02 Verstedelijkingsstrategie ANF verstedelijkingsconcept (DEEL 1).pdf

31

Inleiding De Regio's Arnhem-Nijmegen en Foodvalley

land en grensoverschrijdend met Duitsland. In

deel van de Groene Metropool. En natuurlijk delen

spraken in het najaar van 2019 in de NOVIpropositie en daarna in de Omgevingsagenda Oost-Nederland hun ambitie uit om samen door te ontwikkelen tot een Groene Metropool van

het Bestuurlijk Overleg MIRT Oost-Nederland op 21 november 2019 hebben bestuurders

de regio's dat ze beide zoeken naar goede plekken voor wonen en werken die gezonde en groene groei

van het Rijk en de provincie Gelderland afgesproken een verstedelijkingsstrategie voor de ‘Groene Metropool' op te stellen vanuit één-

van de regio mogelijk maken.

in Food, Health, Hightech en Energy en in het logische verlengde daarvan dé circulaire topregio

overheidsgedachte. De verstedelijkingsstrategie is een integrale langetermijnstrategie (2025­ 2040) voor de fysieke leefomgeving met focus

De verstedelijkingsstrategie beschrijft welke voorwaarden en principes er zijn om te komen tot nieuwe locaties voor wonen en werken. Er

van ons land en van Europa te worden met goede nationale en internationale verbindingen (weg en spoor), campusontwikkeling, logistieke hotspots

op de thema's wonen, werken en bereikbaarheid in relatie tot onderwerpen als energietransitie, landschap en de leefomgeving.

wordt globaal een beeld geschetst waar op de middellange (2030) en lange termijn (2040) de extra woon-en werklocaties voor de komende jaren

internationale betekenis. Als combinatie hebben de twee regio's alles in zich om topregio te zijn

en energieclusters. Een regio met een excellente leefomgeving waar het groen, gezond en schoon

De meerwaarde van het samen opstellen van

een plek kunnen krijgen. De strategie is adaptief en geeft inzicht in welke keuzes nu en op een later

deze regionale verstedelijkingsstrategie is dat alle betrokkenen voelen dat dit dé kans is om samen een flinke stap te zetten in de ontwikkeling

moment genomen worden. Daarmee staat nog niet alles vast en is er voldoende flexibiliteit om veranderingen op te vangen. De strategie reikt

en positionering van de regio. Dat gaat over de bereikbaarheid en de verbondenheid van netwerken binnen en buiten de regio en het

ontwerpprincipes en levert handvatten voor verder uitwerking en samenwerking.

gaat over de kracht van de landschappen en de leefomgeving. In beide regio's wordt volop werkt aan economische thema's die raken aan grote

De eerste fase van de verstedelijkingsstrategie bestond uit het opstellen van een contourennotitie. De contourennotitie

transities, die relevant zijn voor de toekomst en die elkaar ook kunnen versterken. Door intensiever

beschrijft de aanleiding en urgentie(s) voor de verstedelijkingsstrategie, de opgave die er ligt

De regio's hebben samen met het Rijk en de

samen te werken kan er een regiobreed netwerk van campussen én productie in combinatie met een ligging aan twee belangrijke corridors

in de komende 20 tot 30 jaar en de reden om de strategie op te bouwen uit de bouwstenen leefomgeving, economie, mobiliteit en wonen.

Provincies deze opgaven in de regio aangegrepen om de samenwerking te versterken binnen de regio, met de andere metropoolregio's in ons

ontstaan. De regio's gaan uit van hun eigen kracht, potenties en ambities en van daaruit kiezen ze een integrale benadering van de thema's in hun eigen

De contourennotitie beschrijft ook de context per bouwsteen en agendeert de uitgangspunten. Vervolgens is via verhaallijnen een eerste aanzet

wonen en werken is nu en in de toekomst. Waar brede welvaart is voor iedereen.

WERKEN AAN DE GROENE METROPOOL De regio's Arnhem-Nijmegen en Foodvalley zien een forse groei op zich afkomen in de komende jaren: tot 2040 zijn er naar verwachting 100.000 extra woningen nodig in de regio en met die 100.000 woningen liggen er ook opgaven voor energie, klimaat, landschap, leefomgeving en mobiliteit.

6

VERSTEDELIJKINGSSTRATEGIE

Verstedelijkingsconcept

ingevuld (keuzes en mogelijke oplossingen). De

De resultaten van deze uitwerkingen vertalen

De ruimtelijke vertaling van de contourennotitie, het onderzoek naar de bouwstenen, de onder­

uitwerkingen maken zichtbaar in welke mate de lijn van de ontwerpprincipes gevolgd kunnen

we - in het najaar van 2021 - in een strategie: de verstedelijkingsstrategie. Dit is het verder

liggende cijfers en plannen hebben geleid tot een ruimtelijk raamwerk: het verstedelijkingsconcept.

worden, waar ontwerpprincipes met elkaar botsen, welke keuzes er mogelijk zijn, welke onderzoeken nog uitgevoerd moeten worden (om keuzes

uitgewerkte verstedelijkingsconcept waarin we laten zien waar op de korte (2025), middellange (2030) en lange termijn (2040) de extra woon-

Het verstedelijkingsconcept bestaat uit het perspectief voor de Groene Metropool en de ontwerpprincipes voor de bouwstenen

te kunnen maken) en welke randvoorwaarden ingevuld moeten worden om in deze gebieden daadwerkelijk te kunnen bouwen.

en werklocaties voor de komende jaren in dit gebied een plek kunnen krijgen. De strategie geeft aan wat de randvoorwaarden zijn, hoe

leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen. De keuzes waar nu precies gebouwd gaat worden en wat daarvoor nodig is, zijn in het

De uitwerking vindt plaats in twee stappen: 1. de fase waarin een onderzoeksagenda per

de fasering, volgordelijkheid en rolverdeling is, welke aanvullende onderzoeken en investeringen nodig zijn en hoe gewerkt gaat worden met

verstedelijkingsconcept nog niet gemaakt. Het concept geeft wel nadrukkelijk richting voor de

gebied wordt opgesteld (wat zijn de belangrijkste vraagstukken en ambities die we in dit gebied

volgende stappen. "Dit is hoe het moet als we de Groene Metropool willen zijn."

beet pakken en waar zien we dat bouwstenen en ontwerpprincipes met elkaar botsen. De uitkomsten van dit eerste deel zijn input voor

We realiseren ons dat de generiek geformuleerde ontwerpprincipes in het verstedelijkingsconcept met elkaar kunnen botsen en ook dat het niet

het verstedelijkingsakkoord en voor de regionale investeringsagenda. 2. De fase waarin de echte verdieping op de

zal lukken om de hele bouwopgave voor elkaar te krijgen langs de lijn van de ontwerpprincipes. Om die reden maken we in vervolg op het

gebiedsuitwerking plaats vindt en waarvan het resultaat ook de keus voor locaties, volgordelijkheid en randvoorwaarden laat zien.

de strategie. Hierover wordt eind 2021 een verstedelijkingsakkoord gesloten.

verstedelijkingsconcept gebiedsuitwerkingen. De integraal uit te werken gebieden zijn: In de gebiedsuitwerkingen wordt voor de deelgebieden uitgewerkt waar ruimte is voor woningen en werklocaties en welke randvoorwaarden voor de leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen daarvoor moeten worden

^ De sleutelgebieden Arnhem-Oost, FoodvalleyZuid, Nijmegen-West ^ De gebiedsuitwerkingen van Foodvalley-Noord, Liemers, Middengebied Arnhem-Nijmegen, Rijk van Nijmegen en de Veluwe.

7

gegeven voor het onderzoek naar locaties voor

Het proces ziet er als volgt uit:

wonen en werken en drie mogelijke ruimtelijke toekomstvarianten (scenario's). Die scenario's zijn

- 2025,2030,2040 Randvoorwaarden

getest in het dasboard voor verstedelijking. De contourennotitie in combinatie met de toekomstvarianten en de dashboarduitkomsten

Faseringen rolverdeling Investeringen

IArnhem

te Verstedelijkingsconcept

Gebiedsuitwerkingen

geeft richting aan de gebiedsuitwerkingen (niet: waar precies gebouwd moet worden en wat daarvoor nodig is)

uitwerking van waar gebouwd moet worden en welke randvoorwaarden vanuit de bouwstenen

In de tweede fase lag de focus op ontwerpend onderzoek, met als resultaat het

Verstedelijkingsstrategie

Gebiedsprocessen ì projectuitwerkingen

verstedelijkingsconcept. In een intensieve samenwerking tussen de twee regio's, de 26

Sleutelgebieden

gemeenten, het Rijk, de provincies Gelderland en Utrecht, de waterschappen, vertegenwoordigers van de campussen en de Economic Boards is ontwerpend onderzoek uitgevoerd. De vier bouwstenen zijn verder uitgewerkt en er is een grondige analyse gemaakt van prognoses

Arnhem-Oost Foodvalley-Zuid Nijmegen-West

uiteindelijke gefaseerde en adaptieve keuzes

Foodvalley-Noord Liemers Middengebied Arnhem Nijmegen Rijk van Nijmegen Veluwe

Documenten

Verstedelijkingsconcept

Afspraken over

Ontwerpprincipes

Uitvoerings- en

Verhaallijnen

investeringsagenda bij de

concept

de effecten daarvan zijn op het netwerk. Het ontwerpend onderzoek laat zien wat de groei in al

Concept

verstedelij ki ngsstrategie

fasering

Gelaagdheid en netwerk

randvoorwaarden

Uitgifteafspraken,

zijn facetten met de regio doet en hoe keuzes voor verstedelijking die groei kunnen begeleiden.

Onderzoeks- en

onderzoeksvragen

grondaankopen, vaststellen

voor wonen en werken. Ook voor mobiliteit zijn prognoses onderzocht en is gekeken welke groei er ontstaat in het aantal verplaatsingen en wat

Gebiedsuitwerkingen

Verstedelijkingsstrategie en -akkoord Verstedel ij ki ngsstrategie

investeringsagenda

Projectuitwerkingen

Stedenbouwkundige plannen, omgevingsplannen

programma's, etc. Verstedel ij kingsakkoord verankering afspraken over: rolverdeling financiering werkwijze

8

«KOORD)

handelingswijze

hebben de onderzoeksagenda voor het ontwerpend onderzoek en de bouwstenen bepaald.

^Êŕmpoo1

Woon * werk locaties;

WIE HEEFT WELKE ROL? De verstedelijkingsstrategie wordt opgesteld vanuit de intentie dat alle regiopartners en het Rijk met elkaar van mening zijn dat dit de manier is waarop de Groene Metropool tot duurzame groei kan komen. Hier zit de toegevoegde waarde van onze samenwerking: met elkaar werken we aan vraagstukken zoals woningbouw, economie en mobiliteit die kun je niet alleen doen. Dat moet je vanwege de impact die de opgaven hebben, (boven)regionaal doen. Dat past ook in de werkwijze van de NOVI: eerst de regionale verstedelijkingsstrategieën opstellen als stap op weg naar het Stedelijk Netwerk Nederland. Het verstedelijkingsconcept beschrijft de generieke aanpak voor de regio. De uitwerking daarvan op gebiedsniveau begint in de gebiedsuitwerkingen, maar vooral ook in de jaren hierna. Om breed draagvlak te krijgen worden ook de andere samenwerkingspartners en maatschappelijke partners in het veld meegenomen in de strategie, zoals de waterschappen, de woningcorporaties, projectontwikkelaars, landschaps- en natuurorganisaties en Economic Boards. Aan het eind van 2021 wordt een verstedelijkingsakkoord gesloten waarin Rijk en regio werk-, onderzoeks- en investeringsafspraken met elkaar maken voor het uitvoeren van de verstedelijkingsstrategie.

Het is vervolgens aan de gemeenten en de provincies om deze uitgangspunten op te pakken en door te vertalen in het lokale omgevingsbeleid.

uitgenodigd om een webinar bij te wonen waarin een toelichting is gegeven op het verstedelijkingsconcept en de totstandkoming

Dat is waar de rol van de raden en staten ligt: beoordelen waar binnen deze regionale ambitie de eigen ambitie en het eigen programma versterkt

daarvan. Het webinar is toegespitst op de specifieke regio's (Arnhem-Nijmegen en Foodvalley) en op de beide provincies. Vervolgens

kunnen worden om dat vervolgens te om te zetten in lokaal en provinciaal omgevingsbeleid.

is in iedere raad (of raadscommissie) nog een korte presentatie gegeven. Aansluitend was er

De opzet van deze strategie sluit zoveel mogelijk aan op staand beleid in de regio en op de visies die tegelijkertijd met deze verstedelijkingsstrategie

volop ruimte om vragen te stellen en met elkaar in discussie te gaan.

ontwikkeld worden. Deze strategie helpt om in de komende twintig tot dertig jaar de keuzes te maken bij het aanwijzen van nieuwe, duurzame

Vanuit de raden en staten is een aantal (algemene) opmerkingen gemaakt die in deze versie al zoveel mogelijk zijn verwerkt.

plekken voor wonen en werken in de groene en ontspannen metropool. De uiteindelijke gefaseerde en adaptieve

Een ander deel van de opmerkingen wordt meegenomen in de gebiedsuitwerkingen en in het verstedelijkingsakkoord.

keuzes voor woon- en werklocaties vinden plaats binnen en tussen de gemeente(n) in

Wat zijn de belangrijkste punten die langs zijn

de gebiedsprocessen/projectuitwerkingen waarbij de verstedelijkingstrategie en het verstedelijkingsakkoord als leidraad dienen.

gekomen? ^ De regio staat voor een forse opgave als het gaan om het aantal te bouwen woningen en

CONSULTATIE OVER HET VERSTEDELIJKINGSCONCEPT In de periode van april tot juli 2021 vindt een consultatieronde plaats langs de 26 gemeenteraden en de staten van de provincies Gelderland en Utrecht. Ter voorbereiding van de consultatie zijn alle raads- en statenleden

de behoefte aan werkgebieden: waar komen de cijfers vandaan? Wat is de onderbouwing daarbij? ^ Het verstedelijkingsconcept is meer landschap en meer stad: hoe werkt dat dan? Zijn er goede voorbeelden in Nederland en daarbuiten waar de wisselwerking tussen landschap en stad versterkt is en waarvan het resultaat inspirerend voor ons is? ^ Hoort groen meer de stad intrekken ook bij

9

''meer landschap''? En is er geen spanning tussen inbreiden en groen in de stad? Is meer groen en meer stad of dorp wel mogelijk want er komen nog meer opgaven zoals duurzame energie-opwek op gemeenten af. De ontwerpprincipes zullen in de praktijk met

^ De verstedelijkingstrategie is in feite een langjarige samenwerking die we met elkaar aangaan. Het is goed dat we dat op

elkaar botsen. En het lukt niet om de hele bouwopgave voor elkaar te krijgen langs de lijn

regionale schaal doen. Hou daarbij wel oog voor de rolverdeling: doe dat wat lokaal

van de ontwerpprincipes. Voor de bouwsteen mobiliteit is bijvoorbeeld opgemerkt dat er ook aandacht moet zijn voor het wegennetwerk

kan, ook echt lokaal en doe regionaal wat moet. ^ De regionale aanpak wordt onderschreven,

(ondanks de focus op OV en fiets). Door de vier bouwstenen en de ontwerpprincipes loopt als rode draad dat we

wel zijn er bij sommige gemeenten zorgen over 'substantieel hogere aantallen' dan eerder bekend was. Wat betekent dat?

moeten inbreiden en verdichten. Dat is een goed uitgangspunt. Maar betekent dat dan ook dat er helemaal geen uitbreiding plaats vindt?

Komt er van bovenaf een contingent op onze gemeente af of kan het alleen als de Raad dat beslist?

Dan kan bijna niet met de grote bouwopgave die er is. Maak inzichtelijk wat de (verwachte)

^ Als het gaat om de samenwerking willen raden en staten ook weten wat nu de

verhoudingen zijn tussen in- en uitbreiden en tussen de verschillende woonmilieus. We willen veel in onze regio en de beschikbare ruimte is

regelknop is en ook wie aan die knop zit(ten). ^ Als het gaat om burgerparticipatie is ervoor

schaars. In dat kader is opgemerkt dat: ^ Er spanning zit op de ruimtevraag van enerzijds economie en anderzijds wonen:

gekozen om het burgerpanel binnen de provincie Gelderland aangevuld met de drie Utrechtse gemeenten te bevragen op

moeten we kiezen en zo ja: wat geven we dan prioriteit. Een aantal raden geeft aan dat wonen dan prioriteit moet krijgen.

een aantal aspecten. De burgerparticipatie op gemeenteniveau vindt plaats bij het verder uitwerken van deze strategie in het

^ Er een balans gevonden moet worden tussen ruimte voor economie en de recreatieve druk op de regio. Er ruimte

10

moet zijn voor de transitie van de landbouw, aangevuld met de suggestie om natuur en landbouw gelijk op te laten gaan.

lokale omgevingsbeleid. Dan is het voor inwoners beter mogelijk om de effecten van de verstedelijkingsstrategie op hun eigen omgeving te beoordelen.

LEESWIJZER Het hoofdstuk over het perspectief 2040 beschrijft de uitgangspositie en ambitie van onze regio: waar staan we nu als groene metropool en waar willen we naar toe groeien? Daarna wordt de aanpak van het ontwerpend onderzoek en de daaruit volgende conclusies weergegeven. Vervolgens worden de vier bouwstenen verder uitgewerkt. Per bouwsteen wordt de context geschetst en komen ambities en kansen aan de orde. Per bouwsteen geven ontwerpprincipes richting bij het maken van strategische keuzes. Het hoofdstuk met de gebiedsuitwerkingen laat zien hoe het werken met de ontwerpprincipes uit kan pakken. In dit hoofdstuk wordt dieper ingezoomd op drie sleutelgebieden in de regio waar een grote opgave op stapel staat en waar de bouwstenen met elkaar concurreren. Naast de sleutelgebieden worden ook vijf gebieden onderzocht waar in de regio verschillende opgaven samenkomen. Dit hoofdstuk geeft een eerste indruk van hoe de principes werken en welke (noodzakelijke) afwegingen dat vraagt. In het hoofdstuk 'werken met de verstedelijkingsstrategie' wordt beschreven hoe de verstedelijkingsstrategie een functie krijgt in de ruimtelijke samenwerking in de regio als het gaat om het gesprek over plannen, prioriteren, afhankelijkheden en financiën.

Inhoudsopgave DEEL 1 00

DEEL 2

Perspectief 2040 Wat is de Groene Metropool? Even voorstellen: "De Groene Metropool, aangenaam!" Kansenkaart verstedelijking

01

Bouwstenen Leefomgeving: meer landschap Mobiliteit: slim en schoon Economie: werk van de toekomst maken Wonen: meer stad en meer vitale kernen

14 14

02

Meer landschap meer stad: gebiedsuitwerkingen Arnhem-Oost

66 68

16 18

Foodvalley-Zuid Nijmegen-West Foodvalley-Noord

72 76 80

26 28 36

De Liemers Middengebied Arnhem-Nijmegen Rijk van Nijmegen

82 84 88

48 56

Vel uwe

90

03

Werken met de verstedelijkingsstrategie Van verstedelijkingsconcept naar een strategie om langjarig samen te werken

04

92 92

Wat moet de verstedelijkingsstrategie doen? Waar leggen we de afspraken vast? Rol van gebiedsuitwerkingen

92 93 93

Hoe werkt het 'samen sturen'? Opgave in cijfers Monitoren en bijsturen

93 94 94

Afwegen in gebiedsuitwerking

95

Begrippen en definities

98 100

Bijlagen

11

DE VERSTEDELIJKINGSSTRATEGIE IS EEN UITWERKING VAN DE NATIONALE OMGEVINGSVISIE De NOVI is een uitwerking van de omgevingswet. In de omgevingswet staan twee doelen centraal: (a) het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit en daarnaast (2) het doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften'. Deze doelstelling is vertaald in een omgevingsinclusieve benadering van de leefomgeving: ontwikkeling van de leefomgeving gaat (altijd) samen met versterking van te beschermen waarden als gezondheid, landschap, waterveiligheid, natuur, cultureel erfgoed, leefomgevingskwaliteit en milieukwaliteit. De drie afwegingsprincipes uit de NOVI hebben we meegenomen in het opstellen van de ontwerpprincipes van de verstedelijkingsstrategie: (1) de combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies, (2) kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal en (3) afwentelen wordt voorkomen. In de NOVI is de regio Arnhem-NijmegenFoodvalley aangewezen als onderdeel van het Stedelijk Netwerk Nederland. De stedelijke regio's Amsterdam, Utrecht, Amersfoort, Zwolle, Arnhem/ Nijmegen, Eindhoven, Breda, Rotterdam/Den Haag vormen de huidige kern van het Stedelijk Netwerk Nederland.

In de Omgevingsagenda Oost-Nederland, een gebiedsagenda van de opgaven van de NOVI, is de afspraak gemaakt om

12

een verstedelijkingsstrategie op te stellen voor Arnhem-Nijmegen-Foodvalley.

Gezonde, aantrekkelijke, identiteitsvolle steden Het is essentieel dat onze steden gezond,

De belangrijkste uitgangspunten uit de NOVI voor de verstedelijkingsstrategie Arnhem- Nijmegen-

aantrekkelijk, veilig en schoon zijn om in te wonen en te werken, dat er goede en betaalbare woningen beschikbaar zijn en dat woon- en werklocaties

Foodvalley zijn: ^ Goede verbindingen tussen de stedelijke regio's

bereikbaar zijn. De relatief beperkte omvang van de Nederlandse steden kan daarbij een voordeel

zijn nodig om de kracht van het netwerk als geheel te benutten. ^ Wonen en werken worden daarbij zoveel mogelijk

zijn. Het landelijk gebied en de natuur zijn nabij; arbeidsplaatsen en voorzieningen zijn voorhanden of op korte afstand te bereiken. Dit draagt bij aan

in elkaars nabijheid ontwikkeld. ^ De ontwikkeling vindt plaats zo veel mogelijk in bestaand stedelijk gebied, klimaatbestendig en

de kwaliteit van leven in de breedste zin van het woord. Ook de aanwezigheid van groen en water in de stad is belangrijk voor de kwaliteit van het

natuurinclusief. ^ Grote open ruimten tussen de steden houden hun groene karakter. Het aanbod en de kwaliteit

stedelijk leven en de aantrekkelijkheid van de stad. Het biedt mogelijkheden voor recreatie en gezond bewegen en helpt bij het opvangen van de

van het groen in de stad worden versterkt en de aansluiting op het groene gebied buiten de stad

gevolgen van klimaatverandering. En onroerend cultureel erfgoed zoals monumenten, stads- en

wordt verbeterd. ^ De verstedelijking wordt gekoppeld aan die van de ontwikkeling van de (OV-) infrastructuur.

dorpsgezichten en cultuurlandschappen, speelt een belangrijke rol in de fysieke leefomgeving, zowel in stad als in regio. Erfgoed vormt een

^ De ontwikkeling leidt tot behoud van het landelijk gebied en door het creëren van nabijheid draagt ze bij aan de efficiëntie van de

afspiegeling van de geschiedenis van Nederland en geeft daarmee duiding aan de identiteit van een gebied.

Nederlandse economie en de duurzaamheid van de Nederlandse samenleving. ^ Voor de Groene Metropool zijn de zoekgebieden

Over de landschappen in onze regio zegt de NOVI:

voor twee van de grootschalige ontwikkellocaties al aangewezen in de NOVI: Nijmegen Kanaalzone en Nijmegen Stationsgebied. ^ Voor Arnhem-Oost is gekozen voor een wijk­ aanpak gericht op leefbaarheid en veiligheid (Woondeal regio Arnhem Nijmegen)

Veluwe, Heuvelrug en Rivierengebied Het landschap de Veluwe, het Nationaal Park Hoge Veluwe en de Veluwezoom is het grootste laagland natuurgebied van Noordwest-Europa met bos, heide, zandvlakten, landgoederen en een unieke wildbeleving. Het gebied omvat twee

nationale parken en vier Natura 2000-gebieden. In dit landschap zijn veel bewijzen van

scheepvaart en zoetwater en treft maatregelen die leiden tot een duurzaam functionerend

De opgave die daarbij geformuleerd is, is "Het mogelijk maken en realiseren van de transitie

historisch menselijke ingrepen zichtbaar en ook beleefbaar, zoals grafheuvels, celtic fields uit de tijd dat de Veluwe agrarisch gebied werd, de

rivierensysteem. Woningbouw en landschap

naar kringlooplandbouw." De landbouw komt ook terug in de prioriteiten. De vierde prioriteit is de toekomstbestendige ontwikkeling van het

landgoederenzones en het gebouw van voormalig zendstation Radio Kootwijk.

Verstedelijking gaat om meer dan alleen woningbouw en infrastructuur. Het Rijk zet in

landelijk gebied. Er staat: "Natuurlijke systemen en landschap staan in bepaalde regio's onder druk.

De vrijetijdseconomie is in de afgelopen jaren flink gestegen; de Veluwe is belangrijk in het

op het binnenstedelijk bouwen van woningen, bedrijven en voorzieningen waar nodig; pas daarna is realisering aan de randen van verstedelijkt

Tegelijkertijd zijn er veel opgaven in het landelijk gebied zoals transitie van de landbouw, de energietransitie, klimaatadaptatie, natuurherstel,

toeristische aanbod van heel Nederland. De ecologische, economische en ervaringswaarde van de Veluwe staan echter onder druk. Er ligt een

gebied aan de orde. In alle gevallen is het belangrijk dat dit gebeurt met oog voor ruimtelijke en landschappelijke kwaliteit. Buiten en binnen

bodemdaling en verdergaande verstedelijking. Een toekomstbestendige ontwikkeling vraagt een verantwoorde herinrichting van het landelijk

opgave om de kernkwaliteiten van dit waardevolle gebied in balans met het toekomstbestendig gebruik te versterken en nieuwe kwaliteiten toe

het bestaande stedelijk gebied. Er is behoefte om natuur en biodiversiteit dichter bij mensen te brengen en zo ook de klimaatopgave (hittestress

gebied en een verbetering van de milieukwaliteit."

te voegen; ruimtelijke kwaliteit te realiseren door transformatie naar klimaatbestendige

en wateroverlast) tegen te gaan. Zo kunnen groen in de stad en met zorg ontworpen stadsranden

waarvan we er een aantal hebben over genomen in de uitwerking van de bouwsteen Leefomgeving.

landschappen. Nationaal Park de Utrechtse Heuvelrug dat

bijdragen aan een gevarieerder en rijker woonwerkklimaat. Hierover worden nadere afspraken gemaakt in de verstedelijkingsstrategieën.

gedeeltelijk in de Foodvalley ligt, wordt net als de andere nationale parken benoemd als waardevol landschap.

De woningbouwopgave en de bossenstrategie vormen gezamenlijk een kans. Door grootschalige

Ook het Rivierengebied wordt in de NOVI als waardevol landschap benoemd. In het

herbebossing in de buurt van steden wordt CO2 vastgelegd, de productie van duurzaam bouwmateriaal vergroot en krijgen burgers meer

rivierengebied ligt een grote en urgente waterveiligheidsopgave, die voortkomt uit de

recreatiemogelijkheden, ruimte voor bewegen en betekenisvolle ontmoetingsruimte. Het Rijk

nieuwe normen voor waterveiligheid en door klimaatverandering toenemende rivierafvoeren. Deze opgave kan worden opgepakt door een

onderzoekt wat de bijdrage van grootschalige bouw in hout kan zijn.

combinatie van dijkversterking en rivierverruiming. De Rijksoverheid betrekt daar eveneens belangen bij van laagwater, waterkwaliteit, natuur, ecologie,

In de Nationale Omgevingsvisie wordt als één van de nationale belangen het ontwikkelen van een duurzame voedsel- en agroproductie genoemd.

In de NOVI worden beleidskeuzes aangereikt

13

Perspectief 2040 De ligging van Arnhem-Nijmegen-Foodvalley is ideaal: midden in het Stedelijk Netwerk Nederland, goed verbonden (via weg en spoor) met goede nationale en internationale verbindingen. Tel daar bij op dat de regio bestaat uit sterke steden en vitale kernen in een aantrekkelijke groene leefomgeving. Dat zorgt ervoor dat dit een regio is waar mensen graag wonen en werken. De groei die eraan komt, moet ons helpen om de regio nog vitaler, groener en sterker te maken. We ontwikkelen ons door tot de Groene Metropool. Dat is onze inzet. Nederland is een sterk verstedelijkt land. Een

regio is de leefomgeving met het landschap en

dat we kiezen voor het versterken van de

groot deel van de Nederlanders woont in steden of in de suburbane kernen daar omheen. Ook het Nederlandse platteland ligt grotendeels in

het sterke groenblauwe netwerk een belangrijk onderdeel van de leef- en vestigingskwaliteit. De opgave is dan ook om het versterken van het

bestaande steden, regiokernen en dorpskernen. We koesteren de ontspannenheid en de kracht

de directe invloedssfeer van de steden en de inwoners maken volop gebruik van stedelijke voorzieningen. In de regio Arnhem-Nijmegen-

groenblauwe netwerk gelijk op te laten lopen met de urgente opgaven, zoals de vraag naar woningen en werkgelegenheid.

van de kleinere kernen in de regio (waarin die kernen kunnen groeien naar eigen behoefte) en we combineren dat met dat wat de stedelijke

Foodvalley is dat niet anders. Onze regio functioneert met zijn ligging en internationale bereikbaarheid als schakel tussen de mainports

De vraag om meer woningen en werkgelegenheid grijpen we aan om de Groene Metropool

regio's kenmerkt. Met hun hogere dichtheden, interactiemilieus en hoogwaardige economische activiteit zijn ze het vliegwiel van de Nederlandse

Rotterdam, Schiphol en Duitsland.

duurzaam, circulair en klimaatbestendig te versterken. In deze regio wordt gewerkt aan

economie. Een goede verbinding tussen stad, vitale suburbane kernen en platteland versterkt

Met de verstedelijkingstrategie maken we de schaalsprong naar de Groene Metropool in het Stedelijk Netwerk Nederland met goede verbindingen met Utrecht, Amsterdam, Den Haag,

de opgaven van de toekomst in Food, Health & Hightech en Energy. Het logische verlengde daarvan is dat het onze ambitie is om de circulaire

de concurrentiepositie en werkgelegenheid van de regio en draagt bij aan de agglomeratiekracht en innovatie.

topregio van ons land en van Europa te worden met campusontwikkeling, logistieke hotspots en energieclusters. Een regio waar de circulariteit

Op de kaarten en in de strategie is de vormgeving van dat samenhangende vitale netwerk uitgewerkt

zichtbaar is in alle facetten van de leefomgeving.

(zie p. 16).

Rotterdam, Amersfoort, Zwolle en Eindhoven. De ligging van de Groene Metropool met zijn sterke steden en vitale kernen in een aantrekkelijke groene leefomgeving zorgt ervoor dat dit een regio is waar mensen graag wonen en werken. Dat levert een grote en urgente woningbouwopgave op die onmiddellijk gekoppeld is aan opgaven voor bereikbaarheid en werkgelegenheid. Voor onze

14

In het verstedelijkingsconcept combineren we het beste van twee werelden: we maken meer landschap én meer stad. Dat klinkt stedelijker dan het is: het is een keuze om te laten voelen

van het landschap, de kwaliteit en intimiteit

De inzet op het groene karakter past bij onze circulaire visie op de verstedelijkingsopgave: we willen groene groei realiseren en bestaande kwaliteiten versterken, zonder daarbij natuurlijke

en sociale hulpbronnen uit te putten. We zetten de

De woningbouwopgave inzetten om het karakter

verstedelijkingsopgave in om de transitieopgaven te versnellen. Eén van de sectoren waar veel

er ea kwkliteig va1 2 proere metrneopl (eetuer, klimaat en gezondheid) te vergroten en daarmee

verandering te zien zal zijn in de komende jaren is de landbouw. Er zit spanning op de relatie tussen verstedelijking en de landbouw. Dat heeft

onderscheidend te zijn ten opzichte van de

enerzijds te maken met de stikstofproblematiek en anderzijds met de ruimtevraag: verstedelijking vraagt ruimte en nieuwe vormen van landbouw

vernieuwde leefomgevingen (werken en wonen) energieneutraal en circulair te maken; Het versterken van (brede) welvaart door

vragen ook meer ruimte. De verstedelijking en de landbouw hebben zich dus tot elkaar te verhouden. We gaan daar in onze regio niet

stimuleren van werkgelegenheid en een gezonde leefomgeving; Het behouden en versterken van de kwaliteit

krampachtig mee om, maar we onderzoeken hoe we tot gebiedsgerichte oplossingen en inpassingen

van de leefomgeving door onder andere te investeren in het landschap en het

kunnen komen. Wij zijn ervan overtuigd dat een kwalitatieve groei

klimaatadaptief te ontwikkelen; Voor de bereikbaarheidsopgave zetten we in op het investeren in duurzame mobiliteit: slim

op meer draagvlak dna reke nen en juist daardoor ook eeor een enelle groei kvv zorgen. Hierbij is het doel om de groei van woningen en werklocaties

en schoon, zodat de verstedelijking leidt tot een kwalitatief stedelijk mobiliteitsnetwerk. De bereikbaarheid is gewaarborgd.

anVvre metroeooirpmsa De bouwopgave aangrijpen om de nieuwe en

111 1

gó aorm te geven dgt det meerwaarde oplevert gvvr alle inpentm Dak betnkent dat we steeds integrale keuzes maken, moeten prioriteren en samenwerken door de schalen heen. Bij het tot stand brengen van de groene, gezonde groei met zoveel mogelijk aspecten van brede welvaart, gaan we dan ook uit van de volgende richtinggevende keuzes en hoofopgaven:

\\ S'" ^

\\ A A \A

15

EVEN VOORSTELLEN: "DE GROENE METROPOOL, AANGENAAM!" In het midden van Nederland groeit een stedelijke ring van metropoolregio's. Met Arnhem- NijmegenFoodvalley als het nieuwste kroonjuweel op het hoogste niveau: een groene metropoolregio met directe relaties naar de Randstad (zoals TU Delft, AMS in Amsterdam), Utrecht (Utrecht Science Park) en Brainport Eindhoven. En met een groeiende grensoverschrijdende kracht naar het Ruhrgebied (Universität Duisburg-Essen), Düsseldorf (zoals Hochschule für Prävention und Gesundheitswissenschaft) en Mannheim (medische clusters Universität Mannheim). We zijn een groene metropoolregio in het midden van vitale, internationale netwerken. De regio Foodvalley is de topregio binnen ons land op het gebied van Agrifood. De regio ArnhemNijmegen is eind 2018 uitgeroepen tot beste circulaire regio van Nederland en won daarmee de titel Green Capital of Europe. Samen met Foodvalley kunnen we die naam nog meer eer aan doen: op het grotere schaalniveau vormen we de groene metropool waar een toenemende verstedelijkingsdruk voelbaar is. We willen dé circulaire topregio worden in Europa. Een groene metropoolregio die zich kan meten met andere metropoolregio's in ons land. We

16

onderscheiden ons op het gebied van circulariteit. Niet alleen met de economische topsectoren (Food, Health, Hightech en Energy), maar ook op

Düsseldorf, Keulen en Frankfurt. En via Duisburg binnenkort snelle overstapmogelijkheden naar andere gebieden in noord-midden en zuid

alle facetten van de leefomgeving: stedenbouw, water, groen, klimaat, gezondheid, mobiliteit en sociale inclusie. We streven naar een gezonde,

Duitsland die binnen maximaal 5 uur bereikbaar zijn vanuit onze regio. Met de stationsgebieden van Arnhem (ook ICE-halteplaats), Nijmegen en

circulaire groei via het structureel opschalen en versnellen van experimenten op het gebied

Ede-Wageningen als stedelijke knooppunten, gekoppeld aan prettige binnensteden en

van onder andere landbouw, eiwit, energie en logistiek. Daarbij kiezen we voor innovaties met concrete resultaten, die breed toepasbaar zijn

transformatiegebieden waarmee we de steden beter benutten.

voor anderen. Om dit te doen hebben we als metropoolregio al het nodige in huis. Onze universiteiten

Onze stedelijke kernen liggen in het landschap van rivieren en stuwwallen: ze zijn onze drager voor een aantrekkelijk internationaal

en hogescholen zijn topspelers op gebied van onderzoek en onderwijs, zoals Radboud Universiteit, Wageningen Universiteit en Research,

vestigingsklimaat. De Rijn, Waal en IJssel zijn samen de ‘kraan' van onze Nederlandse delta. Naast de grote nationale parken, zoals de Hoge

Hogeschool Arnhem en Nijmegen, Van Hall Larenstein, Aeres Hogeschool, ArtEZ hogeschool

Veluwe en Utrechtse Heuvelrug, realiseren we bijzondere groenblauwe projecten, zoals Veur-Lent

voor de kunsten en de Christelijke Hogeschool Ede. Met een groeiende onderlinge samenwerking staan

Nijmegen, Stadsblokken Meinerswijk Arnhem, Park Lingezegen, Grebbelinie, Binnenveld en Rivierklimaatpark IJsselpoort. Gekoppeld aan het

deze kennisinstellingen in een breed netwerk van internationale bedrijven en aantrekkelijke campussen, zoals Novio Tech Campus Nijmegen,

regionaal netwerk van wandel- en (snel)fietsroutes versterkt dit het groene karakter van onze metropoolregio.

Industriepark Kleefse Waard Arnhem, Wageningen Campus en straks het World Food Centre in Ede. Ondersteund door van oudsher goede

Wij zijn een dynamische regio in transitie en we werken daarin nauw samen met een groot aantal

autoverbindingen en goede en snelle OVverbindingen met Utrecht, de Zuidas en Schiphol, en een directe ICE verbinding naar Duisburg,

partners.

Hieronder is een selectie weergegeven van lopende Rijk-regio samenwerkingstrajecten die cruciaal zijn voor het innovatieklimaat en daarmee

ARNHEM-NIJMEGEN-FOODVALLEY

voor de economische ontwikkeling van de regio: 2WOLLÇ

^ Integrale MIRT Agenda Stedelijk Netwerk Arnhem-Nijmegen ^ IBP Vitaal Platteland • Regio Deal Foodvalley ^ Toekomstbeeld OV 2040 ^ Woondeal Arnhem-Nijmegen • Ontwerpstudie Regio van de Toekomst • Programma Erfgoed Deal

kw&tfooer

4 Zu-rt’He'J foopVALl^y

^ Logistiek knooppunt Afslag 38 ^ Het Hoogwaterbeschermingsprogramma

veeNeMW^A

utteoir \

AKNHFM Lopende MIRT-projecten: ^ Sterke regio's: CAT Agrofood Wageningen ^ MIRT verkenning A1/A30, Rijnbrug • PHS station Ede Wageningen • Verbetering spoorlijn Utrecht-Arnhem-Duitse grens • SUN corridor (PHS Schiphol-Utrecht-ArnhemNijmegen • ICE lobby en afspraken hierover bestuurlijk overleg MIRT Dec 2018 • PHS-maatregelen Nijmegen CS • Goederencorridor Oost, knoop Nijmegen

kjÇi/6

ÌXĵİTĴUND

'ţ-

eÍNDHoVEN

^ MIRT-verkenning A50 Eindhoven-Nijmegen. ^ Heyendaal en Energy (Connektr op Industriepark Kleefse Waard, Arnhems Buiten)

17

De polycentrische ontwikkeling van de Groene Metropool met kansen voor de leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen.

V—5 SsS

.....

20 km

MEER LANDSCHAP: VERSTERKING LEEFOMGEVING

ECONOMIE: WERK MAKEN VAN DE TOEKOMST

MOBILITEIT: SLIM EN SCHOON

Het groene raamwerk van de regio versterken

Ons doel is een regio te zijn die economisch,

We stellen de reiziger centraal en we verleiden

we door de landschappelijke kwaliteit, het watersysteem, de biodiversiteit en de

ecologisch en sociaal tot bloei komt in de komende 20 jaar. Het uitbouwen en versterken

hem of haar om de slimste en schoonste keuzes te maken om door het netwerk te reizen. We

groenvoorzieningen leidende principes te laten zijn bij het ruimtelijke ontwerp voor de Groene Metropool.

van deze sectoren in balans met de omgeving past daarbij. Dat is een stevige opgave én een

benutten bestaande mobiliteitsnetwerken beter. We willen de groei in balans brengen met onze

uitdaging omdat de ruimte beperkt is en we te maken hebben met een hoge woningdruk en veel

leefkwaliteit en aantrekkelijkheid van cultuur, recreatie en landschap.

Nationale landschappen Regionale parken (Binnenveld, Lingezegen,...) Ontwikkeling van groene stedelijke randen Behoud van de groenblauwe corridors Versterking van regionale parken en corridors

economische activiteiten. Die opgave pakken we samen op. De verstedelijkingsstrategie is een kans om de ruimtelijke vertaling bij deze economische ambities te maken.

Versterking van de stedelijke groenstructuur

Bestaande bedrijventerreinen

Mix van activiteiten: recreatie, landbouw, natuur

Onderwijsclusters

Stromend water als identiteitsdrager

Economische clusters

Buitendijks ecologisch gebied van de rivier Laaggelegen gebieden

Hoofdwegennet Versterking van het (H)OV-netwerk ICE station Ontwikkeling van nieuwe treinstations I HOV-hubs Versterking van het regionale (snel)fietsnetwerk Lokale fietsverbindingen

Goederencorridor-Oost

|~T~| Water: de Waal |~2~| Weg: A15 | 3 | Spoor: Betuweroute

MEER STAD: INTEGRALE VERSTEDELIJKING

Duurzaam landbouw Zoekgebied ontwikkeling regionale bedrijventerreinen (RPW Arnhem Nijmegen) XXL bedrijventerreinen

We voegen 100.000 woningen toe om het

Harde en zachte plannen bedrijventerreinen Foodva

woningtekort in te lopen, om de bevolkingsgroei te accommoderen en de toestroom uit andere regio's

Bijzondere plekken (RPW Arnhem Nijmegen)

op te vangen. Dit is dé kans om de bestaande

Watergebonden ontwikkellocaties Kantorenlocaties Nieuwe werklocaties

wijken te versterken; steden, wijken en dorpen worden (in onderlinge samenhang) aantrekkelijker, duurzamer, veilig, gezond, bereikbaar en inclusief. Stedelijke subcentra Nieuwe woongebieden

19

MEER LANDSCHAP: VERSTERKING LEEFOMGEVING Het landschap in onze regio is het belangrijkste

en stuwwallen vormen buffers tussen de stad

stedelijk gebied zo goed mogelijk rekening

onderdeel van de leefkwaliteit die mensen ervaren. De ontwikkeling van stad en landschap is voor de

en de woonkernen op het platteland. De eigen identiteit van de verschillende plekken in de regio

met (de randvoorwaarden van) het bodem- en watersysteem.

groene metropool een samenhangende opgave: het een kan niet zonder het ander. Hoe behouden én versterken we landschappen, natuurwaarden,

is daarmee verzekerd. Met aan de noordzijde het Nationaal Park de Veluwe, het Nationaal Park de Utrechtse Heuvelrug, de Gelderse Vallei, de

Als we kiezen voor ruimtelijke ontwikkelingen in het landschap, dan dient dat altijd

biodiversiteit en cultuurhistorisch erfgoed in combinatie met andere ruimtevragers? Hoe zorgen we dat de flora en fauna in onze regio kwalitatief

Liemers, in het midden de Gelderse Poort en de Overbetuwe, aan de westzijde de Utrechtse Heuvelrug en aan de zuidzijde het Land van Maas

meerdere doelen, bijvoorbeeld op het gebied van de waterhuishouding, het klimaat, de stikstofdepositie, de (kringloop)landbouw, de

en kwantitatief groeien? Hoe kunnen we nieuwe landschapszones creëren en bestaande, zoals Park Lingezegen, versterken en uitbreiden? Hoe passen

en Waal en het Rijk van Nijmegen. Met bossen, uiterwaarden en beekdalen herbergt de regio hoge natuurwaarden (Natura2000

biodiversiteit, de recreatie of erfgoed. Tussen de bebouwde gebieden maken we 5.000 hectare buitengebied toegankelijk voor medegebruik:

we cultuurhistorisch erfgoed toe in het landschap en zorgen we dat inwoners en bezoekers dat op

gebieden) en recreatief landschap met een rijke cultuurhistorie. Verschillende historische

recreatief, aantrekkelijk en toegankelijk. Met deze buffers blijft de afstand tussen kernen

een goede manier kunnen beleven? Hoe bedden we de verstedelijking goed in, in het landschap? Hoe combineren we agrarische activiteiten met

linies, zoals de IJssellinie, de Grebbelinie, de Romeinse Limes en de Operatie Market Garden, hebben in de regio hun sporen achtergelaten

gewaarborgd - ze groeien niet aan elkaar vast. De buffers zorgen voor een waardevolle ruimte waar groen, natuur, landbouw, klimaat en

de verstedelijkingsopgave? En hoe zorgen we dat inwoners gezond blijven en dichtbij huis kunnen blijven recreëren, zonder dat het te druk wordt?

in het landschap en bieden houvast om het landschap en het cultureel erfgoed te versterken. Zo is de Romeinse Limes onder de naam Neder-

energieambities en natuurlijk ook recreatie hun plek kunnen vinden. Door te zorgen voor een raamwerk met dagelijks, wekelijks en maandelijks

Germaanse Limes zelfs genomineerd als UNESCO Werelderfgoed.

groen, ervaren alle inwoners iedere dag het effect van het wonen in de groene metropool.

Onze inzet is een landschapsinclusieve ontwikkeling, waarbij we de functies en kwaliteiten

20

van het landschap, de bodem, het watersysteem en de natuur versterken. Het landschap vormt

We kiezen voor een compacte vorm van verstedelijking, zodat er voldoende ruimte blijft

het raamwerk voor de verstedelijking. De uitgangssituatie is daarin steeds anders, omdat de karakteristieken van het landschap in relatie tot

voor het landschap als groen raamwerk. Als er geen mogelijkheden meer zijn voor het toevoegen van bebouwing binnen bestaand stedelijk gebied,

verstedelijking binnen de regio sterk verschillen. De regio heeft een gevarieerd en rijk landschap: natuur, rivieren, water, polders, landbouwgebieden

dan houden we bij het aanwijzen van woonen werklocaties aan de randen van bestaand

'Maandelijks' groen: ^ Veluwe ^ Rivierengebied

iéIéI

^ Utrechtse Heuvelrug

'Wekelijks' groen: ^ Park Lingezegen ^ Binnenveld

r\

'Dagelijks' groen: ^ Goffertpark ^ Stadspark Nijkerk ^ Groene buffers

21

MEER STAD: INTEGRALE VERSTEDELIJKING Het verstedelijkingsconcept is opgebouwd rond

Alle inwoners in de regio zullen iets gaan merken

Voor de kernen is vitaliteit van belang; inbreiding

drie polycentrische polen. Dat betekent dat het zwaartepunt van de verstedelijking plaats vindt in het zuidelijk deel van de Foodvalley (rondom Ede,

van de verstedelijking, dat is onvermijdelijk. De insteek is dat dat positief uitpakt en dat inwoners naast meer stedelijkheid ook meer

en het benutten van bestaande stations helpt daarbij. De opgaven in de steden, die gericht is op stedelijke dichtheid, op multimodale

Wageningen, Rhenen en Veenendaal), in Arnhem en in Nijmegen. Hier worden verhoudingsgewijs de meeste woningen en werkgebieden toegevoegd.

van het landschap gaan ervaren. Het effect van de verstedelijking moet zijn dat het de directe leefomgeving aantrekkelijker, gezonder en

knooppunten en op economische brandpunten, is anders dan in de kleine kernen waar vitaliteit, bereikbare voorzieningen en de eigen identiteit

Dat kan omdat deze plekken goed bereikbaar zijn. Die bereikbaarheid en dichtheid in combinatie

duurzamer maakt. Daarbij gaat het over (het draagvlak voor) voorzieningen, de toegang tot het

voorop staan in combinatie met het groene karakter. Dat onderscheid is ook te vinden in de

met voorzieningen en de functie als brandpunten voor de economie, maakt deze gebieden tot polycentrische polen. Het is niet zo dat deze drie

landschap en ook over hoe mensen zich (slim en schoon) kunnen verplaatsen. Bij de realisatie van de woningbouwopgave is

strategie waarbij we het verschil maken tussen de verschillende centra in de drie polen, de regiokernen en de vitale kernen. In het integrale

polen alle drie één centrum hebben: ze hebben er juist meerdere om de verbinding met de regio zo goed mogelijk te houden. Dit model van de Groene Metropool met drie

klimaatbestendig en duurzaam bouwen het uitgangspunt, waarbij er ook kansen liggen voor het klimaatbestendig en duurzaam maken van de

netwerk van onze regio hebben ze allemaal een rol en zijn ze goed met elkaar verbonden.

bestaande voorraad.

polycentrische polen die in nauwe verbinding staan met regiokernen en vitale kernen, is de

Versterken steden én kernen

We realiseren woon- en werklocaties en voorzieningen zoveel mogelijk binnenstedelijk. Dat doen we met binnenstedelijke verdichting

basis voor de verdere doorontwikkeling van het verstedelijkingsconcept. We integreren de

In de economische kerngebieden van de regio worden groei van werkgelegenheid en

en het bijbouwen in dorpskernen in gemengde milieus en geconcentreerd rond ov-knooppunten.

verschillende karakteristieken van de regio en elkaar versterkende kernen en we bouwen verder aan de identiteit van de metropool die als één

voldoende kwalitatief aanbod van woningen steeds belangrijkere vestigingsfactoren voor de (internationale) concurrentiekracht. Dit vraagt onder meer om onderscheidende stedelijke woon-

Deze verhoogde nabijheid combineren we met een gezonde leefomgeving. Dit betekent dat we investeren in groen in de stad en het ommeland.

en werkgebieden, waarin wonen en werken in hoge dichtheden worden gemengd. Door wonen en

Toekomstbestendig verstedelijken De nieuwe economie kenmerkt zich door

omdat het draagvlak voor voorzieningen toeneemt. Daarnaast brengt het toevoegen van nieuwe woningen in bestaande gebieden, soms net

werken in elkaars nabijheid te situeren, stimuleren we dat mens op de fiets of wandelend naar hun werk kunnen.

biobased en circulair te denken en te werken. We zetten in op energieneutraal of energieleverend ontwikkelen. Dat moet ook als we de

de verandering die een wijk of kern goed kan gebruiken. Dit doen we vanuit een circulaire visie op de stad, waarbij hergebruik, innovatie en

Een grotere variatie aan woonmilieus van (hoog) stedelijk tot landelijk en van betaalbaar tot duurdere woningen is van belang voor onze regio.

doelstellingen van het akkoord van Parijs willen nakomen met een regio die in 2050 CO2-neutraal is. Daarom ontwikkelen we bestaande en nieuw te

geheel functioneert. Met de woningbouwopgave versterken we ook de kwaliteit van bestaande grotere (woon)kernen, wijken en stadscentra

inclusie voorop staan.

22

STERKE ECONOMIE ontwikkelen woon- en werklocaties zoveel mogelijk

In onze economie richten we ons primair op het

corridor en de logistieke corridor goed op elkaar

circulair en met nadruk op de toepassing van hoogwaardige materialen.

oplossen van de vragen van de toekomst. Onze focus ligt niet voor niets op Food, Health, Hightech en Energy. Dit zijn de sectoren waar onze regio al

afstemmen, ontstaan kansen voor synergie voor de kennissector, de logistieke sector en duurzaam vervoer. De rapportage Economische betekenis

Aantrekkelijk woonklimaat voor iedereen Er is een groot tekort aan woningen en de vraag stijgt nog door. In de verstedelijkingsstrategie

decennialang gezaghebbend in is en waar het ICTcluster, de agroketen en een sterke dienstensector belangrijke pijlers van zijn. Dat blijkt ook het

en potentie ICE verbinding Arnhem toont aan dat door verbeteringen aan het ICE netwerk de komende jaren gebieden in Nederland, maar ook

is het uitgangspunt de opgave om 100.000 woningen1 te realiseren tot en met 2040.

onderzoek naar de Kracht van Oost. Versterking van de (internationale)

vooral in Duitsland (niet alleen Düsseldorf, Köln en Frankfurt) interessant zijn voor onze regio. Via een

Om dat voor elkaar te krijgen, zetten we in op een verbetering van het functioneren van de woningmarkt: de doorstroming kan beter als

concurrentiekracht vraagt om versterking van een selectie van toplocaties (campussen, functiegemengde zakencentra en

snelle overstap vanuit Arnhem op station Duisburg naar andere ICE lijnen worden ook gebieden in Noord-(o.a. Berlijn), Midden- en Zuid Duitsland

er voldoende aanbod is voor doorstromers en starters. Ook zetten we in op de leefbaarheid van bestaande wijken en kernen, zodat het voor

productielandschappen) en van de verbindingen daartussen. We willen sterker maken wat sterk is en blijven vol inzetten op de ontwikkeling van onze

beter bereikbaar (binnen max 5 uur vanuit Arnhem). Deze gebieden zijn interessant zijn voor onze speerpuntsectoren.

zowel huidige als toekomstige bewoners mogelijk is een passende en aantrekkelijke woonplek te vinden. We werken aan voldoende woningen,

internationale clusters en campuslocaties. In de verstedelijkingsstrategie maken we de ruimtelijke vertaling van de randvoorwaarden

We willen het bedrijfsleven in de regio versterken door ruimte te bieden aan ondernemerschap

met een divers en betaalbaar woningaanbod in diverse woonmilieus, in kwalitatief goede,

die horen bij deze economische ambities. De campussen kunnen zich ontwikkelen als

en door in te zetten op voldoende en kwalitatief goede werklocaties en verbindingen. We

gezonde en veilige leefomgevingen. We grijpen de kans om bestaande wijken meer divers en toekomstbestendiger te maken door te kiezen voor

stedelijke innovatiemilieus van de toekomst en we zorgen voor ‘ecosystemen' die de campussen en het bedrijfsleven met elkaar verbinden, zodat

onderzoeken de mogelijkheden van intensivering en functiemenging op bestaande werklocaties in het stedelijk gebied.

een integrale wijkaanpak.

innovatie kan ontstaan. Andersom werkt het ook; de verstedelijkingsstrategie verbetert het vestigingsklimaat van de regio met een goede

We houden rekening met extra ruimte voor bedrijvigheid die onder andere nodig is voor de

1 De prognoses komen uit de planmonitor en uit aanvullende onderzoeken van Stec groep (Foodvalley) en Companen (Arnhem Nijmegen).

kwaliteit van leven en extra woningen. We benutten en versterken onze strategische

transformatieperiode naar een klimaatadaptieve, energieneutrale en circulaire economie. Bij een functiewijziging van bedrijventerreinen zetten

ligging op de Oost-corridor met ICE Duitsland en de multimodale goederencorridor: weg - spoor - water. Wanneer we de stedelijke

we in eerste instantie in op multifunctionele werklocaties. Er is immers vraag naar aantrekkelijke gebieden met verschillende

23

SLIMME EN SCHONE MOBILITEIT functies. Transformatie van bedrijventerreinen

Het mobiliteitsnetwerk in de Groene Metropool

Gezien de al bestaande knelpunten, verwachten

naar niet-werkfuncties kan alleen plaats vinden als (elders) voldoende ruimte overblijft voor (binnenstedelijke) bedrijvigheid. Om ruimte te

heeft nu al een groot aantal knelpunten (binnen de regio en in de aansluitingen op het stedelijk netwerk Nederland) en de groei van het aantal

we dat investeringen in het netwerk nodig zijn om te anticiperen op de groei van het aantal woningen en de economie. We investeren in

maken voor transformaties wordt gedacht aan het maken van een gezamenlijke bedrijvencarrousel om met elkaar ruimte te kunnen blijven bieden aan

woningen gecombineerd met een groei van de economie, maakt de druk (op de knelpunten) alleen maar groter.

mobiliteitshubs, stimuleren fietsen en lopen op korte afstanden binnen het stedelijk gebied, vergroten en versterken het Hoogwaardig

bedrijven die zich lastiger verhouden tot andere functies maar die belangrijk zijn voor de regio.

We kiezen er in het verstedelijkingsconcept voor

Openbaar Vervoer-netwerk (HOV-netwerk) en zetten in op verbindingen op openbaar vervoer en

Met bovenstaande ambities doen we dus ook vanuit de economie een stevig beroep op de

om mensen in de Groene Metropool te laten reizen op de slimste en schoonste manier. Op deze manier wordt het mobiliteitsnetwerk het beste

spoor (corridors Randstad-Arnhem-Rhein Ruhr en Amersfoort-Foodvalley-Apeldoorn). Gezien de grote effecten van woningbouw op het wegennet

schaarse ruimte in de regio. Dat betekent omgekeerd ook dat we moeten kijken waar de ruimte voor werklocaties, bedrijventerreinen en

(flexibel) benut en werken we aan CO2-reductie. Dat lukt als we de reiziger centraal stellen en hem verleiden om de slimste en schoonste keuzes te

(en ongeacht inzet op OV en fiets) is het ook nodig te inventariseren welke oplossingen en eventuele investeringen voor het regionale en landelijke

campussen efficiënter gebruikt kan worden door in te schikken, te verdichten en functies slim te combineren.

maken door te zorgen voor een goed OV-aanbod in het regionale netwerk en goede aansluitingen op het landelijke en lokale netwerk.

wegennet nodig zijn.

Door zoveel mogelijk te bouwen in de bestaande kernen en steden creëren we nabijheid van wonen, werk en voorzieningen. Inwoners worden daarmee gestimuleerd om eerder te kiezen voor fietsen en openbaar vervoer in plaats van voor de auto. (Daar hoort aansluitend parkeerbeleid bij). Aan de randen van stedelijke netwerken zorgen we voor overstapmogelijkheden van auto op fiets of openbaar vervoer (flexibel en beter benutten mobiliteitsnetwerk, deelvervoer). Het mobiliteitsnetwerk zorgt ook voor slimme en schone alternatieven voor een bezoek aan cultuur, recreatie en landschap.

24

+ +

+ +

Concept voor de Groene Metropool: polycentrische polen, regiokernen en lokale kernen in een raamwerk van maandelijks, wekelijks en dagelijks groen.

25

01 Bouwstenen De verstedelijkingsstrategie wordt opgebouwd vanuit vier bouwstenen: leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen. Dit zijn de pijlers van onze strategie. Voor alle vier de bouwstenen is in de

De genoemde principes zijn zoals gezegd

contourennotitie de context geschetst en zijn uitgangspunten meegegeven die vervolgens zijn uitgewerkt. In de bouwstenen staat het

generiek. Het zijn geen dogma's, maar belangrijke ingrediënten en waarden om tot groene verstedelijking te komen. De opgave is om te

behoud en versterken van de leefomgeving in het verstedelijkingsconcept voorop. We

kiezen voor die locaties en plekken waarmee aan zoveel mogelijk waarden recht wordt gedaan.

proberen zo veel mogelijk in of dichtbij bestaand bebouwd gebied te blijven, of het nu om wonen of werken gaat. Daarmee volgen we de Nationale Omgevingsvisie.

Vanzelfsprekend zullen er ook locaties zijn waar de bouwstenen en uitgangspunten met elkaar botsen. Dat betekent dat er keuzes en afwegingen gemaakt moeten worden waarvan we nu nog niet weten dat ze op ons pad komen.

Per bouwsteen is aangegeven wat de context is: welke ontwikkelingen zijn te zien rond dit thema, welk positief effect kan de groei van de regio op deze bouwsteen hebben (kansen en ambities)

In de komende periode worden in gebiedsuitwerkingen ontwerpprincipes getoetst op werkbaarheid en realiteitsgehalte. We verwachten

en hoe kunnen we negatieve effecten van de groei zo veel mogelijk voorkomen? Om op zowel

dat zich daarin soms moeilijke keuzes voordoen; niet alles kan. De te maken afwegingen zijn

kansen en ambities als op risico's te sturen, zijn per bouwsteen generieke ontwerpprincipes geformuleerd.

gebiedsspecifiek (wat is hier het belangrijkste?) en vervolgens spelen daarin de volgordelijkheid en benodigde onderzoeken en investeringen een rol. Vanuit de gebiedsuitwerkingen kan dat leiden tot een afwegingskader per deelgebied of sleutelgebied.

26

LEEFOMGEVING

BEREIKBAARHEID

Verstedelijkingsstrategie:

Verstedelijkingsstrategie: inzetten op

ruimteclaims ordenen in het

bereikbaarheid van stedelijk netwerk A-N-F en verbindingen van dit netwerk

landschap en het landschap verder versterken

met de Randstad, met het noorden en zuiden + ontwikkeling mob. hubs.

Ambitie: een aantrekkelijk, groen-blauw, gezond woonmilieu,

Ambitie: woon- en werklocaties

waar volop kansen liggen voor gezond

koppelen aan (met name OV-)

leven, werken en recreëren.

infrastructuur.

GROENE METROPOOL ECONOMIE

WONEN

Verstedelijking met behoud van landschap en leefklimaat, incl. versterking van:

Verstedelijkingsstrategie: in kaart

Verstedelijkingsstrategie: inzichten

brengen welke ruimtelijke voorwaarden

en handvatten voor afstemming en

^

agglomeratiekracht

leiden tot maximale uitwisseling

besluitvorming omtrent groei, die

^

economische concurrentiepositie

tussen bedrijven, kennisinstellingen

aansluiten bij de identiteit van het

^

leefbaarheid

en voorzieningen.

gebied.

•

duurzaamheid

Ambitie: verbeteren van economische

Ambitie: divers programma aanbieden

groei en versterking van het

dat aansluit bij de kwalitatieve vraag.

economisch vestigingsklimaat.

27

Leefomgeving: meer landschap Het groene raamwerk van de regio versterken we door de landschappelijke kwaliteit, het watersysteem, de biodiversiteit en de groenvoorzieningen leidende principes te laten zijn bij het ruimtelijke ontwerp voor de Groene Metropool. CONTEXT De hoge kwaliteit van de leefomgeving maakt onze regio een fijne plek om te wonen en te werken. De groene en ontspannen leefomgeving draagt positief bij aan het economisch vestigingsklimaat. Onze steden worden tot in hun hart doorsneden door rivieren, beken en parken. Onze inwoners vinden op fietsafstand een aantrekkelijk landschap met prettige uitloopgebieden. De stuwwallen en het rivierengebied zijn plekken waar bewoners en bezoekers uit heel Nederland van genieten. Deze landschappelijke kwaliteit en het agrarische karakter van het landschap rond de dorpen is onderscheidend ten opzichte van andere stedelijke regio's in ons land, al staat die kwaliteit

Weidevogelgebieden Bestaande natuur Nationale parken Laaggelegen gebieden Water Uiterwaarden

ook onder druk door het intensieve gebruik ervan. Om ervoor te zorgen dat de toevoeging van 100.000 extra woningen en de bijhorende banen

Waterbergi ng

en werkgebieden de leefomgeving niet extra onder druk zetten, versterken we de kwaliteit van onze

Te behouden groenblauwe corridors

leefomgeving. Het groenblauwe raamwerk van de regio versterken we door het watersysteem, de

IJssellinie

landschappelijke kwaliteit, de biodiversiteit en de

Groene Contouren (Utrecht)

groenvoorzieningen uitgangspunt te laten zijn bij het ruimtelijke ontwerp voor de Groene Metropool. We houden daarbij ook rekening met de afspraken

28

Natura2000 Gelders Natuur Netwerk

die gemaakt worden in de Regionale Energie Strategieën.

Bebouwd gebied Bedrijventerreinen

Grebbelinie

Limes

Het huidige groene raamwerk met randvoorwaarden in beeld

KANSENKAART LEEFOMGEVING Het groene raamwerk van de regio wordt versterkt door ontwerpprincipes te hanter 'oor het watersysteem, de landschappelijke kwaliteit, de biodiversiteit en groenvoorzieningen.

WSSļ

t 'Ą *

Nationale landschappen Regionale parken (Binnenveld, Lingezegen,...) Ontwikkeling van groene stedelijke randen Behoud van de groeblauwe corridors

r"ľ

Versterking van regionale parken en corridors Versterking van de stedelijke groenstructuur Mix van activiteiten: recreatie, landbouw, natuur Stromend water als identiteitsdrager Buitendijks ecologisch gebied van de rivier Laaggelegen gebieden Centra (hittestress) Natura2000 buffer (113 km)

20 km

KANSEN EN AMBITIES Het uitgangspunt in deze strategie is dat alle bewoners van onze regio (nu en in de

bron van water in tijden van droogte en is onze belangrijkste strategische drinkwaterreserve.

aanleiding om een gezamenlijke onderzoeksvraag naar landbouw in de Vallei op te stellen. De uit­

toekomst) recht hebben op een prettige en gezonde leefomgeving. Ze hebben toegang tot

En daar anticiperen we op. Het betekent dat op sommige locaties het behoud van bodemstruc­

komsten daarvan leiden mogelijk tot aanvullende ontwerpprincipes die ook behulpzaam zijn in

recreatiegebieden dichtbij de stad en ook tot de grote natuurgebieden in onze provincies. Het betekent ook dat de woonwijken en hun

turen noodzakelijk is voor schoon drinkwater, waardoor toepassing van geothermie of bodemenergiesystemen niet mogelijk is. Ook werken we

andere gebieden binnen de Groene Metropool. Stikstof

omgeving zelf voldoende groen zijn, uitnodigen tot bewegen en klimaatadaptief zijn ingericht om zowel hittestress als overstromingen tegen te

aan een gezond en veerkrachtig watersysteem, een robuuste blauwe dooradering in het landschap voor het vasthouden en opvangen van water.

De insteek van dit verstedelijkingsconcept is dat de ruimtelijke ingrepen die we doen, bijdragen aan de vermindering van stikstof op de natuur. We

Energie Met deze strategie stimuleren we de

kiezen daarbij voor een gebiedsgerichte aanpak. We gaan ervan uit dat door een mix van lokale, regionale en landelijke maatregelen, vrijwel alle

Bestaande natuur De kwaliteit van bestaande natuur en landschap

energietransitie. Door langetermijnplannen voor verstedelijking te maken, is het makkelijker om de

woon- en werklocaties vergunbaar zijn op de middellange en lange termijn.