt genomen genoemde
Nederland
het bijwerken
gegevensbronnen:
2
rivierengebied.
4. Actueel
Hoogtebestand
aantal nieuwe
betreft
3
Rijntakken. 4
archeologisch (voor)onderzoek. van de buurgemeenten
(indien na 2010 vervaardigd).
en kaartclassificaties van de verwachtingskaart uit 2010 als
en is het ondergrondmodel
geactualiseerd
aan de hand van de hierboven
bronnen.
Veld
Opmerking
Ondergrond
Beschrijving van ondergrondtype
OndergrToe
toevoeging
Bron
Bron(nen) waarop de
Verwachtin
Archeologische
verwachting
VerwPeri
Archeologische
periode(n)
begrenzing
gebaseerd
is
waarvoor de verwachting geldig
is Kaart2010
Omschrijving van de verwachting zoals weergegeven
op de
kaart uit 2010
Tabel 1. Tabelstructuurvan hetbasisbestand BEAA4-paleogeomorfologie -verwachting..
2 Cohen, K., E. Stouthamer, H.J. Pierik & A.Geurts, 2012. Rhine-Meuse Delta Studies. Digital Basemap for Delta Evolution and Palaeogeography. Departement Fysische Geografie, Universiteit Utrecht. 3 Cohen, K.M., S. Arnoldussen, G. Erkens, Y.T. van Popta & L.J. Taal, 2014. Archeologische verwachtingskaart uiterwaarden rivierengebied. Deltares-rapport 1207078. Deltares i.s.m. Rijksuniversiteit Groningen & Universiteit Utrecht. 4 Pierik 2017.
RAAP-rapport 5337 Z versie
24-01-2022
[7]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
2.2.2 Archeologische vondstlocaties/vindplaatsen Algemeen Archeologische
vindplaatsen zijn (punt)locaties waar (in het verleden)
vondsten/waarnemingen
gedaan die van archeologisch belang
zijn en die het mogelijk maken bepaalde
de archeologische
locatie. Veelal
betekenis
van een
grondsporen en al dan niet in los verband vuursteenartefacten
of organische artefacten
en conservering
hiervan kunnen worden benut
onbekende
resten
elders
betreft
voorkomende
het een
De aard, ouderdom,
uit het verleden
archeologische
databank van de Rijksdienst voor het Cultureel
echter
meer
waarnemingen
heemkundeverenigingen. moment is het, gezien materieel
erfgoed,
staan geregistreerd bekend
verspreiding,
in een
landelijke
gaafheid
van vergelijkbare
hoogte) te voorspellen.
waarnemingen nog veel
zoals aardewerk,
om de aan- of afwezigheid
in het landschap (tot op zekere
uitspraken te doen over
locatie waar antropogene
materiële resten,
voorkomen.
zijn
database:
Veel
maar nog
archeologische
ARCHIS3, de nationale
Erfgoed.
Buiten deze
registraties
en al dan niet opgenomen
in collecties
van
Ook historische bronnen
zijn een
waardevolle
zijn
bron van informatie. Op dit
het huidige maatschappelijke gezichtspunt ten aanzien van de omgang met
vanzelfsprekend
om ook deze
bronnen
verwachting ten aanzien van cultuurhistorisch erfgoed
te gebruiken
(zie verder
bij het opstellen
van een
ş 2.2.3).
ARCHIS-waarnemingen Belangrijkste
uitgangspunt voor de archeologische
onderzoeken
en waarnemingen
zijn de in ARCHIS3 aangemelde
(https://zoeken.cultureelerfgoed.nl/
archeologisch onderzoek
wordt in dit systeem
zaakidentificatienummer
(of CIS-code) aangemeld.
(toponiem, locatie, omvang) en andere aanleiding). Eventueel
inventarisatie
aangetroffen
onder een
unieke
Tot deze
administratieve
archeologische
). Elk in Nederland numerieke
registratie
gegevens
resten
worden in ARCHIS3 eveneens
geregistreerd
archeologische
in het huidige ARCHIS3 (onder andere)
waarnemingen
dan de in 2010 gebruikte
gegevens
onder hetzelfde
is gekozen
geheel
nieuw op te bouwen.
Dit heeft
bijlage
4 voor de catalogus met vindplaatsen.
code, het ARCHIS-
horen ook geografische
(uitvoerder,
(individuele
uit te voeren
opdrachtgever,
vondsten, complextypen, etc.)
zaakidentificatienummer. een
andere
Doordat de
nummering heeft
om de vindplaatscatalogus voor gemeente
geresulteerd
in een
Beuningen
catalogus met 338 catalogusnummers. Zie
Overigearcheologische waarnemingen/vondstlocaties Andere
niet in ARCHIS geregistreerde
waaronder de in het gebied
actieve
leden
kaart uit 2010 weergegeven.
Verder
gemeentegebied
genomen.
Deze
gemeentegrens
zijn eveneens
met archeologische
resten
vindplaatsgegevens
van oudheidkundige
is voor de inventarisatie
locaties met geregistreerde
in de catalogus (bijlage vaak niet is vastgesteld
ruime zone (bij nederzettingsresten
zijn afkomstig van amateurarcheologen, verenigingen, een
brede
zoekzone
archeologische
4) opgenomen.
en dat rekening
maar stonden ook al op de van 200 m buiten
resten
De reden
de
is dat het oppervlak
moet worden
> 100 m) rondom de opgegeven
buiten
gehouden
met een
(centrum)coördinaat.
Portable Antiquitiesof the Netherlands De archeologische Netherlands)
vondstlocaties die geregistreerd
mogen (vanwege
worden weergegeven.
Binnen de gemeente
in PAN.5 De gegevens
in deze
5 Peildatum:
staan in PAN (Portable
Antiquities of the
afspraken van PAN met de metaaldetectoramateurs) database
Beuningen zijn gebruikt
zijn momenteel
niet op de kaart
ruim 235 vondsten geregistreerd
om het archeologisch verwachtingsmodel
te
1 maart 2021; https:ZZportable-antiauities.nlZpanZ#Zpublic
RAAP-rapport 5337 Z versie
24-01-2022
[8]
het
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
toetsen.
Indien nodig is het ondergrondmodel
dorpskernen
aangepast, dan wel de begrenzing
van historische
of oude woongronden.
De 235 vondsten hebben zones met bekende
betrekking
op 21 locaties. Van deze
archeologische
21 locaties liggen 7 locaties binnen
waarden (archeologisch rijksmonument, TAW-terrein
of oude
woongrond). Vindplaatscatalogus Voor elke
geïnventariseerde
Het betreft
dimensieloze
kan meerdere Deze
perioden
staan in bijlage
opgenomen.
archeologische
puntlocaties waar archeologische
4 onder hetzelfde
zaakidentificatienummer
vondsten zijn geregistreerd.
vermeld.
uitgebreide
De vindplaatsen zijn op kaartbijlage
Attribuutnaam
geregistreerd
regel
('volgnr')
kan op de website
in het ARCHIS-systeem.
of zaakidentificatienummer
1 opgenomen
periode)
andere
extra informatie over de vindplaats worden opgezocht.
zijn echter
ARCHIS-waarnemingsnummer
Eén vindplaats
vindplaatsen onder een
Met dit zaakidentificatienummer
Niet alle vindplaatsen in de gemeente
(archeologische
staan de meeste
(N=418).
ARCHIS-waarnemingsnummers.
catalogusnummer, maar in een
ARCHIS3 systeem
https://archis.cultureelerfgoed.nl/
einddatering
catalogusnummer uitgedeeld
en/of vindplaatstypen omvatten en meerdere
In het nieuwe
dan ook geen
vindplaats is een
hebben
gekregen.
en van elkaar onderscheiden
en type complexgroep (zie tabel
Deze
op begin-
en
2).
Voorbeeldwaarde
CatNr
1
sub
a
ZaakIdNummer
2015299100
ARCHIS-wnr
7767
RDX-coord
181370
RDY-coord
430720
Precisie
2 (10 meter)
Toponiem
Blankenburg
Plaats
Beuningen
Gemeente
Beuningen
Provincie
Gelderland
Bron
ARCHIS030321
Categorie
Kasteel
Begindatering
Late Middeleeuwen
Einddatering
Nieuwe
B
Tijd vroeg
omschrijving Melder Datum-melding
1898/01/01
Tabel 2. Samenvatting van de archeologische vindplaatsgegevens.
In tegenstelling overgenomen
tot de archeologische nederzettingslocaties
RAAP-rapport 5337 Z versie
24-01-2022
waarnemingslocaties, (Ş 2.2.3) niet opgenomen
zijn de uit historische bronnen in de vindplaatscatalogus (bijlage
4). De
[9]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
reden
is dat de aanvullende
informatie veelal
(ruim 1.000) voor opname in deze
te beperkt
is in relatie
catalogus. Voor meer
ook, naast de kaart, het GIS-bestand
tot de enorme
hoeveelheid
locaties
informatie over dit type vindplaats dient dan
te worden geraadpleegd).
2.2.3 Historischenederzettingslocaties Naast de ARCHIS-gegevens betekenis
zullen ook de historisch bekende
(zoals historische bebouwingslocaties
de oude woongronden
of overslagdekken
in het rivierengebied
ARCHIS kent ten aanzien van nederzettingsresten namelijk nog belangrijke
leemten
terreinen
proces van archeologische
monumentenzorg.
De belangrijkste
bron voor deze
op de nieuwe
uit de middeleeuwen
voorkomen
gegevens
beleidsnota
topografische kaarten. RAAP heeft cultuurhistorische elementen
met een
die een
archeologische
of bodemkundige
fenomenen Nieuwe
blijkt telkenmale
volwaardige rol moeten
is de in 2007 gepubliceerde
die een
veel
vervullen
in het
cultuurhistorische waardenkaart
ervaring met het inventariseren
raakvlak hebben
tijd
dat op
cultuurhistorie, samen met het HisGis Gelderland zeer
zoals
kaart worden opgenomen.
en de vroege
en uit cultuurhistorische inventarisaties
historische kaarten nog veel
en de in 2017 opgestelde
elementen
en waterwerken)
en historische
en beoordelen
van
met het aspect archeologie.
Nederzettingslocaties Uit het HisGis Gelderland geëxporteerd.
Hierbij
(de gevectoriseerde
is onderscheid
kerkhof, kasteelterreinen,
(overige)
bestaan
uit tuinen en boomgaarden
onderdeel
van de kern van een
zijn. Omdat ook steenfabrieken archeologische inventarisatie Vanwege
kadastrale minuutplans uit 1832) zijn de erven
gemaakt tussen erf (als zodanig in het minuutplan aangeduid), omgrachte terreinen grenzend
(boeren)erf,
kunnen resten
onderdeel
zijn van het erfgoed
opgravingen van steenfabrieken opgenomen.
Deze
gegeorefereerd,
dat de archeologische
resten
van oudere
binnen
In deze
gebouwde
Die laatste terreinen,
objecten
van het rivierengebied,
aanwezig
en we recent
ook
in de
op basis van historische topografische kaarten.
waarvan altijd sprake is wanneer
is om alle geïnventariseerde
terreinen.
van erven.
zien, zoals bij Spijk, zijn ook steenfabrieken
zijn geïnventariseerd
de onnauwkeurigheid
en erfgerelateerde
aan of in de nabijheid
objecten
een
historische kaarten worden
buffer
de op de kaart aangegeven
van 5 meter gebieden
gelegd.
Zo is geborgen
liggen.
Oudewoongronden en huisterpen De oude woongronden
waren al op de kaart uit 2010 weergegeven
bodemkaart
van Pons (1961). Deze
vlakken zijn gecontroleerd
begrenzing
aangepast op basis van de resultaten
en afkomstig van de gedetailleerde en waar van toepassing is de
van uitgevoerd
De locaties met huisterpen zijn afkomstig uit diverse
bronnen.
kaart weergegeven,
andersoortige
bron is een verhogingen uiteindelijk
maar betreft
gis-bestand
het in veel
gevallen
Zo staan deze (recente)
van de provincie en tot slot zijn de huisterpen
zichtbaar op het AHN3. De bronnen leidend
archeologisch onderzoek.
is geweest
waar op het AHN geen
verhoging aanwezig is, betreft
RAAP-rapport 5337 Z versie
24-01-2022
een geen
verhogingen.
als min of meer
zijn met elkaar vergeleken,
bij de bepaling of ergens
op de geomorfologische Een andere
cirkelvormige
waarbij het AHN3
huisterp aanwezig is. Immers een
locatie
huisterp.
[10]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
Waterwerken Op basis van de cultuurhistorische waardenkaart zijn de middeleeuwse zijn ingetekend
op de hartlijn van de dijk, met een
overige
waterkeringen.
diverse
(oudere)
Het gaat hierbij
waterkeringen
schepen.
waterwerken
haast continu verlegde,
momenten
op
van zowel de bandijk als de
kunnen de oevers
als kribben
is de huidige oever verborgen
in het verleden
bevond.
In het Gelders
van de Waal niet de
liggen uit vroeger
of structuren gebruikt
tijden, met de
voor visvangst of het aanmeren
Getracht is op basis van historische kaarten aan te geven
verschillende
op de bandijk en 5 meter delen
landinwaarts (voor-, achter- en zijdewendes).
historische. In de huidige uiterwaarden daarbij behorende
van 25 meter
om de oudste nog bestaande
verder
Omdat de rivier zich in het verleden
buffer
dijken in kaart gebracht. 6 Deze
waar de oever
van
van de Waal zich op
Archief zijn manuscriptkaarten
aanwezig, die helaas moeilijk accuraat te plaatsen zijn. Slechts van één kaart uit 1688 is dat gelukt. 7 Zo is de waterkant voor Winssen gereconstrueerd. kaarten vanaf 1832 gebruikt slechts die delen
Voor de rest van de uiterwaard zijn de betrouwbare
(minuutplan, rivierkaarten
en topografische kaarten). Aangegeven
van de uiterwaard op de ijkmomenten,
uiterwaard die later verspoeld
zijn en weer
het jongste ijkmoment omdat oudere
die nu nog aanwezig zijn. Delen
later opnieuw uiterwaard zijn geworden,
resten
daar niet meer
zijn
van een
oude
zijn gekarteerd
bij
aanwezig kunnen zijn.
2.2.4 Archeologische rijksmonumenten Rijksmonumenten
zijn terreinen,
waarde door de rijksoverheid rijksmonumentennummer
gebouwen
of andere
zijn aangewezen
als beschermd
aanwezig, waarvan verreweg
het overgrote
totaal van 11 Rijksmonumenten
grotendeels
overgenomen
hoge archeologische
Romeinse
betrekking
betreft
van de archeologische waarde, beschermd)
Villa in Ewijk (monumentnummer
6 Heunks & Van Hemmen, 2007, kaartbijlage 3. 7 Gelders Archief, toegang 0124, inventarisnummer
24-01-2022
heeft
zijn 66
Rijksmonumenten
op bovengrondse
monumenten.
archeologische
rijksmonumenten.
Deze
monumentenkaart
(in het verleden
de terreinen
en hebben
Het oude AMK-nummer is daarmee
RAAP-rapport 5337 Z versie
monument. Ze zijn onder het
). Binnen de gemeente deel
Slechts een
nummer gekregen.
die om hun nationale cultuurhistorische
te vinden in het monumentenregister
(https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/
zeer
objecten
in het monumentenregister komen te vervallen.
Een bekend
een
zijn van
nieuw
voorbeeld
is de
45302).
426.
[11]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
Attribuut
Betekenis
Voorbeeld(en)
Rmon-nr
Identificatienummer
uit het
45291
monumentenregister Juridische
Juridische status
Herkomst
Bijv.
Kwaliteit
Kwaliteit van de geometrie
Default
Dat-geldig
Ingangsdatum monumentenstatus
2009-03-13
Dat—regist
Datum van opname in register
1975-12-12
Oppervlak
Oppervlakte (m2), afgerond
8954
Basisregistratie
Default waarde: rijksmonument Kadaster
BRK
op hele
waarde: besluit
meters Complex
Complextype van de vindplaats
nederzetting
DatBegin
Begindatering
van de vindplaats
ROM
DatEind
Einddatering van de vindplaats
ROM
URL
URL van het rijksmonumentenregister
https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/45291
Tabel 3. Samenvatting van deopbouwvan hetgis-bestandmet de archeologische rijksmonumenten. en weergegeven in bijlage 2.
2.2.5 Terreinen vanarcheologische waarde Hoofddoel
van archeologisch vooronderzoek
in het kader van de archeologische
(AMZ) is om voorafgaand aan vergunningverlening worden verstoord zeldzaamheid
van (eventueel)
waarde van het terrein
Daartoe wordt gekeken aanwezige
dat zal
naar de kwaliteit, de
archeologische
resten.
Dit wordt
genoemd.
aantal terreinen
voor het Cultureel
is deze
waardestelling
Erfgoed) bepaald.
provinciale archeologische ontleend
mate vast te stellen.
en de contextwaarde
'waardestelling' Van een
in voldoende
de archeologische
monumentenzorg
De meeste
monumentenkaart
aan de laatst aangepaste versie
de Rijksdienst voor het Cultureel
24-01-2022
van deze
reeds
terreinen
(AMK). De gegevens
door het Rijk (i.c. de Rijksdienst
werden
ondergebracht
in de kaartbijlagen
van de AMK, voor het laatste gepubliceerd
Erfgoed. De AMK wordt niet meer
de kaarten worden de AMK-terreinen
RAAP-rapport 5337 Z versie
in het verleden
vermeld
als 'terreinen
geactualiseerd.
van archeologische
op de
1 en 2 zijn in juli 2014 door
In dit rapport en op
waarde' of TAW.
[12]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
Attribuut
Betekenis
Voorbeeld(en)
Monumentnr
Identificatienummer
van het
3958
(voormalige) AMK-terrein Waarde
waardetoekenning
Complex -id
Nummer van het complex (AMKterreinen
bestaan
op de AMK
Terrein
van zeer
hoge archeologische
waarde
4873
soms uit meerdere
complexen) Conplex
Complextype van de vindplaats
Nederzetting,
Begin -perio
Begindatering
van de vindplaats
Romeinse
tijd: 12 vC - 450 nC
Eind-perio
Einddatering van de vindplaats
Romeinse
tijd: 12 vC - 450 nC
Oppervlak
Oppervlakte (m2), afgerond
1992
op hele
onbepaald
meters URL van het
URL
https://monumentenregister.cultureelerfgoed.nl/monumenten/45291
rijksmonumentenregister
Tabel 4. Samenvatting van deopbouwvan hetgis-bestandmet de terreinen van archeologische waardeen weergegeven in bijlage 3.
Ten opzichte van de situatie in 2010 zijn er geen Er is sprake van 26 AMK-terreinen, terreinen
wijzigingen in de AMK-terreinen
onderverdeeld
van hoge waarde en vijf terreinen
in vijf terreinen
van zeer
binnen
van archeologische
de gemeente.
waarde,
16
hoge waarde.
complex Borg/stins/versterkt
huis
Kasteel
Nederzetting,
Romeinse
onbepaald
28
villa (complex)
Tabel 5. Overzichtvan aanwezige complextypen enbijbehorende perioden van deAMK-terreinen. Eenaantal complexen heefteendatering diebinneneenarcheologische periode valt, terwijl andere complexen in meerdere perioden vallen
Aan elk AMK-terrein meerdere
is minimaal één archeologisch complex gekoppeld,
complextypen per terrein.
RAAP-rapport 5337 7 versie
24-01-2022
In Beuningen
maar er kan sprake zijn van
geldt voor drie AMK-terreinen
dat sprake is van
[13]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
meerdere
complextypen, variërend tussen twee
en zes complextypen, en daarmee
komt het totaal
aantal complextypen op 33.
2.2.6
Watergebieden
Aan de hand van diverse serie
bonnekaarten,
bronnen,
de serie
waaronder top10-lijnen, maar ook historisch kaartmateriaal als de
rivierkaarten
en de kadastrale minuutplan uit 1832, zijn de watergebieden
(watergangen,
grachten, beeklopen,
vijvers) geïnventariseerd.
Het betreft
watergebieden,
maar ook gedempte
archeologisch relevante
watergebieden.
vervolgens
bepaald
20e of 21e eeuw van deze
of er een
watergangen
watergebieden
archeologische
zijn gegraven
geldt of niet. Zo zijn de watergebieden
is het archeologisch relevante
watergebieden
kaart(en) waarop de ligging is gebaseerd
inmiddels gedempt
is
die in de
nog, door het graven
verstoord.
Deze
(zie paragraaf 2.3).
is in de attribuuttabel
en tevens
Sterker
niveau voor landbodems
zijn dan ook als verstoring aangemerkt
water of dat deze
Van de watergebieden
aangeduid als ‘archeologisch niet relevant'.
Van de archeologisch relevante bestaand
relevantie
de nu nog aanwezige
staat vermeld
de bron naar de historische of sprake is van een
nu nog
is.
2.2.7 Onderzoeksgebieden In de kaartbijlage
1 zijn de ruimtelijke
gegevens
met betrekking
verleden
verwerkt.
De bron van deze
gegevens
is veelal
gegevens
bij RAAP8 9 Van 10 een
bekend.
Weliswaar heeft
gewaardeerd.
groot aantal van deze
hier al onderzoek
Ook de onderzoeksresultaten
verplicht om de exacte
resultaten
is onderzocht,
zijn de afzonderlijke en onderzoeken
terreinen
terreinen
is de definitieve
plaatsgevonden,
in het
maar deze
waardering nog niet
terreinen
zijn nog niet definitief
zelf zijn niet altijd in ARCHIS vermeld.
te vermelden.
deze
tot het archeologisch onderzoek
ARCHIS, aangevuld met gearchiveerde
Om te bepalen
onderzoeksrapportages
wordt op de kaart verwezen
of een
terrein
geraadpleegd.
Het is namelijk niet
afdoende
archeologisch
Voor nadere
informatie over
naar de gemeente.
2.3 Inventarisatie van bodemverstoringen Bodemverstoringen
zijn op twee
verschillende
gemaakt worden van de gegevens grond, geëgaliseerd een-op-een
van de bestaande
bodemverstoringsgegevens kaart, tabel
in kaart gebracht. bodemkaarten
opgenomen
verstoringen
verstoringtypen
verstorende
niet is gemaakt voor een
die in
of omdat sommige in dit
dijk en kade) juist van cultuurhistorische
potentieel
activiteiten
zijn
Voor de actualisatie van
ingrijpend zijn geweest
van (begraafplaatsen,
zijn. De RCE waarschuwt daarom dat het voor deze eerste
gekeerde
op de aard van de verstoringsgegevens
betekenis
dat ze slechts een
kon gebruik
Erfgoed (2014, Project: verstoringen
is gecontroleerd even
(diep uitgegraven,
gemaakt van bodemverstoringgegevens
zijn voor de Rijksdienst voor het Cultureel
11).9 10 Het laatste bronbestand
Slechts ten dele
doorgaans slechts globaal van aard zijn. Deze
archeologiekaarten.
is aanvullend gebruik
omdat niet alle geregistreerde bestand
van de beschikbare
en opgehoogd), omdat deze
overgenomen
geïnventariseerd
manieren
kaart geïnventariseerde
een-op-een
indicatie verschaft voor de aanwezigheid
gebruik
van een
overzicht van
in de archeologie
verstoorde
bodem.
en
Het is
8 ARCHIS is daarin verre van compleet. Pas na 1 april 2005 dienden alle veldonderzoeken aangemeld te worden (KNA versie 2.2), gevolgd door het aanmelden van archeologische booronderzoeken (1 november 2005) en het aanmelden van bureaustudies in het kader van AMZ-onderzoek (1 januari 2007; KNA versie 3.1). 9 Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, 2017. Handleiding voor gebruik van de verstoringsbronnenkaart. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, publicatie maart 2017. Amersfoort. 10 Maas, G.J., F. de Vries, F. Brouwer & N. Heidema 2016. Inventarisatie GIS-bestanden met informatie over bodemverstoring. Wageningen Environmental Research Rapport2751, Wageningen.
RAAP-rapport 5337 Z versie
24-01-2022
[14]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
dan ook niet mogelijk om alleen zeggen
over de werkelijke
ingrijpende verstoringen
op basis van de informatie uit die bestanden
mate van bodemverstoring. (zoals geïnventariseerd
cultuurhistorische betekenis,
uit het aangemaakte
bestand
vond plaats aan de hand van de volgende
»
archeologische
opgenomen
» Het bestand
» Gegevens
zijn de niet-
en verstoringen
verwijderd.
bronnen: kaart waren bodemverstoringen
met ontgrondingsvergunningen
en 1) en van de
gronden' van Alterra (met name de waarden delfstoffen,
transportleidingen,
uit de attribuuttabel);
van ontgrondingsvergunningen
uitvoering van deze
ontgrondingen
in de provincie Gelderland.19
is vervolgens
gecontroleerd
zijn enkele
momenteel
ontgronding plaatsvindt of nog moet starten, maar waar al wel een
een
ontgrondingsprocedure
locaties (o.a. Geertjesgolf
De daadwerkelijke
aan de hand van luchtfoto's en het
AHN3. Tevens
en Beuningen
Oost) weergegeven
waar
(provinciale)
voor doorlopen is/loopt.
» De in 20e dan wel 21e gegraven van het top10-vectorbestand omstreeks
of
met eerder
kaart (schaal 1:50.000);
'vergraven
verwerkingen
iets te
attribuut waarden 'bebouwd'
verwachtingskaart. Op de bestaande
afkomstig van het bestand
geomorfologische
dit gegeven
of 'sport en recreatie')
De inventarisatie De bestaande
vanwege
onder de generieke
'natuurontwikkeling' of 'open water' of 'golfterrein' een
Mede
met zekerheid
watergangen
en vijvers.. Als bron is hierbij
een
combinatie
gemaakt
en historisch topografische kaarten (met name historische kaart uit
1950);
» Bodemverstoringen verstoringen
die zijn geïdentificeerd
op perceelsniveau
aan de hand van het AHN3 (0,5 m grid) evenals
in de afgelopen
10 tot 15 jaar door het combineren
van AHN1 (inwinjaar 1999/2003) en AHN3 (inwinjaar 2015) middels een
van de gegevens
GIS-calculatie (AHN1 min
AHN3); » Bodemloket:
de op bodemloket.nl
weergegeven
van de verwachtingenkaart De bodemverstoringen verwerkingen,
zijn gecategoriseerd
deel
in enerzijds
bedraagt
bodemverstoringen van het perceel
Typeverstoring
bleek
aangezien
de
o.a. bij de actualisatie
ophogingen en anderzijds afgravingen,
(al dan niet momenteel
1002 hectare
(bijvoorbeeld
waar een
zijn niet gebruikt
onbetrouwbaarheid
Veenendaal);
water en ontgrondingsvergunningen
zijn van meerdere
saneringslocaties
is (deze
van gemeente
oppervlak aan bodemverstoringen onder een
weergegeven
informatie niet betrouwbaar
(tabel
in uitvoering). Het totale
6). Let wel, op een
zowel ophoging van een
perceel
locatie kan sprake als verstoring
transportleiding ligt.
Oppervlakte (hectare)
Afgegraven
326
Ontgrondingsvergunning
45
Ontgrondingsvergunning
203
(in uitvoering) Ophogingen
229
Verwerkingen
131
Water
68
Tabel 6. Oppervlakte aanbodemverstoringen, onderverdeeld naartype verstoringen.
RAAP-rapport 5337 7 versie
24-01-2022
[15]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
In de GIS-tabel bekend,
met bodemverstoringen
tot hoe diep de bodem
de hand van een
verstoord
bronnenonderzoek
van de bodemverstoring
moeten
staat het type verstoring geregistreerd, en/of een
extensief
worden bepaald.
ontgrondingsvergunning voor afgegeven of moeten
is. In de meeste
situaties is de diepte booronderzoek
niet bekend
de exacte
Daarnaast zijn enkele
is momenteel
de bron en, indien diepte
en zal aan (en omvang)
ontzandingslocaties waar een
in uitvoering (Geertjesgolf
en Beuningen-Oost)
nog in uitvoering komen.
2.4Structuur digitalekaartbestanden (GIS) Een van de eindproducten
van de actualisatie zijn de aan een
gekoppelde
Het betreft
kaartbeelden.
digitale database-tabellen
verschillende
soorten van informatie zijn opgeslagen.
beleidskaart
(kaartbijlage
geografische
ligging van de verschillende
Rijksdriehoekstelsel
RAAP-rapport 5337 7 versie
2) zijn aangeleverd
(GIS)
waarin per punt-, lijn- of vlakelement
De GIS-tabellen
als losse bijlage
beleidszones.
geografisch informatiesysteem voor de archeologische
en bevatten
de exacte
De standaardprojectie
gegevens
over de
is het
(EPSG 28992).
24-01-2022
[16]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
3 De archeologische waarden-en verwachtingskaart 3.1 Actualisatie archeologisch verwachtingsmodel De actualisatie van het archeologisch verwachtingsmodel
heeft
vooral betrekking
op drie zaken, te
weten: - Het uiterwaardengebied - De historische erven
en dijken (evenals
- Het laatpleistocene
en vroegholocene
woonheuvels
en oude woongronden)
landschap dat later in het holoceen
afgedekt
is geraakt met
(met name) komklei - Actualisatie van de ligging van stroomgordels - Archeologische
waarden en verwachtingen
en crevassen
voor watergebieden
De aanpassingen aan het verwachtingsmodel
worden in navolgende
paragrafen besproken.
3.1.1 Actualisatie vande ligging vanstroomgordelsen crevassen Met de actualisatie is een
aantal extra restgeulen
in kaart gebracht
en ook een
aantal crevassen
(oeverwaldoorbraken).
Zo zijn de crevasse
ter hoogte van de Leegstraat en Geerstraat,
kaart uit 2007 alleen
de geul was gekarteerd
nu ook de zone met zandige afzettingen
Hierbij
is onder andere
maaiveldhoogtes
gebruik
gemaakt van resultaten
van archeologisch onderzoek
waarvan op de weergegeven. en
op basis van het AHN.
3.1.2 Het laatpleistocene en vroegholocene landschap De ondergrond dat een
in grofweg de zuidelijke
laat-pleistoceen
7 vroeg-holoceen
1 tot 2 m dik) en het geringe Omdat in dit gebied Universiteit
(laat)holocene
stroomgordels tot het deel
aanwezig zijn en waar gedurende
wordt uitgevoerd
door studenten
bestaat
terrassenlandschap
aantal ontwikkelingen
Utrecht, in tegenstelling
stroomgordels
helft van de gemeente
van deze
maar weinig onderzoek
was dit nauwelijks studiegebied
van het rivierengebied enkele
universiteit
pakket komafzettingen
afdekt. Door het dikke kleipakket (veelal
vindt in dit gebied ontbreken,
uit een
decennia
plaats. van
waar wel dergelijke
fysisch geografisch booronderzoek
en waardoor veel
inzicht is in de opbouw van de
ondergrond Door het ontbreken laatpleistocene
van dergelijke
gegevens
/ vroegholocene
vindplaatsen aanwezig waren en om deze op de archeologische
is dus vrij weinig bekend
beleidskaart
reden
was aan het gebied
uit 2010. Afgelopen
er van. Zo is uitgebreid
onderzoek
ontgronding van de Uivermeertjes
(gelegen
het ontgrondingsgebied
van Geertjesgolf
plan Geertjesgolf
recent
zeer
RAAP-rapport 5337 7 versie
geresulteerd
24-01-2022
een
tien jaar is echter
opgedaan door grootschalige ontgrondingen in het westen westen
over het reliëf van het
landschap. Lange tijd werd gedacht dat in het gebied
nauwelijks
lage verwachting toegekend veel
van de gemeente
archeologische en het gebied
gedaan naar het paleolandschap in het gebied in gemeente (in het uiterste in een
Druten) en recenter westen
diverse
van de gemeente).
paleogeografisch
kennis direct ten
van de
onderzoeken Dit heeft
in
voor het
landschapsmodel en een
[17]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
archeologisch verwachtingsmodel honderden
boringen
en de vele
en beide
modellen
proefsleuven
zijn gebaseerd
die afgelopen
op de vele
decennium
gegevens
als
zijn verzameld. 11
hogere
verwacht*
n 3»
Kgtf/K
Figuur2. Archeologische verwachtingskaart met middelhoge enhogeverwachtingszones voordeperioden van het laatpaleolithicum tot enmet debronstijdvoorhetontgrondingsgebied Geertjesgolf West (Heunkse.a., 2021: figuur 4.4).
Op basis van de diverse voorheen
werd gezien
verkennende als een
12 vindplaatsen waar alleen nederzettingssporen.
booronderzoeken
gebied
met een
uit de boorprofielen
gravend onderzoek
heeft
nederzettingssporen
uit neolithicum en midden/late
vindplaats met concentraties amateurarcheologen
hebben
gevonden
11 Heunks, Beuger
archeologische
van
bronstijd dateren
evenals
een
ander type
Ook is door afgravingen en zijn op 13
door grote concentraties en een
maar
waarbij drie locaties met
bronstijd zijn aangetroffen,
en zonesmetstakenrijen.
die zich kenmerkten
van vuurstenen
wat
datering in het neolithicum vermoeden, plaatsgevonden
gedaan ten tijde van de daadwerkelijke
en uit de midden/late
(door de aanwezigheid
De zones met een
pilotgebieden
van hoefafdrukken
onderzoek
locaties nederzettingssporen aardewerkscherven
in twee
van Geertjesgolf,
lage verwachting, sprake te zijn van circa
indicaties zijn voor de aanwezigheid
De lithologische ligging doet een alleen
lijken in het gebied
(grotendeels)
mogelijke
aan o.a.
neolithische
component
artefacten).
verwachting betreffen:
& Tol 2021.
RAAP-rapport 5337 7 versie
24-01-2022
[18]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
- Een smalle zone (breedte
van 50 m) betreffende
de oevers
van de preboreale
restgeulen
(periode
laat paleolithicum en mesolithicum) - de hogere bevindt
delen
van het pleniglaciale terras waarbij de top van het zand zich hoger dan 4,5 m +NAP
(periode:
- Neolithische
neolithicum).
vindplaatsen op de crevasse
- Op de Distelkamp-Afferden - Voor jongere deze
perioden
periode
komgebied
crevasse
en Winssen Crevasse
(ijzertijd, Romeinse
de crevassen
en oudere
de gemeente
hoogteverschillen
moet grotendeels
waarbij op de oevers
paleolithicum/mesolithicum
bronstijd)
geldt een
van de geulen
een
delen
groot
zijn.
naar het gehele
van laatpleistocene
geldt en op de hogere
lage verwachting omdat in
met komklei en het landschap een
in waar te nemen
worden doorvertaald
waar sprake is van de aanwezigheid
het vroeg holoceen,
(periode:
tijd en middeleeuwen)
hoogtes zijn afgedekt
is waar nauwelijks/geen
Dit verwachtingsmodel
van de Winssen stroomgordel
zuidelijke
terrassen
gedeelte
van
en geulsystemen
uit
verwachting voor laat
van het terras ook een
verwachting voor het
neolithicum. Oostelijk van het ontzandingsgebied stroomgordel
Geertjesgolf
aanwezig met ook hier een
West zijn ook crevasse-afzettingen
verwachting voor neolithicum/bronstijd,
is dat ook ten zuiden van de Winssen stroomgordel Ewijk/Beuningen)
dergelijke
Het grootste probleem laatpleistocene alleen
(nog niet ontdekte)
met dit gehele
reliëf en de exacte
gebied
betreft
aanwezig zijn.
het gebrek
ligging van de diverse
geulen
aan (boor)gegevens
inzichten (maar ook uitwerkingsmogelijkheden)
zijn dat bij uitvoering van archeologisch (boor)onderzoek
het pleistocene
terrassen,
verzameld,
een
Eigenlijk is
en zijn in de afgelopen
dan ook niet vreemd
in dit gebied
over het
en crevassesystemen.
gedaan in dit gebied
de wetenschappelijke ontwikkelingen
maar niet uit te sluiten
(ter hoogte van de A73 zuidelijk van
crevassen
door Pons eind jaren 1950 (boor)onderzoek
van de Winssen
aanzienlijk veranderd.
de ligging van geulsystemen van Geertjesgolf
kennis over de opbouw van de ondergrond
en crevasses)
en archeologie
afgelopen jaren een
en daarmee
archeologische
Het zou
voorafgaand aan
schat aan informatie over de opbouw van de ondergrond
net als dat bij het gebied
70 jaar
enorme
(reliëf van
kan worden
hoeveelheid
aan
informatie en kennis is
verzameld. Dit kennisdetail (afgedekte)
ontbreekt
echter
laatpleistocene
op de dag van vandaag en derhalve
terrassen
verwachting worden toegekend verwachting voor de periode
voor nu slechts een
voor de periode
kan aan het gebied
(niet nader gespecificeerde)
met de archeologische
laat paleolithicum tot en met bronstijd en een
lage
ijzertijd tot en met middeleeuwen.
3.1.3 Historischeervenen dijken(evenals woonheuvelsen oude woongronden) Zoals beschreven erven
in paragraaf 2.2.3 zijn aan de hand van historisch kaartmateriaal de historische
en historische dijken in kaart gebracht.
Veel
locaties waar sprake is van oude woongronden,
historische erven
huisterpen of langs de historische doorgaande
Wat bij de historische dijk vooral opvalt is dat grote delen
van de historische Waaldijk ontbreken
gevolg van de vele
dijkdoorbraken
dijkstuk aangelegd,
waarbij het ontstane wiel is ingedijkt of juist uitgedijkt. Na vele
dijkdoorbraken worden over een
is zo een
die hebben
liggen, zoals te verwachten,
sterk kronkelende
plaatsgehad. Na een
dijkdoorbraak werd een
dijk ontstaan waarbij bij elke
eeuwen
bocht wel een
op wegen. als
nieuw met
verhaal kan
dijkdoorbraak.
RAAP-rapport 5337 7 versie
24-01-2022
[19]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
Bij bestudering
van de ligging van historische bebouwing
locaties een
duidelijke
relatie
Geerstraat
gelegen
op crevasse-afzettingen
bebouwing)
gelegen
langs de restgeulen
in het landschap valt op dat er op diverse
te vinden is. Zo zijn de historische erven
langs de Leegstraat en
en ook zijn historische wegen van de diverse
(met bijbehorende
meandergordels.
3.1.4 De uiterwaard Op de kaart uit 2010 waren voor nagenoeg of verstoorde
zones aanwezig. Alleen
voormalige steenfabriek verwachtingsmodel duidelijk beeld de delen een
de gehele
uiterwaard een
voor de locatie van historische bebouwing
De Bunswaard gold een
hoge verwachting. Bij deze
te krijgen is over de ouderdom van de diverse
verwachting worden toegekend
delen
een
waarbij de getoonde
dan de delen
ouder zijn, maar waren er geen verlegd
actualisatie is het
oudere
van de laatmiddeleeuwse door de vele
dijkdoorbraken
uit maakten van de Waal kan
die al in de late middeleeuwen
jaartallen de oudst bekende
historische kaart is. In werkelijkheid
restanten
ter hoogte van de
van de uiterwaard. Met name aan
nog deel
uitmaakten van de uiterwaard. In figuur 3 worden de verschillende weergegeven
verwachting
van de uiterwaard flink aangepast omdat op basis van historische kaarten een
van de uiterwaard die in de 18e, 19e en/of 20e eeuw
lagere
lage archeologische
ouderdommen
weergave
kunnen de oudste delen
zeker
die hebben
van de uiterwaard
van het uiterwaarddeel een
historische kaarten beschikbaar.
rivierdijk weergegeven.
onderdeel
aantal honderden
Tevens
op
jaren
zijn op de figuur de
Grote stukken dijk zijn in de loop van de tijd
plaatsgehad en waarmee
de wielen
zijn binnengedijkt
of buitengedijkt.
177500
180000
182500
185000
legenda restant middeleeuwse
dijk
oudsteweergave uiterwaard opkaart |
17e eeuw
I
19e eeuw vroeg 20e eeuw midden 20e eeuw laat 20e eeuw
HHK1 177500
180000
182500
185000
Figuur3. De oudstbekendeweergave (ophistorische kaarten)van dediversedelenvan de uiterwaard endelen van derivierdijkwaarvande ouderdom teruggaat tot in delate middeleeuwen. Grotestukkendijk zijn verdwenen doorde diversedijkdoorbraken waarnahetontstane wiel is binnengedijkt of buitengedijkt middelsdeaanlegvan eennieuwstuk dijk.
RAAP-rapport 5337 7 versie
24-01-2022
[20]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
Voor de archeologische
verwachting geldt dat aan jongere
verwachting is toegekend
dan aan de oudere
van de uiterwaard kunnen (tegen oeverafzettingen dergelijke
en dateren
vindplaatsen worden verwacht, alhoewel
resten
als scheepswrakken
lagere
aanwezig zijn op de
Ook onder het dijklichaam kunnen
in en nabij de dijkzone ook verstoringen
die hebben
de ouderdom van de Waal stroomgordel
archeologische
van bewoning
voor de bedijking.
dijkdoorbraken
van de uiterwaard een
van de uiterwaard. Met name in de oudste delen
de dijk aan) nog resten
uit de periode
verwacht als gevolg van de vele Gezien
delen
delen
worden
plaatsgevonden.
kunnen in de beddingafzettingen
liggen en in de jongere
delen
watergerelateerde
van de uiterwaard ook resten
in de vorm van kribben. De verwachting is dat ter plaatse van de (opgehoogde)
locaties waar de steenfabrieken
sprake is van een
klei is afgegraven.
van 19e eeuwse
intacte ondergrond
omdat hier geen
voorgangers van steenfabrieken
houden met de baksteenindustrie
van) karretjes
waarmee
in de uiterwaard rekening
bodemverstoringen
van de baksteenindustrie.
door kleiwinning ten behoeve
te worden gehouden
zoals resten
de klei naar de steenfabriek
Tot slot moet bij archeologisch (voor)onderzoek rekening
Ter plaatse kunnen resten
worden verwacht. Elders in de uiterwaard kunnen
losse vondsten worden verwacht die verband stukken smalspoor en (onderdelen
staan/stonden
met zones waar niet-bruikbare
van
werd gebracht.
worden gehouden In deze
met lokale
gebieden
dient ook
klei is teruggestort.
Archeologische waardenen verwachtingen voor watergebieden De huidige watergebieden
met een
zijn. Deze
zijn onderverdeeld
watergebieden
ouderdom
ouder dan de 20e eeuw
kunnen archeologisch relevant
in twee
waarde-categorie
categorieën:
een
en een
verwachtingscategorie. De watergebieden kastelen
met een
archeologische
en buitenplaatsen,
waarde betreffen
maar ook de (nu nog aanwezige)
de (nu nog aanwezige)
grachten van
dijkdoorbraakkolken.
In deze
gebieden
worden afvaldumps verwacht en met name bij de kasteelgrachten
kunnen ook brugfunderingen
aanwezig zijn. In de gemeente
verwachting toegekend
aan de
archeologische
resten
worden
maar ook archeologische
resten
in de vorm van
waterbodem
Beuningen
is een
van de Waal. Hier kunnen allerlei
verwacht als scheepswrakken,
resten
archeologische
watergerelateerde
van rivierkribben,
visfuiken, of afvaldumps. De overige geen
watergebieden
archeologische
in de gemeente
zijn pas in 20e of 21e eeuw
gegraven
en bevatten
derhalve
relevantie.
3.2 De archeologische waarden-en verwachtingenkaart 3.2.1 Kaartopbouw De archeologische
waarden- en verwachtingenkaart
groep met archeologische afdekkende
waarden, de groep met archeologische
lagen en overige
RAAP-rapport 5337 Z versie
is opgebouwd
onderscheidingen
24-01-2022
(bodemverstoringen
uit drie kaartgroepen, verwachtingen, en vrijgegeven
te weten
de
de groep met gebieden).
[21]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
3.2.2 Kaartlagen Archeologische waarden
De kaartgroep met archeologische -
Archeologische
-
Terreinen
-
Overige
waarden is opgebouwd
rijksmonumenten
van Archeologische archeologische
Oude woongronden
o
Huisterpen;
o
Huisplaatsen;
lagen:
(vlakken);
Waarde (vlakken);
terreinen
o
uit de volgende
(vlakken);
en/of andere
-
(vermoedelijke)
ligging Romeinse
-
Archeologische
vondstlocaties
-
Middeleeuwse
dijken (lijn; gebufferd
oude cultuurlaag;
weg (lijn; gebufferd
naar vlakken);
(puntlocaties); naar vlakken).
Archeologische verwachtingen
De kaartlaag met archeologische middelhoge heeft
verwachtingen
betreft
de weergave
of hoge verwachting geldt en is gebaseerd
het archeologisch verwachtingsmodel
met de toevoegingen
van zones waar een
lage,
op de landschappelijke ondergrond.
Hierbij
van de kaart uit 2010 de basis gevormd en is uitgebreid
die in paragraaf 3.1 beschreven
zijn. Er is sprake van twee
kaartlagen:
- Verwachting op basis van de opbouw van de ondergrond; - Een verwachting voor de diverse
watergebieden
(momenteel
watervoerend).
Afdekkende lagen
In deze
groep zijn de dijkdoorbraakafzettingen
hebben
in de directe
ondergebracht.
omgeving van de dijkdoorbraak geleid
De, veelal
tot afzetting van een
waarvan de dikte kan oplopen tot zo'n 100 cm. Door de aanwezigheid is het archeologisch relevante bodembewerkingen
niveau over het algemeen
als bijvoorbeeld
ploegen.
Van een
overslagpakket
bekend
(aan de hand van gedetailleerde
dijkboorbraken
bekend
waarvan geen
nieuwtijdse,
van een
goed beschermd bodemkaarten),
zone met overslagpakket
pakket klei en zand dergelijk
tegen
aantal dijkdoorbraken
dijkdoorbraken overslagpakket
moderne
is de omvang van het
echter
er zijn ook locaties met
kon worden weergegeven.
Bodemverstoringen
Behalve
de archeolandschappelijke
van belang
eenheid
is ook de gaafheid (mate van intactheid) van de bodem
voor de archeologische
verwachtingswaarde.
verwachting kan de aanwezigheid
van goed geconserveerde
als gevolg van bodemverstoringen.
Gegevens
bronnen,
zoals beschreven
geëgaliseerde,
24-01-2022
gebied
met een
archeologische
over bodemverstoringen
in paragraaf 2.3. Op verschillende
opgeworpen en vergraven
RAAP-rapport 5337 7 versie
In een
hoge archeologische
resten
zijn verkregen
immers gering zijn van diverse
kaarten staan afgegraven,
zones aangegeven.
[22]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
Enkele
zones met bodemverstoringen
zandwinputten (Groene bodemverstoringen
Heuvels,
zijn de tracés van de rijkswegen
Plas van Melssen
ter plaatse van ondergrondse
en bij (in 20e A21e eeuw)
gegraven
niet bekend
is of de verstoringen
verstoringsgegevens bodemverstoring
Oost) en er zijn ook
infrastructuur (als transportleidingen
en persriolen)
vijvers/watergangen.
De zeggingskracht van de verstoringsgegevens veelal
en Beuningen
A50 en A73, diverse
is evenwel
voldoende
nogal beperkt.
Enerzijds speelt mee
nauwkeurig zijn omdat de schaal van de
erg grof is (1:50.000 of 1:25.000). Anderzijds is niet bekend is op de mogelijk aanwezige
archeologische
resten,
wat het effect
waarvan overtuigend
is dat de ondergrond tot ver onder het archeologisch relevante
is (de diepe zandwinplassen, vijvers, watergangen,
de verwachtingskaart als 'grijs' vlak gekarteerd,
zeggende
van de
goed inzicht is in de
in relatie
bewijs
tot de diepte van het potentieel
omdat geen
diepte van de verstoringen verstoord
dat
archeologisch niveau. Van locaties
diepgelegen
niveau
transportleidingen)
dat er voor deze
locaties geen
zijn op
verwacht ing
geldt. De overige
zones met bodemverstoringen,
bodemverstoringen
betreffen
zijn met een
zones geldt de onderliggende (voor)onderzoek onderzoek
rekening
waarvan de diepte
waarde/verwachting,
is, of slechts ondiepe weergegeven.
In deze
maar dient bij uitvoering van archeologisch
te houden met mogelijk aanwezige
vast te worden gesteld
niet exact bekend
arcering op de verwachtingenkaart verstoringen
of het archeologisch relevante
en dient middels het
niveau (of niveaus) al verstoord
is.
Overig: Uitgevoerdonderzoek
Op de kaart zijn de begrenzingen onderzoeken.
Er is gekozen
weergegeven
voor een
weergave
van binnen
de gemeente
uitgevoerde
met omlijning zodat de onderliggende
archeologische verwachting nog
zichtbaar is.
RAAP-rapport 5337 7 versie
24-01-2022
[23]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
4 Archeologische beleidskaart 4.1 Status,doel en inhoud De archeologische archeologische
2) is een
beleidsmatige
vindplaatsen- en verwachtingenkaart
beleidskaart
(kaartbijlage
(kaartbijlage
dient als afwegingsinstrument
(onderlegger)
bij processen
kan juridisch-planologisch worden verankerd beheersverordeningen
uitwerking van de geactualiseerde 2). De archeologische
in de ruimtelijke
ordening.
bij het opstellen van (nieuwe)
beleidskaart
De beleidskaart
bestemmingsplankaarten
en
conform de Wro.
4.2 Bestuurlijkesamenvatting en conclusies 4.2.1 Algemeen Een zorgvuldige omgang met archeologische aan de inrichting (en daarmee zit, kan op verschillende Hier is een
belangrijke
dat archeologische
voor ontwerpers.
waarden bijdragen
Dat er iets bijzonders
in de architectuur, beplanting of ruimtelijke
kunnen zich laten inspireren
dat aansturen en stimuleren.
betekent
aan de kwaliteit) van de leefomgeving.
manieren
taak weggelegd
landschapsarchitecten
erfgoed
Stedenbouwkundigen
door archeologische
in de grond
structuur terugkomen. en
waarden. De gemeente
Een zorgvuldige omgang met het archeologische
erfgoed
betekent
kan niet
dat er niets kan.
4.2.2
Totstandkoming
De archeologische Adviesbureau.
beleidskaart
is tot stand gekomen
De inhoud van de archeologische
mevr. E. Mietes,
regioarcheoloog
beleidsmedewerker
ruimtelijke
4.2.3
in samenwerking
beleidskaart
voor de Regio Nijmegen ordening van de gemeente
met RAAP Archeologisch
en deze
rapportage is besproken
met
en mevr. N. van der Zande, Beuningen.
Uitgangspunten beleidskaart
De gemeenteraad
dient bij de vaststelling van een
bestemmingsplan
of een
beheersverordening
bestemming
van gronden altijd rekening
te houden met de in de grond aanwezige
verwachten
archeologische
(archeologische
bestemmingsplanverplichting archeologische
monumenten brengt
met zich mee
Deze
het kader moet stellen
voor de
monumentenzorg.
In 2021 is in opdracht van de gemeente en verwachtingenkaart verwachtingenkaart beleidsmatig,
waarden en verwachtingen).
dat de gemeente
bij de
dan wel te
vervaardigd.
(kaartbijlage
gemeentelijk
Op de archeologische gegevens(bestanden),
RAAP-rapport 5337 7 versie
1) is, in opdracht van de gemeente beleidskaart
staat kort aangegeven gegevens,
zodanig gedetailleerd
op perceelsniveau
24-01-2022
geactualiseerde
De bij dit rapport opgenomen
De onderliggende
zijn van een
toepassing is voor gebruik
een
niveau 'vertaald' naar een
beleidskaart
de onderzoeksverplichting.
Beuningen
archeologische
archeologische
vindplaatsen- en
Beuningen, (kaartbijlage
wat het gewenste i.c. kaartbijlage
vindplaatsen
voor de toepassing op 2).
beleid
is ten aanzien van
1en de daarbij horende
schaalniveau dat de kaart direct van
(100-1.000 m2).
[24]
Archeologie
in de gemeente
Beuningen;
Actualisatie van de archeologische
waarden-, verwachtingen-
RAAP
en
beleidskaart
4.3 Legenda-eenheden op de beleidskaart Op de archeologische de archeologische specifieke beleid
is geen
onderscheid
verwachting. Op de archeologische
is, hetgeen
eenheden
beleidskaart
gemaakt in archeologische
verwachting aangeduid met de termen
hoog, middelhoog,
beleidskaart
in hoofdstuk 5 is onderbouwd
perioden
staat kort aangegeven
. Op de archeologische
en wordt
laag, waterbodems
en
wat het gewenste
beleidskaart
zijn de volgende
te onderscheiden.
Terreinenmet gewaardeerde archeologische resten
Van terreinen
met fysiek-inhoudelijk
gewaardeerde
archeologische
aanwezig is en wat daarvan de waarde is. Binnen deze rijksbescherming Momenteel Deze
(archeologische
zijn binnen
terreinen
rijksmonumenten)
de gemeente
geen
zijn op de beleidskaart
en met een
terreinen
opgenomen
categorie
met een
resten
weet
men (globaal) wat er
scharen we de terreinen gemeentelijke
gemeentelijke
met een
bescherming. bescherming
aanwezig.
als 'Waarde-archeologie 1'.
Terreinenmet archeologische resten
Op basis van archeologische
kennis en fysieke
verwachtingsgebieden
onderscheiden
waarin archeologische
resten
waarbinnen
voorkomen.
Deze
van de bebouwde
kom. De archeologische
zeggen:
geen
er heeft
formeel
kenmerken
sprake is van verschillen
gebieden
resten
waardestellend
van het landschap zijn verschillende zijn relevant
in deze
gebieden
onderzoek
zijn niet gewaardeerd,
dat wil
plaatsgevonden.
Wel is de verwachte
van) archeologische
hoge verwachting) dat het risico op informatieverlies
een
terreinen
van archeologische
oude woongrond, huisterpen ondergebracht
in de categorie
zeer
met niet-gewaardeerde
dichtheid en in delen
dichtheid aan (en de ligging, omvang en conservering noodzakelijk maakt.12 De terreinen
in de verwachte
in het buitengebied
beheerste
resten
dusdanig groot (zeer
omgang met deze
archeologische
resten
terreinen
zijn bijvoorbeeld
de
waarde (TAW, de voormalige AMK terreinen),
de historische dorpskern,
en overige
Deze
terreinen
van archeologisch belang.
zijn allemaal
' Waarde-archeologie 2'.