25054.08 - Bijlage E - Bouwsteen 3 - Financiële analyse en risicoduiding
Tekst van het document
Bouwsteen 3 Eindrapport
Balans tussen ambities en mogelijkheden Onderzoek naar de financiële positie en risico’s van de gemeenten Best en Oirschot in meerjarig perspectief
6 mei 2025 Best, Oirschot
Archiefexemplaar van BL25-02256
- Bouwsteen 3 - financiele analyse en risicoduiding
Inhoud 1.
Een introductie
2.
Hoofdconclusie
3.
Samenvatting bevindingen
De bevindingen:
2|
4.
Financiële positie van de gemeenten
5.
Algemene uitkering
6.
Eigen inkomsten
1. Een introductie
3|
Best en Oirschot onderzoeken bestuurlijke fusie Inleiding
Leeswijzer
• De gemeenteraden van Best en Oirschot hebben hun colleges de opdracht gegeven
• Dit rapport is na deze introductie opgebouwd uit vijf hoofdstukken en vangt in
om te verkennen of ze samen één sterke gemeente kunnen vormen voor ruim
hoofdstuk 2 (na dit inleidende hoofdstuk 1) direct aan met de hoofdconclusie van
50.000 inwoners in de Brainportregio.
het onderzoek. In hoofdstuk 3 zijn vervolgens de bevindingen per onderwerp samenvattend opgetekend.
l gg
•
z
k
ft
c t
f
c ël p
t
c ’
beide gemeenten. Daarbij gaat het om het verkrijgen van inzicht in elkaars financiële
p
t
m
j
gp
p ct f b
l
bj
c ’
tu l
beheersmaatregelen daarop, zicht op de beheer- en onderhoudsplannen in de beide gemeenten en zaken als grondexploitaties en integraal huisvestingsplannen. Ook worden de woonlasten van beide gemeenten in beeld gebracht. • Het vertrekpunt van de analyses zijn de cijfers uit de begroting 2025-2028, de jaarrekening 2023, de meest recente tussentijdse rapportage 2024 en de meest recente actualisatie van de grondexploitaties. De circulaires van het gemeentefonds en de kaderbrief (Best)/ koersnota (Oirschot) gaan uiteraard verandering in de cijfers van het meerjarig perspectief aanbrengen.
4|
• De hoofdstukken 4 tot en met 6 bevatten meer gedetailleerde onderzoeksbevindingen. In hoofdstuk 4 wordt uitgebreider ingegaan op de financiële positie van beide gemeenten. In hoofdstuk 5 wordt inzicht gegeven in de opbouw van de algemene uitkering en de verschillen daarin. Daarnaast is de opbrengst van de tijdelijke maatstaf herindeling berekend en aangegeven welke frictiekosten zich bij een herindeling kunnen voordoen. In hoofdstuk 6 wordt tot slot ingegaan op de eigen inkomsten. Naast de woonlasten van beide gemeenten wordt ingegaan op de kostendekking van afvalstoffenheffing en rioolheffing.
• Daar waar Best en Oirschot worden genoemd wordt bedoeld gemeente Best en gemeente Oirschot.
2. Hoofdconclusie
5|
2. Hoofdconclusie bouwsteen 3 Op basis van deze financiële analyse wordt geconcludeerd dat er sprake is van een gezonde uitgangssituatie van beide gemeenten voor de nieuw te vormen gemeente, die zal ontstaan uit de samenvoeging van de huidige gemeenten Best en Oirschot. Dit oordeel is gebaseerd op de werkelijke cijfers over 2023 en de begroting 2025-2028. Voorgaande hoofdconclusie is gebaseerd op de volgende hoofdbevindingen: • De vaste schuld was op 31 december 2023 in beide gemeenten circa 50% lager
• Hoewel bij zowel Best als Oirschot sprake is van een structureel sluitende begroting 2025, zijn er nog wel uitdagingen om ook de begrotingsjaren vanaf
dan het gemiddelde van gemeenten in de betreffende inwonersklasse. Het totaal
2026 structureel sluitend te krijgen en/of te houden. Bij beide gemeenten doen
van de algemene reserve en bestemmingsreserves was op 31 december 2023 in
zich onzekerheden voor die het meerjarenperspectief negatief kunnen
beide gemeenten hoger dan het gemiddelde van de gemeenten in de
beïnvloeden. Net als andere gemeenten hebben Best en Oirschot te maken met de
inwonersklasse. Eventuele toekomstige begrotings- of rekeningtekorten en nog
verlaging van de algemene uitkering uit het gemeentefonds en
niet gedekt nieuw beleid kunnen er in komende jaren wel voor zorgen dat de
kostenontwikkelingen binnen het sociaal domein. Daarnaast is sprake van nieuw
reserves intensiever moeten worden ingezet.
beleid en gemeentelijke ambities waarvan de financiële effecten nog niet bekend zijn, en daardoor nog niet in de huidige begrotingen zijn opgenomen.
• D g m
t
u
c t
l
lg m
p t m
c ’
te kunnen opvangen. Dit bedrag is in beide gemeenten ruim voldoende voor de ub k
c ’ .D
w
bj
g
xpl t t
lg
exploitatieresultaat wordt verwacht, is dit risico al afgedekt door middel van een
verliesvoorziening.
6|
• Met de kaderbrief 2026 en koersnota 2026 gaan Best en Oirschot het meerjarenperspectief weer actualiseren. In combinatie met de uitkomst van de jaarrekening 2024 zal er daardoor op dat moment een geactualiseerd beeld van de meerjarige financiële positie van beide gemeenten ontstaan. De uitkomst daarvan is belangrijk in het kader van de financiële startpositie van de nieuw te vormen gemeente. • Bij een herindeling ontvangen de gemeenten uit het gemeentefonds een bedrag t t
l € 5 8 m lj
t
kk
k t
m t
l gzj
gemoeid. Dit worden frictiekosten genoemd. Het eerste deel daarvan, 20% van het totaalbedrag, wordt in het jaar voor de herindeling in gelijke delen uitbetaald aan Best en Oirschot. Het restant wordt, verspreid over een periode van 4 jaar, vanaf het jaar van herindeling uitbetaald aan de nieuwgevormde gemeente. • De totale woonlasten voor een- en meerpersoonshuishoudens in Best en Oirschot liggen niet ver uit elkaar. Wel zijn er verschillen in de opbouw van de belastingaanslag, vooral wat betreft de hoogte van de onroerendezaakbelastingen de afvalstoffenheffing. Vereniging Eigen Huis heeft berekend dat de gemiddelde gemeentelijke w
l t
N
l
2025 € 1.000 bedragen. Beide gemeenten
zitten daar onder, of in geval van Oirschot bij meerpersoonshuishoudens, iets boven.
7|
3. Samenvatting bevindingen
8|
3.1 Samenvattende analyse 3.1 Samenvattende analyse • Tabel 1 geeft een samenvattende analyse op hoofdlijnen van de jaarrekening 2023 en begroting 2025-2028 van de twee gemeenten. Daarna worden per onderwerp de belangrijkste bevindingen (verschillen en overeenkomsten) weergegeven.
Best
Oirschot
Lasten/inwoner (2025), excl. Reservemutaties
€3.452
€3.494
Algemene uitkering per inwoner
€1.827
€1.742
Structureel saldo 2028
- €0 07 m lj
+ €1 m lj
Taakstelling in begroting 2025- 2028
€0
€0
OZB- verhoging boven inflatie t.o.v. 2025
€1 8 m lj
€0
Investeringen in periode 2025- 2028
€52 4 m lj
€35 9 m lj
Eigen vermogen per inwoner 31-122025
€2.438
€1.430
Ratio weerstandsvermogen 2025
3,2
3,09
Alg m 2025
€315
€97
Schuldquote 1-12-2023 (werkelijk)
-21,2%
23,2%
Schuldquote 2028 (raming)
30,9%
40,7%
Solvabiliteit 31-12-2023 (werkelijk)
64,8%
50,9%
Solvabiliteit 2028 (raming)
61,3%
25,6%
Overhead/inwoner Begroting 2025
€469
€652
Tabel 1
9|
c ’/
w
B g t g
3.2 Bevindingen per onderwerp Begroting 2025 en meerjarenraming 2026 – 2028
• Oirschot maakt gebruik van de mogelijkheid om het surplus van de algemene (10%
Niet alle ambities zijn financieel uitgewerkt, en de gemeenten hanteren op
lg m
m u
g kw
tfc
c ’ ) l
onderdelen verschillende uitgangspunten
structureel dekkingsmiddel in te zetten. Best heeft hiertoe ook de mogelijkheid, maar
• Voor beide gemeenten geldt dat de financiële effecten van diverse grote projecten
heeft er voor gekozen hier geen gebruik van te maken.
nog niet in de begroting zijn opgenomen. • Zowel Best als Oirschot hebben geen taakstellingen (ombuigingen) in de begroting • Beide gemeenten hanteren hetzelfde principe (lopende prijzen) voor het meerjarig
2025-2028 geraamd.
ramen van loon- en prijsindexatie, maar werken dit in de begroting 2025-2028 verschillend uit. Zo verwerkt de gemeente Oirschot in 2027 en 2028 geen prijs- en
Jaarrekeningen tonen positieve rekeningsaldi voor beide gemeenten
loonindexatie ten opzichte van 2026. De gemeente Best doet dat wel. Hierdoor is de
• Bij zowel de gemeente Best als de gemeente Oirschot is in 2023, net als in 2021 en
ontwikkeling van het meerjarenperspectief op dit punt lastiger te vergelijken. • Best heeft in de ramingen van de opbrengst onroerendezaakbelasting al rekening
2022, sprake van batige rekeningsaldi. • Bij beide gemeenten is jaarlijks sprake van overheveling van niet bestede
gehouden met extra opbrengsten door groei van de gemeente, en raamt daarnaast
exploitatiebudgetten naar het volgende jaar. In Best betrof dit in de jaarrekening
in de jaren 2026 t/m 2029 een extra tariefsverhoging OZB van 4% boven de
2023 €6 1 m lj
.I O
c
t €2 2 m lj
.
geldende inflatie. Oirschot houdt de opbrengraming onroerendezaakbelasting vanaf 2027 gelijk.
• Uit de laatste tussentijdse rapportages 2024 (raad december 2024) komt naar voren tB t lg
10 |
b tg l
k
g l
€0 4 m lj
€1 6 m lj .
w c tt
O
c
t
3.2 Bevindingen per onderwerp Verschil in financiële vooruitzichten sociaal domein: Best verwacht tekort,
• De gemeente Oirschot heeft de administratie van de jeugdhulp belegd bij de
Oirschot niet
afdeling Maatschappelijke Dienstverlening van de Samenwerking
• De gemeente Best houdt er rekening mee dat er de komende jaren een tekort
Kempengemeenten. De gemeente Best (geen onderdeel van de Samenwerking
binnen het sociaal domein zal ontstaan, vooral met betrekking tot jeugdzorg, dat k
pl p
t t €2 m lj
. Dt
g
t
b g t g 2025 – 2028 verwerkt. Bij
de kaderbrief 2026 beoordeelt de gemeente hoe de verwachte tekorten kunnen
•
Kempengemeenten) voert de eigen administratie jeugdzorg. • De door het Rijk op de algemene uitkering ingeboekte besparing Jeugdzorg vervalt
worden teruggedrongen.
vanaf 2026 structureel. Gemeenten mochten tegenover de lagere algemene
De gemeente Oirschot verwacht vooralsnog geen (grote) tekorten op jeugdzorg.
uitkering de lastenraming jeugdzorg verlagen. Best had dit wel gedaan, Oirschot
niet. Het vervallen van de korting op de algemene uitkering leidt daarom voor de • Zowel de gemeente Best als de gemeente Oirschot krijgt de komende jaren te maken met een toename van het aantal inwoners dat gebruikt maakt van de Wmo.
tegenover de hogere algemene uitkering ook hogere latenramingen staan
De stijging ligt boven het landelijk gemiddelde.
(budgettair neutraal).
• De uitvoering van de (inkoop van) Jeugdzorg is bij beide gemeenten vooral regionaal georganiseerd. De gemeenten werken samen via regionale samenwerkingsverbanden. De uitvoering van de WMO is bij Oirschot regionaal georganiseerd en bij Best lokaal.
11 |
gemeente Oirschot tot hogere baten (voordeel). Voor de gemeente Best zullen
Weerstandsvermogen in beide gemeenten voldoende en boven minimumnorm • Zowel de gemeente Best als de gemeente Oirschot heeft als minimumnorm een weerstandsratio van 2. Beide gemeente zitten daar in 2025 boven.
3.2 Bevindingen per onderwerp k
• Het risicobedrag per inwoner is bij de gemeente Best hoger dan bij de gemeente Oirschot. Daar staat tegenover dat de weerstandscapaciteit (algemene reserves) van g m
t B
t
k
g
.O
c
tg t
c ’ m t
p.m.
m g
een bedrag voorzien, waardoor het risicobedrag naar verwachting zal toenemen. • De gemeente Best kwalificeert grondexploitatie als grootste risico. De gemeente dekt dit risico af met een aparte
t t cyb c m
lt t
g
c
t t ll g
.O
c
l g
t t
tz t
c ’ .
c ’ m t b t kk g
g
xpl t t
g t
kw l f c t
“m
t
c
l”
bb
. U tz
g
ontwikkeling van de solvabiliteit van de gemeente Oirschot. Door de afname van de algemene reserve neemt ook de solvabiliteit af, en bevindt deze zich in de klasse “
ut
l”.
Reservepositie biedt voldoende weerbaarheid • Het bedrag per inwoner van het totaal van de algemene reserve en
bestemmingsreserves was op 31 december 2023 hoger dan het gemiddelde van gemeenten in de dezelfde grootteklasse.
is geen apart risicobedrag berekend. • Voor de risico's die door de gemeenten inzichtelijk gemaakt zijn in de paragrafen
• Bij de gemeente Oirschot is de algemene reserve in 2024 ten opzichte van 2023 met
weerstandsvermogen en risicobeheersing is voldoende weerstandscapaciteit
€8 m lj
fg
m
l
tt
l t
lg m
(algemene reserve) aanwezig.
van de bestemmingsreserve kapitaallasten en het vormen van de reserve
ull
strategische grondaankopen. Deze mutaties hebben dus geen effect op de totale Financiële kengetallen hebben de (VNG) signaleringswaarde “minst risicovol” • Zowel schuldquote, solvabiliteit, grondexploitatie als structurele exploitatieruimte bb
g
l
g w
( NG) “m
t
c
l”. U t
b g t g 2025 – 2028
komt naar voren dat de kengetallen zich minder gunstig ontwikkelen, maar
12 |
reservepositie. De verwachte toename van het risicobedrag (door het kwantificeren u
g p.m. p
t
bj
c ’ )
t
tu
l
kk
t
begroting 2025 – 2028 geraamde tekort 2026 hebben effect op de ontwikkeling van de algemene reserve van Oirschot en de inzetbaarheid daarvan. Daartegenover staat
3.2 Bevindingen per onderwerp dat de algemene reserve in 2025 door verkoop van gronden (Westfields) met een
Vaste schuld 50% lager dan gemeenten in dezelfde inwonersklasse
substantieel bedrag kan worden aangevuld.
• De vaste schuld is in beide gemeenten op 31 december 2023 circa 50% lager dan het gemiddelde van gemeenten in de betreffende inwonersklasse
• Beide gemeenten hebben bestemmingsreserves voor het dekken van afschrijvingslasten van investeringen (dekkingsreserves), waarbij vooral bij de
• Door het voorgenomen investeringsvolume zal de vaste schuld wel toenemen. De
gemeente Best sprake is van een behoorlijke omvang (76% van het totaal van de
werkelijke ontwikkeling van de schuld is sterk afhankelijk van de mate waarin het
bestemmingsreserves).
investeringsplan wordt uitgevoerd en van de nog te berekenen
investeringsbudgetten van voorgenomen projecten. Bij Oirschot is dit 30%. Best dekt op 31 december 2023 49% van de afschrijvingslasten uit de bestemmingsreserve kapitaallasten. Dit percentage zal
Verschil in boekwaarde materiële vaste activa door keuzes activabeleid
afnemen door de afloop van een aantal dekkingsreserves.
• Op 31 december 2023 had Oirschot een hogere boekwaarde materiële vaste activa per inwoner dan Best. In Best lag de boekwaarde materiële activa per inwoner circa
• Algemeen aandachtspunt bij dergelijke dekkingsreserves zijn
tg m
l
van gemeenten met dezelfde inwonersklasse, en in
vervangingsinvesteringen waarvan de afschrijvingslasten uit reserves worden gedekt.
Oirschot lag dit bedrag circa €350
Zodra vervanging nodig is moet namelijk alsnog structurele dekking binnen de
dezelfde inwonersklasse (stand 31 december 2023).
begroting worden gevonden.
13 |
€700 l g
g
t het gemiddelde van gemeenten met
3.2 Bevindingen per onderwerp 2023 nog een restantbedrag
• Het belangrijkste verschil tussen beide gemeenten is dat de gemeente Best
€15 7 m lj
nog niet bestede budgetten voor
investeringen. Uit burap III 2024 komt naar voren dat er eind 2024 sprake was van
investeringen in riolering niet activeert, maar in één keer dekt ten laste van de
b
daartoe bestemde voorziening. De gemeente Oirschot activeert investeringen in
g
€28 6 m lj
g niet bestede budgetten voor investeringen.
riolering wel. Ook heeft de gemeente Best de investeringen in reconstructie openbare ruimte (wegen, fietspaden) tot en met 2016 in geringe mate geactiveerd.
• Voor een deel van de investeringsbedragen die beide gemeenten geraamd hebben in
Tot dat jaar mochten gemeenten dergelijke investeringen in één keer afboeken.
de begroting 2025 – 2028 geldt dat de kapitaallasten pas vanaf 2029 gaan lopen.
Vanaf 2017 is dat niet meer toegestaan.
Dekking vanaf 2029 nog moet daarvoor nog worden gevonden.
Vertraging in uitvoering investeringsplannen, nog niet alle ambities opgenomen
• Beide gemeenten investeren vooral in de openbare ruimte en (school)gebouwen.
• De gemeente Best is voornemens om in de jaren 2025 tot en met 2028 een bedrag €52 4 m lj een bedrag
t
t
.
u t 2023
€33 1 m lj
t
p 31
c mb
2023
nog niet bestede budgetten voor investeringen.
g
Geen achterstallig onderhoud, maar in beide gemeenten is een deel van de onderhoudsplannen toe aan actualisatie • Een deel van de onderhoudsplannen van de gemeente Best is ouder dan 5 jaar
• Voor eventuele bouw van MFA Wilhelminadorp (in september 2024 geraamd op €16 5 m lj
)
g
plannen doorgaan,
lt l jk m
kk g t
b g t g pg
g
kk g
m
.M c t
z
€370.000 aan kapitaallasten
en moet daarom worden geactualiseerd. De gemeente is voornemens om in 2025 de actualisering van de onderhoudsplannen voor wegen/verhardingen en voor gemeentelijk vastgoed op te pakken. Ook Oirschot is voornemens om in 2025 het onderhoudsplan gebouwen te actualiseren. Beide gemeenten geven aan dat er geen
worden gevonden.
sprake is van achterstallig onderhoud. • De gemeente Oirschot is voornemens om in de jaren 2025 tot en met 2028 een
14 |
b
g
€35 9 m lj
t
t
.
u t 2023
t
p 31
c mb
3.2 Bevindingen per onderwerp • I 2023
ft
O
c
t
t “I t g
lM
t c
pp l jk b
k
”
(IMBK 2.0) vastgesteld. Om te komen tot concrete uitwerking van het IMBK in
• De voorziene verliezen in grondexploitaties zijn afgedekt door middel van verliesvoorzieningen.
projecten is in 2024 het Integraal Maatschappelijk Meerjaren Programma (IMMP) geactualiseerd. In het IMMP zijn projecten opgenomen voor de meerjarenbegroting 2025 – 2028. • Beide gemeenten hebben aangegeven dat het budget in de begroting 2025 – 2028 toereikend is om het vastgestelde kwaliteitsniveau te kunnen handhaven.
• De onderlinge vergelijkbaarheid van het onderhoud van kapitaalgoederen is beperkt. Dit komt doordat er verschillende beleidskeuzes zijn gemaakt – waaronder in kwaliteitsniveau – en doordat de financiële verwerking ervan verschilt, bijvoorbeeld door wel of geen gebruik te maken van onderhoudsvoorzieningen en/of -reserves. Boekwaarde grondexploitaties neemt af, maar risico’s blijven bestaan door nog te maken kosten en te realiseren opbrengsten • In beide gemeenten is vooral sprake van grondexploitaties woningbouw. Daarnaast heeft Oirschot een grondexploitatie voor de ontwikkeling van bedrijventerreinen.
15 |
• Daarnaast heeft zowel Best als Oirschot een risicoreserve grondexploitatie om lg m
c ’
g
mt
c ’
m
xpl t t g
ft
xpl t t
kk
.D g m
t p
t O c
b g t g m
t w l
het MPG.
• De boekwaarde bouwgronden in exploitatie lag op 31 december 2023 hoger in de gemeente Best dan in de gemeente Oirschot. In 2025 sluit Best twee grondexploitaties af. Er is in beide gemeente sprake van een behoorlijk bedrag aan nog te maken kosten en nog te realiseren opbrengsten. • De gemeente Best heeft strategische gronden aangekocht. Om deze kosten terug te verdienen moet er nog een plan worden gemaakt om deze gronden te (laten) ontwikkelen.
3.2 Bevindingen per onderwerp • De gemeente Best ontvangt een hoger bedrag per inwoner voor jeugdzorg, en de
Overhead bij gemeente Oirschot hoger dan gemeente Best • Het bedrag aan overhead per inwoner is bij de gemeente Oirschot hoger dan bij de
gemeente Oirschot ontvangt een hoger bedrag voor Wmo.
gemeente Best. Oirschot rekent echter ook bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen (deels) mee in de overhead. De toerekening hiervan wordt door Oirschot
Algemene uitkering na herindeling: daling door wegvallen vast bedrag.
onderzocht.
Definitieve berekening in herindelingscan • De hoogte van de algemene uitkering van de nieuw te vormen gemeente is niet
Algemene Uitkering, verschillen door de specifieke kenmerken gemeenten
zomaar te berekenen door de algemene uitkeringen van de huidige twee
• In 2025 is de algemene uitkering in de gemeente Best per inwoner €80
gemeenten bij elkaar op te tellen. Zo zal er bijvoorbeeld een vast bedrag per
g m
t O
c
t. D t w
t
€20
kl
uppl t
g u tk
g m
gemeente wegvallen doordat het aantal gemeenten zal dalen van twee naar één. De
het nadelige effect van de herijking van het gemeentefonds in de eerste jaren te
definitieve berekening zal plaatsvinden in de – na definitieve keuze voor herindeling
dempen. Daarnaast wordt een korting op de algemene uitkering toegepast in
op te stellen – “herindelingscan”. D z z l w
verband met de zelf te genereren opbrengst onroerendezaakbelastingen. Deze
toezichthouder (Provincie Noord-Brabant).
g
korting is bij de gemeente Oirschot hoger vanwege de hogere gemiddelde woningwaarde.
Tijdelijke verdeelmaatstaf €5,8 miljoen • Als gevolg van de herindeling ontvangen de gemeenten op basis van huidige
• Door het grotere oppervlakte van de gemeente Oirschot, ontvangt deze gemeente een hoger bedrag uit het gemeentefonds voor infrastructuur, ruimte en milieu. Hiertegenover staan ook hogere uitgaven voor bijvoorbeeld het onderhoud van wegen.
16 |
g g miljoen.
g
g (t j
l jk
lm t t f
l g)
t t
l €5 8
3.2 Bevindingen per onderwerp • Bij frictiekosten moet worden gedacht aan de kosten van de inrichting van de
per lediging van een container GFT en Restafval.
nieuwe organisatie, harmonisatie van beleid, verordeningen en financiële uitgangspunten en integratie van beheerplannen.
• Op basis van het uitgangspunt van 100% kostendekkendheid zijn de tarieven afvalstoffenheffing (en ook rioolheffing) gebaseerd op de totale kosten die gemoeid
Eigen inkomsten: gering verschil in totaal van de woonlasten, wel verschil in de
zijn met het verzamelen en verwerken van afval (aanleg en onderhoud van riolering).
opbouw daarvan
Gemeenten zijn hierbij gebonden aan strikte regels waar ze niet van af mogen
• De totale woonlasten voor een- en meerpersoonshuishoudens in Best en Oirschot
wijken.
liggen niet ver uit elkaar. Wel zijn er verschillen in de hoogte van de onroerendezaakbelastingen (hoger in Oirschot) en de heffingen (vooral afvalstoffenheffing, hoger in Best).
• Bij de rioolheffing rekent Best een vast tarief op basis van een waterverbruik tot en met 500 m3 waterverbruik. De gemeente Oirschot hanteert een staffel waarbij het laagste tarief van toepassing is op een waterverbruik tot 100 m3.
• In de gemeente Oirschot is zowel de gemiddelde woningwaarde als het OZB tarief hoger dan in de gemeente Best. Het gevolg hiervan is een hogere aanslag OZB. • Het tarief afvalstoffenheffing van de gemeente Best ligt bijna 70% hoger dan het
• De lasten per inwoner van riolering zijn in Best lager dan in Oirschot. • De gemeente Oirschot heeft ten opzichte van de gemeente Best relatief veel
tarief van Oirschot. Dit komt ook terug in de kosten per inwoner van afvalinzameling
bedrijven in de gemeente (meicirculaire 2024: Oirschot 3.125 en Best 3.955).
en verwerking, die hoger zijn in Best dan in Oirschot.
Daarnaast is ook het tarief onroerendezaakbelastingen voor niet woningen in Oirschot hoger dan in Best. Dit resulteert dus ook in een hogere opbrengst. De
• De gemeente Best rekent één vast tarief voor afvalstoffenheffing aan alle
17 |
huishoudens. De gemeente Oirschot werkt met een vastrecht en daarnaast een tarief
opbrengst OZB niet-w 105 per inwoner.
g
b
gt
O c
t € 222 p
w
B t€
3.2 Bevindingen per onderwerp • De gemeenten Best en Oirschot heffen naast de OZB, afvalstoffenheffing en rioolheffing ook toeristenbelasting. Best heft daarnaast precariobelasting en Oirschot forensenbelasting en reclamebelasting. In beide gemeenten wordt geen hondenbelasting meer geheven.
18 |
4. Financiële positie van de gemeenten
19 |
4. Financiële doorkijk • In dit vierde hoofdstuk wordt ingegaan op de financiële positie van de twee gemeenten. Naast een beschrijving van de ontwikkeling van de (meerjaren) begrotingssaldi en de rekeningsaldi wordt ingegaan op de volgende onderwerpen:
o Sociaal domein o W
t
m g
(w
t
o Financiële kengetallen o Reserves
o Vaste schuld o Materiele vaste activa
o Investeringen o Onderhoud kapitaalgoederen
o Grondexploitaties o Overhead
20 |
m g
c ’)
4.1 Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028 Niet alle ambities zijn financieel uitgewerkt en de gemeenten hanteren op onderdelen
Algemene toelichting bij Tabel 2:
verschillende uitgangspunten.
•
• I t b l 2zj
b g t g
l
pg
m
. H t ‘g
m
ult t’
t
l
baten.
t
door de raad is vastgesteld. Het saldo incidentele baten en lasten is het saldo van het
Structureel evenwicht betekent dat structurele lasten gedekt worden door structurele
•
H t t uctu l b g t g
l
2026
g m
t O
c
t
€0 9 m lj
m
nadelig dan aangegeven vanwege een niet bij de incidentele lasten meegerekende
overzicht incidentele baten en lasten in de gemeentebegroting.
incidentele last voor eenmalige hogere afschrijvingslasten m.b.t. de IKC de Vliertuin (sloop gebouwen). •
Begrotingssaldi (begroting 2025 – 2028). Bedragen x € 1.000 Gemeente Best
Geraamd resultaat
Saldo incidentele baten en lasten Gemeente Oirschot
Structureel resultaat
Geraamd resultaat
Saldo incidentele baten en lasten Structureel resultaat
Tabel 2
21 |
2025
2026
2027
0
0
741
V
741
V
-242
N
-1.661 N
212
V
-2.522 N
0
2025 454
V
-311 N -311 N
2026
-861 N
141
V
141
V
2027
2028
-73 N 0
-73 N
2028
26 V
1.336 V
42 V
1.009 V
16 V
-326 N
Bij de gemeente Best is ook sprake van incidentele baten en lasten, echter deze zijn gelijk lk
•
w
t
l
€0 .
In de begrotingen van beide gemeenten is het effect van de daling van de algemene uitkering in 2026, zij het in geringe mate, in het begrotingssaldo zichtbaar. De vergoeding uit het Gemeentefonds zal in dat jaar gaan dalen. Dat beeld zien we ook terug in de raming van de algemene uitkering in de begrotingen van beide gemeenten.
4.1 Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028 • De berekening van de algemene uitkering is bij Best gebaseerd op de septembercirculaire 2024 (via de bij de begroting horende 1e begrotingswijziging
• De gemeente Best maakt geen gebruik van de 'surplus regeling'. De gemeente Oirschot maakt wel gebruik van deze regeling en heeft de volgende onttrekkingen aan
2025) en bij de gemeente Oirschot op de meicirculaire 2024. Beide gemeenten ramen de algemene uitkering op basis van lopende prijzen*.
lg m
g z t l
€0 14 m lj
2027 €0 12 m lj
t uctu
l
kk g m
2028 €0 3 m lj
l 2025 €0 4 m lj
. Om
2026
t t ku
l
zijn er wel gelden van de bestemmingsreserves P&O en bestemmingsreserve Grex • Beide gemeenten hanteren het begrotingsuitgangspunt om de lasten te ramen op
overgeheveld naar de algemene reserve.
basis van lopende prijzen, maar werken dit verschillend uit. Zo verwerkt de gemeente
Oirschot in 2027 en 2028 geen prijs- en loonindexatie ten opzichte van 2026. De gemeente Best doet dat wel. Zie onderstaande tabel 3. Loonindex
2025
2026
b 2027
2028
Gemeente Best
4,90%
4,20%
4,20%
4,20%
Gemeente Oirschot
4,40%
3,80%
0,00%
0,00%
2025
2026
2027
2028
Prijsindex
Gemeente Best
Gemeente Oirschot
Tabel 3
2,80%
2,30%
2,30%
2,60%
2,30%
0,00%
2,30%
0,00%
*Bij raming op basis van constante prijzen worden loon- en prijsindexatie alleen in het eerste begrotingsjaar geraamd en in de 3 jaar daarna gelijk (constant) gehouden. Bij raming op basis van lopende prijzen wordt jaarlijks een percentage voor loon-en prijsindexatie geraamd (dus cumulatief).
22 |
• Op basis van de stand van de algemene reserve per 1-1-2025, de door Best z u
k
c ’ t
B t
tg t l t z tt
u plu c c €1 m lj
m
m l w b
g
t
t
.
• Best heeft de korting op de algemene uitkering 2025 ter grootte van de opschalingskorting niet als incidentele last (negatieve baat) gelabeld (wat wel is toegestaan). De gemeente Oirschot heeft dit wel gedaan voor een bedrag van €580.000.
2
4.1 Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028 • De gemeente Best raamt in alle begrotingsjaren een (cumulatief) bedrag voor loon -
Gemeente Best – Begroting 2025 – 2028
• De begroting 2025 – 2028 van Best laat voor de jaren 2025 en 2027 een positief saldo zien. De jaren 2026 en 2028 laten een structureel negatief saldo zien. Een m g l jk t uctu
l
g
budget sociaal domein –
bj
g
w g
lg w c t t k t
g ku
€250.000 xt pl p
t t €2
miljoen – en de tijdelijke huisvestingskosten gemeente zijn nog niet financieel uitgewerkt en dus geen onderdeel van de getoonde begrotingssaldi. • Daarnaast bereidt de gemeente besluitvorming van investeringen voor, waarvoor nog geen budget in de begroting is opgenomen, zoals de ontwikkeling van het Stationsgebied en Dorpsplein. • Bij de vaststelling van de begroting 2023 is door de raad besloten tot extra tariefsverhoging OZB van 4% boven op de geldende inflatie in de jaren 2026 t/m 2029. In de opbrengstramingen is dit al verwerkt. • Er wordt verwacht dat er in de periode 2024 – 2029 kavels voor 812 woningen worden uitgegeven. In de geraamde OZB-opbrengst voor de jaren 2025 – 2028 is al rekening gehouden met deze groei.
23 |
en prijsstijgingen. • Er zijn geen specifieke taakstellingen in de begroting 2025 – 2028 opgenomen. Bij de kaderbrief 2026 worden aan de raad mogelijk structurele bezuinigingsvoorstellen voorgelegd. Gemeente Oirschot – Begroting 2025 – 2028
• De begroting van Oirschot laat voor het jaar 2026 een structureel tekort zien. De jaren 2025, 2027 en 2028 sluiten met een structureel positief saldo. Het tekort in 2026 wordt vooral veroorzaakt door de lagere algemene uitkering in 2026 en door eenmalig hogere lasten voor onderwijshuisvesting. Dit betreft afschrijvingslasten in verband met sloop van bestaande schoolgebouwen in verband met de bouw van IKC De Klep. D z
m lg l t
(€900.000) z j
g m
t
t pg
m
in de staat van incidentele baten en lasten en zijn daardoor niet geëlimineerd uit het structurele saldo voor 2026.
4.1 Begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028 • De geraamde opbrengst Onroerendezaakbelastingen raamt de gemeente vanaf
• De gemeente Oirschot volgt de ontwerpbegroting van de verbonden partijen, ongeacht of de raming van de verbonden partijen op constante of lopende prijzen is
2027, in tegenstelling tot Best, op een constant niveau.
gebaseerd. Een uitzondering hierop is de raming van de bijdrage aan de GGD. • Er zijn geen specifieke taakstellingen in de begroting 2025 – 2028 opgenomen. Bij de • Oirschot raamt de hoogte van de stelpost loon- en prijsstijging in de jaren 2027 en 2028 op het niveau van 2026. Reden daarvoor is het feit dat deze stelpost in 2021 – 2023 niet volledig werd uitgeput. Vanwege de benodigde dekking voor andere
wensen is er door de gemeente financiële ruimte gezocht in het niet verder cumulatief verhogen van de stelpost loon- en prijsontwikkeling. • Net als Best bereidt ook Oirschot besluitvorming van investeringen voor, waarvoor de kapitaallasten pas na 2028 gaan lopen en die dus nog geen onderdeel zijn van de begroting 2025 – 2028. B j l g2 f
R
w g(
b
l K
t
g €16 m lj
wel in het investeringsplan opgenomen.
24 |
lp
g A58 ( ). D
t t
g €5 m lj g b
g
) z j al
Koersnota 2026 worden mogelijk structurele bezuinigingsvoorstellen voorgelegd aan de raad.
4.2 Jaarrekening Jaarrekeningen tonen positieve rekeningsaldi voor beide gemeenten
Algemene toelichting bij Tabel 4:
• De jaarrekening is belangrijk voor de controlerende en de kaderstellende taak van de
•
gemeente Oirschot heeft geen berekening van het structurele saldo opgenomen. Wel is
raad. Het resultaat van de jaarrekening geeft inzicht in de ontwikkeling van de
een overzicht van incidentele baten en lasten in de jaarrekeningen opgenomen. De lezer
financiële positie van de gemeente.
moet zelf de berekening maken om te komen tot het structurele saldo.
• In Tabel 4 zijn de saldi van de jaarrekeningen 2021 tot en met 2023 opgenomen.
•
25 |
Bij beide gemeenten is jaarlijks sprake van overheveling van niet bestede budgetten naar t
lg
j
m lj
Jaarrekeningsaldi (bedragen x 1.000)
€2 2 m lj
Gemeente Best
2021
Saldo van baten en lasten
-2.688
2022 N
-2.432
N
6.760
V
7.539
V
14.713
V
1.887
V
Gerealiseerd resultaat
4.851
V
12.281
V
8.647
V
Gemeente Oirschot
2021
Saldo van baten en lasten
1.818
V
2.659
V
-886
N
Saldo mutaties reserves
961
V
2.048
V
1.600
V
Gerealiseerd resultaat
2.779
V
4.707
V
714
V
2022
2023
•
.I B tb t f
2022 €7 1 m lj (
2024) €1 5 m lj
2023
Saldo mutaties reserves
Tabel 4
De gemeente Best maakt in de jaarrekening het structurele saldo zichtbaar. De
t
j
). I O
2021 €600.000
c
k tb t f
2022 €900.000).
g 2023 €6 1 m lj t
j
k
t l 2024 (
(
2021 €4 4
g 2023
t t
10
c mb
l
.
Bij de gemeente Best was in 2021 en 2022 sprake van relatief grote bedragen aan onttrekkingen uit de reserves. Dit betrof onder meer onttrekkingen in verband met de dekking van de uit het vorige boekjaar overgehevelde budgetten (budgetoverheveling), dekking van het nadelige saldo op grondexploitaties en inzet van de bestemmingsreserve wegbeheer.
•
De jaarrekeningresultaten zijn niet zonder meer onderling te vergelijken. De cijfers worden beïnvloed door incidentele factoren.
4.3 Prognose • De gemeente Best prognosticeert in de 3e financiële rapportage een batig k
g
ult
Berap III 2024
t 2024 lg
€1 6 m lj
.D g m
k
ult
g
t 2024
t O
c
tp g
t
€400.000. Beide gemeenten
hebben deze documenten in de decemberraad 2024 vastgesteld.
26 |
tc
4.4 Sociaal domein Verschil in financiële vooruitzichten sociaal domein: Best verwacht tekort, Oirschot niet. • Door de decentralisaties binnen het sociaal domein zijn er verantwoordelijkheden en budgetten naar de gemeenten overgeheveld. Een aanzienlijk deel van de gemeentebegroting bestaat uit kosten voor het sociaal domein. Bij Best is dat circa 35% en bij Oirschot 27% van de totale lasten exclusief reservemutaties (Bron: www.findo.nl).
• De vraag naar jeugdhulp is nog altijd groot en lijkt nog steeds toe te nemen. Budgetten knellen en gemeenten hebben de afgelopen jaren herhaaldelijk op moeten plussen. • De uitvoering van de jeugdhulp doen gemeenten niet zelf. Daarvoor schakelen ze jeugdhulpaanbieders in. Best en Oirschot vormen samen een subregio binnen “S m
J ug ”.
• Daarin werken 10 gemeenten samen aan de verbetering van jeugdhulp in de regio en aan de inkoop van gespecialiseerde jeugdhulp. De gemeenten in Samen voor Jeugd werken samen op het gebied van het sociaal domein en hebben de inkoop voor de Jeugdwet ondergebracht bij de gemeente Eindhoven.
27 |
• Beide gemeenten stemmen de beleidsontwikkeling voor jeugdhulp met elkaar af, en vertegenwoordigen elkaar in de overlegstructuur van Samen voor Jeugd
• De 21 gemeenten van Zuidoost-B b
t (“21
j ug ”) w
B t
O c
t
deel van uitmaken, werken samen met betrekking tot de ontwikkeling en inkoop van (boven)regionale jeugdhulp. Het gaat hier om jeugdbescherming en jeugdreclassering, de inzet van Veilig Thuis, spoedeisende zorg door het Crisisinterventie Team en gesloten jeugdzorg. Afspraken rondom de inkoop en samenwerking zijn vastgesteld in een dienstverleningsovereenkomst (DVO21). • De gemeente Oirschot heeft de administratie van de jeugdhulp belegd bij de afdeling Maatschappelijke Dienstverlening (MD) van de Samenwerking Kempengemeenten. De gemeente Best is geen onderdeel van de Samenwerking Kempengemeenten en voert de administratie van jeugdzorg zelf uit.
4.4 Sociaal domein Hervormingsagenda Jeugd
WMO
• Het kabinet Schoof zet de uitvoering van de Hervormingsagenda Jeugd door en laat
• Zowel bij de gemeente Best als de gemeente Oirschot voorspelt de monitor sociaal
de besparing Jeugdzorg vanaf 2026 structureel vervallen. In de septembercirculaire
domein (www.waarstaatjegemeente.nl) dat het aantal inwoners dat gebruikt maakt
2024
van de Wmo de komende jaren boven het landelijk gemiddelde zal liggen. Ten
t
w kt
t
g g
€500 m lj
2026
€511 m lj
vanaf 2027. Dit verloopt voor de meeste gemeenten budgettair neutraal, omdat zij in
opzichte van 2023 is bij Best in 2028 sprake van een toename van 18% en bij
de begroting voor de jaren 2026 tot en met 2028 rekening mochten houden met de
Oirschot van 19%. Landelijk is een gemiddelde stijging te zien van 10%.
voorgenomen besparing en daardoor met een lagere raming van de uitgaven voor
Jeugdzorg.
Ontwikkeling kosten sociaal domein • Bij de gemeente Best was in 2024 sprake van toename van kosten Wmo. Ook de
• De gemeente Best heeft in de begroting rekening gehouden met een lagere raming
aanvragen jeugdzorg en de bijbehorende kosten lieten een stijging zien in 2024 ten
van de uitgaven jeugdzorg op basis van de voorgenomen besparingen. Tegenover
pz c t
2023. D t
l
c c €1 m lj
k
g m
t
2024
de extra gelden die op basis van de septembercirculaire 2024 worden verstrekt in de
grotendeels opvangen door enkele incidentele voordelen binnen het sociaal domein.
algemene uitkering zal Best de uitgavenbudgetten jeugdzorg met eenzelfde bedrag verhogen (zie raadsinformatiebrief bij de septembercirculaire 2024). Dit werkt dus budgettair door in de begroting.
• De gemeente verwacht een verdere stijging in de toekomst, maar heeft hiervoor nog geen structureel bedrag in de begroting geraamd. De gemeente houdt er rekening mee dat er de komende jaren een tekort binnen het sociaal domein ontstaat, dat kan
• Voor Oirschot betekent de toevoeging wel een voordeel in de begroting, omdat deze gemeente geen rekening had gehouden met een lagere raming van de uitgaven op basis van de voorgenomen besparingen in de hervormingsagenda.
28 |
pl p
t t €2 m lj
. Bj
k
b
f 2026 b
verwachte tekorten kunnen worden teruggedrongen.
lt
g m
t
4.4 Sociaal domein • De gemeente Oirschot heeft op dit moment geen tekorten op jeugdzorg, en verwacht dit in de nabije toekomst ook niet. Wegens dubbele vergrijzing, verwacht Oirschot voor WMO wel een toename van de kosten voor Wmo. • De ramingen Jeugd voor 2025 – 2028 zijn gebaseerd op de werkelijke uitgaven in de periode van 2019 t/m 2023. Voor de ramingen Wmo volgt de gemeente de ontwikkeling van de werkelijke uitgaven 2023 en de prognosemodellen.
29 |
4.5 Weerstandsvermogen en financiële kerngetallen Weerstandsvermogen in beide gemeenten voldoende en boven minimumnorm, financiële
• I
t “G m
c
pp l jk T
zc tK
”(GTK)
p
c l t
zc t
u
kengetallen hebben de (VNG) signaleringswaarde “minst risicovol”.
zijn overigens wel nadere uitwerkingsrichtlijnen opgenomen. Daarin is onder meer
• Het weerstandsvermogen geeft de mate aan waarin de gemeente in staat is
bepaald dat bestemmingsreserves niet onder de weerstandscapaciteit vallen.
middelen vrij te maken om niet begrote financiële tegenvallers op te vangen zonder ingrijpende beleidswijzigingen. Het weerstandsvermogen bestaat uit twee l
m l jk
w
t
c p ct t
Weerstandscapaciteit
(B
Oirschot
Best
Oirschot
1-jan
31-dec
31-dec
31-dec
29.694 0 1.253
5.726 0 0
0
0
32.131 0 1.253 0 0
14.002 22.529 0 714 -640
Totaal incidentele weerstandscapaciteit
30.947
5.726
33.384
36.605
Weerstandscapaciteit exploitatie Onbenutte belastingcapaciteit: Onvoorzien
3.446 50
0 0
4.869 52
0 0
Totaal structurele weerstandscapaciteit
3.496
0
4.921
0
Totaal weerstandscapaciteit
34.443
5.726
38.305
36.605
Weerstandscapaciteit per inwoner
1.103
295
1.240
1.905
Gemeenten hebben beleidsvrijheid in het vaststellen van de methodiek van bepalen van het weerstandsvermogen.
• De informatie uit de paragrafen weerstandsvermogen en risicobeheersing uit de begrotingen 2025 en de jaarrekening 2023 is opgenomen in tabel 5.
weerstandscapaciteit wordt gerekend, zijn er verschillen tussen de elementen die de twee gemeenten in de berekening hebben opgenomen. Tabel 5
30 |
x € 1.000)
Weerstandscapaciteit vermogen Algemene reserve Bestemmingsreserves Stille reserves (deels) Resultaat Overig
• Het weerstandsvermogen geeft de verhouding tussen deze twee onderdelen aan.
• Omdat er geen wettelijke regels zijn voor wat wel en wat niet tot de
g
Jaarrekening 2023
Best
c ’ .
Overzicht weerstandscapaciteit
Begroting 2025
4.5 Weerstandsvermogen en financiële kerngetallen • Over de hoogte van de weerstandscapaciteit kan een oordeel worden gevormd door
Algemene Toelichting bij tabel 5 •
Best rekent in de begroting en jaarrekening de risicoreserve grondexploitatie niet tot de w
t
c p c t t. D
t
tt g
t
g m
t
c ’ g
xpl t t
ook niet afzet tegen de weerstandscapaciteit maar tegen de aparte risicoreserve grondexploitatie. •
Oirschot betrekt in de jaarrekening 2023 de bestemmingsreserves bij de weerstandscapaciteit. In de begroting 2025 is dit achterwege gelaten.
•
Gemeente Best neemt landbouwgronden (verschil actuele liquidatiewaarde en boekwaarde) op onder de stille reserves.
•
De algemene reserve van de gemeente Oirschot is in de begroting 2025 een stuk lager dan in de jaarrekening 2023. Belangrijkste reden is het ten laste van algemene reserve aanvullen van de reserve kapitaallasten en het vormen van de bestemmingsreserve strategische grondaankopen. Op dit punt is dus vooral sprake van een verschuiving tussen de algemene reserve en de bestemmingsreserves. Daartegenover staat dat de algemene reserve in 2025 door verkoop van gronden (Westfields) met een substantieel bedrag kan worden aangevuld.
•
Bij Oirschot is sprake van een gering bedrag aan onbenutte belastingcapaciteit (ruimte tot artikel 12 norm met betrekking tot OZB-opbrengst) die niet meegenomen is in de berekening van de weerstandscapaciteit.
31 |
z t
l t
m
g
k
c ’ .
Onderkende risico’s • D
c ’ z
l
pg
m
basis voor dit onderdeel. D g T b l 6. D t z j
g
g m
b g t g 2025
j
t t
t zj
t l jk
c ’ p c
g m
tt g
k
g 2023 z j b
l g b c t
c ’ .
De grootste risico’s – gemeente Best • Het grootste risico betreft de grondexploitatie. De gemeente dekt dit af met een p t
c
.D
tzj
m
c ’ m t b t kk g t t
juridische geschillen, vastgoed (technische en functionele veroudering van het gemeentehuis en wensen op het gebied van onderwijshuisvesting), werkloosheidsuitkeringen, wachtgelden en loondoorbetalingen. De grootste risico’s – gemeente Oirschot • O
c
g
t t
tz t c ’ .D
c ’ m t b t kk g t t cyb c m c ’ g
door een bestemmingsreserve.
xpl t t
l p
lt t
g
t t ll g
MPG
w
fg
l kt
4.5 Weerstandsvermogen en financiële kerngetallen Gemeente Best
Begroting 2025
Jaarrekening 2023
• H tt t
g m
t
b
k
c ’
opgenomen in Tabel 7 op
m m
t p
m . D tw
g
/ f
b g t g.
de volgende pagina.
Risico top 5 (Bedragen x € 1.000)
1. Juridische geschillen
2.376
0
2. Vastgoed
1.815
0
3. Werkloosheidsuitkering e.d.
1.355
0
4. Informatievoorziening bedrijfsvoering
1.120
0
Sociaal domein
944
0
5. Boekwaarden van de gronden
Grondexploitatie Gemeente Oirschot
575
0
7.960
7.515
Begroting 2025
Jaarrekening 2023
Risico top 5
Algemene toelichting bij Tabel 6 en Tabel 7: •
1.
Cybercriminaliteit
750 663
734
3. Calamiteit/ Pandemie
250
0
4. Integraal maatschappelijk Beheerkader
100
0
5. Verbonden partijen
75
24
2. Garantstellingen
0
D b
k
g
c ’ t
m
t bj
t
t
•
c ’ j
k
g m
t
ctu l
c ’ bestaan geen richtlijnen. De gemeenten hebben
hiervoor een eigen methodiek. •
D
•
Het risicobedrag per inwoner is bij de gemeente Best aanzienlijk hoger dan bij de
gt
c ’
m
f
k l jk
g
m
b
m
t g l
.
gemeente Oirschot. Daar staat tegenover dat de weerstandscapaciteit van de gemeente Best ook beduidend hoger is. •
Bedragen x (€1.000)
32 |
l
H tb
g
c ’ bjO
c
tz lt
m
m
t
p.m.
m g
aanleiding van een motie van de raad, alsnog worden gekwantificeerd. •
I t b l6
7zj bj
g m
t B
t
c ’
grondexploitaties apart opgenomen. Best b t kt
z
het weerstandsvermogen. De reden hiervoor is
tt g
S c
l Domein en
c ’
tbj c ’
bestemmingsreserves staan (risicoreserve sociaal domein en risicoreserve grondexploitatie), w
z
c ’ zj
fg
kt.
b
k
p t
g
4.5 Weerstandsvermogen en financiële kerngetallen Totaal berekende risico's (bedragen in € 1.000)
Best totaal
Begroting 2025
Best per Oirschot inwoner totaal
Algemeen
9.738
315
1.855
97
Grondexploitatie
7.960
258
0
0
Sociaal domein
944
31
Ratio weerstandsvermogen
Oirschot per inwoner
0
Bedragen (x 1.000)
c ’ .D
t lt
m
tw
t
m g
t. Z w l B
t l
•
33 |
k
c ’
Oirschot
6.900
811
5.726
33.384
3,1
4,8
36.605 45,1
De weerstandsratio is in de begroting 2025 bij beide gemeente hoger dan 2 en op basis van de door de gemeenten gebruikte waarderingstabel als uitstekend te beoordelen.
•
heroverwegen.
b
1.855
3,2
k
Best
Algemene toelichting bij Tabel 8:
algemene reserve, voornemens om de hoogte van deze minimumnorm te
• I t b l8zj
9.738
Ratio weerstandsvermogen
lb
Jaarrekening 2023
Tabel 8
Oirschot heeft op dit moment als minimumnorm een weerstandsratio van 2. Oirschot is, gelet op de verwachte toename van het risicobedrag en de daling van de
Oirschot
30.947
T t
Tabel 7
• Om de weerstandsratio te berekenen wordt de weerstandscapaciteit afgezet tegen
Best
Beschikbaar weerstandsvermogen
0
Weerstandsratio
Begroting 2025
D w
t
t ’
g
ë lb
l .D g m
g m
t O
c
t
j ft
k
g 2023 g
t B t
ft
k
bjz w lB t l bjO c ’
t g kw
tfc
b t mm g
t t
l g
. D t k mt
c
t
.D
l €22 5 m lj
bj
weerstandscapaciteit betrokken.
w
b c kb
t
t ’ b w
t
k
c p ct t
pb
g m c ’ .
t
•
D
t ’ zj
tz
m
g l jkb
t
beleidsvrijheid is zowel voor de bepaling van de weerstandscapaciteit, de berekening c ’
l
gt
m.
4.5 Weerstandsvermogen en financiële kerngetallen Kengetallen •
In het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) is met ingang van het begrotingsjaar 2016 een set van vijf kengetallen voorgeschreven. Kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de financiële balans en kunnen helpen bij de beoordeling van de financiële positie van een gemeente.
•
Ze geven inzicht in de financiële weerbaarheid (netto schuldquote, solvabiliteit en grondexploitatie) en financiële wendbaarheid (structurele exploitatieruimte en belastingcapaciteit).
34 |
Financiële doorkijk • Ze geven inzicht in de financiële weerbaarheid (netto schuldquote, solvabiliteit en
.
• De kengetallen zullen altijd in samenhang moeten worden bezien, omdat ze alleen
grondexploitatie) en financiële wendbaarheid (structurele exploitatieruimte en
gezamenlijk en in hun onderlinge verhouding een goed beeld kunnen geven van de
belastingcapaciteit).
financiële positie van een gemeente.
Jaarrekening 2023
Netto schuldquote
Netto schuldquote gecorr.
Solvabiliteit
Grond exploitatie
Structurele exploitatieruimte
Best
-21,2%
-24,9%
64,8%
15,3%
0,1%
Oirschot
23,2%
24,2%
50,9%
1,0%
0,3%
risicovol”
Begroting 2025
Netto schuldquote
Jaar 2028
Tabel 10
• De financiële kengetallen in de jaarrekening 2023 geven geen reden tot zorg over de financiële positie van beide gemeenten. Zowel schuldquote, solvabiliteit,
grondexploitatie als structurele exploitatieruimte hebben de signaleringswaarde ( NG) “m
Tabel 9
Tabel 9
De financiële kengetallen hebben overwegend de (VNG) signaleringswaarde “minst
Netto Solvabiliteit schuldquote gecorr.
Grond exploitatie
Structurele exploitatieruimte
30,9%
26,9%
61,3%
0,0%
-0,2%
Oirschot
40,7%
41,4%
25,6%
3,9%
1,4%
c
l”.
• Uit de begroting 2025 – 2028 komt naar voren dat de kengetalen in 2028 ten opzichte van 2023 in enige mate verslechteren, maar desondanks nog steeds de kw l f c t
Best
t
“m
t
c
l”
bb
. U tz
g
tw kk l g
solvabiliteit van de gemeente Oirschot. Door de afname van de algemene reserve mt
l bl t t f
b
t zc
kl
“
ut
l”. O k
t t uctu
l
exploitatiesaldo van Best is in 2028 (in geringe mate) negatief en krijgt daardoor de kw l f c t
“m
t
c
l”.
• De gemeente Best verwacht dat het kengetal grondexploitatie (wat de hoogte van de boekwaarde van in exploitatie genomen gronden weerspiegeld) in 2028 nul is. De gemeente verwacht in de komende jaren enkele complexen te kunnen afsluiten.
35 |
Financiële doorkijk 4.6 Reserves
De reservepositie biedt voldoende weerbaarheid 31-12-2023 werkelijk Best
Best
inwonersklasse 25.000-35.000 b
Oirschot
g p 31
c mb
Algemene reserve
32.130
12.741
29.694
4.465
bestemmingsreserves was
t €870 . B j
Algemene reserve weerstandsvermogen
0
1.261
0
1.261
€738 ( lg m
€891 (b t mm g
Totaal algemene reserves (x € 1.000)
32.130
14.002
29.694
5.726
A. Totaal algemene reserves per inwoner
1.040
729
961
298
Bestemmingsreserves algemeen
2.700
7.758
4.657
9.605
Ruimtelijke ordening/grondexploitatie
7.516
10.547
6.917
7.870
Bestemmingsreserves ter dekking kapitaallasten
34.962
4.224
36.866
7.506
Totaal bestemmingsreserves (x € 1.000)
45.178
22.529
48.440
24.981
B. Totaal bestemmingsreserves per inwoner
1.462
1.172
1.568
1.300
C. Totaal reserves per inwoner (A + B)
Tabel 11
36 |
Oirschot
• Het gemiddelde bedrag per inwoner van de algemene reserve van gemeenten in de
1-1-2025 Raming
2.502
1.901
2.529
1.598
)
w
2023 €686. B j
kl
15.000-25.000 was dit ).
• De reserves van Best en Oirschot waren op 31 december 2023 gemeten naar een bedrag per inwoner dus hoger dan het gemiddelde van gemeenten in dezelfde inwonersklasse. De algemene reserve van de gemeente Oirschot is in 2025 op ten opzichte van 2023 meer dan gehalveerd, waardoor deze reserve zich onder het gemiddelde van de inwonersklasse 15.000-25.000 bevindt. t f
•
kk
c ’ g
xpl t t
bb
b
g m
t
z
l
eerder aangegeven, een bestemmingsreserve. De gemeente Oirschot heeft daartoe een bestemmingsreserve Grondexploitatie/ruimtelijke ontwikkeling die niet alleen is b
l
t p
g
c ’
g
xpl t t , maar ook om
Volkshuisvestelijke doelen te behalen op basis van de gemeentelijke Woonvisie en voor bovenwijkse voorzieningen, parkeren en de fysieke leefbaarheid.
Financiële doorkijk • De vaste schuld van beide gemeenten lag op 31 december 2023 ruim 50% lager dan
• Ook hebben beide gemeenten bestemmingsreserves voor het dekken van afschrijvingslasten van investeringen. Vooral bij de gemeente Best valt de omvang daarvan op. Best dekt 49% van de afschrijvingslasten van de investeringen uit de bestemmingsreserve kapitaallasten. Dit percentage zal afnemen door de afloop van een aantal dekkingsreserves.
vervangingsinvesteringen waarvan de afschrijvingslasten uit reserves worden gedekt. Zodra vervanging nodig is, moet namelijk alsnog structurele dekking binnen de begroting worden gevonden
w
b
25.000 was
g p 31
c mb
2023 €1.252 . B j
w
kl
15.000-
t €1.388.
Oirschot zal toenemen. Bij de gemeente Oirschot is dit bij de prognose 2028 ook zichtbaar. • Bij de gemeente Best is de toename in de omvang van de vaste schuld niet zichtbaar. Toch neemt de schuldquote ook bij Best toe, omdat de liquide middelen in
4.7 Vaste schuld Vaste schuld 50% lager dan gemeenten in dezelfde inwonersklasse Best Stand per 31 december
2023 (werkelijk)
Per inwoner
609
g x €1.000
per inwoner aan vaste schuld van gemeenten in de inwonersklasse 25.000-35.000
• Door de voorgenomen investeringen is de verwachting dat de schuld van Best en
• Algemeen aandachtspunt bij dergelijke dekkingsreserves zijn
B
het gemiddelde van gemeenten in dezelfde inwonersklasse. Het gemiddelde bedrag
18.833
Best
de periode 2025-2028 m t €27 m lj Oirschot
2028 (begroot) 2023 (werkelijk)
2028 (begroot)
515
m
.D z m
l
z t
g m
t
voordat externe leningen worden aangegaan. De gemeente Best heeft geanticipeerd
Oirschot
15.917
f
14.475 753
64.080 3.335
op stijgende rente door al een geldlening tegen lage rente aan te trekken met het oog op toekomstige projecten. • De werkelijke ontwikkeling van de schuld is overigens sterk afhankelijk van de mate waarin het investeringsplan wordt uitgevoerd en de nog niet berekende effecten op
Tabel 12
37 |
de schuldpositie van nog niet geraamde projecten.
Financiële doorkijk • Het belangrijkste verschil tussen Oirschot en Best is dat de gemeente Best
4.8 Boekwaarde materiele vaste activa
investeringen in riolering niet activeert, maar in één keer dekt ten laste van de
Verschil in boekwaarde materiele vaste activa door keuzes activabeleid
daartoe bestemde voorziening. De gemeente Oirschot activeert investeringen in Boekwaarde materiele vaste activa
Best
Stand per 31 december
2023 (werkelijk)
B
g x €1.000
Best 2028 (begroot) 110.586
59.637
Per inwoner
1.930
3.579
Oirschot
Oirschot
2023 2028 (werkelijk) (begroot) 59.236 84.688 3.082
4.407
Tabel 13
w
de inwonersklasse 15.000-25.000 was
b
g p 31
c mb
2023 €2.623 . B j
t €2.737.
• Ten opzichte van Best, en ook ten opzichte van het gemiddelde van de gemeenten in de inwonersklasse 15.000-25.000 inwoners, had Oirschot op 31 december 2023 een hogere boekwaarde materiële vaste activa per inwoner.
38 |
g w l. H t
c l
b
kw
p
b l
z
t
g
€13
miljoen (hoger bij Oirschot). • Ook activeerde de gemeente Best de investeringen in reconstructie openbare ruimte (wegen, fietspaden) tot en met 2016 in geringe mate. Tot dat jaar mochten gemeenten dergelijke investeringen in één keer afboeken. Vanaf 2017 is dat niet meer toegestaan.
• Het gemiddelde bedrag per inwoner aan materiële vaste activa van gemeenten in de inwonersklasse 25.000-35.000
l
• Bij beide gemeenten is in de kolom 2028 de toename van de boekwaarde te zien door de voorgenomen investeringen die zijn opgenomen in het investeringsprogramma.
Financiële doorkijk 4.9 Investeringsprogramma
Gemeente Best
Vertraging in uitvoering investeringsplannen, nog niet alle ambities opgenomen
• De gemeente Best is voornemens om in de jaren 2025 tot en met 2028 een bedrag
• In onderstaande tabel is het totaal van de in de begroting 2025-2028 geraamde investeringen per gemeente weergegeven. Ook is het restantbedrag aan nog niet
€52 4 m lj g
tb t
t
t
. Op 31
bu g tt
c mb t
2023 b g
€33 1 m lj
g
t
t
tb
g
. D t waren vooral
bestede investeringsbudgetten per 31 december 2023 weergegeven. Per gemeente
investeringsbedragen voor nieuwbouw en renovatie van scholen. De in de begroting
wordt vervolgens dieper op de investeringen en het beleid daaromtrent ingegaan.
2025 – 2028 opgenomen investeringen betreffen in hoofdzaak investeringen in riolering, wegbeheer en scholen (IKC Bricks, restant uit 2024). Het betreffen vooral
Restantbudgetten investeringen 2023 (werkelijk) en geraamde investeringen vanaf 2024
B
g
x € 1.000
Restantbudget
2023
Raming
2024
Raming
2025
Raming
2026
Raming
2027
investeringen met betrekking tot continuering van bestaand beleid. Raming
2028
Gemeente Best
33.071
13.540
12.815
19.983
8.181
11.460
Gemeente Oirschot
15.707
9.200
21.637
5.342
4.204
4.696
Tabel 14
• De investeringen in nieuw beleid betreffen vooral renovatie Juniorcollege (Heerbeeck College) voor €11 m lj
het vernieuwen van de Beatrixbrug voor €3
miljoen. Voor beide investeringen geldt overigens dat de kapitaallasten daarvan gaan lopen vanaf 2029 en daardoor nog niet in de begroting 2025-2028 zijn geraamd. • Met betrekking tot de ontwikkeling van het Stationsgebied en het Dorpsplein zijn de financiële gevolgen nog onvoldoende in beeld om deze te vertalen naar de begroting 2025 – 2028.
39 |
Financiële doorkijk • In het op 18 oktober 2022 vastgestelde Collegeprogramma gemeente Oirschot 2022
• Voor eventuele bouw van MFA Wilhelminadorp (in september 2024 geraamd op €16 5 m lj
)
pl
g
g
lt l jk
kk g
m
g
t
b g t g pg kk g
m
.M c t
– 2026 ‘S m
z
• De gemeente Oirschot is voornemens om in de jaren 2025 tot en met 2028 een
u
mg
tb
g
t
g m
t z
l
inrichtingsvisie en een inrichtingsplan voor de Markt en omgeving, vanaf nu t umpl
t
t
de Centrumvisie Oirschot vastgesteld en ingestemd met het opstellen van een ‘C
€35 9 m lj
t ’ t
doorschakelen naar het stadium van uitvoering. Op 20 december 2022 heeft de raad
Gemeente Oirschot
g
t l g m
mogelijk een nieuwe centrumvisie wil vaststellen en daarmee direct wil
€370.000 aan kapitaallasten
worden gevonden.
b
w k
t g
tb t
t
. Op 31
c mb
bu g tt
2023 b t
g
g
c
t’ g
t
. Op 18 ju
g k u .D g m
t
mt
2024
ft
t t l k
tC t
p €8 m lj
t umpl .D
uitvoering start in 2025. De kapitaallasten zijn opgenomen in de begroting 2025 –
t
€11 1 m lj
O
.Dt
2028
zijn vooral investeringen in de openbare ruimte. • De in de begroting 2025 – 2028 opgenomen investeringen betreffen in hoofdzaak investeringen in onderwijs (2025 ICK De Klep à €12 9 m lj
)
t
g
openbare ruimte, vooral wegen en riolering. Het betreft vooral continuering van bestaand beleid.
• De gemeente Oirschot heeft de beoogde investeringen in Kanaalpassage A58 à €5
miljoen en de tweede fase Randweg Oirschot à € 16 m lj
b g t g
opgenomen. De kapitaallasten van de Kanaalpassage A58 zijn echter nog niet in de begroting geraamd, omdat de afschrijvingslast in 2031 start. Dit geldt ook voor de tweede fase Randweg Oirschot. • Vanuit het integraal onderwijs huisvestingsprogramma (IHP) valt het krediet van IKC De Klep in het tijdsbestek van de begroting 2025 – 2028 en zijn de kapitaallasten meerjarig opgenomen in de begroting 2025 – 2028.
40 |
Financiële doorkijk 4.10 Onderhoud kapitaalgoederen
Geen achterstallig onderhoud, maar in beide gemeenten is een deel van de
Loop Kwaliteits -tijd niveau
Raming reëel?
Achterstallig onderhoud?
2019
6,5
Ja
Nee
Nee
Nee
Civieltechnische kunstwerken
2019
6,5
Ja
Nee
Nee
Nee
Openbaar groen
2012
6,5
Ja
Nee
Nee
Nee
Riolering
2024
6,5
Ja
Nee
Ja
Nee
Gemeente Best Straten, wegen, pleinen
Openbare Verlichting
onderhoudsplannen toe aan actualisatie. • Belangrijke kapitaalgoederen zijn wegen, riolering, groen en gebouwen. Goed beheer is noodzakelijk om achterstallig onderhoud en mogelijke
Speel- voorzieningen
kapitaalvernietiging te voorkomen. Het onderhoudsniveau wordt door de gemeente zelf vastgesteld. Dit kwaliteitsniveau mag echter niet onvoldoende zijn. Kapitaalvernietiging en/of onveilige situaties moeten worden voorkomen. De gemeente is vrij om het systeem te kiezen waarmee het niveau wordt aangegeven. Daardoor is dit onderdeel soms lastig te vergelijken. Omdat beheer in de openbare ruimte een verplichte taak is, dienen hiervoor altijd voldoende middelen aanwezig te zijn. Gemeente Best • Uit tabel 15 komt naar voren dat alle beheerplannen, met uitzondering van riolering, relatief oud zijn en binnen afzienbare tijd zullen moeten worden
geactualiseerd. In 2024 zijn het Water en Riolering Programma (WRP) en het Systeem Stedelijk water (SSW) geactualiseerd.
Plan vastgesteld in
Diverse Gebouwen
2013 2012
6,5
2029
6,5 6,5
Ja
Ja Ja
Nee
Nee Nee
Nee
Nee Ja
Tabel 15 • De gemeente is voornemens om in 2025 de actualisering van de onderhoudsplannen voor zowel wegen/verhardingen als voor gemeentelijk vastgoed op te pakken. De gemeente laat periodiek inspecties uitvoeren om te toetsen of de arealen nog aan de gevraagde kwaliteitseisen voldoen. • Op 11 december 2023 heeft de gemeenteraad van Best de nieuwe nota reserves en voorzieningen vastgesteld. Daarin is besloten tot het opheffen van de reserves voor
wegbeheer, speelelementen, vervanging groen en buitensportaccommodaties. Vanaf 2024 dekt de gemeente de kapitaallasten van investeringen in wegen daardoor niet meer ten laste van reserves.
41 |
2012
OnderOnderhoudshoudsvoorreserve? ziening? Nee
Nee Nee
Financiële doorkijk • Dit heeft tot gevolg dat de onderhoudskosten jaarlijks in de exploitatiebegroting worden begroot en dat afwijkingen ten laste/ ten gunste komen van het rekeningresultaat. Lasten van groot onderhoud komen ten laste van de jaarlijkse exploitatiebudgetten in de begroting.
Gemeente Oirschot Straten, wegen, pleinen
Openbare Verlichting
Civieltechnische kunstwerken
• Voor de vervanging van riolering is er een voorziening. Investeringen in
Openbaar groen
vervanging riolering worden in één keer uit deze voorziening gedekt. Ook is er
Speel- voorzieningen
een voorziening voor het dekken van de lasten van groot onderhoud van
Riolering
Diverse Gebouwen
gebouwen.
Plan vastgesteld in
Loop -tijd
Kwaliteitsniveau
Raming reëel?
2023
2027
A t/m C
Ja
2023
2027
A t/m C
Ja
2023 2023 2023 2023 2023
2027 2027 2027 2027 2027
A t/m C A t/m C A t/m C A t/m C
Voldoende
Ja Ja Ja Ja Ja
Achterstallig onderhoud?
Onderhoudsvoorziening?
Nee
Nee
Nee
Ja
Nee
Nee
Onderhoudsreserve?
Ja
Nee
Nee
Nee
Nee Nee Nee
Ja Ja Ja
Tabel 16
• Voor reconstructie van wegen worden budgetten aangevraagd via het investeringsplan.
• Om te komen tot een concrete uitwerking van het IMBK in projecten is in 2024 het Integraal Maatschappelijk Meerjaren Programma (IMMP) geactualiseerd. In het IMMP
Gemeente Oirschot • Op 24 kt b b
k
2023 ” (IMBK 2.0)
ft
O tg t l .
c
t
t “I t g
g k z
b
lM
t c
pp l jk
l kw l t t A
historische centrum van Oirschot en de centra van de dorpen. B kwaliteit op hoofdwegen en C kwaliteit in de wijken, op bedrijventerreinen en in het buitengebied.
42 |
t
zijn projecten opgenomen voor de meerjarenbegroting 2025 – 2028. Deze wordt jaarlijks geactualiseerd. De gemeente is voornemens om het onderhoudsplan gebouwen in 2025 te actualiseren.
Nee Nee Nee Nee Nee
Financiële doorkijk • De gemeente Oirschot werkt voor diverse kapitaalgoederen met
• Transparantie van het grondbeleid is voor een gemeente van belang. Ten eerste tf
onderhoudsvoorzieningen. Uit deze voorzieningen wordt het groot onderhoud
c ël b l
g
c ’
k
.T
tw
l t
m t
bekostigd. Jaarlijks vindt een toevoeging aan deze voorzieningen plaats om ervoor
de doelstellingen van de gemeente. Met grondbeleid kan een nadere invulling aan
te zorgen dat er voldoende budget is voor het groot onderhoud. In het
de uitvoering van bepaalde beleidsvoornemens worden gegeven.
accountantsverslag 2023 stelt de accountant vast dat er bij sportaccommodaties, sportvelden, gebouwen en wegen sprake is van een achterstand in de uitvoering ten opzichte van de actuele beheerplannen.
• Grondbeleid biedt het benodigde instrumentarium om te sturen en te participeren in de grondmarkt. Dit kan door actief of faciliterend grondbeleid. Een gemeente voert
actief grondbeleid wanneer zij zelf gronden koopt of in bezit heeft, deze gronden • Investeringen in vervanging van riolering worden door de gemeente Oirschot
zelf bouwrijp maakt en vervolgens verkoopt aan derden. De gemeente heeft zelf de
geactiveerd, waardoor een jaarlijks bedrag aan rente en afschrijving ten laste van de
regie; w
exploitatiebegroting riolering in rekening wordt gebracht. Voor de reconstructie van
heeft een gemeente geen gronden. De gemeente probeert haar doelen te bereiken
wegen worden budgetten aangevraagd via het investeringsplan.
via bestemmingsplannen en overleg. De gemeente loopt veel minder financiële
4.11 Grondexploitaties Boekwaarde grondexploitaties neemt af, maar risico’s blijven bestaan door nog te maken kosten en te realiseren opbrengsten.
c ’
t
m
c ’ k m
t
tw kk l g
g
c ’ m
k
bj
g. B j f c l t
m ktp t j
g
l gg
b l
.
• In Tabel 17 en Tabel 18 is per gemeente de boekwaarde van de gronden in exploitatie op 31 december 2023 weergegeven. Voor de prognose is de meest recente actualisatie van de meerjaren prognose Grondexploitaties geraadpleegd.
43 |
Financiële doorkijk • Voor de begroting 2025 zijn de grondexploitaties gebaseerd op de
Gemeente Best Boekwaarde gronden in exploitatie
Meerjarenprognose Grondexploitaties 2024 (MPG 2024), die op 1 juli 2024 door de
Gemeente Best
g x € 1.000
Boekwaarde 31-12-2023
Nog te maken kosten
Bouwgrond in exploitatie (BIE) Af: Voorziening geraamde verliezen
40.673
48.832
62.653
-24.632
0
0
Boekwaarde gronden in exploitatie
16.041
Per inwoner
519
B
0
raad is vastgesteld. De bruto boekwaarde van de bouwgronden in exploitatie werd
Nog te realiseren opbrengsten
Resultaat (eindwaarde)
26.852 -26.852
0
m
p €37 7 m lj
. D g t ff
geprognosticeerde verliezen werd g
m
z
p €24 6 m lj
g .
• De netto boekwaarde (=bruto boekwaarde minus voorzieningen) werd geraamd op
0
€13 1 m lj
0
(en daarmee het benodigde weerstandsvermogen) geactualiseerd en ingeschat op
Tabel 17 • Per 1-1-2025 zijn er 6 projecten in uitvoering: Dijkstraten, Aarlesche Erven, Steegsche Velden Oost fase A, Centrumplan, Molenstraat en Steegsche Velden-Noord. Dit betreft de ontwikkeling van woningen (en winkels). In 2025 worden er 2 projecten afgesloten: Steegsche Velden Oost fase A en Molenstraat. Er zijn geen grondexploitaties voor bedrijventerreinen. Voor de locatie Spoorweglaan-RingwegVogelkers is een anterieure overeenkomst afgesloten.