Document · PDF

26030.08 - Accountantsverslag 2025 Gemeente Best

Raadsvergadering 29 juni 2026, gemeente BestBij agendapunt: Rik Dijkhoff5.683 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Accountantsverslag Gemeente Best 9 juni 2026 Eindhoven

Aanbiedingsbrief Aan de gemeenteraad van Gemeente Best T.a.v. de Griffie Dorpsplein 2 5683 GA BEST Eindhoven, 9 juni 2026 Betreft: Accountantsverslag boekjaar 2025 Geachte leden van de raad, Hierbij bieden wij u het accountantsverslag aan naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening 2025 van de Gemeente Best. Onze opdracht is het controleren van de jaarrekening op het aspect getrouwheid. In het kader van onze opdracht hebben wij in oktober 2025 een interim controle uitgevoerd. De bevindingen hieruit zijn reeds in een separate boardletter gerapporteerd. Aansluitend zijn wij in maart 2026 gestart met de jaareindecontrole die wij onlangs hebben afgerond. De jaareindecontrole is gericht op het vormen van een oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening (inclusief de rechtmatigheidsverantwoording) in overeenstemming met de Nederlandse regels voor financiële verslaggeving en het vastgestelde normenkader.

Dit accountantsverslag bevat de belangrijkste bevindingen naar aanleiding van de jaareindecontrole. Waar mogelijk doen wij aanbevelingen gericht op verdere verbetering. Deze aspecten doen geen afbreuk aan ons oordeel omtrent de getrouwheid van de jaarrekening 2025. Ten aanzien van het proces van de jaarrekeningcontrole merken wij op dat het de gemeentelijke organisatie meer moeite en meer tijd heeft gekost om tot een complete en goede jaarrekening te komen. Uiteindelijk was pas in de 2e week van mei 2026 de jaarrekening volledig gereed. In dit kader hebben wij geadviseerd het afsluitingsproces te stroomlijnen en strakker te organiseren. Wij hebben dit verslag in concept besproken met de ambtelijke organisatie en de verantwoordelijk wethouder. Wij hebben dit verslag toegelicht aan de auditcommissie op 8 juni 2026.

Wij vertrouwen erop u middels onze rapportage voldoende geïnformeerd te hebben. Tot het geven van een nadere toelichting zijn wij uiteraard gaarne bereid. Wij danken de medewerkers van gemeente Best voor de plezierige en constructieve samenwerking en kijken uit naar de verdere samenwerking. Met vriendelijke groet, namens ons hele team, ValidSigned door drs. P. Peters RA op 09-06-2026

Inhoudsopgave 1.

Samenvatting

Ons oordeel

Bevindingen jaarrekening 2025 1. 2. 3. 4. 5.

Rechtmatigheid Grondexploitaties Jeugdhulp en Wmo Personele voorzieningen Overige bevindingen

Overige aspecten

Bijlages 1. 2.

Tabel fouten en onzekerheden SiSa Tabel fouten en onzekerheden TOZO

10 13 14 15 16

18 20 23

1. Samenvatting - oordeel Ons oordeel Onderwerp

Goedkeurend

Afkeurend

Anders

Toelichting

De jaarrekening 2025 geeft een getrouw beeld van de grootte en samenstelling van zowel de baten en lasten over 2025 als van het eigen vermogen per 31 december 2025 in overeenstemming met het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV).

Geen bevindingen

Wel bevindingen

Anders

Toelichting

Getrouw beeld

Onderwerp

Wij hebben vastgesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording zoals opgenomen in de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de financiële rechtmatigheid en is opgesteld in overeenstemming met de kadernota rechtmatigheid en de met de raad gemaakte afspraken. Omdat de gekwantificeerde onrechtmatigheden van € 1.782.000 hoger zijn dan de vastgestelde tolerantiegrens, nemen wij in onze controleverklaring een aanvullende paragraaf ter benadrukking van deze aangelegenheid op (zie bevinding 3.1)

Rechtmatigheidsverantwoording

WNT verantwoording

SiSa bijlage

Wij hebben vastgesteld dat de WNT-verantwoording zoals opgenomen in de jaarrekening voldoet aan de daaraan te stellen eisen.

Wij hebben de SiSa-bijlage zoals opgenomen in de jaarrekening gecontroleerd met inachtneming van de Nota verwachtingen accountantscontrole 2025. Op grond hiervan melden wij dat geen fouten en/of onzekerheden zijn geconstateerd boven de voor de SiSa geldende rapporteringstoleranties. 4

1. Samenvatting – financiële analyse Financiële analyse 2025 Het resultaat voor mutatie reserves (het saldo van baten en lasten) in de primaire begroting bedroeg € 1,7 mln negatief. Gedurende het jaar is het resultaat voor reserves negatief bijgesteld in de gewijzigde begroting voor mutatie reserves naar € 2,5 mln negatief, wat vooral werd veroorzaakt door de negatieve bijstelling in het sociaal domein op vooral de lasten Jeugd en WMO.

Resultaat exclusief inzet reserves in k€ € 4.000 € 3.000 € 2.000 € 1.000 €0 -€ 1.000 -€ 2.000 -€ 3.000

3.568

-1.667

-2.461

Primaire begroting Gewijzigde begroting Realisatie

Resultaat na mutatie reserves in k€ € 8.000

€ 6.000

7.552

€ 4.000 4.747

€ 2.000 €0

1.144 Primaire begroting Gewijzigde begroting Realisatie

Het gerealiseerde resultaat voor mutatie reserves bedraagt uiteindelijk € 3,6 mln positief. Het eigen vermogen neemt met dit bedrag toe. Dit resultaat is ruim € 6 mln hoger dan de bijgestelde begroting. Belangrijkste verschil met de gewijzigde begroting betreft de stijging in de baten op het programma volkshuisvesting, RO en stedelijke vernieuwing van ruim € 5 mln als gevolg van m.n. het eerder realiseren van opbrengsten grondverkopen en een positieve mutatie van de grondexploitaties. Daarnaast zijn er op zeer veel verschillende taakvelden verschillen gerealiseerd (zie ook de analyse op het resultaat ná inzet reserves). Ná mutatie reserves bedroeg het primair begrote resultaat € 1,1 mln positief. Dit resultaat is met ruim € 6,4 mln bijgesteld als gevolg van een verhoogde inzet van reserves. Dit wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door de raad besloten overhevelingen van € 3,5 mln. Het gerealiseerde resultaat na mutatie reserves bedraagt € 4,7 mln positief en wijkt daarmee € 2,8 mln af van de bijgestelde begroting. Hierbij vallen o.a. de volgende zaken op: • Lagere inzet bestemmingsreserves € 8,8 mln • Lagere personeelslasten € 1,5 mln • Zeer veel afwijkingen die individueel boven de € 100.000 betreffen Het positieve resultaat van € 4,7 mln is vooral als incidenteel bestempeld en komt voor een belangrijke deel door het doorschuiven van projecten en budgetten.

Wij adviseren al langer het ambitieniveau van de gemeente goed af te stemmen op de mate waarin projecten kunnen worden gerealiseerd. Daarnaast vinden wij dat deze jaarrekening bij alle programma’s aan zowel de lasten- als batenkant te veel en te grote afwijkingen vertoont ten opzichte van de bijgestelde begroting. Wij hebben daarom aan het management extra aandacht gevraagd voor tijdige en juiste bijstelling van de begroting zelf alsmede aanscherping van het begrotingsproces. 5

1. Samenvatting – financiële analyse Financiële analyse 2025 Eigen vermogen in € mln

Opbouw eigen vermogen in € mln

€ 100,0

€100

€ 80,0 € 60,0

80,3

87,1

88,2

10,0

91,8

29,2 36,9

€ 20,0 €2022

2023

2024

2025

€-

12,2 2024

€ 30

4,7

Resultaat

40,4

Algemene reserve

€ 20

Dekkings reserves

€ 10

Bestemming reserves

€0

€50

€ 40,0

Externe financiering in € mln

35,8 10,9 2025

18,3

17,7

2024

2025

Vaste en kasgeld lening

Solvabiliteit in % van balanstotaal 100% 59,7% 64,8%

70,9% 72,4%

50% 38,9%

39,5% 39,9% 39,9%

Gemidd elde in NL Best

0% 2022 2023 2024 2025

Het eigen vermogen van de gemeente Best neemt toe met € 3,8 mln als gevolg van het positieve saldo aan baten en lasten en bedraagt € 91,8 mln eind 2025. De algemene reserve neemt toe naar € 40,4 mln. De toename ziet vooral toe op toevoeging resultaat voorgaand boekjaar (€ 10 mln). Mede hierdoor is de weerstandscapaciteit gestegen van € 30,5 mln eind 2024 naar € 41,6 mln eind 2025. Dit is volgens de paragraaf voldoende om de geïdentificeerde en gekwantificeerde risico’s ad € 7,8 mln (vorig jaar € 9,7 mln) af te dekken. Hoewel de huidige vermogenspositie verbeterd is, is dit vooral toe te schrijven van het doorschuiven van incidentele lasten naar de toekomst door o.m. het (te) optimistisch inschatten van start en voortgang van projecten. Dit blijkt ook uit het feit dat op balansdatum ruim € 32 mln krediet openstaat. Doordat vanuit de meerjarenbegroting 2026-2029 een structureel tekort wordt geraamd dat door inzet van reserves gedekt moet worden, is het van belang de benodigde weerstandscapaciteit goed te monitoren, omdat tegenvallers direct van invloed zijn op het weerstandsvermogen. In dat kader heeft de gemeente het risico van de APPA pensioenen van oud- bestuurders extra benoemd, omdat vanuit de BZK berekening nog nadelen te verwachten zijn. De totale externe financiering bedraagt eind 2025 € 17,7 mln (eind 2024 € 18,3 mln).

Daartegenover zijn liquide middelen en uitstaande gelden in schatkistdepots beschikbaar van ca. € 46 mln. Dit geld is nodig voor financiering van o.a. toekomstige projecten, zoals onderwijshuisvesting, de stationsomgeving, de visie Dorpsplein en de schaalsprong.

2. Ons oordeel Onderwerp

Toelichting

Gehanteerde controle en rapporterings-tolerantie

Wij hebben de jaarrekeningcontrole 2025 uitgevoerd met inachtneming van de volgende toleranties, gebaseerd op het controleprotocol. Indien de geconstateerde fouten en onzekerheden het bedrag van de goedkeuringstolerantie niet overschrijden kan in beginsel een goedkeurende controleverklaring worden afgegeven.

Controleverschillen

Grondslag

Omvang

Tolerantie

Fouten & onzekerheden

2% van de werkelijke lasten exclusief dotatie reserves

€ 116.563.000

€ 2.331.000

Rapporteringsgrens

Controleprotocol

50.000

In de jaarrekening 2025 resteren onderstaande ongecorrigeerde controleverschillen en onzekerheden met betrekking tot de getrouwheid. Omdat het totaal aan onzekerheden onder de toleranties blijft, heeft dit geen effect op ons oordeel. Omschrijving

Soort afwijking

Richting

Omvang

Verwijzing

Balanspositie SiSa uitkering J17

Fout

Negatief

€ 70.000

H 3.4

Vaststellen levering zorg

Onzekerheid

€ 639.000

H 3.3

Totaal getrouwheidsoordeel

€

€ 709.000

2. Ons oordeel Onderwerp

Toelichting

Schattingen

De opstelling van de jaarrekening vereist dat het college oordelen vormt en schattingen en veronderstellingen maakt die van invloed zijn op de toepassing van grondslagen en de gerapporteerde waarde van activa en verplichtingen en van de baten en lasten. De daadwerkelijke uitkomsten kunnen afwijken van deze schattingen. De schattingen en onderliggende veronderstellingen zijn in het kader van onze controleopdracht op aanvaardbaarheid beoordeeld. Hierbij hebben wij geen belangrijke tekortkomingen geconstateerd.

In uw jaarrekening zien de schattingen met name op de waardering van de grondexploitaties (zie bevinding 3.2). Verbonden partijen

In uw jaarrekening zijn diverse bijdragen aan verbonden partijen verwerkt. De (op basis van de financiële impact en risicoprofiel) belangrijkste verbonden partijen betreffen: • GR Veiligheidsregio Brabant Zuidoost: bijdrage € 1,94 mln (2024: € 1,74 mln) • GR GGD Brabant Zuidoost: bijdrage € 1,3 mln (2024: € 1,3 mln) • GR ODZOB: bijdrage € 942.000 (2024: € 894.000) • MRE: bijdrage € 496.000 (2024: € 422.000) • GR WSD: Het volledige SW budget (€ 3,6 mln) van gemeente Best wordt aan WSD doorgestort Bovengenoemde bedragen zijn verwerkt op basis van de (concept) jaarcijfers 2025 zoals opgeleverd door de verbonden partij. Wij hebben kennis genomen van deze jaarcijfers en stemmen in met de huidige verwerking in de jaarrekening en de toelichting van de risico’s in de paragraaf verbonden partijen.

Jaarverslag verenigbaar

Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag overeenkomstig het BBV is opgesteld en, voor zover wij dat kunnen beoordelen, verenigbaar is met de jaarrekening. De programmaverantwoording hebben wij marginaal getoetst wat zoveel betekent als het signaleren van mogelijke belangrijke tegenstrijdigheden. De accountantscontrole omvat derhalve geen oordeel over de inhoudelijke juistheid en/of volledigheid van de informatieverstrekking opgenomen in de programmaverantwoording.

2. Ons oordeel Onderwerp

Toelichting

Interne beheersing

Op basis van onze werkzaamheden hebben wij geen significante tekortkomingen in de interne beheersing geconstateerd. In onze management letter hebben wij enkele aandachtspunten opgenomen voor de verdere verbetering van processen die met name toezien op het inkoopproces, het sociaal domein en de invulling van de verbijzonderde interne controle functie in relatie tot de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. Wij constateren dat hiervoor in de organisatie aandacht is.

SiSa-bijlage

De SiSa-bijlage en bijbehorende stukken dienen door uw organisatie voor 15 juli a.s. elektronisch bij het CBS te worden aangeleverd. De verplichte tabellen voor fouten en onzekerheden die aangeleverd moeten worden bij het CBS zijn opgenomen achter in het verslag.

3.1 Rechtmatigheid: algemeen Rechtmatigheid Algemeen

Onze rol

Criteria

Onze verklaring

Met de rechtmatigheidsverantwoording legt het college B&W verantwoording af over drie aspecten van de financiële rechtmatigheid, met inachtneming van de landelijke kaders (bijvoorbeeld de Kadernota rechtmatigheid) en de gestelde kaders door het bestuur (o.a. de financiële verordening, het controleprotocol en het normenkader). Hierbij is rekening gehouden met een tolerantiegrens van 1% (zijnde € 1.165.630). Onze rol als accountant betreft het vaststellen dat eventuele rechtmatigheidsafwijkingen juist en volledig zijn opgenomen en toegelicht, rekening houdend met bovenstaande grenzen. Wij hebben hiervoor de uitkomsten van de Verbijzonderde Interne Controle (VIC) geïnspecteerd en de ingenomen standpunten getoetst. Het college is van mening dat er onrechtmatigheden zijn begaan in 2025 die de verantwoordingsgrens hebben overschreden: Criteria

Gemelde onrechtmatigheden

Waarvan niet acceptabel

Ons oordeel

Begrotingscriterium

€ 1.082.000

Akkoord, zie toelichting

Voorwaardencriterium

€

699.825

€

699.825

Akkoord, zie toelichting

Misbruik- en oneigenlijk gebruik criterium

€

Akkoord

Totaal rechtmatigheidsoordeel

€ 1.781.825

Akkoord

Ons inziens zijn bovenstaande afwijkingen tot stand gekomen binnen de spelregels en zijn ze op getrouwe wijze weergegeven in de rechtmatigheidsverantwoording. De bijbehorende toelichtingen, in de paragraaf bedrijfsvoering, geven het gewenste inzicht. Dit hebben wij meegewogen in het afgeven van het goedkeurend oordeel bij de jaarrekening.

3.1 Rechtmatigheid: begrotingscriterium algemeen Rechtmatigheid: begrotingscriterium algemeen Begrotingscriterium

Voor dit criterium is aangesloten bij de Kadernota Rechtmatigheid 2025 (zie schema hiernaast) en de financiële verordening. Ten aanzien van de beoordeling van overschrijdingen op de lasten per programma verschillen de kadernota en de financiële verordening van gemeente Best in belangrijke mate. De kadernota stelt dat lastenoverschrijdingen altijd onrechtmatig zijn (eventueel wel acceptabel), terwijl de financiële verordening, vastgesteld door de gemeenteraad, stelt dat lastenoverschrijdingen, mits tijdig gemeld in de jaarrekening, wel rechtmatig zijn. Wij hebben in het verleden al geadviseerd de financiële verordening in lijn te brengen met de kadernota. Aangezien alle verordeningen vanaf het moment van samenvoeging met gemeente Oirschot herzien moeten worden, heeft de gemeente ervoor gekozen de financiële verordening voor de resterende periode ongemoeid te laten. Als tegemoetkoming aan de kadernota heeft gemeente Best vanaf boekjaar 2025 die lastenoverschrijdingen op programmaniveau, die wel meegenomen hadden kunnen worden in de laatste begrotingswijziging, wel als onrechtmatig aangemerkt. Op deze wijze doet de gemeente Best naar ons idee recht aan beide normstellingen. Wij hebben geadviseerd de nieuwe financiële verordening voor de nieuwe gemeente wel volledig in lijn te brengen met de kadernota.

Ten aanzien van overschrijdingen op investeringskredieten zijn geen verschillen tussen de kadernota en de financiële verordening van gemeente Best.

3.1 Rechtmatigheid: toepassing 2025 Rechtmatigheid: toepassing 2025 Begrotings criterium

Gemeente Best heeft in totaal € 1.082.000 aan onrechtmatige begrotingsafwijkingen geconstateerd. In eerste instantie heeft gemeente Best de programma’s met lastenoverschrijdingen geïdentificeerd om vervolgens te beoordelen of deze overschrijdingen wel of niet meegenomen hadden kunnen worden bij de laatste begrotingswijziging. Het gaat om de volgende programma’s: - 0 Bestuur en ondersteuning met een bruto lastenoverschrijding van € 345.000 - 2 Verkeer, vervoer en waterstaat met bruto lastenoverschrijding van € 301.000 - 3 Economie met bruto lastenoverschrijding van € 192.000 - 8 Volkshuisvesting, RO en sted. vernieuwing met bruto lastenoverschrijding van € 244.000

Uiteindelijk heeft gemeente Best alle lastenoverschrijdingen als onacceptabel beoordeeld. Dit is met name gelegen aan het feit dat de overschrijdingen door een groot aantal verschillende afwijkingen veroorzaakt worden, waardoor niet eenduidig te beoordelen is, of deze wel / niet binnen beleid liggen dan wel door enkel en alleen een openeinderegeling worden veroorzaakt dan wel gecompenseerd worden door gelijke baten. Daarnaast zijn bij de investeringskredieten geen materiele onrechtmatigheden geconstateerd. Voorwaarden criterium

Ten aanzien van dit criterium zien de risico’s vooral toe op naleving van de aanbestedingswetgeving. Door de organisatie is een uitgebreide inkoopanalyse opgesteld waarbij is getoetst of is voldaan aan de aanbestedingswetgeving. Uit deze inkoopanalyse volgt een onrechtmatigheid op de inkopen van bijna € 700.000. De onrechtmatigheden zien vooral toe op de huur van noodunits en de inkoop van inhuurkrachten, die niet via de inhuurdesk zijn verlopen. Wij zijn het eens met de getrokken conclusies en de opgenomen toelichting in de paragraaf bedrijfsvoering.

3.2 Grondexploitaties Grondexploitaties - algemeen Bevinding Grond exploitaties

Samenstelling boekwaarde in € mln €50 €40 Steegsche Velden Noord

€30 €20 €10

3,9 4,8

4,8

9,9

9,5

8,4

9,8

Centrumplan

Aarlesche Erven

-26,2

€(20) €(30)

De voorziening voor verwachte verliezen bedraagt € 19,9 mln (2024 € 26,2 mln). De voorziening is met name gevormd voor de projecten Aarlesche Erven (€ 7,2 mln), Dijkstraten (€ 7,9 mln), en Centrumplan (€ 4,8 mln). Deze voorziening is gevormd op contante waarde, waardoor de komende jaren nog ‘gespaard’ moet worden naar het nominale eindbedrag.

Dijkstraten

€€(10)

De boekwaarde inclusief verliesvoorziening in de jaarrekening bedraagt € 1,2 mln (2024: € 4,0 mln). Op hoofdlijnen hebben de volgende mutaties plaatsgevonden: • Directe en indirecte kosten +€ 7,1 mln (diverse projecten) • Verkopen -/- € 12,4 mln (m.n. SVN met € 7,3 mln) • Afname voorzieningen +€ 6,3 mln (m.n. AE met € 1,1 mln)

-19,9 Voorziening

-2,89

2024

2025

De positieve bijstelling van resultaten is vooral zichtbaar op het project Aarlesche Erven. Deze wordt vooral veroorzaakt doordat calculaties nauwkeuriger zijn, als gevolg het gestegen percentage aan vastgestelde huisvestingsplannen. Wegens de omvang, de resterende lange looptijd (tot 2031) en de beperkte indexatie van verkoopprijzen, is Aarlesche Erven het meest gevoelig voor prijsschommelingen. Het risicoprofiel van Aarlesche Erven is gedaald naar € 5,1 mln eind 2025 (2024 € 5,8 mln), mede doordat het plan steeds duidelijker wordt. Wij hebben de calculaties van toekomstige kosten van met name het project Aarlesche Erven gecontroleerd en concluderen dat deze zijn gebaseerd op de vastgestelde huisvestingsplannen en resultaten uit de meeste recente aanbestedingen (eind 2025, begin 2026). Het project Centrumplan is afgesloten. De getroffen voorziening voor het project is toereikend geweest om het nadelige plansaldo te dekken. 13

3.3 Jeugdhulp en Wmo Jeugdhulp en Wmo De lasten voor Jeugdhulp nemen toe ten opzichte van 2024 met circa € 1,7 mln. De lasten WMO laten een daling zien van € 200.000. Met beide mutaties was in de bijgestelde begroting grotendeels rekening gehouden.

Lasten Jeugdhulp en Wmo €0

€2

WMO

10,9 11,4 10,8 10,7

Jeugd hulp

10,6 9,7 12,5 12,3

€4

€6

€8

€ 10 € 12 € 14 2024

Gezien de ontwikkelingen in het boekjaar zijn wij van mening dat het budgetbeheer verder verbeterd kan worden, zodat tussentijds beter zicht is op ontwikkelingen en – eventueel – nog kan worden bijgestuurd. Het inzicht in de relatie tussen operationele ontwikkelingen en de financiën kan nog verbeterd worden. Begroting In april en mei 2026 zijn de productieverantwoordingen van zorgaanbieders ontvangen en is de na wijziging gemeente gestart met het afstemmen van deze verantwoordingen met de eigen zorgadministratie. Doel Realisatie hiervan is onder andere om te bepalen wat er met verschillende zorgaanbieders nog moet worden verrekend in verband met zorg die tot en met 2025 is geleverd. Wij hebben de afstemming zorgkosten uitvoerig gecontroleerd, hieruit zijn geen materiële verschillen gebleken. Primaire begroting

Onzekerheid zorglevering in €K Op basis van PV en CV

Rest onzekerheid

570

321

€0

Jeugd

395

386

318

€ 500

Wmo

466

€ 1.000

PGB's Jeugd

€ 1.500

PGB's Wmo

€ 2.000

Om te kunnen concluderen dat de zorglasten die zijn verantwoord ook getrouw zijn moet worden vastgesteld dat de gefactureerde zorg ook daadwerkelijk is geleverd. Hiertoe steunt de gemeente in belangrijke mate op de productieverantwoordingen (PV) en controleverklaringen (CV) die van de zorgaanbieders worden ontvangen. Mede door de landelijke ophoging van de controlegrens, zijn gemeenten genoodzaakt meer werkzaamheden zelf uit te voeren op dit gebied. Door gemeente Best zijn in 2025 en 2026 extra werkzaamheden verricht om de zorglevering zelf aan te tonen, waaronder een risico analyse en gerichte cliëntonderzoeken. Wij hebben geadviseerd om binnen het proces standaard risico-gerichte werkzaamheden in te bouwen om de resterende onzekerheid gedurende het jaar reeds te kunnen verminderen. Op basis van aanbieders zonder (goedkeurende) controleverklaring bedraagt de onzekerheid over de geleverde zorg op totaalniveau € 1,8 mln. Door het uitvoeren van aanvullende werkzaamheden door de gemeente is deze onzekerheid teruggebracht naar € 639.000. Wij hebben dit bedrag aangemerkt als resterende onzekerheid in de controle voor getrouwheid. 14

3.4 Personele voorzieningen Overige bevindingen Gemeente Best heeft diverse personele voorzieningen gevormd die ultimo 2025 € 4,3 mln bedragen en bestaan met name uit (oud) wethouders-pensioen (€ 3,3 mln) en spaarverlof (€ 747K). Pensioen (oud) – wethouders

Verlofsaldo

Eigen risico ww

De gemeente is zelf verantwoordelijk voor voldoende dekking inzake de pensioenaanspraken van (oud)wethouders. Deze is actuarieel berekend op basis van dezelfde uitgangspunten als de toegepast in de afgelopen jaren. Op balansdatum bedraagt de voorziening € 3,3 mln. In de actuariële berekening is echter geen rekening gehouden met de verplichte overdracht van de pensioenverplichting aan het ABP per 1 januari 2028. In lijn met de recente uitspraak van het BBV heeft de gemeente een opslag gehanteerd van 15% ter dekking van de extra lasten die gepaard gaan met de overdracht. Dit is tevens een belangrijke verklaring waarom de voorziening in 2025 een stijging van ca. € 316K heeft laten zien. De opslag van 15% is echter een globale inschatting en gaat uit van de contante waarde. De verwachting is dat voor boekjaren 2026 en 2027 minimaal eenzelfde extra storting noodzakelijk is. De gemeente Best heeft dit risico in de weerstandsparagraaf ook beschreven met de opmerking dat deze stijging nog niet is begroot voor 2026 en 2027. Wij stemmen in met deze verwerkingswijze, maar willen tevens benadrukken dat gezien de geraamde begrotingstekorten voor 2026-2029 dit z.s.m. wordt verwerkt in een begrotingswijziging of alsnog wordt gekwantificeerd in een extra reservering binnen de weerstandscapaciteit.

Tevens hebben wij het management erop geattendeerd dat een betere schatting van het overdrachtssom aan het ABP beschikbaar is in de markt van pensioenadvisering, zodat de gemeente een beter inschatting van het risicobedrag kan maken. In boekjaar 2025 is de voorziening voor verlofsparen toegenomen met € 267K naar € 747K. Dit saldo representeert een totaal van 13.589 gespaarde verlofuren (voorgaand jaar 9.606 uren). De voorziening wordt gevormd op basis van het gemiddeld uurtarief, inclusief sociale lasten. Wij stemmen in met deze verwerkingswijze. Naast het financiële risico bestaat ook een continuïteitsrisico t.a.v. de bedrijfsvoering. Verder is de gemeente eigen risico drager inzake werkloosheid voor voormalig personeel dat niet vrijwillig vertrokken is. Wij hebben de vaststellingsovereenkomsten doorgenomen, waarin nadrukkelijk is opgenomen dat er geen aanspraak gedaan kan worden op een uitkering krachtens de Werkloosheidwet (WW) en krachtens het bepaalde in hoofdstuk 10 van de Cao Gemeenten. Door de gemeente Best is dan ook geen voorziening getroffen hiervoor. Wij stemmen hiermee in.

3.4 Overige bevindingen Overige bevindingen Onderwijshuisvesting

De grootste lopende investeringsprojecten betreffen momenteel de bouw van IKC Aarlesche Erven en de renovatie van de Zevensprong. Voor deze projecten is in totaal ruim € 19 mln krediet verstrekt. De uitgaven t/m 2025 zijn circa € 18,5 mln. Deze projecten lopen nog door tot in 2026. Aangezien de projecten al in de uitvoeringsfase zijn, zijn de meeste onzekerheden omtrent de financiële ontwikkelingen in beeld.

Oekraïne opvang

In 2022 hebben de gemeenten in Nederland als taak gekregen om opvanglocaties voor Oekraïense vluchtelingen te realiseren en exploiteren. Wij merken ten aanzien van deze regeling het volgende op: • De uitvoering van de opvang van Oekraïense vluchtelingen wordt door gemeente Best zelf uitgevoerd. De financiering hiervan verloopt via het Rijk gebaseerd op normbedragen en moet worden verantwoord middels SiSa. • De totale lasten binnen gemeente Best voor de opvang van Oekraïense vluchtelingen bedragen circa € 454.000. De lasten bestaan voornamelijk uit ingekochte diensten zoals schoonmaak, catering, huur, beveiliging, onderhoud aan panden etc. De bekostiging op basis van de normbedragen is € 2,1 mln, waardoor er een voordeel is ontstaan van circa € 1,6 mln. Dit bedrag is in basis vrij besteedbaar.

SiSa uitkeringen

Uw gemeente ontvangt in toenemende mate specifieke uitkeringen van het Rijk (de zogenoemde SiSa regelingen) en andere subsidies, bijvoorbeeld van de provincie. De complexiteit van deze regelingen is de afgelopen jaren toegenomen. Bovendien heeft de gemeente te maken met verschillende budgethouders / projectleiders, wat het financiële beheer in sommige gevallen bemoeilijkt. We hebben voor één SiSa uitkering geconstateerd dat deze niet juist is verwerkt in de jaarrekening. Het gaat om de volgende uitkering: • J17 Regeling Realisatiestimulans: in de SiSa-verantwoording zijn 31 woningen woningen (correct) opgenomen (verwachte bijdrage € 217.000). De gemeente heeft ultimo boekjaar een nog te vorderen positie en baten verantwoord ter hoogte van € 287.000. Dit resulteert in een controleverschil van € 70.000. Tot slot zijn binnen de jaarrekening ten aanzien van SiSa nog diverse andere balansposities opgenomen. Wij stemmen in met deze opgenomen balansposities.

3.4 Overige bevindingen Overige bevindingen Speerpunt ‘urenschrijven’

In overleg met de auditcommissie en het management is bij de aftrap van de controle over boekjaar 2025 een nieuw speerpunt ten behoeve van de controle geformuleerd. Aanleiding was onder meer de jaarlijkse verschuiving ten opzichte van begroting als het gaat om de toerekening van apparaatskosten aan projecten naar de exploitatie. De toerekening van apparaatskosten is in belangrijke mate afhankelijk van het urenschrijven door het ambtelijk apparaat, vandaar dat het speerpunt is geformuleerd op het onderwerp ‘urenschrijven’. Wij hebben de volgende werkzaamheden hieromtrent verricht: - Beoordeling van proces van urenschrijven - Beoordeling proces van toerekening van uren aan projecten - Beoordeling proces van begroten van uren en de daarmee verband houdende kosten - Beoordeling proces van verantwoorden van apparaatskosten in relatie tot het urenschrijven - Controle van interne apparaatskosten in de jaarrekening 2025

Ten aanzien van het proces van urenschrijven en de werkwijze rondom het toerekenen en begroten hebben wij al gerapporteerd in de management- en boardletter. De belangrijkste bevindingen waren als volgt: • Het proces van urenschrijven dient aangescherpt te worden m.b.t. de aspecten tijdigheid, autorisatie, volledigheid en monitoring • Het proces van ramen en begroten van baten en lasten heeft geen directe relatie met gerealiseerde uren op projectniveau / is niet gebaseerd op nacalculaties Wij hebben tijdens de eindejaarscontrole de volgende bevindingen geconstateerd: - Er is in 2025 voor € 497.000 aan apparaatskosten geactiveerd op de projecten verantwoord onder de materiele vaste activa. Initieel was begroot € 548.000 en de bijgestelde begroting betrof € 548.000. Dit is een afwijking van 10%. - Er is in 2025 voor € 1,67 mln aan apparaatskosten verantwoord in de exploitatie op het taakveld grondexploitaties, terwijl initieel bijna € 1,1 mln was begroot. De afwijking na de bijgestelde begroting betrof nog steeds € 537.000. Dit is een afwijking van ca 50%. - Wij hebben niet kunnen vaststellen hoeveel van de uren over 2025 uiteindelijk na afloop van het boekjaar zijn geschreven, maar we hebben vernomen dat een aanzienlijk deel van de uren over 2025 pas in 2026 is geschreven. © 2026 Crowe Foederer Audit & Assurance B.V.

3.4 Overige bevindingen Overige bevindingen Speerpunt ‘urenschrijven’

Wij hebben navraag gedaan waarom de verschillen tussen begroting, bijgestelde begroting en realisatie dermate groot zijn. Een eenduidige oorzaak is niet aan te wijzen, maar enkele constateringen hebben we wel opgedaan: - De primaire begroting wordt taakstellend ingestoken en is niet gebaseerd op een daadwerkelijke verwachting welke projecten in enig jaar in welke fase gerealiseerd zullen worden. Ook wordt hierbij geen rekening gehouden met realisatie/ productiviteit vanuit het verleden dan wel wordt onderscheid gemaakt tussen in- en externe projecten. - Gedurende het jaar wordt bijgesteld o.b.v. operationele cijfers (o.m. de tot dan toe geschreven uren), maar hierbij wordt slechts ten dele de gerealiseerde cijfers gevolgd, daar onduidelijk is of alle uren wel zijn verantwoord (wegens achterstanden) en onduidelijk is of afdelingen de taakstellingen wel / niet gaan realiseren. - Er is verschil in de wijze hoe met het proces van urenschrijven wordt omgegaan tussen de verschillende afdelingen die dienen tijd te schrijven. - Het is onvoldoende duidelijk binnen de organisatie waarom tijdschrijven relevant is en hoe tijdschrijven de financiële cijfers van gemeente Best beïnvloedt.

Op basis van het geconstateerde adviseren wij de gemeente Best enerzijds op eenvoudige wijze uit te leggen aan de medewerkers, leidinggevenden en managementleden met welke redenen tijdschrijven een belangrijke plaats inneemt binnen de P&C cyclus. Daaropvolgend dienen de belangrijkste bezwaren en knelpunten binnen het proces van tijdschrijven weggenomen te worden om tot slot het proces van tijdschrijven beter na te streven en te monitoren. Anderzijds dient in het verlengde hiervan het proces van ramen, budgetteren en verantwoorden binnen de P&C cyclus gebaseerd te worden op de output van het tijdschrijfsysteem als ook de nacalculaties op projectniveau.

4. Overige aspecten in relatie tot onze controle Onderwerp

Toelichting

Geen sprake van beperkingen in de reikwijdte van onze controle

Er zijn geen beperkingen bij de uitvoering van onze controle opgetreden. Naar onze mening is ons bij de uitvoering van onze controleopdracht door de medewerkers van de gemeente de volledige medewerking verleend en hebben wij volledige toegang tot de benodigde informatie gehad.

Fraude

De verantwoordelijkheid voor het voorkomen en ontdekken van fraude – waaronder corruptie – ligt primair bij het college. Onze rol als accountant is om vast te stellen dat de jaarrekening vrij is van materiële afwijkingen door fouten of fraude. Bij fraude is het risico dat een afwijking niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, omdat fraude vaak samen gaat met activiteiten om de fraude te verhullen. Onze werkzaamheden ten aanzien van fraude bestaan onder andere uit: • Alertheid op fraudesignalen gedurende de controle; • Evalueren en bespreken van mogelijkheden tot fraude en fraudesignalen met het management en college; • Het uitvoeren van een analyse op handmatige journaalposten, onder andere om ingrijpen van het bestuur in de interne beheersing te kunnen identificeren; • Het uitvoeren van controlewerkzaamheden op schattingsposten, onder andere om oneigenlijke beïnvloeding door het management en college te kunnen identificeren; • Het beoordelen van rechten in de financiële administratie en de bankapplicatie alsmede het uitvoeren van een bankanalyse, met als doel om fouten en fraude in de uitgaande betalingen te kunnen identificeren; • Het uitvoeren van controlewerkzaamheden op de aanwezigheid van indicaties van ambtelijke corruptie binnen het inkoopproces.

Er zijn gedurende 2025 door ons geen materiële fraudegevallen geconstateerd en er zijn ons eveneens geen vermoedens van fraude bekend. Daarnaast heeft het college aan ons geen melding gemaakt van geconstateerde fraudegevallen of andere fraudesignalen. Wij hebben in de management letter geadviseerd om een frauderesponseplan op te stellen.

Er zijn geen belangrijke (dreigende en niet gewaardeerde) claims en/of juridische procedures met een mogelijke materiele impact op de cijfers per ultimo 2025. 19

4. Overige aspecten in relatie tot onze controle Onderwerp

Toelichting

Gebeurtenissen na balansdatum

Er zijn geen belangrijke gebeurtenissen na balansdatum.

Geautomatiseerde gegevensverwerking

Wij hebben vanuit onze controle op de jaarrekening geen belangrijke bevindingen met betrekking tot de betrouwbaarheid en continuïteit van de geautomatiseerde gegevensverwerking.

Onafhankelijkheid

Wij zijn onafhankelijk van uw gemeente en voor zover wij weten heeft zich geen inbreuk voorgedaan op de van toepassing zijnde regels (Verordening inzake de onafhankelijkheid van accountants bij assurance-opdrachten (VIO)) ten aanzien van onafhankelijkheid.

5. Bijlage 1 – Tabel fouten en onzekerheden SiSa Nummer

Specifieke uitkering of overig

Specifieke uitkering gemeentelijke hulp gedupeerden toeslagenproblematiek

n.v.t.

C92

Regeling specifieke uitkering Informatiepunten Digitale Overheid

n.v.t.

C125

Inrichten overheidsbrede loketten

n.v.t.

C132

Inrichten overheidsbrede loketten

n.v.t.

Specifieke uitkering Onderwijsachterstandenbeleid 2023-2026 (OAB)

n.v.t.

Subsidieregeling sanering verkeerslawaai

n.v.t.

E44

Tijdelijke impulsregeling klimaatadaptatie 2021–2027

n.v.t.

E120

Regeling specifieke uitkering stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2025-2030

n.v.t.

Gebundelde uitkering op grond van artikel 69 Participatiewet gemeentedeel 2025

n.v.t.

Besluit bijstandverlening zelfstandigen 2004 (Exclusief levensonderhoud beginnende zelfstandigen)_gemeentedeel 2025

n.v.t.

Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo) _gemeentedeel 2025

G10

Wet inburgering 2021_gemeentedeel 2025

n.v.t.

G12

Kwijtschelden publieke schulden SZW-domein hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire_gemeentedeel

n.v.t.

G13

Onderwijsroute_deel gemeente 2025

n.v.t.

Fout of onzekerheid

Financiële omvang in €

Toelichting fout / onzekerheid

Zie bijlage 2

5. Bijlage 1 – Tabel fouten en onzekerheden SiSa Nummer

Specifieke uitkering of overig

Regeling specifieke uitkering stimulering sport 2024-2025

n.v.t.

H21

Specifieke uitkering cliëntondersteuning

n.v.t.

H26B

Regeling specifieke uitkering randvoorwaardelijke functies jeugdhulp

n.v.t.

H30

Specifieke uitkering verstrekking voor sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuur participatie en de sociale basis 2023-2026

n.v.t.

H35B

Specifieke uitkering IZA-doelen 2023-2026 (SiSa tussen medeoverheden

n.v.t.

Specifieke uitkering woningbouwimpuls

n.v.t.

J17

Realisatiestimulans

n.v.t.

J32

Regeling specifieke uitkering ventilatie in scholen

n.v.t.

J55

Aanpak energiearmoede

n.v.t.

J94

Regeling houdende regels verstrekking specifieke uitkering aan gemeenten verduurzaming (…) van eigenaars, woonverenigingen en wooncoöperaties

n.v.t.

J210B

Meerjarige regeling specifieke uitkering flexibele inzet woningbouw

n.v.t.

K28

Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid

n.v.t.

M16

Bekostigingsregeling opvang ontheemden Oekraine

n.v.t.

Fout of onzekerheid

Financiële omvang in €

Toelichting fout / onzekerheid

5. Bijlage 1 – Tabel fouten en onzekerheden SiSa Strekking controleverklaring Rechtmatigheidsoordeel specifieke uitkeringen (zoals blijkt uit de controleverklaring):

Goedkeurend

Strekking controleverklaring getrouwheid gehele jaarrekening:

Goedkeurend

5. Bijlage 2 – Tabel fouten en onzekerheden TOZO Nummer

Specifieke uitkering of overig

Tozo 1_fundamentele rechtmatigheidseisen

n.v.t.

Tozo 1_belangrijke rechtmatigheidseisen

n.v.t.

Tozo 2

n.v.t.

Tozo 3

n.v.t.

Tozo 4

n.v.t.

Tozo 5

n.v.t.

Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden schulden levensonderhoud in jaar T

n.v.t.

Kwijtschelding schulden Tozo in het kader van de hersteloperatie kinderopvangtoeslagaffaire – gederfde baten die voortvloeien uit kwijtschelden van achterstallige betalingen op kapitaalverstrekkingen in jaar T

n.v.t.

Fout of onzekerheid

Financiële omvang in €

Toelichting fout / onzekerheid

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/17058451/1