26006.03 - Herindelingsadvies Best en Oirschot, Samen één

7.3 Bestuurskracht Bestuurskracht betreft het vermogen van een gemeente om haar wettelijke en nietwettelijke taken uit te voeren en daarvoor de benodigde maatschappelijke en bestuurlijke relaties aan te kunnen gaan. De betrokken gemeenten dienen in het herindelingsadvies te onderbouwen hoe de voorgestelde herindeling bijdraagt aan het versterken van de bestuurskracht. Bestuurskracht gaat om een juiste balans tussen de kerntaken, maatschappelijke opgaven en bestuurlijke ambities enerzijds en de kracht van gemeentebestuur, ambtelijke organisatie en samenleving anderzijds. De gemeenten Oirschot (circa 19.500 inwoners) en Best (ruim 31.000 inwoners) vormen met 19 andere gemeenten de bestuurlijke regio Zuidoost-Brabant, ofwel de Brainportregio. Een regio die is

aangemerkt als economische motor van Nederland. Door de herindeling van beide gemeenten ontstaat een gemeente van ruim 50.000 inwoners, die daarmee in inwoneraantal bezien de derde grootste gemeente van de Brainportregio wordt. Na de gemeenten Eindhoven en Helmond. Deze omvang biedt kansen voor de nieuwe gemeente in haar regionale, provinciale, landelijke en waar nodige Europese positionering. Zeggenschap en invloed nemen regionaal en provinciaal toe, nog steeds in verhouding tot het nieuwe schaalniveau en met behoud van en een bijdrage aan de goede en evenwichtige bestuurlijke verhoudingen in het gebied. De versterkte invloed wordt aangewend ten gunste van haar eigen gebied en de inwoners, ondernemers en maatschappelijk partners van de nieuwe gemeente. Maar zeker ook ten gunste van de Brainportregio als geheel. Deze positie creëert namelijk niet alleen kansen, maar brengt ook verantwoordelijkheden met zich mee op politiek, bestuurlijk en ambtelijk niveau. De huidige gemeentebesturen zijn zich ervan bewust dat de nieuwe schaalomvang ook iets vraagt van de manier van politiek bedrijven en besturen op een ander schaalniveau. In aanloop naar en zeker na fusiedatum besteden de gemeentebesturen c.q. besteedt het gemeentebestuur daar actief aandacht aan. Deze versterkte bestuurskracht gaat gepaard met en wordt ondersteund door een meer robuuste ambtelijke organisatie.

De organisatie die ontstaat zal circa 360 fte, verdeeld over circa 450 medewerkers, groot zijn. De omvang van de nieuwe ambtelijke organisatie biedt kansen tot een sterkere positionering op de arbeidsmarkt en het krachtiger binden, boeien en ontwikkelen van medewerkers. Ook ontstaat er in de opbouw van de organisatie ruimte voor het toevoegen van strategische denkkracht, om de lokale en regionale opgaven beter aan te kunnen. 55

De robuuste ambtelijke organisatie biedt de mogelijkheid om structureel actief deel te nemen aan regionale overlegtafels en waar gewenst invloed uit te oefenen. Hierdoor kunnen portefeuillehouders van de nieuwe gemeente beter in positie worden gebracht. De nieuwe ambtelijke organisatie is in staat om in nabijheid van inwoners en ondernemers haar dienstverlening kwalitatief hoogwaardiger aan te blijven bieden, waarbij participatie en communicatie steeds professioneler kunnen worden ingericht. Daarbij komt dat uit de herindelingsscan blijkt dat de nieuwe gemeente een financieel gezonde uitgangspositie heeft, ook in meerjarig perspectief. Per saldo ontstaat door de nieuwe schaal een bestuurskrachtige gemeente, in termen van stevige bestuurlijke invloed en rolneming, robuuste en professionele ambtelijke realisatiekracht en een solide financiële positie voor de nieuwe gemeente.

7.4 Interne samenhang en nabijheid van bestuur De betrokken gemeenten dienen uiteen te zetten hoe hun dorpen en kernen van elkaar verschillen en wat overeenkomsten zijn. Het Kabinet vraagt daarbij de gemeenten om te beschrijven hoe gemeenschappen betrokken worden bij de invulling en vormgeving van de nieuwe gemeente. De gemeenten Best en Oirschot zijn al sterk met elkaar verbonden. In een (ver) verleden vormden ze samen al één gemeente, en ook in het hier en nu zijn er nog veel natuurlijke verbindingen tussen beide gemeenten. Er is sprake van een geografisch aaneensluitend grondgebied, en inwoners zijn op elkaars voorzieningen en op die van de centrumstad Eindhoven georiënteerd. Zo weten inwoners van Best en Oirschot elkaars gemeente te vinden op het gebied van werkgelegenheid, onderwijs en recreatie.

De complementariteit van de beide gemeenten en hun wijken en kernen zit in de combinatie van het meer groene, monumentale, rijk aan (materieel en immaterieel) erfgoed, toeristische en karakteristieke Oirschot en het meer stadse karakter van Best, met zeker ook groene en recreatieve kenmerken. In eerdere hoofdstukken en in voorgaande reflecties op de toetsingscriteria (met name paragraaf 7.2) is uitgebreid toegelicht hoe inwoners en gemeenschappen zijn betrokken bij de invulling en vormgeving (visie, naamgeving) van de nieuwe gemeente. Daarbij is in het participatieproces expliciet oog geweest voor het betrekken van en ophalen van geluiden uit de verschillende wijken, kernen en gemeenschappen die het gebied rijk is. Ook in volgende fasen van het herindelingsproces en daarna zijn de gemeentebesturen voornemens om de inwoners actief te (blijven) betrekken bij de te maken keuzes rondom dienstverlening en nieuw te vormen en te harmoniseren beleid.

7.5 Regionale samenhang Het is van belang dat de regionale verhoudingen in balans blijven. In het herindelingsadvies dienen de betrokken gemeenten de gevolgen voor de samenwerkingsrelaties en andere bestuurlijke ontwikkelingen in de regio te beschrijven. Tevens moeten de betrokken gemeenten in het kader van dit criterium afwegen of er andere regiogemeenten betrokken dienen te worden bij de herindeling. De herindeling van Best en Oirschot leidt ook in regionaal perspectief tot een robuuste gemeente. Met meer dan 50.000 inwoners wordt gemeente de fusiegemeente de derde grootste gemeente in de Brainportregio. Dit biedt de nieuwe gemeente kansen én verantwoordelijkheden om politiek, bestuurlijk en ambtelijk altijd én sterker aan 56

tafel te zitten in diverse regionale samenwerkingsverbanden, zoals Metropoolregio Eindhoven (MRE), Stedelijk Gebied Eindhoven (SGE) en de Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost (VRBZO). De bestuurlijke regio Zuidoost-Brabant ‘krimpt’ door deze herindeling van 21 naar 20 deelnemende gemeenten. Hoewel de nieuwe gemeente de derde gemeente van de regio wordt in termen van inwoneraantal, borgt het aantal gemeenten in de regio mede dat de regionale verhoudingen in balans blijven. De nieuwe gemeente zal ook actief een bijdrage leveren aan het bewaren en bewaken van deze constructieve regionale verhoudingen, omdat deze mede het succes van de Brainportregio als geheel bepalen, in het realiseren en borgen van de schaalsprong en de daarbij behorende opgaven. Reeds in de verkennings- en participatiefase (begin 2025) zijn de beelden en wensen van buurgemeenten van Best en Oirschot opgehaald ten aanzien van de beoogde herindeling. Geen van deze gemeenten heeft urgentie getoond om op dit initiatief tot schaalvergroting van beide gemeenten aan te haken.

Met een schaal van ruim 50.000 inwoners wordt de gemeente daarmee de derde gemeente van de in totaal dan nog 20 gemeenten in deze bestuurlijke regio: de Brainportregio. Zowel in landelijk perspectief als zeker op regionale schaal, komt deze nieuwe gemeente daarmee (ver) boven het landelijke gemiddelde qua schaalomvang van gemeenten. Dit is naar mening van beide gemeentebesturen ook wenselijk en noodzakelijk gezien de omvang en complexiteit van de opgaven in dit gebied en specifiek in deze regio. De huidige gemeentebesturen zijn derhalve van mening dat deze nieuwe schaal afdoende is om de nu voorziene uitdagingen aan te kunnen. Ook op een termijn van 2025 jaar gezien de historie van beide gemeenten, waarin in de recente geschiedenis geen sprake was van herindelingsbewegingen.

7.6 Duurzaamheid Een nieuwe gemeente moet duurzaam in staat zijn de gemeentelijke taken uit te voeren. Voorkomen moet worden dat de nieuwe gemeente binnen afzienbare termijn (20-25 jaar) opnieuw met problemen geconfronteerd wordt die met een herindeling moeten worden opgelost. Afwegingen rondom duurzaamheid moeten in een regionale context inzichtelijk worden gemaakt. De gemeenten Best en Oirschot zetten zeker ook in regionaal perspectief bezien vanuit zelfbewustzijn een stap vooruit. In termen van schaalgrootte en daarmee professionaliteit en robuustheid om de opgaven van nu en in de toekomst aan te kunnen. 57

8| Doorkijk op wettelijk fusieproces 58

8 | Doorkijk op wettelijk fusieproces Na de vaststelling van dit herindelingsadvies volgen nog diverse stappen voordat de herindeling van Best en Oirschot een feit is. Dit hoofdstuk geeft een doorkijk naar het verdere verloop van het fusieproces: de periode tussen het herindelingsadvies en 1 januari 2028, de datum van herindeling.

8.1 Een terugblik: van herindelingsontwerp naar herindelingsadvies… Na de vaststelling van het herindelingsontwerp door de twee raden op 2 december 2025, is het herindelingsontwerp acht weken ter inzage gelegd voor inwoners, ondernemers, (maatschappelijke) organisaties, omliggende gemeenten en andere belanghebbenden. Iedereen kon in deze periode schriftelijk of mondeling zijn/haar zienswijze over de voorgenomen herindeling kenbaar maken. De ingekomen zienswijzen zijn beoordeeld, voorzien van een reactie en in geval van feitelijke onjuistheden in het herindelingsontwerp ook verwerkt in het herindelingsadvies.

maanden na ontvangst stelt de Minister een voorstel op ter bespreking in de Ministerraad. Na besluitvorming wordt de Raad van State gevraagd om advies uit te brengen over het wetsvoorstel. Vervolgens volgt behandeling van het wetsvoorstel in de Tweede Kamer en vervolgens de Eerste Kamer der Staten-Generaal. Dit totale proces duurt circa anderhalf jaar. Na publicatie van de wet in het Staatsblad, treedt de wet in werking. De officiële startdatum van de gemeente Best-Oirschot is vervolgens op 1 januari van het jaar na de datum van inwerkingtreding van de wet. Voor de nieuwe gemeente is dat op 1 januari 2028. Voordat de gemeente Best-Oirschot van start gaat, worden in november 2027 eerst de gemeenteraadsverkiezingen gehouden.

Na vaststelling van het herindelingsadvies door de twee colleges op 10 februari 2026, wordt het herindelingsadvies op 10 maart 2026 ter besluitvorming aan de raden voorgelegd. Nadat het herindelingsadvies door de twee raden is vastgesteld, wordt het advies toegezonden aan Gedeputeerde Staten van de provincie Noord-Brabant, met het verzoek om deze – voorzien van een (positieve) zienswijze – toe te sturen aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).

8.2 Van herindelingsadvies naar wet Op basis van het herindelingsadvies en de provinciale zienswijze besluit de Minister van BZK over het doen van een wetsvoorstel voor de herindeling. Binnen maximaal vier 59

Onderstaand zijn de activiteiten chronologisch weergegeven: Wat

Wie

Wanneer

Vaststellen herindelingsadvies

Colleges van B&W

10 februari 2026

Vaststellen herindelingsadvies

Gemeenteraden

10 maart 2026

Toezenden herindelingsadvies aan Gedeputeerde Staten van de provincie Noord-Brabant

11 maart 2026

Toezenden herindelingsadvies met provinciale zienswijze van Gedeputeerde Staten aan het Ministerie van BZK

GS provincie NoordBrabant

Opstellen wetsontwerp

Ministerie van BZK

Besluit nemen over voorleggen wetsvoorstel aan Ministerraad

Ministerie van BZK

Besluit nemen over wetsvoorstel

Ministerraad

Advies opstellen over wetsvoorstel

Raad van State

Behandelen van en besluiten over wetsvoorstel

Tweede Kamer

Behandelen van en besluiten over wetsvoorstel

Eerste Kamer

Uiterlijk 1 juli 2026

Gemeenteraadsverkiezingen nieuwe gemeente

November 2027

Start gemeente Best-Oirschot

1 januari 2028

Tabel 2. Overzicht activiteiten fusieproces.

60 7

61

HERINDELINGSADVIES Best | Oirschot 62