25064.03 - Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier 'Samen bouwen we verder'
Tekst van het document
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier
‘Samen bouwen we verder’
Inhoudsopgave
Voorwoord
3
1.
Inleiding
2.
3.
4.
5.
Ruimtelijke structuur
13
4
5.1 Hoofdstructuur
13
1.1 Waarom een wijkvisie?
4
5.2 Woningbouw
14
1.2 Aanpak
4
5.3 Ontwikkelingen van de afgelopen jaren
15
Wilhelminadorp en Kantonnier toen en nu
5
Verkeer
16
2.1 Kaart en gebiedsbeschrijving
5
6.1 Ontsluiting
16
2.2 Kenmerken buurt
5
6.2 Parkeren
16
Sociaal-maatschappelijke structuur
6
6.3 Fietsstructuur
17
3.1 Kenmerken bewoners
6
6.4 Openbaar vervoer
17
3.1.1 Leeftijdsopbouw bevolking
6
6.4 Expeditie verkeer
17
3.1.2 Aandeel nieuwkomers
7
Duurzaamheid, klimaatadaptatie
19
3.1.3 Meer alleenstaanden en minder gezinnen
7
en biodiversiteit
3.1.4 Werkloze mensen en mensen met een uitkering
7
7.1 Klimaatmitigatie: energie en warmte
19
3.1.5 Sociaal kwetsbare huishoudens
7
7.2 Isoleren
19
3.2 Voorzieningen in de wijk
8
7.3 Groen en biodiversiteit
20
3.3 Opgroeien en ontwikkelen
9
7.4 Klimaatadaptatie en watersysteem
20
3.4 Gezondheid en gezonde leefomgeving
10
8.
Ontwikkelstrategie en verkenning woningen
21
3.5 Vrije tijd en cultuur
11
9.
Verbeelding
23
Veiligheid
12
10. Samenvatting
25
6.
7.
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
2
Voorwoord “Samen bouwen we verder.” Deze woorden van pastoor Duffhauss – de eerste pastoor van Wilhelminadorp – vormen de rode draad van deze wijkvisie. In de beginjaren van de wijk speelde hij een belangrijke rol als verbinder. Hij bracht mensen samen, stimuleerde gemeenschapszin en gaf betekenis aan het gevoel van thuis zijn in een nieuwe wijk. Die geest van samen optrekken leeft nog altijd in Wilhelminadorp-Kantonnier. Wilhelminadorp is de oudste uitbreidingswijk van Best. Veel inwoners ervaren het als een prettige en complete wijk: er zijn veel voorzieningen en er heerst een sterke sociale cohesie. Tegelijkertijd weten we dat de tijd niet stilstaat. De woningvoorraad en de openbare ruimte zijn inmiddels verouderd. Er is meer behoefte aan kleinere woningen, een groene en gezonde leefomgeving en voorzieningen die passen bij de wensen van toekomstige generaties. Deze visie is geen papieren plan dat in het gemeentehuis is bedacht en over de schutting wordt gegooid. Integendeel: aan dit document is een uitgebreid traject van inwonersparticipatie voorafgegaan. Velen van u hebben meegedacht, zorgen en ideeën gedeeld, of dromen uitgesproken over hoe Wilhelminadorp en Kantonnier er straks uit zouden moeten zien. Juist die betrokkenheid geeft deze visie waarde.
We willen deze betrokkenheid vasthouden en samen met inwoners en eigenaren verder bouwen. We willen u ook geruststellen: het gaat hier niet om grootschalige herstructurering of ingrijpende veranderingen in korte tijd. Het gaat om een geleidelijk traject, verspreid over tientallen jaren, waarin we stap voor stap samen de wijk en woningen verbeteren. Fysieke en sociale verbeteringen gaan daarbij hand in hand: investeren in woningen en straten betekent óók investeren in het gevoel van thuis zijn, in ontmoeting en in verbinding. Samen met inwoners, woningcorporaties en andere partners willen we tot ideeën en projecten komen waar alle betrokkenen enthousiast van worden. We zien de toekomst niet als een kant-en-klaar plan, maar als een gezamenlijke ontdekkingstocht waarin de stem van inwoners steeds opnieuw van betekenis is. Daarom nodig ik inwoners en andere betrokkenen van harte uit: denk mee, doe mee en bouw mee. Laten we samen verder bouwen aan een wijk die recht doet aan haar geschiedenis en tegelijk klaar is voor de toekomst.
Stan van der Heijden Wethouder Gemeente Best
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
3
1. Inleiding 1.1 Waarom een wijkvisie? Wilhelminadorp is de eerste grootschalige uitbreidingswijk van Best, grotendeels gerealiseerd in de jaren ’50 en ’60 van de vorige eeuw. De wijk is uniek binnen Best, met een rijke historie en een herkenbaar karakter van een hechte, betrokken volkswijk. Die traditie en cultuur vormen een belangrijke basis voor de wijkvisie van vandaag. Het boek “75 jaar Wilhelminadorp” en de gelijknamige film brengen de geschiedenis van de wijk en haar inwoners treffend in beeld. Een centrale figuur hierin is pastoor Duffhauss, die als geestelijk leider, sociaal werker en kunstenaar een grote rol speelde in de opbouw en sociale cohesie van de wijk. Zijn spreuk “Samen bouwen we verder”, die op zijn graf staat, is daarom passend gekozen als titel voor deze visie. Hij ontwierp onder andere vier glasin-loodramen in de Antoniuskerk en legde de basis voor vele maatschappelijke voorzieningen die nog altijd een rol spelen in de wijk.
Veel woningen in Wilhelminadorp – gebouwd in de jaren ’50 en ’60 – zijn inmiddels bijna 75 jaar oud. De kwaliteit van de woningen is wisselend. Daarom is er behoefte aan een langetermijnvisie om de wijk leefbaar te houden en waar nodig en mogelijk te verbeteren. Tegelijkertijd is de situatie complex: er is nauwelijks aaneengesloten bezit van woningcorporaties en de gemeente is geen eigenaar van het vastgoed. Dit vraagt om een realistische benadering. Grootschalige herstructurering ligt niet voor de hand, maar er zijn wel degelijk kansen voor geleidelijke vernieuwing, verduurzaming, onderhoud en sociale versterking. Deze wijkvisie is gebaseerd op de kracht van de lokale gemeenschap en op wat bewoners samen met de gemeente kunnen doen om de wijk leefbaar, aantrekkelijk en toekomstbestendig te houden. Door te investeren in betrokkenheid, verbinding en het versterken van de bestaande sociale structuren, kunnen we samen verder bouwen aan een sterke, zorgzame wijk voor de volgende generaties.
1.2 Aanpak Vandaag de dag is die sociale kracht nog steeds zichtbaar. Er zijn sterke onderlinge verbanden en een groot zelforganiserend vermogen onder bewoners. Dat zien we terug in initiatieven van onder andere scouting Frama, kindcentrum (KC) BR!CKS, de activiteiten in de Kadans, voetbalvereniging Wilhelmina Boys en de inzet van parochies en kerken. Mensen staan klaar voor elkaar en willen samen werken aan de toekomst van hun wijk.
Een paar jaar geleden was er sprake van onveilige situaties en ondermijning. Dit vormde de directe aanleiding om in 2018 en 2019 een wijkvisie op te stellen en een plan van aanpak. Maar door corona kwam er vertraging en konden niet alle ambities worden waargemaakt. Wel is bijvoorbeeld een wijkteam opgericht. In de jaren 2023 en 2024 is een herstart gemaakt, wat resulteerde in de visie van september 2024. De raad had echter een aantal inhoudelijk belangrijke aandachtspunten wat leidde tot deze nieuwe, meer verrijkte wijkvisie met oog voor de geschiedenis van de wijk, de ruimtelijke structuur en het toekomstperspectief voor WilhelminadorpKantonnier. Ook vond op participatie een inhoudelijke verdieping plaats. Vanuit de vorige visie lag het accent op de vijf thema’s wonen, duurzaamheid, welzijn & gezondheid, jeugd en voorzieningen. Deze thema’s vormden de basis van een wijkagenda. De focus punten die hierin werden benoemd zijn in deze visie geformuleerd als toekomstbeelden.
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
4
2. Wilhelminadorp en Kantonnier toen en nu
ca. 1950
ca. 1970
ca. 1990
2.1 Kaart en gebiedsbeschrijving De wijk Wilhelminadorp en Kantonnier ligt tussen de Willem de Zwijgerweg, de Ringweg, het Wilhelminakanaal en het spoor. Het gebied wordt omringd door de woonwijken Naastenbest, Batadorp en Heuveleind. Daarnaast grenst de wijk aan diverse bedrijventerreinen: ’t Zand, Breeven en Heide.
2.2 Kenmerken buurt Wilhelminadorp in Best is een naoorlogse wijk met een sterke, historische identiteit. Het was de eerste grootschalige uitbreidingswijk van de gemeente, gerealiseerd vanaf de jaren ’50. Door de ligging, los van het oude dorpscentrum, ontwikkelde zich een eigen, hechte gemeenschap. De wijk werd in fasen gebouwd en was modern voor haar tijd, met verharde wegen, binnen toiletten en warmwatervoorzieningen. Voorzieningen als de Sint-Antoniuskerk, scholen en winkels vormden de ruggengraat van het dagelijks leven.
ca. 2000
ca. 2020
Door de jaren heen veranderde de wijk sociaal, economisch en cultureel. Waar voorheen de landbouw het hoofdbestaan vormde, biedt de wijk nu ruimte aan een breder scala aan beroepen en culturen. Er vestigden zich mensen uit andere delen van Nederland en daarbuiten, ook door de invloed van de Bata-fabriek. Dat zorgde voor een mix van tradities en nieuwe invloeden – zichtbaar in het wijkleven en voorzieningen zoals de Poolse supermarkt. De aan Wilhelminadorp grenzende wijk Kantonnier ontstond in de jaren ’80 met de aanleg van het Wilhelminapark. De naam verwijst naar de kantonniers – een oude benaming van wegwerkers en symboliseert het belang van infrastructuur en verbinding. De wijk kent een actieve en betrokken gemeenschap en vormt samen met Wilhelminadorp een gebied waarin traditie, verandering en sociale verbondenheid hand in hand gaan.
De agrarische achtergrond van veel bewoners versterkte de gemeenschapszin. Grote tuinen voor moestuinen en burenhulp bij oogst en klussen droegen bij aan saamhorigheid. Pastoor Duffhauss speelde hierin een centrale rol als sociaal en spiritueel leider. Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
5
3. Sociaal maatschappelijke structuur Dit hoofdstuk gaat in op de sociaal maatschappelijke structuur van de wijk. Welke bewoners wonen er in Wilhelminadorp-Kantonnier. Ook schetsen we een toekomstbeeld. Veel beleid is regulier gemeentelijk beleid. Denk bijvoorbeeld aan regelingen op het terrein van armoede en schuldhulpverlening, de WMO, jeugd en jongerenwerk. Hier kunnen de Wilhelminadorpers ook gebruik van maken. Op een aantal terreinen zetten we accenten.
3.1 Kenmerken bewoners 3.1.1 Leeftijdsopbouw bevolking Leeftijdsgroepen 40% 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% Best 2018
<15
15-25
Best 2024
25-45
Wilh.dorp 2018 Wilh.dorp 2024
45-65
Kant. 2018
Kant. 2024
>65
In bovenstaande grafiek is de omvang van de verschillende leeftijdsgroepen in de wijk zichtbaar en het verschil tussen 2018 en 2024. Zowel over geheel Best als in Wilhelminadorp neemt het percentage van inwoners tussen 25-45 jaar toe. Dit ten koste van de leeftijdsgroep tussen 45-65 jaar. De vergrijzing is in Wilhelminadorp minder duidelijk als in Kantonnier.
“Wilhelminadorp voelt echt als een dorp. Er is veel voor kinderen.” - inwoner Wilhelminadorp
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
6
3.1.2 Aandeel nieuwkomers
3.1.5 Sociaal kwetsbare huishoudens
32% van de bevolking van Wilhelminadorp is van buitenlandse afkomst (bron: Allecijfers). De grootste groepen zijn westerse migranten (17%) en mensen met een Turkse achtergrond (6%). De overige groep heeft een andere achtergrond. In de wijk Kantonnier is 16% van de bevolking van buitenlandse afkomst. Met als grootste groep westerse migranten (8%) en niet-westerse migranten (6%). De overige groep heeft een andere achtergrond.
Het begrip ‘sociaal kwetsbaar’ is breed en niet altijd eenduidig. Het kan gaan om mensen die leven op of onder de armoedegrens, personen met psychische problemen of mensen met een verslavingsproblematiek. Wat deze groepen verbindt, is dat zij moeite hebben om volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Ook in Wilhelminadorp wonen sociaal kwetsbare inwoners, al is het exacte aantal onbekend. Signalen over sociale problematiek zijn vooral afkomstig uit bepaalde delen van deze wijk, waar extra aandacht en ondersteuning nodig kan zijn. Via buurtcoaches die in de wijk actief zijn en het wijkteam worden signalen opgepikt, en worden inwoners doorverwezen naar bijvoorbeeld spreekuren in de Kadans of Bestwijzer. Vanuit de armoede regisseur die bij de gemeente werkt, komt extra aandacht voor Wilhelminadorp.
3.1.3 Meer alleenstaanden en minder gezinnen In vergelijking met de hele gemeente, wonen in Wilhelminadorp meer alleenstaanden (39% tegen 31% voor de hele gemeente). Dit kan worden verklaard door veel ouderen die al lang in de wijk wonen. In Kantonnier zijn juist meer twee persoonshuishoudens (38% tegen 32% voor de hele gemeente) en meer gezinnen (40% tegen 36% voor de hele gemeente). Daarnaast geeft 15% van de inwoners van Wilhelminadorp aan dat zij in een huis wonen dat niet past bij hun situatie of wensen (PON & Telos | Burgerpeiling gemeente Best, 2024).
3.1.4 Inkomen en uitkering Het gemiddelde huisinkomen in Wilhelminadorp bedraagt €29.600 (gemeten in 2023). Dit ligt onder het gemeentelijke gemiddelde van € 35.400. Wilhelminadorp kende in 2025 106 inwoners met een uitkering. Dit komt neer op 2,9% tegen 2,7% voor de hele gemeente ten aanzien van het percentage uitkeringen. Het gemiddelde huisinkomen in Kantonnier bedraagt €30.400 (gemeten in 2023). Dit ligt onder het gemeentelijke gemiddelde van € 35.400. Kantonnier kende in 2025 16 inwoners met een uitkering. Dit komt neer op 1,2% tegen 2,7% voor de hele gemeente ten aanzien van het percentage uitkeringen.
Toekomstbeeld:
We willen dat zoveel mogelijk mensen mee kunnen doen, onder andere door aandacht te geven aan het verminderen van armoede. Gemeente en andere partners kiezen we voor een wijkgerichte aanpak. We slaan de handen ineen om samen gebruik van minimaregelingen te stimuleren, tijdig te signaleren zodat mensen in een vroeg stadium de juiste ondersteuning krijgen en schulden worden voorkomen of beperkt. Signaleren doen we op zoveel mogelijk plekken, denk aan de school, sportverenigingen en de kerken.
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
7
3.2 Voorzieningen in de wijk Kindcentrum BR!CKS en kinderdagverblijf Little People Kindcentrum Br!CKS is een belangrijke pijler in de wijk en een voorbeeld van wederopbouwarchitectuur. Het gebouw is echter sterk verouderd en voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. Ook het onderwijsconcept komt met deze traditionele indeling van grote klasruimtes niet goed tot zijn recht. In het schooljaar ‘24-‘25 zitten er 166 leerlingen op school. Het schooljaar ervoor stroomde 50% van de leerlingen uit naar een praktijkgerichte middelbare school. In vergelijking met Best stroomt 12,7% uit naar praktisch onderwijs. Mede daarom is het onderwijsconcept gericht op maakonderwijs. Het merendeel van de leerlingen woont in postcode 5684, een groot deel woont dus in de wijk. Wijkgebouw Kadans Kadans is het wijkgebouw voor Wilhelminadorp en Kantonnier, met diverse ruimtes en veel actieve vrijwilligersgroepen. Je ontmoet er buurtbewoners, kunt meedoen aan een activiteit (zoals biljart, samen koken schaken, gymmen), leest een krant of boek óf drinkt er gewoon een kopje koffie. Het gebouw, ooit een school, is verbouwd maar ademt nog steeds de geschiedenis van de wijk. De Buurtkamer is er voor iedereen en gemakkelijk toegankelijk. Ook vinden er spreekuren plaats in de Kadans en is er wekelijks een Repair café. De buurtcoaches hebben hier hun basis. Religieuze gebouwen; de drie kerken Zowel de St.
Antoniuskerk als de Protestantse kerk zijn nog actief. De Antoniuskerk is een gemeentelijk monument en een fraai voorbeeld van wederopbouwarchitectuur. De afsplitsing Antonius in Beweging houdt diensten in Kadans. De bijbehorende begraafplaats heeft cultuurhistorische waarde. In de drie kerken vinden ook veel activiteiten plaats (maandelijks samen eten, Bestgezond koken, PVGE koken). TODO jongerencentrum Daarnaast is er vlak bij het jongerencentrum Todo waar jongeren uit de hele gemeente binnen en buiten deel kunnen nemen aan activiteiten en waar jongerenwerkers actief zijn.
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
8
Toekomstbeeld:
“Mijn wens: meer seniorwoningen voor doorstroming, starters woningen die betaalbaar zijn en kleinere woningen.”
Gezond en veilig opgroeien van kinderen is een gemeente breed speerpunt en daarmee ook in Wilhelminadorp. Door in te zetten op vroegtijdige hulp waar dat nodig is vanuit het Basisteam jeugd en door een divers activiteitenaanbod in jongerencentrum Todo.
- inwoner Wilhelminadorp
3.3 Opgroeien en ontwikkelen Kindcentrum BR!CK en kinderdagverblijf Little People zijn een belangrijke plekken voor kinderen om zich te ontwikkelen. Br!cks hanteert Maakonderwijs als de onderwijsmethode: Hier komen creativiteit, techniek en probleemoplossend vermogen samen. De leerlingen leren door te ontwerpen, experimenteren en construeren. Doordat er relatief veel arbeidsmigranten in de wijk wonen is er een ook groter aandeel kinderen op school met Nederlands als tweede taal. Dit maakt dat daar extra ondersteuning op nodig is.
Aantal kinderen in Wilhelminadorp: • 0-12 jaar 431 • 12-18 jaar 239 • Totaal aantal inwoners 3566
In Kantonnier: • 0-12 jaar 161 • 12-18 jaar 102 • Totaal aantal inwoners 1335
De basisschool en kinderdagopvang worden meegenomen in de mogelijke ontwikkelingen van de Multifunctionele Accommodatie (MFA). De MFA Wilhelminadorp is een brede maatschappelijke voorziening waarin onderwijs, opvang, ontmoeting, ondersteuning en zorg voor wijkbewoners geïntegreerd worden aangeboden. Er zijn in het programma van eisen twee praktijkruimtes voorzien. Bijvoorbeeld voor een fysiotherapeut of een toekomstige huisarts. De MFA draagt bij aan talentontwikkeling, participatie en samenwerking tussen verschillende doelgroepen en organisaties in de wijk. Daarmee versterkt de MFA de sociale cohesie, het welzijn en de ontwikkeling van de inwoners van Wilhelminadorp. In Wilhelminadorp wonen veel kinderen met anderstalige ouders met een buitenlandse herkomst, met uiteenlopende culturele gebruiken. De MFA vormt een plek waar deze culturen elkaar ontmoeten en waar tijdens leuke activiteiten al doende geleerd kan worden over verschillende culturen. Door gezellig samen te koken en te eten bijvoorbeeld. Uit een kleine enquête onder 11 tot 14-jarige kinderen (lid van de scouting) kwam naar voren dat zij een aantal zaken in Best missen: een grote uitkijktoren, meer natuur en zand om in te spelen en te verstoppen, een boomhutpark en een trampoline park.
Voor Wilhelminadorp gaven zij aan meer openbare sportvelden en een ontmoetingsplek voor kinderen tussen de 11 en 16/17 jaar oud te missen. Op 29 oktober is het pumptrack in het Wilhelminapark officieel geopend, een mooie aanvulling voor de jeugd in Best.
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
9
3.4 Gezondheid en gezonde leefomgeving Sportvoorzieningen liggen net buiten de wijk, zoals Sportpark Naastenbest met v.v. Wilhelmina Boys, ZIB (zwembad), sporthal Naestenbest en diverse sportclubs. Sportpark De Leemkuilen bij ’t Zand biedt onder andere hockey, tennis en buitenzwembad De Dolfijn. Het Wilhelminapark is een belangrijke ontmoetingsplek met wandelroutes, speelvoorzieningen en ruimte voor evenementen. Ook is er een hondenlosloopterrein aanwezig. Er ontstaat een kans als de hoogspanningskabels die ook over het Wilhelminapark lopen worden verwijderd. Helaas wordt dit door drukte op het elektriciteitsnet steeds naar voren geschoven. Als de kabels en masten en weg zijn, kan er een groene loper worden gecreëerd als entree naar het Wilhelminapark.
Toekomstbeeld:
Wilhelminadorp ontwikkelt zich tot een voorbeeldwijk waar bewegen en sport voor alle leeftijdsgroepen toegankelijk zijn door een gerichte, buurtgerichte aanpak. Met de drie pijlers “Best Beweegt Inclusief”, “Jong Geleerd, Oud Gedaan” en “Vitaal Best 50+” creëren we een compleet beweegnetwerk dat direct aansluit bij de behoeften van wijkbewoners. We doorbreken systematisch de drempels die Wilhelminadorp-bewoners ervaren: van jongeren die dreigen af te haken tot inwoners die vanwege financiële, sociale of praktische barrières nog niet actief zijn, en van vitale 50-plussers tot mensen die hun eerste stappen willen zetten naar een actievere levensstijl. Door een intensieve samenwerking tussen buurtsportcoaches, lokale organisaties en wijkbewoners bouwen we aan een hechte sportgemeenschap waarin iedereen zich thuis voelt. Wilhelminadorp wordt een wijk waar inclusief bewegen ontstaat vanuit de buurt zelf, waar jongeren hun sportplezier behouden en ontwikkelen, en waar 50-plussers samen actief en sociaal verbonden blijven. Zo ontstaat een levendige wijk waar bewegen een natuurlijk onderdeel van het dagelijks leven wordt en waar niemand aan de zijlijn hoeft te staan.
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
10
3.5 Vrije tijd en cultuur Vrije tijd In Wilhelminadorp-Kantonnier bevinden zich enkele bijzondere voorzieningen zoals kinderboerderij Willhelminapark en het terrein van scouting Frama, een actieve vereniging sinds 1955. De 5,5 kilometer lange wandelroute “75 jaar Wilhelminadorp” voert langs historische plekken en bevat QR-codes met informatie. Er ligt momenteel een verzoek bij de gemeente om deze permanent te maken. Cultuur Culturele activiteiten zijn beperkt, maar vinden plaats in buurthuis Kadans. De toekomstige MFA biedt kansen om cultuur in de wijk te versterken. Eerder is een muurschildering gerealiseerd aan het Wilhelminaplein, gebaseerd op interviews door basisschoolkinderen en uitgevoerd door kunstenaar Finn Zweemer. ’t Tejaterke, een theatervoorziening, ligt nabij in Naastenbest.
Toekomstbeeld:
De sociale cohesie en saamhorigheid in de wijk blijft behouden. Dit is een belangrijke kracht van de wijk. Inwoners doen het samen en maatschappelijke organisaties ondersteunen daarbij, bijvoorbeeld door de inzet van wijkregisseur en buurtcoaches. We kijken daarbij ook naar nieuwe mogelijkheden en activiteiten. Een voorbeeld hiervan is het project ‘Tijd van je Leven’. Een bewezen methode die eenzaamheid onder ouderen tegengaat en onder andere bijdraagt aan zelfvertrouwen en zingeving. In dit project werken we samen met kunstenaars. Via kunst- en cultuuraanbod gericht op maken en beleven werken we aan de positieve gezondheid van de inwoners van Wilhelminadorp.
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
11
4. Veiligheid In de afgelopen 6 jaar hebben we op het gebied van leefbaarheid en veiligheid in Wilhelminadorp Kantonnier aanzienlijke vooruitgang geboekt. Dit blijkt uit diverse bewonerspeilingen. Uit de bewonerspeilingen komt naar voren dat 29% van de bewoners van Wilhelminadorp-Kantonnier zich altijd veilig voelt in de buurt. Dit is een groei van 11% ten opzichte van 2020. Daarnaast geeft 51% van de bewoners aan zich meestal veilig te voelen in de buurt.
Toch komt nog steeds een aanzienlijk deel van alle meldingen (bijna 10%) in de gemeente uit Wilhelminadorp. De komende jaren blijft het daarom een belangrijk doel om het aantal meldingen waar mogelijk verder terug te dringen. Voor de hele gemeente geldt dat zwerfafval de meerderheid van de Fiximeldingen betreft.
Toekomstbeeld:
We hebben een wijkteam opgezet dat zich richt op het verbeteren van de veiligheid en leefbaarheid in deze buurt. Daarnaast hebben we vijf succesvolle social media campagnes ingezet die niet alleen de betrokkenheid van de bewoners vergrootte, maar een bijdrage leverden aan het vergroten van de weerbaarheid en een sterker gemeenschapsgevoel. Bovendien organiseerden we een succesvolle veiligheidsdag waar buurtbewoners kennis konden maken met signalen van ondermijnende (drugs)criminaliteit. Het wijkteam komt elke zes weken bij elkaar in de Kadans. Daarnaast daalde afgelopen jaar het aantal Fiximeldingen in de wijk. Vooral op het gebied van overlast zien we een afname van het aantal meldingen. Hier vallen meldingen zoals geluidsoverlast of overlast van buren onder.
Voor de toekomst streven we naar een duurzame, maar realistische ontwikkeling van de wijk. De gemeente blijft zich samen met haar ketenpartners inzetten voor een veilige en prettige leefomgeving, waarbij we het contact met bewoners en de samenwerking met de ketenpartners verder willen versterken. Daarnaast blijven we werken aan de weerbaarheid en meldingsbereidheid van onze bewoners door hen aan te moedigen om verdachte of onveilige situaties te melden. Ook blijft het wijkteam aanwezig in Wilhelminadorp-Kantonnier. Op deze manier bouwen we samen aan een toekomst waarin iedereen zich thuis voelt. We blijven alert reageren op de Fix meldingen.
Veiligheid in de buurt | Bewonerspeilingen Voelt u zich veilig in de buurt? % n
Ja, (bijna) altijd
Ja, meestal wel
Soms wel, soms niet
Nee, meestal niet
Nee, (bijna) nooit
2020 Wilhelminadorp
337
18
55
23
3
1
2024 Wilhelminadorp
264
29
51
17
3
0
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
12
5. Ruimtelijke structuur 5.1 Hoofdstructuur Wilhelminadorp wordt begrensd door duidelijke infrastructuur: het spoor, het kanaal en de Ringweg met geluidswallen. De Willem de Zwijgerweg vormt een duidelijke hoofdontsluiting en scheidt Wilhelminadorp van Naastenbest. De aanwezige middelhoogbouw versterkt het stedelijk karakter van deze as. Binnen de wijk ligt het Wilhelminaplein als functioneel centrum, met voorzieningen en omliggende middelhoogbouw. Uniek is ook het omvangrijke Wilhelminapark, ongeëvenaard in Best. De wijkstructuur wordt gekenmerkt door een lange Noord-Zuid-as via de Koningin Julianaweg. Dwarsverbindingen zijn beperkter en minder duidelijk. De hoogspanningsleiding heeft bijgedragen aan de ruimtelijke indeling en ligging van voorzieningen. Het oudere deel van de wijk bestaat uit lange, rechte straten met diepe percelen en symmetrisch straatprofiel. Hier is regelmatig bijgebouwd. Soms met kleine bedrijvigheid aan huis. In de jaren ‘60 draaide de inrichting om overzicht en autogericht gebruik. Vanaf de jaren ‘70 werd gestreefd naar meer variatie en leefkwaliteit. Nieuwere delen zijn organischer van opzet, met kortere straten, meer groen en een mix aan woningtypen.
Zone Ringweg De Ringweg vormt met zijn groene en geluidwerende rand een fysieke scheiding tussen de wijk Kantonnier en het doorgaande verkeer. Dit maakt de wijk rustig en naar binnen gericht, met voldoende sociale controle vanuit omliggende woningen. Via de Mecklenburgstraat is er een functionele aansluiting voor auto’s en langzaam verkeer. Wilhelminadorp-Kantonnier heeft een groen karakter, met het Wilhelminapark als centrale groene ruimte. Daarnaast zijn er diverse kleinere parkjes, grasveldjes en bomenstructuren in de wijk. In het oude deel zorgen smalle straatjes en bloemrijke beplantingsvakken voor een groene uitstraling. In Kantonnier wonen mensen rondom ruime, groene binnen gebieden. In het oude gedeelte van Wilhelminadorp is er minder groen, waarbij extra aandacht nodig is voor het sterk versteende karakter van dit deel van de wijk. Het groenbeleid erkent deze kwaliteit: het Wilhelminapark maakt deel uit van de hoofdgroenstructuur, net als meerdere beschermde boomstructuren zoals langs de Prins Hendrikstraat, Johan Brouwerstraat, het Grasklokje en de Mecklenburgweg. In de actualisatie van het groenbeleidsplan komt meer nadruk te liggen op biodiversiteit en natuurontwikkeling in de wijk.
In het noordwesten domineren vrijstaande woningen rond het Wilhelminapark, terwijl rijwoningen en tweekappers daarbuiten voorkomen. De zone langs het Wilhelminakanaal is eigendom van Rijkswaterstaat en gericht op natuurontwikkeling. De wijk is hier grotendeels ‘met de rug’ naar toe gebouwd, wat de sociale veiligheid beperkt. Maatregelen zoals verlichting of toezicht zouden dit kunnen verbeteren. Al zijn ruimtelijke ingrepen beperkt door natuurdoelstellingen. In de toekomst kan tussen deze zone en de Koningin Julianaweg-Zuid ruimte ontstaan voor nieuwe projecten.
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
13
Aantal inwoners
Aantal Aantal woningen huishoudens
Type huishoudens 1pp hh 2pp hh gezinnen
31223
13461
13778
4321
4457
5000
Wilhelminadorp 3605
1692
1755*
700
525
530
Kantonnier
558
560
120
215
225
5.2 Woningbouw Wilhelminadorp en Kantonnier kennen een hart van oudere woningbouw met voornamelijk eengezins(rij)woningen. Hieromheen en vooral rond het Wilhelminapark zijn de woningen als vrije sector kavels gerealiseerd. De woningen zijn overwegend gebouwd tussen 1950 en 1990. De CBS-buurt Wilhelminadorp telde per 1 januari 2024: 3605 inwoners. In deze wijk woont de helft van de inwoners al langer dan 15 jaar (PON & Telos | Burgerpeiling gemeente Best, 2024). Kantonnier telde per 1 januari 2024: 1340 inwoners.
Best, totaal
1340
* Het aantal huishoudens is groter dan het aantal woningen vanwege de aanwezigheid van een verzorgingshuis en kamergewijs bewoonde woningen; peildatum 1 januari 2024
Er staan in Wilhelminadorp per 1 januari 2024 1692 woningen met een gemiddelde WOZ-waarde van € 306.000 (2024, waardepeildatum 1-1-2023). De gemiddelde WOZ-waarde in Best bedraagt op dat moment €429.000. De gemiddeld WOZ-waarde voor Kantonnier, met 558 woningen bedraagt € 390.000.
Best, totaal
Aantal inwoners
Aantal Aantal woningen huishoudens
Type huishoudens 1pp hh 2pp hh gezinnen
100%
100%
100%
31%
32%
36%
Enkele kengetallen met peildatum 1-1-2024 over Wilhelminadorp:
Wilhelminadorp 12%
13%
13%
39%
30%
30%
• 77% van de woningen bestaat uit grondgebonden eengezinswoningen. In Kantonnier is dat 100%. Over geheel Best is dat 80%. • 23% van de woningen uit meergezinswoningen (appartementen). In Kantonnier zijn geen appartementen. Over geheel Best bestaat 20% uit appartementen. • 63% van de woningen zijn koopwoningen. In Kantonnier is dat 78%. Over geheel Best is dat 71%. • Van de huurwoningen in Wilhelminadorp is 30% corporatiebezit en 7% particulier bezit. In Kantonnier is 18% corporatiebezit en 4% particulier bezit. Over heel Best is 20% corporatiebezit en 9% particulier bezit. • 97% van de woningen in Wilhelminadorp zijn meer dan 10 jaar geleden gebouwd. In Kantonnier is dat 100% en over geheel Best is dat 89%.
Kantonnier
45
4%
21%
38%
40%
4%
Eengezins- Tussenwoning woning
Hoekwoning
2-1 kap
Vrijstaand Meergezins
*0%
41%
18%
9%
13%
20%
Wilhelminadorp 77%
49%
18%
4%
6%
23%
Kantonnier
64%
27%
4%
5%
0%
Best, totaal
100%
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
14
Woningbezit en woonopgaven In Wilhelminadorp zijn drie woningcorporaties actief: ‘Thuis (met ca. 90% van het corporatiebezit), Wooninc en Woonbedrijf. Het bezit van ‘Thuis bestaat grotendeels uit oudere rijwoningen. Dit bezit is versnipperd over het gebied, wat renovatie of verduurzaming bemoeilijkt. De diepe tuinen en ruime woningen sluiten steeds minder aan bij de doelgroep van sociale huur. Wooninc heeft haar woningen al verduurzaamd. Woonbedrijf bezit slechts vijf, matig geïsoleerde woningen. Veel eigenaar-bewoners hebben middentot lage inkomens. De energieprestaties zijn vaak slecht: labels E, F of G komen veel voor. Daarnaast is er een relatief hoog aantal verkamerde woningen, vooral verhuurd aan arbeidsmigranten. Tot eind 2024 was dit zonder vergunning toegestaan. Met het nieuwe parapluplan Wonen en Kamerverhuur is kamergewijze verhuur nu vergunningplichtig. Nieuwe situaties worden gereguleerd. Bestaande gevallen vallen onder overgangsrecht.
Groenprojecten volgen hun eigen planning, afhankelijk van o.a. boomstructuur, waterhuishouding, speelruimte en veiligheid. Het doortrekken (lees: vergroenen) van de groenzone onder de in de toekomst te verwijderen hoogspanningsmasten van Koningin Julianaweg naar de spoorzone, dat op dit moment versnipperd en verhard, is de meest concrete en ook belangrijkste vergroeningsmaatregel voor Wilhelminadorp.
Toekomstbeeld:
Als gemeente geven we prioriteit aan de vernieuwing en verduur zaming in Wilhelminadorp van de woningvoorraad van de rijwoningen van de jaren ’50 en ’60 van de vorige eeuw. Daarbij is de wens voor meer differentiatie in de woningvoorraad. Zo sluiten de woningtypen beter aan bij de groeiende groep kleine huishoudens, en voor jongeren en ouderen passende woningen, in plaats van alleen eengezinswoningen.
5.3 Ontwikkeling woningen en openbare ruimte Er zijn de afgelopen decennia meerdere wooncomplexen gerealiseerd bij ongedeeld woningbezit. Aan de zuidzijde van het Wilhelminaplein is ruim 20 jaar geleden een bijzonder project gerealiseerd met meerdere eigenaren. Momenteel wordt gewerkt aan De Wig, een project van ‘Thuis en de gemeente voor ouderen en starters, bedoeld om doorstroming in de wijk te stimuleren. In het oudste deel van de wijk is de openbare ruimte vaak smal en sterk verhard, met een dominante aanwezigheid van auto’s. Herinrichting is wenselijk: meer groen, parkeerclusters uit het zicht, en ruimte voor ontmoeting en informeel spel. Dit draagt ook bij aan klimaatadaptatie.
In aansluiting op de Omgevingsvisie streven we naar een comfortabele en inclusieve wijk met een divers, evenwichtig en toekomstbestendig woningaanbod. Waar inwoners zich dicht bij huis kunnen bewegen en ontmoeten. Woningen en de leefomgeving zijn duurzaam, aangepast aan het veranderende klimaat en dragen positief bij aan de energietransitie en circulaire economie.
Grootschalige herstructurering in Wilhelminadorp is een lastige opgave en niet realistisch voor de gemeente, de woningcorporaties of een projectontwikkelaar. Dit staat overigens los van de kwestie of grootschalige ontwikkeling wel wenselijk is, gezien de impact op bewoners. Hierbij is een ontwikkelstrategie opgesteld voor de transformatie van Wilhelminadorp. We brengen hierbij de mogelijkheden in kaart. Zie hoofdstuk 7.
Straatprofielen worden meestal vernieuwd bij rioolvervanging of bij nieuwe projecten, zoals bij de Willem de Zwijgerflats of de Prinses Beatrixlaan.
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
15
6. Verkeer 6.1 Ontsluiting Wilhelminadorp-Kantonnier ligt tussen belangrijke ontsluitingswegen zoals de Ringweg en Willem de Zwijgerweg. Interne verbindingen zoals de Koningin Julianaweg, Julianaweg-Zuid en Mecklenburgweg koppelen de wijk aan de hoofdwegen en omliggende gebieden. De Koningin Julianaweg is de hoofdontsluiting binnen de wijk, met vrijliggende fietspaden, parkeerstroken en een blauwe zone bij winkels en het Wilhelminaplein.
“Het is van belang om in de richting die wordt ingeslagen oog te blijven hebben voor de oorspronkelijke identiteit ‘samenbouwen’, het DNA van deze Bestse wijk.” - inwoner Wilhelminadorp
Oudere straten zijn vaak smal, kennen eenrichtingsverkeer en achterpaden, terwijl nieuwere straten ruimer zijn met parkeermogelijkheden op eigen terrein of langs de weg. De Kantonnier kent een gebogen wegenstructuur met vooral parkeren op eigen terrein, zeker in de villawijk.
6.2 Parkeren Wilhelminadorp en Kantonnier zijn oudere wijken met beperkte parkeerruimte, wat leidt tot verhoogde parkeerdruk. Veel auto’s worden in voortuinen of garages aan achterpaden geparkeerd. Bij het Wilhelminaplein geldt een blauwe zone met een parkeerduur van twee uur, aangevuld met vrije plekken voor werknemers van de winkels op het Wilhelminaplein. Er zijn circa 15 laadpunten voor elektrische auto’s. Hier mag alleen geparkeerd worden tijdens het laden. Ook loopt de blauwe zone voor de winkels aan de oostkant van de Julianaweg net boven het Wilhelminaplein tot aan de Pater R.D. Kloegstraat. Fietsparkeren is onvoldoende geregeld bij winkels en voorzieningen, wat leidt tot wildparkeren van fietsen.
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
16
6.3 Fietsstructuur Voor de fiets heeft Wilhelminadorp-Kantonnier een aantal goede inprikkers. De belangrijkste hiervan is de snelfietsroute F58 die over de Kanaaldijk en het Dijkpad loopt. Daarnaast zijn ook de Koningin Julianawegen, Prinses Beatrixlaan, het fietspad langs de Ringweg en het fietspad langs het spoor belangrijke inprikkers in Wilhelminadorp-Kantonnier. Binnen de wijk wordt gebruikgemaakt van de weg om over te fietsen. Dit is binnen een woonwijk normaal en verkeersveilig. Gezien de smalle straten is er op veel wegen ook geen optie om hier een apart fietspad aan te leggen. Langs belangrijke voorzieningen zoals het Wilhelminaplein en de kinderboerderij liggen aparte fietspaden.
6.4 Openbaar vervoer Er is een busverbinding tussen het Station Best en Eindhoven (Centraal Station via Woensel) die door Wilhelminadorp loopt via de Koningin Julianaweg, Wilhelminaplein, Koningin Julianaweg-Zuid en de Kanaaldijk. Dit is buslijn 9. Over de Ringweg rijdt buslijn 20 en daarnaast rijdt er in de spitsuren een extra bus, buslijn 120, hierdoor rijdt er in de spits vier keer per uur een bus. De buslijn 20 loopt van de verschillende campussen langs de westelijke Eindhovense Randweg A2/N2 (de HTC, De Run met ASML en Maxima MC, het BIC en Heide met Philips Healthcare) en het vliegveld richting station Best.
6.5 Expeditie verkeer
Het expeditieverkeer dient ook te laden en te lossen bij de winkels. Dit zorgt soms voor overlast vanwege de beperkte ruimte die beschikbaar is voor vrachtwagens of de manoeuvres die het vrachtverkeer moeten doen om op de juiste locatie te komen voor het laden en lossen.
Toekomstbeeld:
Verkeersveiligheid Verkeersveiligheid is een topprioriteit: de gemeente streeft naar nul verkeersslachtoffers en werkt daarom voortdurend aan het verbeteren van gevaarlijke punten. In de wijk gaat het met name om de rotonde Ringweg – Willem de Zwijgerweg (fietsroutes), het kruispunt Koningin Julianaweg-Zuid – Kanaaldijk – Batabrug en het kruispunt Koningin Julianaweg – Wilhelminaplein. Verbeteringen zijn wenselijk, maar de uitvoering hangt af van beschikbare middelen en capaciteit.
Wegenstructuur De Willem de Zwijgerweg en de Ringweg behouden hun belangrijke ontsluitingsfunctie. Binnen de wijk blijven onder andere de Koningin Julianaweg en de Mecklenburgweg hoofdverbindingen, waarbij uitbreiding van aansluitingen niet nodig is. In lijn met landelijke richtlijnen wordt bekeken waar de maximumsnelheid kan worden verlaagd naar 30 km/u, bijvoorbeeld op de Koningin Julianaweg (zuid) en de Mecklenburgweg, mits dit past bij de bereikbaarheid en verkeersveiligheid.
Het expeditieverkeer richt zich met name op de bevoorrading van winkels op en rondom het Wilhelminaplein. De meest gebruikte route van het expeditieverkeer is via de Koningin Julianaweg, Wilhelminaplein, Koningin Julianaweg-Zuid. Dit is de meest directe verbinding tussen het Wilhelminaplein en de snelwegen A2 en A58.
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
17
Toekomstbeeld:
Parkeren Door de smalle straten en het behoud van groen is er weinig ruimte voor extra parkeerplaatsen in de wijk. Steegjes achter woningen kunnen in toekomstige plannen benut worden voor parkeerclusters, wat efficiënter ruimtegebruik oplevert. De blauwe zone rond het Wilhelminaplein blijft behouden, uitbreiding is nu niet nodig. Wel wordt rekening gehouden met de toename van elektrisch vervoer, door het realiseren van extra laadpunten.
Fiets en lopen De gemeente stimuleert fietsen en lopen door comfortabele, snelle en veilige routes aan te leggen binnen en buiten de wijk. In 30 km/uzones blijven fietsers op de rijbaan. Voor fietsers worden voldoende, comfortabele parkeervoorzieningen gerealiseerd, met aandacht voor e-bikes en bakfietsen. Ook wordt gekeken naar de inzet van deelmobiliteit, zoals deelfietsen. Voor voetgangers worden waar mogelijk comfortabele voetpaden van goede kwaliteit aangelegd, vooral bij voorzieningen als winkelgebieden, het Wilhelminapark en oversteeklocaties naar andere wijken.
Openbaar vervoer De bereikbaarheid per openbaar vervoer blijft belangrijk. De gemeente zet in op het behouden van bestaande buslijnen, zodat er een goede ontsluiting blijft richting Station Best en Eindhoven.
Expeditieverkeer De belangrijkste route voor expeditieverkeer loopt via de Koningin Julianaweg (en -Zuid), als logische verbinding met de snelwegen. Dit is wenselijk gezien de ligging en breedte van deze wegen. Expeditieverkeer blijft noodzakelijk voor de bevoorrading van winkels, maar de overlast voor de directe omgeving moet worden beperkt. Het gebruik van kleinere vrachtwagens kan hieraan bijdragen.
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
18
7. Duurzaamheid, klimaatadaptatie en biodiversiteit 7.1 Klimaatmitigatie: energie en warmte De gemeente werkt sinds 2022 aan de warmtetransitie via de Transitievisie Warmte, de wijkpaspoorten (2023) en het Warmteprogramma (2024). Deze documenten zijn gebaseerd op analyses van gebouwen, techniek en leefstijlen. Voor Wilhelminadorp-Midden tonen de analyses: • Veel woningen hebben energielabel E t/m G, ongeacht inkomensniveau • Grote variatie in energielabels binnen één straat. • Steeds meer woningen zijn verbeterd naar label A, vooral door verduurzaming door nieuwe (jongere) kopers.
7.2 Isoleren
Toekomstbeeld:
Voor Wilhelminadorp wordt collectieve warmte (zoals een warmtenet) als meest geschikt gezien, vanwege het woningtype en technische analyses. Bij nieuwbouw (gestapelde woningen) kiest de gemeente voor een centraal collectief systeem (zoals een warmtepomp of WKO), en niet voor losse warmtepompen per woning vanwege: • Geluids- en trillingsoverlast • Hogere onderhoudskosten • Hoger energieverbruik • Slechtere ruimtelijke uitstraling Bij collectieve systemen is vroegtijdig overleg met Enexis nodig i.v.m. netcapaciteit en aansluitingen.
In Wilhelminadorp-Kantonnier starten we met een pilot van het isolatieproject De Groene Zone Isoleren (DGZ-I). Gemeente Best ondersteunt woningeigenaren bij het verduurzamen van hun woning door middel van het isolatieproject DGZ-I. Samen met 18 andere gemeenten in Zuidoost-Brabant wordt ingezet op het isoleren van 10.000 woningen, met als doel het besparen van energie en het verbeteren van wooncomfort.
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
19
7.3 Groen en biodiversiteit
7.4 Klimaatadaptatie en watersysteem
Nieuwe ontwikkelingen worden getoetst aan het beleidskader Natuurinclusief bouwen (vaststelling Q3 2025). Dit bevat onder andere een norm van 8 m2 groen per toe te voegen woning en richtlijnen voor meer ruimte voor flora en fauna. Ook wordt gewerkt aan een nieuw groen- en biodiversiteitsplan met aandacht voor o.a. faunavoorzieningen en ecologisch beheer.
De gemeente Best is goed voorbereid op waterbeheer. Er zijn weinig meldingen van overlast en geen structurele problemen. Regenwater wordt zoveel mogelijk via groene oplossingen verwerkt en slimme pompen helpen energieverbruik te beperken. Grondwateroverlast in 2023 was uitzonderlijk en regionaal van aard.
Toekomstbeeld: Toekomstbeeld:
Zone hoogspanningsleiding De hoogspanningsleiding verdwijnt waarschijnlijk binnen enkele jaren, wat kansen biedt voor herontwikkeling. De zone vormt nu al een groene wandelroute met speelmogelijkheden en geeft structuur aan de wijk. Bij de Koningin Julianaweg is deze zone versnipperd, met onder andere een parkeerterrein en het scoutingterrein. De ruimtelijke samenhang en de potentie als groene verbinding met het Wilhelminapark blijven hier onderbenut. Na het verwijderen van de leidingen kan de zone verder worden vergroend en versterkt als waardevolle, aaneengesloten groene verbinding.
Ons klimaat verandert en de aarde warmt op. Veel woningen in Wilhelminadorp zijn (nog) niet goed geïsoleerd. Het wonen en verblijven in een te hete omgeving is niet prettig en overhitting is ook een gezondheidsrisico. Groene bomen en planten beperken de hitte. De Gemeente Best stimuleert daarom vergroening. Dit doen we onder andere door acties zoals tegels eruit, plant erin (tegelwippen) waarbij inwoners gratis de tegels kunnen inleveren bij de milieustraat en daarvoor gratis planten krijgen. Daarnaast geven we ook subsidie op het aanleggen van groene daken, waarbij naast verkoeling wordt ook regenwater wordt vastgehouden. Vervolgens kan met regentonnen regenwater worden opgevangen, zodat planten regenwater kunnen krijgen in plaats van het drinkwater dat steeds schaarser wordt.
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
20
8. Ontwikkelstrategie en verkenning wonen Verkenningen voor nieuwbouw en renovatie Wilhelminadorp kent relatief veel ouder woningbezit uit de jaren ’40, ’50 en ’60. Er is veel eigen woningbezit en in veel straten heeft de woningbouwcorporatie geen aaneengesloten bezit. Het aaneengesloten bezit van Wooninc of Thuis is inmiddels grotendeels vernieuwd, gerenoveerd en verduurzaamd. De gemeente neemt een proactieve rol aan om de verduurzaming en waar mogelijk vernieuwing van het overige oudere woningbezit op gang te brengen. Dit is een complex en langdurig proces. Het transformeren van de wijk vraagt daarom om een langere adem en samenwerking van verschillende partijen. Er zijn hierbij verschillende mogelijkheden voorstelbaar: • Vernieuwing en renovatie tot stand brengen • Verduurzaming van het woningbezit • Realiseren van starterswoningen • Verhuisbewegingen op gang brengen voor bewoners met een andere woonwens • Verbeterde, groenere openbare ruimte We gaan in gesprek met eigenaren en woningcorporaties om hen te enthousiasmeren. Zo maken we op straat- of blokniveau gezamenlijke ontwikkelingen op het gebied van verduurzaming mogelijk. Daarbij onderzoeken we of samenwerking met energiecoaches of de LEV-groep kan helpen om deze gesprekken op gang te brengen en bewoners te ondersteunen bij de eerste stappen. Voor een belangrijk deel gebeurt dit al vanzelf.
Veel bewoners hebben hun woning al gerenoveerd. De woningen die nog niet zijn gerenoveerd, worden geregeld (ver)gekocht als starterswoning en worden vervolgens gerenoveerd den verduurzaamd. Het gaat dan om een zogenaamde ‘kluswoning’. Veel Wilhelminadorpers weten de weg wel te vinden om zo goedkoop mogelijk maatregelen te treffen. Meestal blijkt dit goedkoper te zijn, dan gezamenlijk een renovatieproject op te tuigen. Wellicht is het effectiever om een boekje met voorbeelden te geven en het vergunningentraject te vereenvoudigen.
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
21
Daarnaast lopen woningen die niet worden verduurzaamd of gerenoveerd hierdoor achter, wat de sociale en fysieke ongelijkheid in de straat vergroot. Bewoners van slecht geïsoleerde huizen krijgen bovendien vaker te maken met energiearmoede. Juist daarom is het aanpakken van gespikkeld bezit essentieel binnen de energietransitie. Hierbij neemt de gemeente een actieve rol aan om verduurzaming en renovatie aan te sporen en ondersteunen met subsidies. Het idee is om de aankomende jaren ook projecten van de grond te krijgen met een gedeeld woningbezit. Dan is de medewerking nodig van in beginsel alle bewoners, ondernemers en eigenaren. Dit zijn complexe en tijdrovende trajecten. Er zijn afspraken nodig en prioriteiten van bewoners liggen geregeld uit elkaar. Hiermee willen we inzetten op een transformatie naar een levensbestendige wijk met woningen voor iedereen. Het woningbestand zal hierdoor diverser worden. Binnen het gedeeld woningbezit hebben de woningcorporaties versnipperd bezit. Deze ruime eengezinswoningen zijn niet meer passend voor de grootste doelgroepen sociale huur. Deze doelgroepen bestaan namelijk vooral uit kleine huishoudens, jongeren, ouderen, alleenstaanden en eenouderhuishoudens. Daarnaast is het voor de corporaties financieel niet mogelijk de individuele woningen te verduurzamen.
Daarom is hun enige optie de woningen te verkopen en daarmee middelen te genereren om complexgewijs te renoveren of nieuwbouw te realiseren. Een eerste stap is om meerdere concrete scenario’s uit te werken en financieel aantrekkelijk te maken. Een bewoner en/of ondernemer kan dan serieus overwegen om deel te nemen aan een project. Hierbij kan ook onderzocht worden om tijdelijk alternatieve winkel- of woonruimte te realiseren tijdens de bouwtijd.
In andere straten met ouder woningbezit, worden bewoners uitgenodigd om eventueel samen tot een project te komen, denk bijvoorbeeld aan een CPO (Collectief Particulier Opdrachtgeverschap). Als meerdere buren mogelijkheden zien voor een gezamenlijk project kunnen zij contact opnemen met de gemeente. Een andere insteek is om met grondruil of aankoop te komen tot een ongedeeld eigendom, waarop de basis ontstaat voor een project.
Samenwerking en vertrouwen is cruciaal. Alleen als de meerderheid van eigenaren aangeeft interesse te hebben, gaat het onderzoek een stap verder. De insteek om tot projecten te komen is dus pragmatisch te noemen. De basis is de bestaande openbare ruimte. De hoofdstructuur blijft vrijwel altijd intact. De consequentie van deze pragmatische insteek is dat delen van de wijk vernieuwd en andere delen van de wijk gerenoveerd worden. Er ontstaat een zekere ‘patchwork’ van vernieuwingen in de bestaande (gerenoveerde) situatie. Zaken als beeldkwaliteit en programmatische opbouw worden ook pragmatisch aangepakt.
Hiervoor wil de gemeente onderzoeken of concrete projecten gestalte kunnen krijgen. Ook willen we leren van goede voorbeelden uit andere gemeenten. Eén potentieel project betreft het afronden van een hogere wand aan de westelijke zijde van het Wilhelminaplein.
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
22
9. Verbeelding
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
23
Grote herstructurering in de wijk is moeilijk en een maatwerk gerichte aanpak vraagt om een lange adem. Toch zijn er voldoende mogelijkheden om toch tot een (ruimtelijke) kwaliteitsslag te komen in Wilhelminadorp. Er zijn al een aantal projecten opgestart en er liggen plannen om bepaalde plekken in de wijk aan te pakken of te ontwikkelen. Waar we mogelijkheden zien voor renovatie laten we niet liggen, maar kijken actief naar het verbeteren van voorzieningen en woningbestand in de wijk. Naast de verkenning voor nieuwbouw en renovatie zijn er projecten die concreet kunnen worden opgepakt in de toekomst. De rode gebieden op de kaart zijn (potentiële) projecten. Ten eerste is dit de MFA waar mogelijk een appartementencomplex op het terrein kan worden gebouwd. Daarnaast is het project van De Wig al in gang gezet voor het ontwikkelen van appartementen voor ouderen en jongeren. Tot slot is er nog een vernieuwing/verduurzaming van een complex van ’Thuis in voorbereiding. Niet alleen de rode gebieden op de kaart zijn projecten waar ontwikkelingen mogelijk zijn. Vernieuwing van de pleinwand aan het Wilhelminaplein heeft prioriteit vanwege de zichtbaarheid, de uitstraling en de voorbeeldfunctie voor overige projecten in Wilhelminadorp. Ook bij het parochiehuis en tuin is een ontwikkeling mogelijk. Dit betreft een relatief groot perceel van ca. 2500m2 .
Mogelijk met woningbouw (appartementen).
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
24
10. Samenvatting Hoofdpunten uit de wijkvisie De wijkvisie biedt een toekomstgericht kader voor de wijk WilhelminadorpKantonnier. Het document biedt inzicht in de identiteit, uitdagingen en ambities voor deze wijk, met aandacht voor wonen, openbare ruimte, mobiliteit, duurzaamheid en voorzieningen. Het biedt richting aan de verdere ontwikkeling, met behoud van de kracht en het karakter van deze wijk. Identiteit, achtergrond en sociaal Wilhelminadorp is de eerste uitbreidingswijk van Best, met een rijke historie uit de jaren ‘40, ‘50 en ‘60. De wijk staat bekend om haar groene karakter, ruime tuinen en veel eengezinswoningen. Ook de diversiteit van inwoners kenmerkt deze wijk mede door de historie van de wijk. Kantonnier is later ontstaan in de jaren ‘80 en staat bekend om moderne invloeden uit die tijd, een actieve gemeenschap en diverse voorzieningen. Samen vormen deze buurten een karakteristieke wijk, die om de kwaliteiten te behouden, aandacht vraagt, zowel in sociale als ruimtelijke zin. Woningbouw De wijk heeft veel oudere eengezinswoningen met diepe tuinen, vaak niet energiezuinig. Het woningbestand is versnipperd met koop- en huurwoningen. De visie biedt ruimte voor stapsgewijze verbeteringen en verduurzaming. Het uitgangspunt is niet grootschalig slopen, maar vooral verbeteren en aanpassen.
De nadruk ligt op betaalbaarheid, meer variatie in woningtypen en energiezuinige oplossingen, passend bij de behoeften van bewoners en toekomstige generaties.
Br!cks, kinderdagverblijf Little people en verenigingsgebouw in de vorm van een Multifunctionele Acommodatie (MFA). Deze kan in de toekomst gebruikt worden voor verschillende doeleinden in de wijk. Het Wilhelminaplein vormt met winkels en horeca het hart van de wijk. De visie creëert mogelijkheden voor vernieuwende manieren van samenzijn, zoals sportieve, culturele en recreatieve activiteiten, evenals maatschappelijke initiatieven. Dit draagt bij aan een wijk waarin inclusie en verbondenheid centraal staan, en waar bewoners elkaar ontmoeten en samenwerken. Verkeer De wegen die de wijk ontsluiten (Willem de Zwijgerweg, Ringweg) blijven van groot belang voor een goede verkeersafwikkeling, waarmee verkeersdrukte in de woongebieden voorkomen kan worden. De ontsluitende functie van deze wegen voor de wijk zal behouden blijven. Wilhelminadorp-Kantonnier is goed bereikbaar met auto, fiets en openbaar vervoer. De hoofdas van noord naar zuid wordt gevormd door de Koningin Julianaweg, Wilhelminaplein, en Koningin Julianaweg-Zuid. De visie zet in op betere veiligheid, een slim gebruik van de schaarse ruimte en meer duurzame mobiliteitsvormen. Zo ontstaat ruimte voor meer groen, veilige fietsroutes en betere voorzieningen voor elektrische mobiliteit. Ook is er aandacht voor het behoud van de ov-/buslijnen.
Met betrekking tot parkeren in de wijk willen we in de toekomst geen steegjes meer achter woningen, maar die ruimte gebruiken voor parkeerkoffers. Zo ontstaat meer parkeerruimte en wordt de ruimte efficiënter benut.
Voorzieningen Wilhelminadorp-Kantonnier heeft veel groen, met het Wilhelminapark als centraal punt. De openbare ruimte biedt mogelijkheden voor ontmoeting, bewegen en ontspannen. De visie zet in op het behouden, verbeteren en uitbreiden van deze groene kwaliteit. Met de nadruk op klimaatadaptatie, biodiversiteit, wateropvang en veilige speelplekken. Zo ontstaat een gezonde, uitnodigende en duurzame leefomgeving. Ook komt er een (ver)nieuwe school
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
25
Duurzaamheid, flora en fauna, watersysteem In de wijk zal in de toekomst meer groen worden toegevoegd. Dit draagt bij aan ruimte voor flora en fauna maar geeft ook ruimte voor ontspanning, gezondheid en klimaatadaptatie. De wijk staat voor een belangrijke duurzaamheidsopgave. Veel woningen worden geïsoleerd en energiezuinig gemaakt, samen met bewoners, woningcorporaties en energieleveranciers. De visie biedt aandacht voor klimaatadaptatie, door vergroening, wateropvang en collectieve warmtenetten. Zo ontstaat een duurzame wijk, met oog voor betaalbaarheid, comfort en energiezekerheid. Met oog voor de wijk transformatie in de toekomst. Ontwikkelstrategie, prioriteit en verkenning De ontwikkelstrategie voor Wilhelminadorp richt zich op de vernieuwing en verduurzaming van het oudere woningbezit en het toevoegen van nieuwe woonvormen, zoals starterswoningen en appartementen. Dit gebeurt stap voor stap en pragmatisch, in samenwerking met bewoners, corporaties en andere partijen, waardoor een ‘patchwork’ van renovaties en nieuwbouw kan ontstaan. De gemeente stimuleert dit complexe proces door bewoners te ondersteunen met informatie, vereenvoudigde procedures en het onderzoeken van concrete projecten op locaties als het Wilhelminaplein, de pastorietuin en de MFA-locatie.
Samenwerking en draagvlak onder eigenaren zijn cruciaal, terwijl de gemeente een actieve rol speelt in het faciliteren van projecten, het ontwikkelen van scenario’s. Conclusie Deze visie van Wilhelminadorp-Kantonnier biedt een aantrekkelijk perspectief op de toekomst. Het geeft richting aan verbeteringen in wonen, mobiliteit, groen, voorzieningen en duurzaamheid. Samen met bewoners, ondernemers, maatschappelijke partners en de gemeente ontstaat een krachtig fundament voor de toekomst: een wijk die historie, kwaliteit en vooruitgang met elkaar verbindt.
Wijkvisie Wilhelminadorp-Kantonnier ‘Samen bouwen we verder’
26