26002.03 - Beleidsplan aanpak van mensenhandel 2026-2028

Beleidsplan aanpak van Mensenhandel 2026-2028

Voorwoord De Regionale Tafel Mensenhandel Oost-Brabant stuurt al enkele jaren op de aanpak van mensenhandel op basis van lokale, regionale en landelijke ontwikkelingen. Op landelijk niveau zijn er de afgelopen jaren afspraken gemaakt om mensenhandel te stoppen en te voorkomen. Eén van die afspraken is dat iedere gemeente beschikt over beleid inzake mensenhandel. Gemeenten zijn de oren en ogen als het aankomt op het signaleren van mensenhandel. De Regionale Tafel Mensenhandel heeft in 2020 een werkgroep beleid mensenhandel geformeerd om gemeenten in de regio te ondersteunen bij deze opgave. De leden van de werkgroep zijn afgevaardigden van de gemeenten Meierijstad, Valkenswaard en Veldhoven, politie (team mensenhandel), het Openbaar Ministerie, zorgcoördinatie mensenhandel, Taskforce-RIEC en de Ketenregisseur Mensenhandel. Het vaststellen van deze beleidsnota heeft een weerbaardere gemeente en regio tot doel, door de aanpak van mensenhandel te integreren in de gemeentelijke processen. Hiermee laten wij zien dat we mensenhandel willen stoppen, maar nog liever willen voorkomen, dat daders worden aangepakt en slachtoffers de zorg krijgen die zij nodig hebben en dat de aanpak van mensenhandel is geïntegreerd in gemeentelijke processen. De gemeente Oirschot stelt een beleidsplan op tot 2028. Daarom maken wij ook een beleid tot 2028.

Bij de vorming van de nieuwe gemeente Best-Oirschot stellen we een nieuw beleid vast.

Beleidsplan aanpak van Mensenhandel 2026-2028

2

Inhoudsopgave 1. Aanleiding

4

1.1. Wat is mensenhandel?

4

1.2. Vormen van mensenhandel

4

1.3. Gevolgen mensenhandel

5

2. Zicht op aard en omvang van mensenhandel

7

2.1. Kennis

7

2.2. Bewustwording

7

2.3. Trends en ontwikkelingen

7

2.4. Signalering

8

3. De gemeentelijke rollen

9

3.1. Belangrijke rol voor gemeenten

9

3.2. Verbinding met bestaand beleid

10

4. Zorgcoördinatie mensenhandel

12

5. Casuïstiek en privacy

12

6. Borgen

12

6.1. Aandacht voor de aanpak van mensenhandel borgen

12

7. Evaluatie

12

8. Bijlagen Bijlage 1 - Stroomschema 1 signalen mensenhandel ‘Van signaal naar actie’

13

Bijlage 2 - Stroomschema 2 afhandeling signalen mensenhandel

14

Bijlage 3 - Taken gemeentelijke Aandachtfunctionaris Mensenhandel regio Oost-Brabant

15

Bijlage 4 - Betrokken ketenpartners incl. rol, taken en bevoegdheden

16

Bijlage 5 - Overzicht trainings- en opleidingsaanbod

18

Beleidsplan aanpak van Mensenhandel 2026-2028

3

1. Aanleiding Mensenhandel is een ernstige schending van de mensenrechten. De gevolgen van de verschillende vormen van uitbuiting zijn groot, zowel voor de slachtoffers als voor de samenleving. Veel organisaties in Nederland zijn dan ook betrokken bij de bestrijding van deze lucratieve en snelgroeiende vorm van criminaliteit. Het kabinet wil de aanpak van mensenhandel intensieren. Het Interbestuurlijk Programma (IBP) van februari 2018 schrijft daarom voor dat elke gemeente een duidelijk beleid moet hebben om mensenhandel tegen te gaan en dat gemeenten “werken aan passende regionale opvang, ondersteuning en nazorg en aan een landelijk dekkend netwerk van zorgcoördinatie”.

1.1. Wat is mensenhandel? Mensenhandel is een verhaal van vraag en aanbod, van macht en kwetsbaarheid en van arm en rijk. Mensenhandel houdt in dat mensen worden uitgebuit of onder mensonterende omstandigheden te werk worden gesteld. Anderen profiteren daarvan. Het is een ernstige schending van de mensenrechten en een zware vorm van criminaliteit. Mensenhandel maakt een enorme inbreuk op de individuele vrijheid van mensen en is daarmee een van de ernstigste en meest complexe vormen van ondermijnende criminaliteit. Elke dag worden mensen slachtoffer van seksuele uitbuiting, arbeidsuitbuiting en criminele uitbuiting. Mensenhandel vindt onder meer plaats in woonhuizen, hotels, parken, restaurants, nagelsalons, stations, op bedrijventerreinen, boerenerven en schepen.

Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak te maken met dwang, geweld en/of misleiding. Vaak zijn ze te bang of niet in staat om zelf aangifte te doen.

Wettelijk kader Mensenhandel is een ernstig misdrijf. Internationale verdragen en Europese richtlijnen verplichten lidstaten tot het voeren van effectief beleid om mensenhandel tegen te gaan. Dit beleid richt zich op het voorkomen van mensenhandel, het vervolgen en berechten van daders en op het beschermen en ondersteunen van de slachtoffers. De verschillende verschijningsvormen van het delict zijn strafbaar gesteld in artikel 273f van het Wetboek van Strafrecht. De (beoogde) uitbuiting is de kern van mensenhandel. In 2013 zijn de maximale straffen voor mensenhandel verhoogd van 8 jaar naar 12 jaar cel. Als door mensenhandel iemand overlijdt, kan zelfs een levenslange gevangenisstraf of een tijdelijke gevangenisstraf van ten hoogste 30 jaar worden opgelegd. Dat is vergelijkbaar met de strafmaat voor moord. Het opsporen en bestraffen van mensenhandel is een taak van landelijke partijen zoals de Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel (AVIM) en het Openbaar Ministerie (OM). Als het gaat om arbeidsuitbuiting, ook een vorm van mensenhandel, dan is de Arbeidsinspectie ook verantwoordelijk.

1.2 Vormen van mensenhandel Iedereen kan slachtoffer worden van mensenhandel. Elke casus is anders. Ieder slachtoffer heeft zijn eigen verhaal, eigen achtergrond, eigen uitbuiter. Uitbuiting komt in allerlei sectoren voor, in grote steden en op het platteland. Juist die diversiteit maakt het aanpakken van mensenhandel complex. Het begint met bewustwording, met anders kijken naar situaties. Mensenhandel is geen incident, maar dagelijkse realiteit op vele plekken in Nederland.

Beleidsplan aanpak van Mensenhandel 2026-2028

4

Mensenhandel speelt zich af in een grijs en verborgen gebied, schuurt soms aan tegen seksueel grensoverschrijdend gedrag en illegale prostitutie, of gaat soms over “foute” vriendjes. Mensenhandel kan samengaan met georganiseerde ondermijnende criminaliteit. Daders kunnen tevens slachtoffer zijn. Slachtoffers zien zichzelf bovendien vaak niet als slachtoffer of ontkennen -mogelijk door angst of schaamte- dat er sprake is van uitbuiting. De angst van slachtoffers, de lage aangiftebereidheid, de beperkte pakkans van de daders en het gebrek aan kennis over signalen bij de professionals zorgen ervoor dat er nauwelijks zicht is op de werkelijke omvang van mensenhandel. Verschillende internationale en nationale organisaties hebben wel schattingen gemaakt. De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen schat het aantal slachtoffers -op basis van internationaal en nationaal onderzoekop 5.000 per jaar.1

Criminele uitbuiting

Mensenhandel komt voor als: • seksuele uitbuiting; • arbeidsuitbuiting; • criminele uitbuiting; • gedwongen orgaanverwijdering.

Gedwongen orgaanverwijdering

Vaak worden mensen gedwongen tot het verrichten van arbeid of diensten die strafbaar zijn gesteld. Zoals het onder dwang zakkenrollen, plegen van diefstal, drugssmokkel of het knippen van hennep. Criminele uitbuiting gaat vaak over op een volgende generatie. De begrippen dader en slachtoffer kunnen dicht bij elkaar liggen. Slachtoffers worden soms zelf dader omdat ze gedwongen worden gedwongen drugs te smokkelen, hennep te knippen of diefstallen te plegen. Daarom is het van belang dat slachtoffers niet gestraft mogen worden voor delicten die zij gedurende de uitbuitingsperiode onder dwang plegen, het non-punishment beginsel. Het non-punishmentbeginsel geldt niet voor personen die misdrijven vrijwillig plegen.

Een aparte vorm van mensenhandel is gedwongen orgaanverwijdering. Deze vorm wordt incidenteel gesignaleerd en opgespoord. Gedwongen draagmoederschap kan hier ook onder vallen. Aangezien deze trend naar verwachting niet verandert, laten wij deze vorm in onze aanpak buiten beschouwing.2

Seksuele uitbuiting Deze vorm van uitbuiting omvat onder andere prostitutie en pornografie onder dwang en gedwongen seksuele dienstverlening in onder andere woningen, bars, hotels, kuuroorden, massagesalons en de entertaintmentsector. Het kan gaan om seksuele diensten aan vreemden of aan bekenden, bijvoorbeeld in het geval van gedwongen seks met vrienden van je partner. Als een reële keuze ontbreekt, is er sprake van seksuele uitbuiting.

Arbeidsuitbuiting Hier worden mensen doelbewust door een vorm van dwang of door misbruik van omstandigheden, of van hun kwetsbare positie, gedwongen tot arbeid of diensten. Daarbij is er sprake van een ernstige inbreuk op de lichamelijke of geestelijke integriteit en/of persoonlijke vrijheid. Vaak gaat arbeidsuitbuiting samen met grove overtreding van de arbeidswetgeving (onderbetaling, lange werkdagen, weinig rust en slechte arbeidsomstandigheden) en ondermaatse huisvesting. 1

Jaarcijfers mensenhandel 2024, Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen

2

Actieplan programma Samen tegen mensenhandel, Rijksoverheid 2022

1.3 Gevolgen mensenhandel Slachtoffers Vaak is het moeilijk om mensenhandel te herkennen of op te sporen omdat slachtoffers vaak bang zijn en niet in staat om zelf aangifte te doen. Mensenhandel kan leiden tot psychologische, sociale en fysieke problemen. Bovendien zijn de gevolgen voor de familieleden van slachtoffers vaak groot en lopen slachtoffers risico op herhaald slachtofferschap. Ook is economische ondersteuning noodzakelijk, door bijvoorbeeld schulden, ontbreken van inkomsten of opgelegde boetes. Hetzelfde geldt voor juridische ondersteuning bij eventuele strafrechtelijke procedures, het verkrijgen van identiteitsdocumenten of het verkrijgen van een status.

Beleidsplan aanpak van Mensenhandel 2026-2028

5

Economie De economie ondervindt schade van mensenhandel. Volgens het Nationaal Dreigingsbeeld 2017 wordt geschat dat de overheid enkele honderden miljoenen euro’s schade oploopt door gemiste (belasting)inkomsten en de uitgaven aan onterechte subsidies en uitkeringen. Meer in zijn algemeenheid geldt dat de inzet en uitbuiting van goedkope arbeidskrachten zorgt voor verstoring van de arbeidsmarkt en oneerlijke concurrentie. Uitbuiting komt in alle sectoren voor. Bekende sectoren zijn o.a. de land- en tuinbouw, bouw, schoonmaak, uitzendbranche, voedselverwerking en horeca.

Milieu en Leefomgeving Soms worden slachtoffers in slooppanden, op campings of op recreatieparken gehuisvest, in (te) kleine onhygiënische ruimten. Dit kan leiden tot overlast en (brand)gevaarlijke situaties voor de directe omgeving. Een hennepkwekerij of drugslaboratorium, waar mogelijk ook uitbuiting plaatsvindt, kan voor gevaarlijke situaties in de wijk zorgen. Seksuele uitbuiting in privéhuizen kan tot overlast in de buurt leiden.

De rechtstaat Mensenhandel is een vorm van ondermijnende criminaliteit en ontwricht de rechtstaat. Er vindt een vermenging van onderwereld en bovenwereld plaats. Dit bedreigt de integriteit van het openbaar bestuur, van overheidsambtenaren en bedrijfsleven. Mensenhandel is soms het werk van (internationaal) opererende criminele organisaties die zich ook met andere vormen van criminaliteit, zoals drugshandel en cybercrime, bezighouden. Mensenhandel tast ook legitimiteit van de overheid aan. Het vertrouwen van burgers in de overheid neemt af wanneer dit soort criminaliteit onvoldoende wordt bestreden.

Beleidsplan aanpak van Mensenhandel 2026-2028

6

2. Zicht op aard en omvang van mensenhandel 2.1 Kennis Mensenhandel komt in vele vormen voor. Wanneer professionals niet weten wat mensenhandel inhoudt, is het lastig om dit te signaleren. Iedere beleidsmedewerker baseert zich bovendien op de eigen kennis van de doelgroep en op mogelijke stereotype beelden van slachtoffers en daders. Maar niet alle slachtoffers van arbeidsuitbuiting komen uit het buitenland, niet alle slachtoffers van seksuele uitbuiting zijn werkzaam in de prostitutie en niet alle criminele uitbuiting betreft gedwongen zakkenrollen of bedelarij. Wanneer professionals kennis hebben van de verschillende vormen van mensenhandel, verschillende unieke verhalen van slachtoffers hebben gehoord, kan dit leiden tot een betekenisvolle, weloverwogen integrale aanpak mensenhandel.

2.2. Bewustwording De eerste stap in de aanpak van mensenhandel is bewustwording en het vergroten van kennis bij professionals. In trainingen wordt aandacht gegeven aan de beantwoording van de volgende vragen. 1. Wie zijn mogelijke slachtoffers van mensenhandel in onze gemeente/regio? 2. Wanneer kunnen zij in aanraking komen met gemeenten of andere professionals? 3. Wat vraagt dit van betrokken professionals/organisaties? 4. Hoe kan de expertise van betrokken ambtenaren of ketenpartners verbeterd worden?

2.3. Trends en ontwikkelingen De Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen (hierna: Nationaal Rapporteur) heeft de wettelijke taak om onderzoek te doen naar de aard en omvang van mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen in Nederland en de Nederlandse regering te adviseren over de 3

bestrijding van deze vormen van criminaliteit. De jaarcijfers van 2024 laten zien dat er een toename is van uitbuiting en mensenhandel ten opzichte van 2023. In 2024 zijn er 76 meer meldingen gedaan met een totaal van 944 bij het coördinatiecentrum Mensenhandel (Comensa). Opvallend is dat het aantal meldingen over minderjarige slachtoffers van mensenhandel sterk is toegenomen waarbij het met name gaat om slachtoffers van criminele uitbuiting. 3 Wat vertellen de jaarcijfers van 2024 ons: • Het aantal minderjarige slachtoffers van mensenhandel is in 2024 sterk toegenomen. Hierbij gaat het met name over slachtoffers van criminele uitbuiting. • Oekraïners komen in 2024 vaker in beeld als schachtoffer van mensenhandel. Zij zijn vooral slachtoffer van arbeidsuitbuiting (21 slachtoffers) en in mindere mate van seksuele uitbuiting (5 slachtoffers). Hoe de stijging in 2024 kan worden verklaard is niet duidelijk, maar hun leven op de vlucht voor een langdurige oorlog en de onzekerheid over hun toekomst in Nederland maakt hen kwetsbaar. Het is positief dat zij in beeld komen zodat er interventies gericht op deze kwetsbaarheid genomen kunnen worden. • 2024 laat een sterke stijging zien van het aantal Latijns-Amerikanen dat als slachtoffer van seksuele uitbuiting wordt geregistreerd. Een groot deel van deze groep verblijft in Nederland zonder geldige verblijfsdocumenten.

Het is positief dat de situatie waarin veel van de slachtoffers verkeren minder vaak uitsluitend als mensensmokkel wordt gezien en er meer oog is voor de signalen van mensenhandel, zoals de Nationaal Rapporteur eerder ook heeft aanbevolen. De meerderheid van de geregistreerde slachtoffers is vrouw. Het Expertisecentrum Mensenhandel en Mensensmokkel (EMM) stelde vast dat 13% van de Latijns-Amerikaanse slachtoffers in de periode 2019 2023 in opsporingsonderzoeken naar voren kwam door de politie werd aangeduid als transgender.

Jaarcijfers Mensenhandel 2024: aantal minderjarige slachtoffers van criminele uitbuiting stijgt | Nationaal Rapporteur Beleidsplan aanpak van Mensenhandel 2026-2028

7

Opvallend is dat de Latijns-Amerikaanse groep veel vaker dan andere groepen wordt uitgebuit in hotels en vakantiehuisjes. Dit kan deels worden verklaard doordat uitbuiters van deze groep vaak gebruik maken van een zogenaamde carrouselconstructie, waarbij slachtoffers elke paar dagen of weken naar een andere plek in Nederland of Europa worden verplaatst om uitgebuit te worden. • De daling van het aantal opsporingsonderzoeken naar seksuele uitbuiting blijft in 2024 doorzetten. Ook zijn er in 2024 minder verdachten in beeld. Vooral het aantal onderzoeken naar binnenlandse seksuele uitbuiting is gedaald. Deze daling kan niet worden verklaard door een verschuiving van prioriteit naar andere vormen van uitbuiting. Het aantal opsporingsonderzoeken naar andere vormen van uitbuiting stijgt immers ook niet. De daling van het aantal opsporingsonderzoeken lijkt nu ook al te leiden tot een afname van het aantal ingeschreven zaken bij het OM. Dit is een zorgelijke ontwikkeling. Daarnaast is het aantal opsporingsonderzoeken naar internationale uitbuiting gedaald.4

2.4. Signalering Het signaleren van mensenhandel is lastig, vooral als hier geen training aan vooraf is gegaan. Het herkennen van het zogenaamde “niet-pluis-gevoel” is de eerste stap die kan leiden naar een onderzoek mensenhandel. Het is belangrijk dat er binnen de gemeente een heldere meldroute is waar signalen (veilig) kunnen worden gemeld. In het geval van mensenhandel is dit idealiter bij de aandacht functionaris mensenhandel. Deze AF is de schakel tussen de betreffende ambtenaar en de professionals die een signaal kunnen duiden als mensenhandel (en daarna oppakken) of kunnen concluderen dat het niet om mensenhandel gaat (maar mogelijk om een ander onwenselijk fenomeen). Na een mogelijk signaal mensenhandel kan het stroomschema voor signalen mensenhandel worden gevolgd (bijlage 1), zodat experts mensenhandel op regionaal niveau de gemeente kunnen helpen en adviseren bij het (mogelijke) signaal mensenhandel. 4

Jaarcijfers Mensenhandel 2024: aantal minderjarige slachtoffers van criminele uitbuiting stijgt | Nationaal Rapporteur Beleidsplan aanpak van Mensenhandel 2026-2028

8

3. De Gemeentelijke rol 3.1 Belangrijke rol voor gemeenten Gemeenten zijn belangrijke spelers in de lokale en regionale aanpak van mensenhandel. Medewerkers van een gemeente spelen een belangrijke rol in het herkennen van signalen van mensenhandel, bijvoorbeeld bij de dienstverlening aan burgers en bij controle in het kader van handhaving en toezicht. In elke gemeente moet er zowel bestuurlijk als ambtelijk voldoende draagvlak en capaciteit zijn voor de integrale aanpak mensenhandel. Deze aanpak bestaat uit maatregelen die zich richten op het voorkomen van mensenhandel, het signaleren en stoppen van mensenhandel, het bieden van passende hulp aan slachtoffers en het bestraffen van daders. We willen immers zo veel mogelijk voorkomen dat mensen (herhaald) slachtoffer en dader worden van mensenhandel en ervoor zorgen dat (mogelijke) slachtoffers snel en adequaat gesignaleerd worden, uit de situatie gehaald worden en de benodigde zorg en ondersteuning ontvangen. Verder is het van belang om daders op allerlei manieren te frustreren en aan te pakken, fiscaal en strafrechtelijk. We zijn medeverantwoordelijk voor de bestuurlijke aanpak en voor het organiseren van hulp en opvang voor slachtoffers.

Dit betekent dat we beleid moet hebben met betrekking tot de aanpak van mensenhandel, mensenhandel actief moet signaleren, dient te beschikken over een aandacht functionaris mensenhandel en deel moet nemen aan een landelijk dekkende zorgcoördinatie voor zorg en opvang van slachtoffers. We hebben verschillende rollen in de aanpak mensenhandel.

De gemeente als signaleerder - de oren en ogen in de samenleving Om mensenhandel te kunnen signaleren is kennis over mensenhandel van belang, zowel bij burgers als bij professionals. Een betere kennis kan helpen om meldings- en aangiftebereidheid te vergroten. Belangrijk is dat onze

medewerkers zich bewust worden van de problematiek en getraind worden in het signaleren van mensenhandel. Maar ook dat ze weten waar ze met eventuele signalen terecht kunnen.

De meldroute voor signalen binnen gemeente Best is als volgt:

a. Het baliepersoneel of een toezichthouder vangt een signaal op en wil het signaal doorgeven aan de daarvoor verantwoordelijke persoon; b. De aandacht functionaris mensenhandel binnen de gemeente Best ontvangt het signaal van de baliemedewerker of toezichthouder. De naam van de melder is alleen bekend bij de aandacht functionaris; c. De aandacht functionaris legt de melding vast en gaat na of de betrokken persoon, organisatie of het adres reeds bij de gemeente bekend is, zodat het signaal eventueel verrijkt kan worden met andere informatie; d. De aandacht functionaris geleidt het signaal door naar AVIM (afdeling vreemdelingenpolitie identificatie en mensenhandel), ISZW (inspectie sociale zaken en werkgelegenheid) of zorgcoördinator.

De gemeente als beleidsmaker – aanpak van mensenhandel begint met een plan Elke gemeente in Nederland moet beschikken over een duidelijke aanpak mensenhandel. In de gemeente Best maken we een algemeen beleid mensenhandel en deze nemen we op het Integrale Veiligheidsplan van de gemeente. Hierin nemen we specifiek lokaal beleid op, wat zich richt de lokale situatie bij het voorkomen en tegengaan van mensenhandel. Hierbij sluiten we zoveel mogelijk aan bij bestaande regionale samenwerking op het snijvlak van zorg en veiligheid.

Beleidsplan aanpak van Mensenhandel 2026-2028

9

Gemeente als de spin in het web van de integrale aanpak Als gemeente staan we in contact met ketenpartners en zorgen we voor de onderlinge verbinding tussen de partners. We beschikken over veel data en kunnen bestuurlijke middelen inzetten om op lokaal en regionaal niveau mensenhandel te voorkomen of te frustreren. Gezien we de gemeentelijke rol als signaleerder én de verantwoordelijkheid voor zorg/opvang van slachtoffers hebben, streven we naar een goed beeld van aard en omvang van de problematiek. De complexiteit van mensenhandel vraagt om zowel een bestuurlijke als strafrechtelijke aanpak en intensieve samenwerking tussen de verschillende domeinen. De aandacht functionaris mensenhandel, zorgcoördinator en ketenregisseur zijn belangrijke schakels in de integrale aanpak.

De gemeente als verantwoordelijke voor de zorg en opvang van slachtoffers van mensenhandel We zijn vanuit de WMO én vanuit de Jeugdwet organisatorisch en financieel verantwoordelijk voor de zorg voor en opvang (en andere voorzieningen) van slachtoffers van mensenhandel. De (centrum)gemeenten hebben afspraken met instellingen voor de opvang voor deze slachtoffers. Slachtoffers van mensenhandel worden op uiteenlopende manieren opgevangen, hierbij ligt de aandacht op de veiligheid van het slachtoffer. Mogelijkheden zijn een safe house of een plaatsing van een slachtoffer buiten de regio. Tegenwoordig is er in de centrumgemeente Eindhoven een opvang voor mannelijke slachtoffers.

3.2 Verbinding met bestaand beleid Mensenhandel raakt uiteenlopende beleidsterreinen. Dit betekent niet dat op al die terreinen zaken moeten worden aangepast, maar het is goed om de raakvlakken in beeld te hebben. Iedere professional binnen de ambtelijke organisatie kan immers te maken krijgen met een vorm van mensenhandel.

Zorgbeleid Op grond van de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) zijn we verantwoordelijk voor het opvang- en zorgaanbod voor specifieke groepen, waaronder de slachtoffers van mensenhandel. We moeten zorgen voor

passende opvang, ondersteuning en nazorg aan slachtoffers van mensenhandel in de gemeente. De gemeente Best beschikt over een Zorgcoördinator Mensenhandel die voor meerdere gemeenten de zorg en opvang van (mogelijke) slachtoffers mensenhandel coördineert in samenwerking met betrokken partners, waar de gemeente ook deel van kan uitmaken. Gemeenten zijn immers verantwoordelijk voor slachtoffers die ingeschreven staan in hun gebied. Slachtoffers die rechtmatig in Nederland verblijven en niet ingeschreven staan worden in principe ingeschreven in de gemeente waar ze zijn aangetroffen. Slachtoffers die een asielprocedure hebben lopen hebben vaak recht op een tijdelijke verblijfsstatus zolang het strafrechtelijk onderzoek duurt.

Jeugdbeleid Op grond van de Jeugdwet zijn we verantwoordelijk voor minderjarige slachtoffers van mensenhandel. De centrumgemeenten hebben afspraken gemaakt over centrale (landelijke) inkoop van specialistische functies in de vrouwenopvang, waaronder de opvang van minderjarige? Slachtoffers van mensenhandel. Daarnaast bieden jeugdhulpinstellingen opvangplekken voor minderjarige slachtoffers van loverboys.

Onderwijs Leerplichtambtenaren en leraren moeten worden getraind om vroegtijdig (potentieel) slachtofferschap bij jongeren te signaleren.

Beleid Huiselijk geweld en Kindermishandeling Mensenhandel is onderdeel van de meldcode Huiselijk geweld en kindermishandeling. Het is daarom belangrijk dat hulpverleners bij het trainen van de meldcode ook worden geïnformeerd over het signaleren van mensenhandel, naast seksueel geweld, kindermishandeling, huiselijk geweld en ouderenmishandelingen zodat ze weten wat zij moeten doen als ze het signaleren.

Kinderbeschermingsmaatregelen en voogdij Voor binnenlandse minderjarige slachtoffers en minderjarige slachtoffers uit EU-landen zijn de reguliere (kinderbeschermings-)maatregelen van toepassing. De Stichting Nidos heeft de voogdij over alleenstaande minderjarige vreemdelingen (AMV) die mogelijk slachtoffer zijn van mensenhandel.

Beleidsplan aanpak van Mensenhandel 2026-2028

10

Veiligheidsbeleid/Ondermijning

Inkoopbeleid

Gemeenten vormen een barrière tegen ondermijnende criminaliteit zoals mensenhandel. Gemeenten beoordelen immers aanvragen voor vergunningen (APV), stellen regels aan het aantal inschrijvingen op hetzelfde adres en hebben de mogelijkheid dwangsommen op te leggen en panden te sluiten. Verder kan de Wet Bibob worden ingezet, om te voorkomen dat de overheid onbedoeld criminele activiteiten faciliteert door een vergunning of subsidie te verstrekken. Verder worden regionale casussen opgepakt met het Openbaar Ministerie (OM), de politie, de Inspectie SZW en de belastingdienst onder de paraplu van het RIEC.

We dienen bij aanbestedingstrajecten of bij de inkoop van diensten en producten alert te zijn op een eerlijke inzet van arbeidskrachten (genoeg uren, werktijdenbepalingen, huisvesting).

(Illegale) prostitutie Lokaal kunnen voorwaarden en regels worden gesteld aan de exploitatie van prostitutie, bijvoorbeeld in de vorm van een vergunningplicht voor seksinrichtingen. In de Gemeente Best kan ten hoogste voor één seksbedrijf een vergunning worden verleend. (Gemeente Best APV-hoofdstuk 3, regulering prostitutie, seksbranche en aanverwante onderwerpen) Naast legale prostitutie komt illegale prostitutie voor. Hiertegen wordt handhavend opgetreden. Het is van belang daarbij alert te zijn op mensenhandel.

Economisch beleid We willen graag zorgen voor een goed vestigingsklimaat voor bonafide ondernemers. Tegelijkertijd willen we tegengaan dat criminelen zich in de gemeente vestigen. Eerlijke horeca, vastgoedontwikkeling en een woningaanbod dragen bij aan de aantrekkelijkheid van onze gemeente en zijn goed voor het ondernemerschap. Er zijn verschillende “risico-sectoren” waar uitbuiting voor kan komen, voorbeelden hiervan zijn onder andere in de agrarische-, bouw-, schoonmaak- en horecasector.

Huisvestingsbeleid Het is belangrijk dat we toezien op de integriteit van de huisvestende partij, de uitzendorganisatie en de werkgever. Door een controle op huisvesting van arbeidsmigranten en handhaving van overtredingen wordt arbeidsuitbuiting eerder gesignaleerd en voorkomen.

Beleidsplan aanpak van Mensenhandel 2026-2028

11

4. Zorgcoördinatie mensenhandel Slachtoffers in Nederland krijgen te maken met allerlei complexe procedures. Het doel van de zorgcoördinatie is belangenbehartiging, het organiseren van een samenhangend hulp- en ondersteuningsaanbod aan (vermoedelijke) slachtoffers van mensenhandel die in de eigen regio verblijven en toeleiding naar de juiste organisatie. De zorgcoördinator zorgt ervoor dat de juiste procedures worden opgestart en blijft de kwaliteit en voortgang van de hulp en opvang monitoren. De zorgcoördinator bouwt aan een netwerk en voorziet het netwerk van kennis en expertise. In Oost-Brabant is er regio dekkende zorgcoördinatie. Dit betekent dat er voor iedere gemeente in de regio een zorgcoördinator mensenhandel actief is (zie ook bijlage 4). Voor De gemeente Best is dat Lumens. De zorgcoördinatoren mensenhandel in Oost-Brabant werken samen in de aanpak van mensenhandel.

5. Casuïstiek en privacy Als een signaal sterk genoeg is om een casus te starten bij Regionaal Informatie en Expertisecentrum (RIEC), of binnen de zorgpartners, is het nodig om privacygevoelige informatie te delen. Binnen het samenwerkingsverband van het RIEC is daarom eerder een convenant afgesloten en zijn er afspraken gemaakt in de vorm van een privacy protocol. Inmiddels is er ook een samenwerkingsconvenant Zorgtafel regio Oost-Brabant Slachtoffers Mensenhandel 18- / 18 + (De Zorgtafel), een privacy protocol en een werkproces opgesteld voor de gemeenten en zorgpartners in Oost-Brabant.

6. Borgen 6.1. Aandacht voor de aanpak van mensenhandel borgen Professionals zijn uiteraard belangrijk in de complexe strijd tegen mensenhandel. We willen niet dat het onderwerp van de kaart verdwijnt. Daarom is het belangrijk dat de aanpak van mensenhandel beleidsmatig wordt verankerd en dat we ons voortdurend afvragen of het gevoerde beleid doelmatig en effectief is en in welke mate de doelstellingen zijn bereikt door het gevoerde beleid. Dit doen we door de aanpak van mensenhandel te borgen in het Integraal Veiligheidsplan Best. Op het niveau van de Regionale Eenheid Oost-Brabant monitort men daarnaast de voortgang en resultaten van de ketensamenwerking. Wanneer blijkt dat het proces stroef verloopt is het belangrijk om de effectiviteit van de gehele ketenaanpak tegen het licht te houden.

7. Evaluatie Het lokale beleid heeft een looptijd van twee jaar. In 2027 evalueren we het beleid en vindt er een mogelijke herijking plaats. Parallel aan dit beleidsplan maken we een uitvoeringsprogramma. Dit loopt ook van 2026- 2028. Voor het uitvoeringsplan voeren we een tussentijdse evaluatie in januari 2027 uit om te kijken of de actiepunten doeltreffend en doelmatig zijn uitgevoerd. Waar nodig stellen we het uitvoeringsplan bij zodat we mee kunnen bewegen met trends en ontwikkelingen waar nieuwe acties uit voort kunnen vloeien. Door te focussen op de bewustwording en signalering, inzicht in lokale problematiek, opwerpen van barrières, zorg en hulpverlening, creëren we een stevige basis waar we in de toekomst verder op door kunnen bouwen. Zodoende kunnen we mensenhandel (eerder) voorkomen, constateren, aanpakken, en tijdig de juiste hulpverlening inzetten. Dit doen en kunnen we niet alleen. De samenwerking met lokale en regionale partners is hierin vereist

Beleidsplan aanpak van Mensenhandel 2026-2028

12

Ambtenaar ontvangt signaal

8. Bijlagen

Interne meldroute

Melden aan

Bijlage 1 - Stroomschema 1 Signalen mensenhandel ‘Van signaal naar actie’

AF MH verrijkt het signaal

Signaal blijft vaag Informeert/adviseert de AF over uitkomst en eventueel te nemen stappen en opties

Terugkoppeling actie/vervolg

Duidelijk mensenhandel

Advies inwinnen

AVIM, ZoCo, TF-Riec en/of andere ketenpartners

Terugkoppeling actie/vervolg

Conclusie: geen mensenhandel

Conclusie: meer informatie is nodig voor duiding Legenda AF MH = Aandachtsfunctionaris Mensenhandel AVIM = Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie

Conclusie: wel mensenhandel

en Mensenhandel ZoCo = Zorgcoördinator Mensenhandel TF-RIEC = Taskforce RIEC Brabant-Zeeland

SU

5

5

AU

CU

ISZW en ZoCo

AVIM en ZoCo

OV

5

SU = Seksuele uitbuiting AU = Arbeidsuitbuiting

Melden aan

CU = Criminele uitbuiting OV = Gedwongen orgaanverwijdering ISZW = Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid

5

AVIM en ZoCo

AVIM en ZoCo

Bij de signalen SU, CU en OV is de route om éérst AVIM te bellen en daarna de ZoCo. Dit heeft te maken met de 24uurs dienst van de politie in verband met het feit dat de politie de veiligheid van anderen kan waarborgen op locatie.

Beleidsplan aanpak van Mensenhandel 2026-2028

13

8. Bijlagen Bijlage 2 - Stroomschema 2 Afhandeling signalen mensenhandel Wat gebeurt er met een signaal mensenhandel nadat dit is opgepakt door (een van de) experts? Wat hoort hierbij?

AVIM 1e en ZoCo 2e

AVIM 1e en ZoCo 2e

NLA en ZoCo

AVIM 1e en ZoCo 2e

Casusoverleg

(aanpak van) dader

Integrale aanpak AVO / RIEC

Legenda (vervolg)

(zorg voor) slachtoffer Zorgtafel

Mono

Uitkomst / voortgang casus

AVO = Ambtelijk Voorbereidend Overleg

Beleidsplan aanpak van Mensenhandel 2026-2028

14

8. Bijlagen Bijlage 3 - Taken gemeentelijke Aandachtfunctionaris Mensenhandel regio Oost-Brabant

De aandacht functionaris Mensenhandel (hierna AF) Iedere gemeente heeft een AF die als contactpersoon mensenhandel/themahouder kan worden gezien voor de gemeente intern, maar ook voor partners buiten de gemeente. Ieder gemeente heeft minimaal één AF. Doorgaans is een medewerker van de afdeling veiligheid of van de afdeling zorg de AF (mensenhandel heeft altijd een dader en altijd een slachtoffer). De gemeente Best heeft een aandacht functionaris vanuit de afdeling veiligheid.

Kwaliteiten De AF heeft affiniteit met het onderwerp. Uit de praktijk blijkt dat persoonlijke interesse bijdraagt aan de ontwikkeling van het thema binnen de gemeente. Daarnaast is handig, meer zeker niet noodzakelijk, dat een AF presenteer-/trainingsvaardigheden heeft. Wanneer nodig kan de AF zelf (nieuwe) collega’s trainen op bijvoorbeeld het herkennen van signalen mensenhandel.

Taken • De AF onderhoudt het thema mensenhandel binnen (en voor) de gemeente. • Zorgt voor bekendheid van zijn/haar functie binnen de gemeente. • Monitort en adviseert wanneer de gemeente actie moet ondernemen. • Is bekend met bestuurlijke maatregelen om mensenhandel tegen te gaan. • Is bekend met het netwerk experts mensenhandel (zie bijlage 4), in het bijzonder de Zorgcoördinator Mensenhandel voor ondersteuning van (mogelijke) slachtoffers mensenhandel.

Beleidsplan aanpak van Mensenhandel 2026-2028

15

8. Bijlagen Bijlage 4 - Betrokken ketenpartners incl. rol, taken en bevoegdheden Aandacht functionaris Mensenhandel gemeente Best (zie tevens bijlage 3) • aanspreekpunt binnen gemeente; • adviserend richting bestuur; • signalen intern opwerken; • thema onderhouden door gehele gemeente; • kent de ketenpartners; • (nieuwe) collega’s (laten) trainen. Gemeenten regio Oost-Brabant • regierol op aanpak mensenhandel; • zorg slachtoffers mensenhandel (zie zorgcoördinator); • mensenhandel signaleren; • barrières opwerpen (zie barrièremodel); • vervullen rol van aandacht functionaris (zie bijlage 3); • vergunningen controleren. Belastingdienst • het toepassen van sanctiemaatregelen; • misdaad of fraude melden per thema: https://www.belastingdienst.nl/wps/ wcm/connect/bldcontentnl/standaard_functies/prive/contact/fraude_misdaad_ en_misstanden_melden/fraude_misdaad_en_misstanden_melden. Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) • signalen mensenhandel doorzetten naar opsporingsinstanties; • verantwoordelijk voor uitvoering Verblijfsregeling Mensenhandel; • 088-0430430 (landelijk). Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) • opsporing arbeidsuitbuiting en slecht werkgeverschap; • strafrechtelijk onderzoek uitvoeren naar arbeidsuitbuiting; • regio Oost-Brabant: 0800-5151 (om anoniem melding te doen); • team Spoedeisende inzet NLA (070-3334180). •

Ketenregisseur Mensenhandel • regie houden op keten; • regionale activiteiten / initiatieven ontplooien; • gemeenten ondersteunen in bestuurlijke aanpak mensenhandel; • verbinding houden met andere regio’s en landelijke partners; • landelijke ontwikkelingen vertalen naar de regio. Koninklijke Marechaussee (KMar) • treedt op als grenspolitie voor grensoverschrijdende mensenhandel; • signalen onderzoeken en opvolgen (aanhouding); • slachtoffers doorverwijzen; • 0800-1814 (landelijk) of regionaal via Ketenregisseur Mensenhandel. Lokale zorg- en welzijnsinstanties • Verlenen hulp aan de slachtoffers Openbaar Ministerie • (pre)opsporing; • vervolging daders mensenhandel. Politie, team AVIM (Afdeling Vreemdelingen Identificatie en Mensenhandel) • direct optreden bij een acuut vermoeden van mensenhandel (doorlaatverbod); • strafrechtelijk onderzoek naar mensenhandel en andere vormen van Migratiecriminaliteit; • controle van de prostitutiebranche op illegaliteit, minderjarigheid en dwang: eenheid Oost-Brabant, Frontoffice team mensenhandel: Telefoon: 0889630320 (ma t/m vr 08:00 uur – 16:30 uur); buiten kantooruren 0900-8844. E-mail: mensenhandel.avim.oost-brabant@politie.nl. Politie, wijkagent • heeft opsporingstaak.

Beleidsplan aanpak van Mensenhandel 2026-2028

16

Taskforce-RIEC • partners ondersteunen bij de aanpak van georganiseerde criminaliteit en ondermijning; • samenwerking stimuleren; • overheid en maatschappij weerbaarder maken. Zorgcoördinator Mensenhandel • het behartigen van de belangen slachtoffers mensenhandel en uitbuiting; • het organiseren van een samenhangend hulp- en ondersteuningsaanbod voor slachtoffers. • voor de gemeente Best is de zorgcoördinatie voor slachtoffers mensenhandel ondergebracht bij Lumens. De contactgegevens van Lumens zijn: E-mail: zorgcoordinatie-MP@lumenswerkt.nl. Telefoonnummer: 040-2193388

Werkgebied zorgcoördinatoren regio Oost-Brabant (2025)

Beleidsplan aanpak van Mensenhandel 2026-2028

17

8. Bijlagen Bijlage 5 - Overzicht trainings- en opleidingsaanbod Kennis over mensenhandel (en specifiek: hoe men mensenhandel kan signaleren) en over de middelen die een gemeente kan inzetten om mensenhandel tegen te gaan kan op verschillende manieren worden verkregen: De Ketenregisseur Mensenhandel biedt de Aandacht functionarissen Mensenhandel altijd aan om ambtenaren te komen trainen. Met de verschillende partners uit het netwerk kan er een op maat training worden gegeven over bijvoorbeeld: mensenhandel algemeen, de rol van de AF, signalen mensenhandel herkennen, bestuurlijke maatregelen, etc. Het is dan wel aan de AF om te inventariseren wie (welke ambtenaren/welke afdelingen) getraind moeten worden, waar behoefte aan is en wat het basisniveau is van de ambtenaren.

Ook is train-de-trainer een optie, waarbij de AF zo wordt getraind dat hij/zij collega ambtenaren kan trainen De volgende landelijke partners of websites kunnen ook voorzien in training en opleiding: • het CCV biedt e-learnings aan: https://hetccv.nl/themas/georganiseerde-criminaliteit-enondermijning/mensenhandel/e-learnings-signalering-mensenhandel/; • CoMensha biedt training en voorlichting aan: https://www.comensha.nl; • FairWork biedt training aan voor beleidsmakers, aandacht functionarissen mensenhandel en uitvoerenden met burgercontact: https://www.fairwork.nu/trainingen-voor-gemeenten/; • tool speciaal voor mensen in jeugdzorg, strafrechtketen, politie, speciaal onderwijs, wijkwerkers en ouders: https://publicaties.zonmw.nl/gewoon-bijzonder/justitieprojecten/nieuwe-toolsignaleert-mogelijke-slachtoffers-loverboys/; • zorgpartijen kunnen ook voorgelicht of getraind worden. In de regio en landelijk is aanbod aanwezig. Vragen hierover kunnen opgepakt worden met de zorgcoördinator mensenhandel. • Taskforce-RIEC ontwikkeld een e-learing voor verschillende disciplines binnen de gemeenten. Het trainingsaanbod kan veranderen en dan passen we dit aan in het beleid.

Beleidsplan aanpak van Mensenhandel 2026-2028

18