01 Verstedelijkingsstrategie ANF (TOTAAL).pdf
Tekst van het document
zoals het nationaal programma Landelijk Gebied (NP LG), de Landelijke beëindigingsregeling veehouderij (Lbv) en de Startnotitie voor het
het gebied aan de Veluwe. Met de A1-corridor, de Valleilijn, de A30 en de A28 is FoodvalleyNoord goed verbonden in noord-zuidelijke en
versnippering. Tot slot is er ruimte nodig voor energieopwekking, waarvoor zones langs de A1 en A28 in beeld komen.
Landbouwperspectief in de Foodvalley. Met name de Lbv gaat grote gevolgen hebben voor de landbouwstructuur en vitaliteit van veedichte
oost-westelijke richting. Economisch gezien heeft Foodvalley-Noord een sterke band met Foodvalley-
Mobiliteit
gebieden als Foodvalley-Noord. Ten tweede speelt de ruimte voor
Met de A1-corridor, de A28, de A30 en de Valleilijn zijn de grotere kernen goed verbonden. Met name de verbindingen richting Amersfoort en
bedrijventerreinen een vraagstuk. Het deelgebied levert al een fors aandeel met Harselaar en bedrijventerreinen in Nijkerk en Hoevelaken. De
Leefomgeving
Ede worden veel gebruikt. Barneveld heeft een grote inkomende pendel, vanwege Harselaar. Aandachtspunt is het aandeel van openbaar
ruimtevraag richting 2040 moet nog verdeeld worden tussen Foodvalley-Noord en Zuid, waarbij de balans tussen woningen en banen en de
In de Gelderse Vallei, als stroomgebied tussen de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug, kunnen waterberging (sponswerking), recreatie en
vervoer en (elektrische) fietsen, zowel voor bestaande kernen als potentiële nieuwe ontwikkellocaties. Een aanpak voor sluipverkeer
clustering van bedrijventerreinen langs de A1 onderzocht moeten worden.
natuur gecombineerd worden. Hier ligt de uitdaging om dit te ontwikkelen tot een robuust beekdallandschap in een landbouwgebied
door kernen hoort daar ook bij. Daarnaast lopen er meerdere initiatieven, zoals de verbreding van de A1, nieuwe stations als Stroe, een mogelijke
Wonen
Zuid, gezien het belang van de sector ‘Food'. Per bouwsteen is een voorzet voor de onderzoeksagenda gegeven.
80
De belangrijkste uitdaging voor de gebiedsuitwerking is de afstemming tussen de
verstedelijkingsstrategie en het Ontwikkelbeeld Amersfoort. Hier is sprake van een nauwe vervlechting, onder meer vanwege de gezamenlijke Woondeal en afstemming over de te beleggen opgave. Daarnaast is het van belang om bij het kiezen van potentiële ontwikkellocaties de potentie van de stations en nog beschikbare ruimte in de regiokernen goed te benutten, terwijl ook de vitaliteit van lokale kernen een belangrijk aandachtspunt is.
' ■v*
V **-0*
v—
Deelgebied Foodvalley-Noord. Voor de legenda, zie p. 17
81
De Liemers Voor dit deelgebied hebben nog geen ambtelijke I bestuurlijke sessies plaatsgevonden. Dit betreft een voorzet, die tijdens de sessies aangevuld en bevestigd kan worden.
82
Positionering van de Liemers in de Groene Metropool
rond Westervoort en Duiven zijn groene buffers van groot (lokaal) belang. Deze moeten behouden
Economie De verdere ontwikkeling van Logistics Valley is
De Liemers omvat de gemeenten Doesburg, Duiven, Montferland, Westervoort, omgeven door de rivieren de Nederrijn en de IJssel. Via de A12-
en versterkt worden om lineaire ontwikkelingen langs de A12 te voorkomen. Langs de rivieren kan waterveiligheid, natuurontwikkeling, duurzame
onderdeel van het economisch profiel van de Liemers. Hier spelen kwesties rondom de ruimte voor bedrijventerreinen, verduurzaming van
corridor zijn de gemeenten Duiven, Montferland, Westervoort en Zevenaar goed verbonden met
landbouw en (extensieve) recreatie gecombineerd worden, waar al aan gewerkt wordt in het
transport in combinatie met energieopwekking en de hoeveelheid banen. Ten tweede speelt
Arnhem, waardoor de woningmarkten van deze regiokernen ook een sterke relatie hebben met Arnhem als polycentrische pool. De verdere
Rivierklimaatpark IJsselpoort en de Gelderse Poort. Ook liggen hier kansen voor de inpassing van woongebieden en bedrijvigheid. Tot slot gaat
de landbouwtransitie een grote rol, waarbij landbouwers deels op zoek moeten naar nieuwe verdienmodellen bij de transitie naar duurzame
ontwikkeling van Arnhem-Oost zal hier ook een impact op hebben. Zowel Doesburg als lokale kernen in de overige gemeenten liggen meer
de landbouwtransitie hier een grote rol spelen.
landbouw.
Mobiliteit
Wonen
afgelegen in open landbouwgebieden en de Gelderse Poort.
In oost-westelijke richting is de A12-corridor belangrijk, waarbij de stations mogelijkheden bieden voor de ontsluiting van nieuwe
Waterveiligheid bij potentiële nieuwe locaties is een belangrijk aandachtspunt. De bestaande kernen liggen immers op de hogere oeverwallen
Per bouwsteen is een voorzet voor de onderzoeksagenda gegeven.
woon- en werkgebieden. De A12-corridor als Goederencorridor-Oost speelt tevens een
en het gebied kent veel watergangen. Daarnaast hebben enkele gemeenten weinig ruimte,
Leefomgeving Het watersysteem speelt een grote rol in de
belangrijke rol voor Liemers als Logistics Valley. Hier ligt bij Arnhem een knelpunt voor de capaciteit voor personen- en goederenvervoer.
zoals Westervoort, waardoor de nadruk op binnenstedelijk bouwen komt te liggen. Hier ligt de uitdaging om het bouwtempo te versnellen voor de
Liemers. Het systeem van de weteringen biedt kansen voor een ecologische en hydrologische impuls. Langs de rivieren kan waterveiligheid,
Voor de oost-westelijke verbinding is ook de MIRTverkenning ViA15 van groot belang om de wegen rondom Arnhem te ontlasten en zo de regionale
komende vijf à tien jaar. In de lokale kernen speelt vitaliteit een grote rol, vanwege vergrijzing (o.a. in Doesburg).
natuurontwikkeling, duurzame landbouw en (extensieve) recreatie gecombineerd worden, waar al aan gewerkt wordt in het Rivierklimaatpark
bereikbaarheid te verbeteren. Momenteel moet het tracébesluit beter gemotiveerd of aangepast worden, vanwege de stikstofuitstoot
IJsselpoort en de Gelderse Poort. Ook liggen hier kansen voor de inpassing van woongebieden en bedrijvigheid. Met name langs de A12-corridor
nabij beschermde natuurgebieden. Tot slot is de bereikbaarheid van lokale kernen zonder treinstation een aandachtspunt.
A348
*
J»1 -OS
^
^ iw
i
2Ľ
f M J'-ï-üM
.
\ -
Deelgebied De Liemers. Voor de legenda, zie p. 17
83
Middengebied Arnhem-Nijmegen Tekst onder voorbehoud. Nieuwe versie volgt na verwerking uitkomsten van de eerste ambtelijke sessie (23/6)
84
Positionering van het Middengebied ArnhemNijmegen in de Groene Metropool
balans tussen alle vormen van verstedelijking. Te midden van de drie stedelijke gebieden van de
natuur en recreatie, houden het gebied leefbaar. Voor de landbouw in zowel de open kommen
Het Middengebied Arnhem-Nijmegen beslaat de gemeenten Lingewaard en Overbetuwe, gelegen tussen de stedelijke gebieden van
Groene Metropool biedt de kwaliteit en positie van het Middengebied mogelijkheden voor de regio, zeker als er integrale regie en flankerend beleid
als op de oeverwallen ligt daarbij het vraagstuk voor de ontwikkeling naar meer natuurinclusieve landbouw en een duurzaam water- en bodembeleid
Arnhem en Nijmegen. Ook het stedelijk gebied van Wageningen en Ede is nabij. In het hart van
toegepast wordt.
en landschapsbeheer (ook als kans om toekomstbestendig om te gaan met stikstof).
de Groene Metropoolregio vertegenwoordigt het Middengebied waarden die van belang zijn voor deze steden en voor de hele regio. De ligging in
Per bouwsteen is een voorzet voor de onderzoeksagenda gegeven, op basis van de eerste verkennende sessie, met consultatie van
de Groene Metropool is enerzijds strategisch en anderzijds kwetsbaar, aangezien de stedelijke gebieden uitbreiden en intensiveren.
strategische agenda en Omgevingsvisies.
Grootschalige energieopwekking wordt geclusterd langs de A15 als energiecorridor. We lossen dit
Leefomgeving
meervoudig op; langs deze corridor ontstaat een afwisselend beeld van energielandschappen, natuurgebieden en woon- of werkgebieden.
Het Middengebied biedt mogelijkheden om deze positie te benutten en bij te dragen aan regionale
Het karakter van het Middengebied is gevormd door ligging in het rivierenlandschap, waarbij oost-west structuren als ruggengraat functioneren.
Mobiliteit De Betuweroute en de A15 (straks doorgetrokken
ontwikkeling met een goede leefkwaliteit, voor nu én duurzaam voor de toekomst. Sterk vanwege het
De Linge is een belangrijke ‘backbone' met kansen om waterberging, waterkwaliteit, recreatie
naar A12) maken deel uit van een belangrijke Europese corridor van Rotterdam naar Ruhrgebied.
dorpse vitale karakter en de groene buffer met o.a. Park Lingezegen en de uiterwaarden.
en natuur te combineren. Daarnaast zijn de Nederrijn, het Pannerdensch Kanaal en de Waal belangrijke structurerende elementen.
De A50, A325 en het spoor Arnhem-Elst-Nijmegen zijn de belangrijkste noord-zuidverbindingen. De bereikbaarheid van het Middengebied staat onder
Integrale groei is dé kans om het gebied te versterken en tevens te functioneren als een ‘dynamische contramal' voor intensivering van
De dijkzones en uiterwaarden zijn van belang vanwege waterveiligheid, natuur, recreatie en mobiliteit. Voor Park Lingezegen liggen er kansen
druk, dit kan negatieve effecten hebben op de vitaliteit en leefbaarheid in de kernen. Voorkomen moet daarom worden dat er (op lange termijn)
de nabije steden, mits randvoorwaarden omtrent landschap, mobiliteit, vitaliteit en economie op orde zijn. Al deze thema's hangen immers met
om het landschapspark uit te breiden. De aangrenzende nieuwe landschapszones (Knoop 38 en Danenberg) kunnen de verstedelijking
knelpunten blijven bestaan in het netwerk van fiets, ov en auto, o.a. door het overbelast raken van A325 en spoor én het vooralsnog niet doortrekken van
elkaar samen en komen in het Middengebied vlak bij elkaar. Om synergie te bereiken en afwenteleffecten te voorkomen vereist dit een
inbedden. Dergelijke landschappelijke zones met ecologische corridors richting de uiterwaarden, waarbij ook ruimte wordt gecreëerd voor o.a.
de A15. Vanwege de noodzaak om Middengebied bereikbaar en leefbaar te houden, zoeken we naar manieren om dergelijke verbindingen te versterken.
Tevens moet inrichting van de leefomgeving een gedragsverandering stimuleren, zodat de hoge autoafhankelijkheid wordt aangepakt en bereikbaarheid verbetert. Denk bijvoorbeeld aan: ^ Nieuwe woon- en werklocaties rondom de Betuwelijn die duurzaam ontsloten kunnen worden, via bestaande stations (Zetten-Andelst),
ĮA348
*
*
mogelijk ook potentie voor nieuwe stations (Valburg); ^ Het creëren van nieuwe (snel)fietsroutes naar de drie steden, inclusief het versterken van goede oost-west-verbindingen, o.a. in de Linge-zone (incl. Lingekruising bij de A325);
i
^ Het behoud van busverbindingen met de (kleinere) dorpen. Economie Het Middengebied biedt ruimte voor het versterken en behouden van een sterk ondernemers- en vestigingsklimaat. Zodat het huidige bedrijfsleven optimaal kan ondernemen en innoveren. En nieuwe bedrijvigheid wordt aangetrokken die passend en versterkend is voor het Middengebied. Deze ruimte voor economie zoeken we op en aansluitend op bedrijventerreinen, met o.a. de logistieke hotspot bij Knoop 38 en het agribusiness-cluster rondom NEXTgarden (tevens energiehub). Naast werkgelegenheid op bedrijventerreinen, willen we de economie versterken en verbreden naar de Deelgebied Middengebied Arnhem-Nijmegen. Voor de legenda, zie p. 17
85
kernen. Door in te zetten op het versterken van
versterken van) duurzame mobiliteitsoplossingen
dorpscentra en voorzieningen (vitale kernen), vanwege het belang dat deze centra (met veel detailhandel, horeca, dienstverlening en andere
om de relatie met Foodvalley en Rivierenland verder te versterken. In Lingewaard kan woningbouw in Gendt
voorzieningen) hebben voor de leefbaarheid van het gebied. Tevens door extra inzet te plegen op gemengde gebieden (rondom OV-knooppunten)
bijdragen aan het op peil houden van vitaliteit en voorzieningenniveau in de eigen en de omliggende kleinere kernen.
en de recreatieve en toeristische potentie van de Betuwe. Wonen Vitale steden en kernen is een kwaliteit en kans in het Middengebied. Het vraagt dat bestaande wijken meer toekomstbestendig en duurzaam worden en woningen op sommige plekken nog beter gaan voldoen aan actuele woonwensen. Groei in de intermediaire zone tussen Arnhem en Nijmegen (in en rondom Elst, Huissen en Bemmel), kan ook bijdragen aan het versterken van landschappelijke buffers. Buiten deze zone zijn er meerdere kleine kernen waar de vitaliteit op het spel staat. Verbeteren bereikbaarheid en lokale organische groei zijn daar belangrijke thema's. In Overbetuwe is het kansrijk om grotere kernen aan de westzijde, Heteren en Zetten, ook voor de regionale behoefte in de Groene Metropool (Arnhem-Nijmegen-Foodvalley) te laten groeien. Zo dragen we bij aan behoud en versterking van voorzieningen in leefbare kernen met een dorps karakter. Dit in combinatie met (benutten of
86
87
Rijk van Nijmegen Voor dit deelgebied hebben nog geen ambtelijke I bestuurlijke sessies plaatsgevonden. Dit betreft een voorzet, die tijdens de sessies aangevuld en bevestigd kan worden. Positionering van het Rijk van Nijmegen in de Groene Metropool
tracé Ewijk - Nijmegen - Millingen in combinatie met een fietsroute - maar veroorzaakt ook
naar Nijmegen zijn van belang voor een goede bereikbaarheid en een transitie naar schone
Tot het Rijk van Nijmegen behoren de gemeenten Berg en Dal, Beuningen, Druten, Heumen, Nijmegen, Mook en Middelaar en Wijchen. De
druk op het landschap, met name vanwege de recreatiebehoefte.
en slimme mobiliteit. Onderzocht moet worden in hoeverre een uitrolIverbetering van het HOV-netwerk (inclusief hubs) mogelijk is en
ligging tussen de rivieren Waal en Maas en de aanwezigheid van de stuwwal zorgen voor
Een tweede onderzoeksvraagstuk betreft het watersysteem: verdroging van natuur en landbouw
een oplossing vormt, bijvoorbeeld de Rijksweg Heumen en de corridor Druten. Ook wordt verkend
een verscheidenheid aan landschappen: van uiterwaarden tot een heuvelachtig bosgebied. Het landschap biedt mogelijkheden voor een
vraagt om een duurzame watervoorziening met aandacht voor bediening van functies (bijvoorbeeld landbouw in combinatie met
welke snelfietspaden gerealiseerd zouden kunnen worden. Daarnaast is er een wens voor HOV tussen Nijmegen, Beek en Duitsland. In de regio wordt al
functiecombinatie van woningbouw, landbouw, klimaatadaptatie, biodiversiteit en recreatie (uitloopgebied voor o.a. Nijmegenaren). Als meest
fruitteelt) en mogelijkheden om water langer vast te houden. Ten westen van Nijmegen spelen de weteringen een belangrijke rol in de
werk gemaakt van snelfietspaden (bijvoorbeeld tussen Mook en Nijmegen), maar ook hier dient nog een verdere uitrol gerealiseerd te worden.
zuidelijk gelegen deelgebied heeft het Rijk van Nijmegen - naast de sterke band met Nijmegen - ook economisch belang bij verbindingen met
waterhuishouding in de polders. In de kernen is de hoeveelheid verharding een aandachtspunt in verband met hittestress.
Zowel de uitrol van (H)OV als snelfietspaden biedt kansen voor duurzame ontsluiting van potentiële ontwikkellocaties.
gebieden ten zuiden van de Maas, zoals het Land van Cuijk.
Tot slot is er ruimte nodig voor de energietransitie.
Economie
Per bouwsteen is een voorzet voor de onderzoeksagenda gegeven, op basis van de
De zoekgebieden voor zon en wind uit de RES kunnen gecombineerd worden met andere thema's, zoals de landbouwtransitie,
De diversiteit aan landbouwgebieden en de aanwezigheid van de Waal biedt kansen voor de economie. In de komgebieden ten westen
Leefomgeving
natuurontwikkeling en leefbaarheid. Zandwinplassen kunnen mogelijk gebruikt worden voor drijvende zonnevelden.
van Nijmegen is grootschalige landbouw, op de oeverwallen is tuinbouw en fruitteelt, op de stuwwal bij Groesbeek akkerbouw en in de
Het uitgangspunt is het versterken van de natuurwaarden en het watersysteem in combinatie met energieopwekking en
Mobiliteit Het Rijk van Nijmegen is sterk gericht op
Ooijpolder is een eerste ontwikkeling zichtbaar richting kringlooplandbouw. Voor al deze gebieden speelt de landbouwtransitie. De Waal, specifiek
recreatie, in de uiterwaarden en polders. De functiecombinatie biedt veel kansen - onder meer bij de dijkversterkingsopgave voor het
de stad Nijmegen als werkgebied en als voorzieningencentrum. Goede openbaar vervoer en fietsverbindingen vanuit de regiokernen
voor de gemeenten Druten en Nijmegen, biedt kansen voor de circulaire economie in de vorm van watergebonden bedrijvigheid. Hier ligt een
eerste verkennende sessie.
88
uitdaging rondom de toenemende ruimtevraag richting 2030. Daarvoor zijn kansrijke potentiële
ŵ
ontwikkellocaties voor watergebonden bedrijvigheid geïdentificeerd, die nader onderzocht dienen te worden: het ENGIE-terrein
* -î
W.-fĚ
in Nijmegen en de locatie Druten (Drutensche Waarden buitendijks en een potentiële nieuwe ontwikkellocatie). Wonen .,-ilHn:
Het Rijk van Nijmegen kenmerkt zich door vitaliteit van de kleinere kernen, de betaalbaarheid van woningen, de transformatiemogelijkheden in deze
įr * Jk ™
k
kernen (Beuningen, Heumen, Berg en Dal, Wijchen en Mook & Middelaar) én de kansen om woningen in te passen in bestaande kernen met behoud en versterking van groenblauwe, landschappelijke structuren. Dat geeft nog wel uitdagingen met C7Ü
betrekking tot fasering en snelheid.
Deelgebied Rijk van Nijmegen. Voor de legenda, zie p. 17
89
Veluwe Voor dit deelgebied hebben nog geen ambtelijke I bestuurlijke sessies plaatsgevonden. Dit betreft een voorzet, die tijdens de sessies aangevuld en bevestigd kan worden. Positionering van de Veluwe in de Groene Metropool
Leefomgeving De natuur op de Veluwe staat onder grote
infrastructuur in verband met het behouden en versterken van ecologische verbindingen.
De Veluwe is één van de grootste natuurgebieden van Nederland en zelfs het grootste Natura2000gebied op land van Noordwest-Europa. Een deel
druk. Hier liggen meerdere oorzaken aan ten grondslag, zoals vermesting en verzuring door stikstofneerslag, verdroging, versnippering,
Economie De Veluwe is van grote economische waarde
van dit gebied valt binnen de Groene Metropool. De gemeenten Arnhem, Barneveld, Ede, Renkum,
en verstoring door recreatie. Partners zetten zich momenteel in om de natuur op de
voor de Groene Metropool. Dat gaat verder dan inkomsten door toerisme en recreatie.
Rheden, Wageningen en Rozendaal grenzen aan de west- en zuidkant van de Veluwe(zoom). NoordVeluwe valt buiten de Groene Metropool. Voor
Veluwe te versterken; provincie Gelderland , gemeenten, waterschappen ondernemers, grondeigenaren, wetenschappelijke organisaties
Ook voor het vestigingsklimaat van de Groene Metropool is de instandhouding en versterking van landschappen als de Veluwe van groot belang.
enkele van deze gemeenten beslaat de Veluwe zelfs het grootste deel van het grondgebied en is het daarmee een belangrijke identiteitsdrager.
en natuurbeschermingsorganisaties. De opgaven beperken zich niet tot de Veluwe zelf, maar ook de randen van het gebied: bijvoorbeeld de
Het afwegen van deze economische waarde en de natuurwaarden van de Veluwe is een belangrijke opgave. Om het toerisme op de Veluwe in balans
Naast het landschap zelf gaat het hier nadrukkelijk ook om randen van dit landschap, grenzend aan woongebieden, rivierengebied, vallei,
relatie met de landbouw, het creëren van buffers langs de randen van de Veluwe en het behouden en versterken van verbindingen met andere
te houden met de natuur, ruimte te bieden aan recreanten en een gezonde recreatiesector, is een opgave.
infrastructuur en/of landbouwgebieden. Dit is ook van invloed op de toegankelijkheid van de Veluwe
landschappen. De stikstofopgave in Gelderland is in sterke mate gerelateerd aan de natuur op de
Wonen
en de verbindingen tussen de Veluwe en andere landschappen, zoals de Utrechtse Heuvelrug via het Binnenveld.
Veluwe.
Per bouwsteen is een voorzet voor de onderzoeksagenda gegeven als input voor een eerste sessie over de gebiedsuitwerking.
90
Mobiliteit
De Veluwe biedt kansen om te wonen in een groen raamwerk. Wel vraagt dat om zorgvuldige omgang met de randen van de Veluwe en het
De Veluwe speelt een grote rol als uitloopgebied voor inwoners van de Groene Metropool. De stations aan de randen van de Veluwe en het
voorkomen van verdere versnippering op de Veluwe zelf. Het behouden van de ‘groene vingers' tussen de kernen draagt bij aan de identiteit en de
fiets- en wandelnetwerk kunnen daarin een grote rol spelen als dragers voor schone en slimme mobiliteit en het toegankelijk maken
biodiversiteit. Daarbij hoort ook het afwegen van passende woonmilieus, dichtheden en mate van verharding. In de kernen rond de Veluwe worden
van het gebied voor alle inwoners. Zo kan de recreatiedruk verlicht worden. Ook ligt er een opgave met betrekking tot de barrièrewerking van
ook extra woningen toegevoegd.
1»
- jf'i
Mi
'?*r í5«? ŕt.v'cļ .ŵm 3.» * -o- ' Ä\A wir
''ätä ć
Deelgebied Veluwe. Voor de legenda, zie p. 17
91
03 Werken met de verstedelijkingsstrategie
92
Van verstedelijkingsconcept naar een strategie
Een modelmatige doorrekening van dit concept
Wat moet de verstedelijkingsstrategie doen?
om langjarig samen te werken In de eerste hoofdstukken is uitgebreid besproken
laat zien wat de effecten zijn van het toevoegen van 100.000 woningen en 700 hectare
Nu we een verstedelijkingsconcept en ontwerpprincipes hebben en een eerste
hoe in een intensieve samenwerking tussen de twee regio's, de 26 gemeenten, het Rijk, de provincies Gelderland en Utrecht en de
werkgebied in onze regio. De conclusie is dat het gevraagde in principe op deze manier is in te passen op een manier die recht doet aan de
opgaveformulering hebben van de gebiedsuitwerkingen, is het goed om scherp te maken wat de verstedelijkingsstrategie voor ons
waterschappen ontwerpend onderzoek uitgevoerd. Er is een analyse gemaakt van prognoses voor wonen en werken. Op basis van de uitkomsten is
uitgangspunten om het groene raamwerk van de regio te versterken. De echte test daarvan gebeurt in de gebiedsuitwerkingen en natuurlijk
moet doen. Dat geeft immers ook aan waarover we in het vervolgtraject afspraken met elkaar willen maken.
het verstedelijkingsconcept ontwikkeld. Dit concept laat het kostbare groene raamwerk van de regio zien: de landschappen, de fijne
straks in de praktijk als we te maken krijgen met technische en programmatische vraagstukken, met conjunctuurgolven, et cetera.
^ Voorop staat dat de verstedelijkingsstrategie de verstedelijking die zich voordoet in onze regio, zo goed mogelijk faciliteert. Er staat niet voor
uitloopgebieden en de groene dorpen en steden. De versterking (en waar nodig bescherming)
Wat is dan nu de volgende stap?
van het groene raamwerk staat voorop. Over die ‘groene laag' heen zijn de lagen van economie en economische ontwikkeling gelegd, van
In dit hoofdstuk geven we een doorkijk naar de samenwerking en de gezamenlijke werkwijze in de komende jaren. Dat begint met een schets van de
de mobiliteitsstructuur zowel bestaand als gewenst (noodzakelijk) en tot slot de laag van het woonprogramma en de werkgebieden. Het
route die tot het eind van dit jaar gemaakt wordt: naar een definitieve verstedelijkingsstrategie met een verstedelijkingsakkoord en een (aanzet tot
^ We doen het dus adaptief en reageren adequaat op wat er gebeurt: we durven te stoppen met bouwen en we durven ook een been bij te
verstedelijkingsconcept is opgesteld vanuit de intentie dat alle regiopartners en het Rijk met elkaar van mening zijn dat dit de manier is waarop
een) regionale investeringsagenda. Vervolgens wordt beschreven op welke manier de uitwerking en afweging later in het traject op gebiedsniveau
trekken om extra groei te faciliteren als dat moet. ^ We maken regionale afspraken over de realisatie
de Groene Metropool tot groei kan komen.
gemaakt wordt.
van een minimaal aantal betaalbare woningen gedurende de hele looptijd van de strategie. ^ We maken afspraken over een regionale
niets 'als die zich voordoet'. Dat kan stoppen bij bijvoorbeeld 80.000 woningen en 500.000 m2 aan werklocaties; dat kan ook doorgaan tot 125.000 woningen en 750.000 m2 aan werklocaties.
investeringsstrategie: met elkaar en het Rijk
in vervolg daarop de uitvoeringsagenda.
Rol van de gebiedsuitwerkingen
(publiek- publiek) en liefst in vervolg daarop ook met de marktpartijen (publiek - privaat). Het gaat om het maken van langjarige afspraken met
Partijen maken in het verstedelijkingsakkoord afspraken met elkaar over: ^ De gedeelde ambitie en urgentie (herbevestiging
Ter voorbereiding op het akkoord en de investeringsagenda wordt in de gebiedsuitwerkingen uitgewerkt en getest
gezamenlijk doel); ^ Rolneming en rolverdeling (waar zijn we van en waar willen we van zijn);
hoe ontwerpprincipes uitpakken in vlekken of deelgebieden en welke randvoorwaarden ingevuld moeten worden. Dat begint in de eerste fase met
^ Verantwoordelijkheden; • Planning en fasering;
het opstellen van een onderzoeksagenda om vast te stellen wat hier de urgentie en ambitie is. In
ook gewoon tegen elkaar zeggen 'op deze plek lukt het (nu) niet'. ^ Bespreken wat de 'aorta' van de strategie is
• De gebiedsgerichte uitwerkingen (hoe en wanneer); • Harde randvoorwaarden en 'showstoppers';
een tweede fase worden de deelgebieden verder uitgewerkt en wordt gekeken naar de beschikbare locaties, naar waar het wringt in de ambities en
(zoals bij Dominoday); we willen ervoor zorgen dat de strategie en de benodigde productie en ontwikkeling steeds doorloopt ook als zich
• Samenwerking (uitwerking en monitoring); ^ Een investeringsagenda die vervolgens per partner nader uitgewerkt en vastgelegd kan
wat dat zegt over de randvoorwaarden.
elkaar door conjunctuurgolven heen. Het zoet en het zuur zitten er allebei in. ^ Het naar voren durven halen en naar achteren durven schuiven van capaciteit: doel is om op tempo te blijven met aantallen. Soms moet je
worden.
Deze acht gebieden (de drie sleutelgebieden en
meerdere tegenvallers voordoen. ^ In de gebiedsuitwerkingen benoemen wat we met elkaar de goede gebieden en locaties
Als het gaat om de regionale investeringsstrategie
de vijf overige gebieden) zullen ook in de komende jaren met elkaar een eenheid vormen in de uitwerking en dus ook samen sturen op aantallen,
vinden. De vitaliteit per deelregio staat daarin voorop: wat is nodig?
zal het gaan om het maken van afspraken over het realiseren van een doorgaande bouwstroom. Daar
locaties en knelpunten. De gemeenten in deze deelregio's verkennen met elkaar de beweegruimte
Waar leggen we de afspraken vast? Een vervolg op de verstedelijkingsstrategie is het
komen afspraken bij kijken over programma, over snelheid en betaalbaarheid. Het gaat er om dat partijen met elkaar vaststellen wat nodig is om
binnen het gebied en zorgen voor uitwisselingen van programma tussen locaties in die gebieden. Bij de verdere uitwerkingen (na stap 2) zullen
sluiten van het verstedelijkingsakkoord Het verstedelijkingsakkoord is een set van afspraken tussen rijk, regio en provincies waarin de
binnen de kaders ontwikkelruimte vrij te spelen. Dan gaat het om OV, om stikstof en/of natuur om de integratie economie en stad, om schuifruimte'
uiteraard ook de colleges en raden in die gebieden zorgvuldig betrokken worden. Immers, die uitwerking komt ook terecht in de (gemeentelijke)
gezamenlijke ambitie om tot groene verstedelijking te komen (conform het verstedelijkingsconcept) is uitgewerkt. Een aantal van bovengenoemde
en logistiek, om de meervoudigheid van energie, enzovoort. Dat is complex, dus daar moeten ook de rol en verantwoordelijkheden in genoemd
omgevingsplannen.
doelen wordt verwerkt tot een afspraak in het akkoord. Andere doelstellingen worden verankerd in de op te stellen regionale investeringsagenda en
worden. Afgesproken wordt wie wat doet om gezamenlijk de opgave te realiseren.
Vertrekpunt In onze regio zijn voor de periode 2020 - 2040 zo blijkt uit de prognoses zo'n 100.000 extra
Hoe werkt het 'samen sturen'?
93
94
woningen en zo'n 700 hectare voor werklocaties
basis fungeren voor deze strategie actueel te
Voor de periode 2025 - 2029 geldt dat er
nodig. Een flink deel van deze woningen en een deel van de werklocaties en is nu al opgenomen in bestemmingsplannen en visies. Dat gaat om
houden, is goed te zien waar eventuele knelpunten ontstaan of waar het nodig is om te temporiseren.
in Foodvalley plancapaciteit kan worden doorgeschoven uit de periode 2024-2029 om de woonbehoefte voor deze periode op te vullen. Ook
zo'n 40% van de opgave. Onze aandacht in de uitwerking van deze verstedelijkingsstrategie gaat uit naar die werklocaties en woonlocaties die nu
De opgave in cijfers De conclusie van de modelmatige doorrekening van het verstedelijkingsconcept, is dat we met
moeten plannen nog hard worden gemaakt. Voor Arnhem-Nijmegen geldt dat met name het hard maken van plannen van belang is.
nog niet vastliggen in bestemmingplannen of contracten. Dat gaat om zo'n 60% van de opgave.
dit concept de aantallen kunnen halen, op de gewenste plekken (effect wat we beogen), in de
Voor de periode na 2030 geldt dat nog 20.000 -
Die komt dus nadrukkelijk aan de orde in de gebiedsuitwerking. Uiteraard in samenhang met dat wat al in de pijplijn zit, maar we concentreren
juiste snelheid en in de juiste categorieën. In het schema op pagina 57 is te zien is hoe de verdeling van woningen over de regio eruitziet en ook hoe
35.000 woningen gevonden moeten worden in de strategie. Dat is opgave die meegegeven wordt in de gebiedsuitwerkingen en dat kan ook omdat het
ons op (de aansluiting van) de 60% die nog niet vastligt.
de verschillende woningtypes en woonmilieus verdeeld zijn over de regio. Die verdeling sluit aan bij de keuze voor een Groene Metropool met drie
verstedelijkingsconcept en de ontwerpprincipes handvatten geven om ook bestaande locaties nog eens te verkennen op mogelijkheden.
Of het lukt om gebieden tot ontwikkeling te brengen, hangt vaak ook samen met andere facetten: zijn locaties bereikbaar? Is er voldoende
gebieden waar grotere concentraties voor wonen en werken zijn.
stikstofruimte? Moet er nog bestaande functies verhuizen of aangepast worden? Zijn er andere
Maar dat dat is de theorie. In de tabel op pagina 59 is de bestaande planvoorraad (openbaar
voor 20 tot 25 jaar. Dat is een lange periode waarvan we nu al weten dat er van alles gaat
belemmerende factoren? De fasering van gebieden wordt bepaald door de samenhang en afhankelijkheid tussen de verschillende
en niet-openbaar) opgenomen zoals die op dit moment bekend is. Daaruit zijn een aantal conclusies te trekken: voor de periode tot 2024
gebeuren. Er zullen zich veranderingen voordoen in de economie en in de politiek, maar ook in de woonbehoeften van inwoners, de manier waarop
bouwstenen. In de komende maanden (en in de jaren daarna) is
is er overall ruim voldoende plancapaciteit in de regio, maar een deel van die plannen moet nog 'hard' gemaakt worden en in Foodvalley is nog
we reizen en waarop bedrijven zich organiseren. Wat er precies verandert kunnen we nu niet voorspellen, maar we weten wel dát het zal
dat waar de gesprekken in de regio en met het Rijk over zullen gaan: over het tempo en de volgorde om locaties op een goede en samenhangende
versnelling nodig op een aantal locaties. Vanuit de strategie zijn voor deze periode geen woningen nodig. Wel is voor de periode 2020
veranderen. Door vooraf afspraken te maken over hoe we om (willen) gaan met die veranderingen en op welke manier we dan met elkaar bijsturen zijn
manier tot ontwikkeling te brengen. Door met elkaar de ontwikkelingen goed te volgen via de planmonitor en de 'moederbestanden' die als
2024 en 2025-2029 uitgegaan van eenzelfde woonbehoefte.
we met elkaar in staat om op tijd te reageren. We monitoren met elkaar (generiek en specifiek in de deelgebieden) en kijken steeds naar wat er
Monitoren en bijsturen De verstedelijkingsstrategie maken we met elkaar
op (middel)lange termijn nodig is om integrale
kan het een optie zijn om te werken met een
doelen te halen. Dat gaat over de inhoud, maar ook over timing. Dat gaat over het regionale beeld (halen we de aantallen en het tempo) en over
beslisboom. Dat gebeurt ook op andere plekken waar verstedelijkingsconcepten zijn gemaakt.
gebiedsgerichte invulling (wat is op deze plek nodig?). Alleen als we steeds vanuit die twee perspectieven sturen kunnen we komen tot een
Dat zou er voor woongebieden als volgt uit kunnen zien:
aanpak die onze regio versterkt en vergroent. Zo komen we ook tot de continue bouwstroom.
Stap 1: Is er (in dit gebied) voldoende plancapaciteit?
I
Natuurlijk is het geen spreadsheet planologie. Het gaat om integrale opgaven omdat de behoefte om meer woningen te realiseren in een goede kwaliteit samen gaat met aanzienlijke (transformatie) opgaven in het (bestaande) stedelijk netwerk
Stap 2: Is er sprake van een ‘hard' plan?
JA » heeft het enige omvang? (van invloed op de werking van het concept)
zoals wateropvang, vergroening, energietransitie, mobiliteit en stadsdistributie. Dit heeft ook te maken met adaptiviteit en veerkracht. Ook
u
daar helpen de gebiedsuitwerkingen ons bij die brengen op subregionale schaal de opgaven en kansen voor ontwikkeling in beeld. En vervolgens zal ook op lokaal gebiedsontwikkelingsniveau en projectuitwerking de afweging voor ontwikkelingen
u
plaats vinden. Afwegen in gebiedsuitwerking En hoe werkt dat dan op lokaal niveau bij het maken van een afweging over locaties? Daar hebben we het u nog niet over in de strategie, maar het zal een vraag zijn die wel speelt bij de individuele gemeente. Om te sturen op tempo, programma en hardheid van woon- of werklocaties
u
JA » Is de locatie in lijn met de ontwerpprincipes en het
NEE » locatie nog te bepalen?
l*
JA » In lijn brengen met het verstedelijkingsconcept
l*
NEE » Is de locatiekeuze in lijn met het verstedelijkingsconcept?
verstedelijkingsconcept?
NEE » Is het schadelijk Z bijsturen mogelijk? Voldoet het aan de ontwerpprincipes?
JA » beperkte omvang? dan doorzetten zoals gepland
u
JA » locatie van strategisch belang?
u
vanwege lokale vraag of beperkt in omvang?
NEE » is het te verantwoorden
etc.
95
Ook voor werklocaties moeten we hier nog een
Het proces voor de periode tot ondertekening
denklijn in uitwerken. Dat vraagt om goede samenwerking met de collega's in regio's die sturen vanuit de RPW's. Het RPW van zowel
verstedelijkingsakkoord:
Foodvalley als Arnhem-Nijmegen is nog niet expliciet over een andere manier van omgaan met bestaande locaties en de manier waarop daar verdicht of uitgebreid kan worden. Net als bij de woonlocaties gaat het om maatwerk in de afweging. Want wanneer draagt een werkterrein bij aan het ecosysteem? Of wanneer vinden we een (tijdelijke) locaties voor een proef of
Gebiedsuitwerkingen
Verstedelijkingsconcept
Afspraken over
Ontwerpprincipes
Uitvoerings-en
Verhaallijnen
investeringsagenda bij de
concept
Concept
verstedelij ki ngsstrategie
fasering
Verstedel ij kí ngsstrategie
Stedenbouwkundige plannen, omgevingsplannen
Gelaagdheid en netwerk
randvoorwaarden
Uitgifteafspraken,
onderzoeksvragen
grondaankopen, vaststellen
investeringsagenda
programma's, etc. Verstedelijkingsakkoord verankering afspraken over: rolverdeling financiering werkwijze
Met bovenstaande uitwerking en vragen zitten we al midden in de projectuitwerkingen. Dat is ook
^ēmjpōoí
Woon t werklocaties: . 2025,2030,2040 Randvoorwaarden Fasering en
het moment dat het verstedelijkingsstrategie, vanuit de gebiedsuitwerkingen het lokale
rolverdeling Investeringen
KKOORPĮ
Handelingswijze
omgevingsbeleid raakt. De wens is om de uitgangspunten van het verstedelijkingsconcept daar te laten landen in omgevingsvisies en
Umhett] í Verstedelijkingsconcept
Gebiedsuitwerkingen
geeft richting aan de gebiedsuitwerkingen (niet: waar precies gebouwd moet worden en wat daarvoor nodig is)
uitwerking van waar gebouwd moet worden en welke randvoorwaarden vanuit de bouwstenen
Verstedelijkingsstrategie
Gebiedsprocessen ! projectuitwerkingen
beschreven. Sleutelgebieden
Arnhem-Oost Foodvalley-Zuid Nijmegen-West
Foodvalley-Noord Liemers Middengebied Arnhem Nijmegen Rijk van Nijmegen Veluwe
96
Projectuitwerki ngen
Onderzoeks- en
experiment gewenst? Een belangrijke vraag in uitgifteprotocollen kan zijn: leidt dit tot meerwaarde?
omgevingsplannen. Dat maakt het mogelijk om een integrale afweging te maken met een beslisboom en afwegingskader zoals hierboven
Verstedelijkingsstrategie en -akkoord
Documenten
uiteindelijke gefaseerde en adaptieve keuzes
^
De strategie bestaat uit drie pijlers: verstedelijkingsconcept, gebiedsuitwerkingen en (de opzet voor) een verstedelijkingsakkoord
Planning
2021
I
Juli
VERSTEDELIJKINGSCONCEPT
GEBIEDSUITWERKINGEN
bouwstenen, ontwerpprincipes voor regio én positionering in Stedelijk Netwerk Nederland (NOVI).
ruimtelijk toetsing ontwerpprincipes om te komen tot gebiedsagenda
Week 26: verstedelijkingsstrategie
Juni Z juli: atelier 1 per deelgebied (testen of principes ook gebieds gericht doen wat we beogen én
(VS) gereed, incl. voorzet voor B&Wadvies en raadsvoorstel.
VERSTEDELIJKINGSSTRATEGIE * VERSTEDELIJKINGSAKKOORD werk-, onderzoeks- en investeringsafspraken voor uitvoering strategie.
formuleren positionering, kwesties Augustus
Juli Z augustus: instemmen Colleges
en opgaven).
September
September Z oktober: vaststellen raden en staten
September: atelier 2 per deelgebied (concretiseren, incl. afhankelijk heden en/of randvoorwaarden)
Oktober
Resultaat: perspectief, bouwstenen,
Resultaat: gebiedsagenda met
principes en vervolgproces in beeld
daarin o.a. acties, samenwerking en gewenste afspraken in beeld. Koppeling aan investeringsagenda.
November
Resultaat: voorstel voor afspraken met het Rijk
Week 47: BO MIRT: vaststellen verstedelijkingsstrategie, bespreking verstedelijkingsakkoord.
December
2022
I
Januari (en verder)
Januari: Ondertekening verstedelijkingsakkoord
'Werken met': Strategie biedt basis van proces van (adaptief) programmeren van verstedelijking. De nu al geprogrammeerde ontwikkeling worden verder integraal uitgewerkt in gebiedsprocessen en projectuitwerkingen.
04 Bijlagen Begrippen en definities
98
99
Begrippen en definities Nationale Omgevingsvisie (NOVI) Het kabinet heeft een aantal NOVI-gebieden
Stedelijk Netwerk Nederland De NOVI stuurt op de ontwikkeling van het
Het verstedelijkingsconcept bestaat uit het perspectief voor de Groene Metropool en
uitgekozen. Het Rijk is van plan om hier samen met de regio, met aandacht voor de brede ruimtelijk-fysieke opgaven:
Stedelijk Netwerk Nederland; een goed bereikbaar netwerk van steden en regio's met een aantrekkelijk vestigingsklimaat. Niet alleen
de ontwerpprincipes voor de bouwstenen leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen. Samen met de verhaallijnen leiden deze
^ een extra impuls te geven aan grote transities, passend bij NOVI-prioriteiten.
gericht op de Randstad, maar op het potentieel van heel Nederland. Uitgaande van de ambities en
ontwerpprincipes tot het gepresenteerde concept. De integraal te ontwikkelen gebieden
^ extra steun te geven aan de aanpak van grote, integrale fysieke opgaven, die heel belangrijk zijn voor Nederland.
mogelijkheden van onze steden en regio's. MIRT-onderzoek
zijn opgenomen in het concept om te laten zien hoe de ontwerpprincipes er in de praktijk uit zouden kunnen zien. De keuzes voor waar precies
NOVI-gebieden zijn, voortbouwend op bestaande interbestuurlijke samenwerkingstrajecten,
MIRT staat voor Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport. Het MIRT bestaat uit projecten en programma's die zich
te bouwen en wat daarvoor nodig is, zijn in het verstedelijkingsconcept nog niet gemaakt. Het concept geeft wel nadrukkelijk richting voor de
instrumenten waarbij overheden meerdere jaren verbonden zijn en toewerken naar de echte gezamenlijke uitvoering van de verschillende
in het fysieke, ruimtelijke domein afspelen. Hiermee werken Rijk en regio samen aan de concurrentiekracht, de bereikbaarheid en de
volgende stappen. "Dit is hoe het moet als we de groene metropool willen zijn." Het onderzoek naar de bouwstenen, de onderliggende cijfers
opgaven. Deze gebieden zijn onderdeel van de Omgevingsagenda's die per landsdeel worden
leefbaarheid van Nederland. Als de opgave nog niet helder genoeg is om een of meerdere MIRT-
en plannen hebben geleid tot de ruimtelijke uitgangspunten en ontwerpprincipes. Die zijn
opgesteld. Bij de NOVI-gebieden zoomen we met prioriteit in op de relatief concrete transities in de acht gebieden.
verkenningen op te starten, kunnen de partijen eerst een (vormvrij) MIRT-onderzoek uitvoeren.
omgezet in schetsen en een ruimtelijk raamwerk.
De Nationale Omgevingsvisie (NOVI) is de langetermijnvisie van het Rijk op de toekomstige inrichting en ontwikkeling van de leefomgeving in Nederland. De gebiedsgerichte uitwerking van de NOVI vindt plaats via onder meer Omgevingsagenda's en NOVI-gebieden.
100
Gebiedsuitwerkingen Verstedelijkingsconcept Het verstedelijkingsconcept is de ruimtelijke vertaling van de vastgestelde
In de gebiedsuitwerkingen wordt voor de deelgebieden uitgewerkt waar ruimte is voor woningen en werklocaties en welke
contourennotitie en het resultaat van het daaruit voorkomende ontwerpend onderzoek.
randvoorwaarden voor de leefomgeving, mobiliteit, economie en wonen daarvoor moeten worden ingevuld. De integraal uit te werken gebieden zijn: ^ De sleutelgebieden Arnhem-Oost, Foodvalley-