25054.03 - Vastgesteld Herindelingsontwerp 'Best en Oirschot, samen één' (def.)

Best en Oirschot, samen één Vitale kernen, groene dorpen & een krachtige gemeente in de Brainportregio

HERINDELINGSONTWERP Voor de reguliere samenvoeging van de gemeenten Best en Oirschot per 1 januari 2028

2

Gemeente Best Dorpsplein 2 5683 GA Best 14 0499 www.gemeentebest.nl

Gemeente Oirschot Deken Frankenstraat 3 5688 AK Oirschot (0499) 58 33 33 www.oirschot.nl

Redactie en foto’s: gemeente Best en gemeente Oirschot Publicatiedatum: 2 december 2025

3

Woord vooraf Met veel vertrouwen en energie zetten de gemeenten Best en Oirschot een belangrijke stap naar de toekomst. Per 1 januari 2028 vormen we samen de gemeente BestOirschot. Met ruim 50.000 inwoners en een oppervlakte van 13.568 hectare neemt deze toekomstbestendige gemeente een krachtige plek in binnen de Brainportregio en de provincie Noord-Brabant. Vanuit een sterk gemeentebestuur en een robuuste ambtelijke organisatie is de gemeente Best-Oirschot van nog meer betekenis voor onze inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners en mede-overheden. De gemeente Best-Oirschot neemt verantwoordelijkheid voor het realiseren en borgen van drie uitgangspunten binnen de nieuwe gemeente. Deze zijn tot stand gekomen vanuit een participatief proces tussen het gemeentebestuur en de samenleving. Ten eerste staan we voor het behouden en versterken van het unieke karakter, de gemeenschapszin en het voorzieningenniveau in iedere kern, wijk en dorp. Zodat de leefbaarheid voor onze inwoners optimaal gewaarborgd blijft. Ten tweede beschouwen we de nieuwe gemeente als één complementair geheel: opgaven en ambities landen daar waar ze het beste passen, met oog voor een evenwichtige verdeling van lusten en lasten over onze kernen, wijken en dorpen. Ten derde nemen we, als derde gemeente binnen de Brainportregio, onze verantwoordelijkheid in de regionale samenwerking.

Deze drie uitgangspunten geven uitdrukking aan onze ambitie met de nieuw te vormen gemeente en vragen tevens om een scherp oog voor een gezonde balans ertussen.

In de periode 2023 tot en met 2025 hebben onze gemeenten, samen én apart, onderzocht wat deze samenvoeging betekent. Deze verkenning heeft breed binnen de politiek-bestuurlijke, ambtelijke, maatschappelijke en regionale context - tot de overtuiging geleid dat een gezamenlijke toekomst beter is voor onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners dan afzonderlijk doorgaan. Op 1 juli 2025 hebben de gemeenteraden van Best en Oirschot besloten om in principe de krachten te bundelen. Dit principebesluit is nader uitgewerkt in het voorliggend herindelingsontwerp. Daaruit blijkt nogmaals dat een bundeling van onze krachten helpt bij het beter inspelen op de maatschappelijke opgaven en de bestuurlijke ambities van vandaag én morgen. Of het nu gaat om voldoende en passende woningen, een sterke economie met ruimte voor ondernemerschap, goede voorzieningen voor jong en oud, of het aanpakken van uitdagingen als de energietransitie en de veranderende zorg: samen staan we sterker. Zeker in deze regio, waarin de schaal- en kwaliteitssprong ook een forse impact heeft op ons gebied. Best en Oirschot zijn van oudsher twee gemeenten met een eigen karakter, een rijke historie en levendige kernen. Daarbij hoort ook een gezamenlijke geschiedenis: ooit vormden beide gemeenten één geheel.

In de periode waarin zij als afzonderlijke gemeenten hun weg hebben gevonden, is een eigen identiteit ontstaan. Deze verscheidenheid blijven wij koesteren. De samenvoeging doet daar geen afbreuk aan, maar biedt juist de mogelijkheid om de unieke kwaliteiten van iedere kern, wijk en dorp te behouden en verder te versterken. De ideeën en ambities van onze inwoners en partners hebben een belangrijke rol gespeeld in dit proces en vormen een stevige basis voor onze gezamenlijke visie op de toekomst. Dit herindelingsontwerp is 4

daarvan het resultaat. Met dit document zetten wij als beide gemeentebesturen een belangrijke stap in het formele traject naar de samenvoeging van Best en Oirschot, per 1 januari 2028. We kijken ernaar uit om samen met vertrouwen, ambitie en energie te bouwen aan onze nieuwe gemeente. Samen één, vanuit verscheidenheid én verbondenheid.

Namens de gemeenteraden en colleges van Burgemeester & Wethouders van de gemeenten Best en Oirschot,

M.J.D. (Rianne) Donders-de Leest Burgemeester Best

J.C.R. (Judith) Keijzers-Verschelling Burgemeester Oirschot

5

6

Leeswijzer In het eerste hoofdstuk van dit herindelingsontwerp worden de voorgeschiedenis en totstandkoming tot de vorming van de gemeente Best-Oirschot toegelicht. Het tweede hoofdstuk gaat uitgebreid in op de unieke kenmerken van Best en Oirschot. Hierbij worden ook de manieren waarop de gemeenten al verbonden zijn toegelicht. Het derde hoofdstuk geeft een visie op de toekomst van de gemeente Best-Oirschot. Er wordt stilgestaan bij de belangrijkste ontwikkelingen en opgaven van de gemeenten door te kijken naar verschillende onderwerpen en thema’s. Voor een gezonde financiële startpositie van de nieuwe gemeente is het noodzakelijk te komen tot een structureel sluitende begroting 2028 en verder. In het vierde hoofdstuk is er aandacht voor de financiële positie van de twee huidige gemeenten en de nieuw te vormen gemeente. De herindeling heeft gevolgen voor de inrichting van het gemeentebestuur en de positionering van de ambtelijke organisatie, wat geschetst is in het vijfde hoofdstuk. Vervolgens wordt in het zesde hoofdstuk stilgestaan bij de kaart, grenzen en naam van de nieuwe gemeente. Om tot een herindeling te kunnen komen, wordt dit voornemen door de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties getoetst aan de criteria van het vigerende beleidskader gemeentelijke herindeling.

Het zevende hoofdstuk bevat daarom een motivatie per criterium vanuit het perspectief van de samenvoeging van Best en Oirschot. Tot slot is in het achtste hoofdstuk opgetekend hoe het proces eruit ziet richting één krachtige gemeente Best-Oirschot per 1 januari 2028.

7 7

8 7

Inhoudsopgave Woord vooraf ..................................................................................................................... 4 Leeswijzer.......................................................................................................................... 7 1 | Voorgeschiedenis & totstandkoming ............................................................................. 12 1.1 Inleiding.................................................................................................................. 12 1.2 Oirschot: zelfbewuste parel in de Brainportregio ......................................................... 12 1.3 ToekomstBestendig?! ............................................................................................... 13 1.4 Verkennings- en participatiefase ............................................................................... 14 2 | Best & Oirschot in beeld ............................................................................................... 18 2.1 Best nader in beeld .................................................................................................. 18 2.2 Oirschot nader in beeld ............................................................................................ 20 2.3 Cijfers over verbinding ..............................................................................................

22 2.4 De Brainportregio ..................................................................................................... 23 3 | Visie op de toekomst.................................................................................................... 26 3.1 Drie hoofduitgangspunten ........................................................................................ 26 3.2 Onze kernen, wijken & dorpen ................................................................................... 27 3.3 Bestuur & democratie .............................................................................................. 27 3.4 Dienstverlening, bedrijfsvoering & financiën ............................................................... 28 3.5 Wonen .................................................................................................................... 28 3.6 Economie, mobiliteit & bereikbaarheid ...................................................................... 29 3.7 Toerisme & recreatie ................................................................................................ 29 3.8 Natuur, klimaat & duurzaamheid ............................................................................... 30 3.9 Sociaal domein .......................................................................................................

30 3.10 Sport, kunst & cultuur............................................................................................. 31 4 | Financiële gevolgen van de herindeling ......................................................................... 33 4.1 Belangrijkste financiële effecten van herindeling......................................................... 33 4.2 Beeld van de financiële positie van de twee afzonderlijke gemeenten ........................... 34 4.3 Algemene conclusies ............................................................................................... 39 4.4 Aanbevelingen ......................................................................................................... 39

9

5 | Personele waarborgen ................................................................................................. 44 5.1 Drie uitgangspunten ................................................................................................. 44 5.2 Personele waarborgen .............................................................................................. 45 6 | Kaart, grenzen & naam.................................................................................................. 47 6.1 Gemeente Best-Oirschot op de kaart ......................................................................... 47 6.2 Naam van de nieuwe gemeente................................................................................. 47 7 | Toetsing aan beleidskader ............................................................................................ 52 7.1 Vier criteria zijn leidend ............................................................................................ 52 7.2 Draagvlak................................................................................................................ 53 7.3 Bestuurskracht ........................................................................................................ 55 7.4 Interne samenhang en nabijheid van bestuur..............................................................

56 7.5 Regionale samenhang .............................................................................................. 56 7.6 Duurzaamheid......................................................................................................... 57 8 | Doorkijk op wettelijk fusieproces ................................................................................. 59 8.1 Van herindelingsontwerp naar herindelingsadvies… .................................................... 59 8.2 Van herindelingsadvies naar wet ............................................................................... 59 Bijlage A - Logboek Maatschappelijk Draagvlak Bijlage B - Herindelingsscan Bijlage C - Bouwsteen 1: Oirschot, zelfbewuste parel in de Brainportregio Bijlage D - Bouwsteen 2: ToekomstBestendig?! Bijlage E - Bouwsteen 3: Financiële analyse en risicoduiding Bijlage F - Bouwsteen 4: Bouwsteen 4 - Impactanalyse organisatie bedrijfsvoering en dienstverlening Bijlage G - Bouwsteen 5: Samenwerkingsverbanden Bijlage H - Bouwsteen 6: Inwonersoriëntatie Bijlage I - Bouwsteen 7: Reflecties vanuit de regio Bijlage J - Bouwsteen 8: Uitgangspunten raden Best Oirschot Bijlage K - Bouwsteen 9: Participatie Bijlage L - Overall analyse bouwstenen Bijlage M - Rapport Naamgevingscommissie Bijlage N - Rapport inwonerpeiling Best - Ipsos Bijlage O - Rapport inwonerpeiling Oirschot - Helder Onderzoek

10

1| Voorgeschiedenis & totstandkoming 11

1 | Voorgeschiedenis & totstandkoming Best en Oirschot zijn nauw met elkaar verbonden. Geografisch, cultuur-historisch en sociaaleconomisch. De gemeenten kennen een lange historie van samenwerking. Tot 1819 maakte Best zelfs onderdeel uit van de gemeente Oirschot. In dit hoofdstuk blikken we terug op de samenwerkingshistorie tussen beide gemeenten, en op de totstandkoming van de voorgestelde herindeling waaronder de verschillende onderzoeken.

1.1 Inleiding De gemeente Oirschot telt per 1 januari 2025 19.536 inwoners, verdeeld over de kernen Oirschot, Spoordonk en Oost-, Westen Middelbeers. De gemeente Best telt per 1 januari 2025 31.652 inwoners. Beide gemeenten zijn gelegen in de regio ZuidoostBrabant. Deze regio staat bekend als de Brainportregio: een economische motor voor de regionale en landelijke economie, door haar innovatiekracht en technologische ontwikkelingen. De gemeente Oirschot onderscheidt zich door haar rijke monumentale erfgoed, groene leefomgeving en sociale cohesie. Oirschot profileert zich als een kwalitatieve, groene en vitale gemeente. De gemeente Best combineert een dorps karakter met stedelijke nabijheid. Dankzij de ligging aan snelwegen, goede voorzieningen en bereikbaarheid is Best aantrekkelijk voor wonen, werken en ondernemen. De afgelopen jaren hebben beide gemeenten verschillende onderzoeken laten uitvoeren naar hun bestuurskracht en hun positie binnen de regio (§1.2 en §1.3, Bijlagen C en D). Uit deze afzonderlijke onderzoeken blijkt dat Best en Oirschot al intensief en goed bestuurlijk en ambtelijk samenwerken. Er wordt bovendien veel potentie gezien om deze samenwerking in de toekomst verder te versterken, mede met het oog op de toekomstbestendigheid van de huidige organisaties en de uitdagingen die voor hen liggen.

1.2 Oirschot: zelfbewuste parel in de Brainportregio De gemeente Oirschot positioneert zich als een groene en cultuurhistorische parel binnen de Brainportregio. Met ruim 19.000 inwoners en verschillende kernen heeft Oirschot een bijzondere positie: enerzijds geworteld in de Kempische traditie, anderzijds nadrukkelijk verbonden met het Stedelijk Gebied Eindhoven. Deze dubbelgerichte oriëntatie heeft in de loop der jaren geleid tot een veelheid aan samenwerkingsverbanden, zowel in de Kempen als in het stedelijk gebied. In 2018 koos Oirschot voor het model van thematische netwerksamenwerking, in de verwachting dat deze flexibele vorm van samenwerking de gemeente in staat zou stellen haar eigen identiteit te behouden en tegelijkertijd effectief samen te werken aan maatschappelijke opgaven. Conform het coalitieakkoord 2022-2026 werd eind 2022 een evaluatie uitgevoerd door onderzoeksen adviesbureau & Van de Laar. Het doel van dit onderzoek was te bezien in hoeverre de netwerksamenwerking daadwerkelijk bijdraagt aan de bestuurlijke ambities en maatschappelijke opgaven van Oirschot richting 2040. Het volledige rapport is bijgevoegd in Bijlage C. De uitkomsten van dit onderzoek zijn indringend. De huidige netwerksamenwerking wordt als onhoudbaar en onwenselijk beoordeeld.

De veelheid aan verbanden en partners leidt tot bestuurlijke en ambtelijke versnippering, waardoor focus ontbreekt en de realisatiekracht onvoldoende is. Daarbij is 12

de ambtelijke organisatie van Oirschot kwetsbaar: de omvang is beperkt, het verloop hoog, de externe inhuur fors en de mogelijkheden voor talentontwikkeling gering. Dit maakt dat Oirschot onvoldoende toegerust is om zelfstandig de forse opgaven van de komende decennia het hoofd te bieden. Die opgaven zijn omvangrijk. De schaalsprong in de Brainportregio betekent voor Oirschot een groei van circa 2.000 woningen en 4.000 inwoners richting 2040. Dit vertaalt zich in een structurele behoefte aan 25 tot 30 extra fte ambtelijke capaciteit en forse investeringen in voorzieningen, dienstverlening en infrastructuur. Zonder versterking dreigt Oirschot onvoldoende in staat te zijn om de belangen van haar inwoners en ondernemers te behartigen en invloed uit te oefenen op de regionale besluitvorming. Op basis van deze analyse concludeerde de gemeenteraad van Oirschot dat niets doen geen optie is. Het advies van het bureau luidde expliciet om de koers van thematische netwerksamenwerking te beëindigen en te kiezen voor focus en versterking. Daarbij is de oriëntatie op het Stedelijk Gebied Eindhoven de meest logische en kansrijke keuze. Binnen dit verband werd Best als de meest passende partner geïdentificeerd, gelet op de bestaande intensieve en vruchtbare samenwerkingsrelaties en de gedeelde opgaven.

Het bureau adviseerde om vanuit het gemeentebestuur van Oirschot het bestuurlijke gesprek met Best te openen. Doel daarvan is te verkennen in welke mate, vorm en tempo een vergaande ambtelijke krachtenbundeling, met een bestuurlijke fusie als onlosmakelijk perspectief, haalbaar en wenselijk is. Een dergelijke stap wordt noodzakelijk geacht om een robuuste uitvoeringsorganisatie te realiseren en de gezamenlijke positie van beide gemeenten binnen de Brainportregio te versterken. In juni 2023 onderschreef de gemeenteraad van Oirschot de conclusies en

aanbevelingen van dit rapport. Daarmee koos de raad expliciet voor het beëindigen van de netwerksamenwerking en voor een koers gericht op vergaande samenwerking met Best. Dit besluit markeerde het begin van een nieuwe fase, waarin beide gemeenten gezamenlijk onderzoeken of een fusie de meest duurzame en toekomstbestendige oplossing vormt voor het waarmaken van hun ambities en het behartigen van de belangen van hun inwoners.

1.3 ToekomstBestendig?! De gemeente Best telt circa 31.000 inwoners en vervult een strategische positie in de Brainportregio. De ligging langs belangrijke infrastructuur, de aanwezigheid van bedrijventerreinen en de nabijheid van Eindhoven Airport maken Best tot een dynamische gemeente met aanzienlijke economische betekenis. Tegelijkertijd kent Best de schaal en kenmerken van een middelgrote gemeente, waarbij de bestuurlijke en ambtelijke slagkracht niet altijd in verhouding staat tot de maatschappelijke opgaven en de regionale dynamiek. Als reactie op het verzoek van Oirschot om samen de bestuurlijke toekomst te verkennen, heeft Best in 2024 onderzoeksen adviesbureau BMC opdracht gegeven tot een quickscan onder de titel ToekomstBestendig?!. Doel van dit onderzoek was te beoordelen of Best, gegeven haar schaal, organisatie en regionale context, zelfstandig in staat is om haar maatschappelijke opgaven en bestuurlijke ambities richting 2040 te realiseren. Dit rapport is bijgevoegd in Bijlage D. De uitkomsten van de QuickScan laten een gemengd beeld zien. Enerzijds beschikt Best over een stabiele politieke cultuur, een sluitende meerjarenbegroting en een brede bestuurlijke ambitie. De advies-, beslis- en realisatiekracht worden op dit moment nog als redelijk goed op orde beoordeeld. Anderzijds laat BMC zien dat de ambtelijke 13

organisatie binnen afzienbare tijd (3 tot 5 jaar) kritisch onder druk komt te staan. De groeiende woningbouwopgave, de energietransitie, klimaatadaptatie, mobiliteit en de verdere ontwikkeling van de Brainportregio vereisen een aanzienlijke uitbreiding van de uitvoeringscapaciteit. Daarbij is het, mede door krapte op de arbeidsmarkt en concurrentie van grotere gemeenten in de regio, steeds moeilijker om structureel de benodigde specialistische kennis en continuïteit te borgen. BMC concludeert daarom dat zelfstandig doorgaan geen toekomstbestendig scenario is om de bestuurlijke doelen en maatschappelijke opgaven blijvend te realiseren. Zonder versterking dreigt Best de komende jaren onvoldoende in positie te zijn binnen de regionale besluitvorming, terwijl de opgaven juist vragen om slagkracht en bestuurlijke regie. In dit licht constateert BMC dat het bestuurlijk momentum en draagvlak aanwezig zijn om een volgende stap te zetten. Daarbij wordt een fusie met Oirschot nadrukkelijk als kansrijk en logisch perspectief benoemd. Er bestaat een stevige basis van samenwerking tussen beide gemeenten, er is sprake van complementaire schaal en dynamiek, en beide richten zich in toenemende mate op het Stedelijk Gebied Eindhoven. De gemeenteraad van Best heeft de conclusies van BMC op 16 september 2024 onderschreven.

Daarmee is besloten tot het aangaan van een gezamenlijk proces met Oirschot, gericht op het nader verkennen van de haalbaarheid en wenselijkheid van een fusie. Dit vormt het beginpunt van een traject waarin de twee gemeenten samen onderzoeken of een bestuurlijke herindeling de meest toekomstbestendige oplossing biedt voor hun gezamenlijke opgaven en ambities.

1.4 Verkennings- en participatiefase In november 2024 hebben de gemeenteraden van Best en Oirschot een principebesluit genomen om gezamenlijk een verkennings- en participatiefase te doorlopen, gericht op een mogelijke herindeling van beide gemeenten. De raden gaven hun colleges daarbij de opdracht negen deelonderzoeken uit te voeren én een overall-analyse, die samen de impact van een bestuurlijke fusie inzichtelijk maken. De eerste twee bouwstenen bestonden uit de eerder uitgevoerde onderzoeken naar de positie van beide gemeenten afzonderlijk: het rapport van bureau & Van de Laar (Oirschot, zelfbewuste parel in de Brainportregio) en de QuickScan van bureau BMC (ToekomstBestendig?!). De zeven aanvullende bouwstenen verdiepten deze analyses op specifieke thema’s. De conclusie uit ieder van deze bouwstenen laat zich als volgt samenvatten, waarbij de volwaardige rapportage per bouwsteen is opgenomen in Bijlagen E tot en met K bij dit herindelingsontwerp: Bouwsteen 3 (Bijlage E): financiële analyse en financiële risicoduiding beide gemeenten. Beide gemeenten beschikken afzonderlijk over gezonde financiële posities met sluitende begrotingen en voldoende reserves. Het gezamenlijke weerstandsvermogen wordt als robuust beoordeeld, wat ruimte geeft om financiële risico’s op te vangen.

Tegelijkertijd zijn er structurele uitdagingen, zoals oplopende kosten in het sociaal domein en investeringsopgaven in voorzieningen en infrastructuur. Een fusie maakt het mogelijk risico’s beter te spreiden en financiële robuustheid te versterken. Bouwsteen 4 (Bijlage F): impactanalyse van een bestuurlijke fusie op de dienstverlening, de organisatie en de bedrijfsvoering. De analyse laat zien dat de huidige organisaties kwetsbaar zijn: beperkte schaal, hoge werkdruk en afhankelijkheid van externe inhuur maken het moeilijk om de groeiende 14

opgaven zelfstandig te realiseren. Een fusie creëert ruimte voor een robuuste organisatie met meer specialistische kennis, betere arbeidsmarktpositie en meer continuïteit. Voorwaarde is een zorgvuldig transitieproces dat de kwaliteit en nabijheid van de dienstverlening borgt. Bouwsteen 5 (Bijlage G): gevolgen fusie voor bestaande samenwerkingsverbanden. Best en Oirschot nemen deel aan een breed palet van regionale en bovenlokale samenwerkingen, variërend van Kempische verbanden (zoals de GRSK) tot stedelijke verbanden in de Brainportregio. Een fusie betekent dat de nieuwe gemeente in al deze samenwerkingen een nieuwe positie inneemt. Juridisch betekent dit herijking van afspraken, maar inhoudelijk wordt geconcludeerd dat een fusie de positie in de Metropoolregio Eindhoven, het Stedelijk Gebied Eindhoven en andere samenwerkingsverbanden juist versterkt. Bouwsteen 6 (Bijlage H): inzicht in oriëntatie van inwoners. Uit de analyse blijkt dat inwoners van Best en Oirschot zich in hoge mate op dezelfde regio’s richten voor werk, onderwijs, zorg, winkelen en voorzieningen. Er is sterke verwevenheid met Eindhoven en omliggende gemeenten. Dit bevestigt dat een fusie aansluit bij de feitelijke leefwereld van inwoners. Tegelijkertijd hechten inwoners sterk aan hun eigen kern en lokale identiteit. Dit vraagt blijvende aandacht voor herkenbaarheid en nabijheid in de nieuwe gemeente.

Bouwsteen 7 (Bijlage I): reflecties omliggende en (grote) regiogemeenten, de provincie Noord-Brabant en samenwerkingsverbanden. Uit de gesprekken met regiogemeenten, samenwerkingspartners en de provincie komt een positief beeld naar voren: een fusie wordt als logisch en kansrijk gezien. De nieuwe gemeente krijgt meer strategische slagkracht en kan zich sterker positioneren in Brainport. Wel wijzen partners op het belang van blijvende zorg voor de relatie met de Kempengemeenten en van een zorgvuldig participatieproces met inwoners.

Bouwsteen 8 (Bijlage J): identificeren van essentiële thema’s door raden. De gemeenteraden van Best en Oirschot hebben gezamenlijk uitgangspunten geformuleerd die richting geven aan de nieuwe gemeente. Daarbij staan vitale kernen en dorpen, een robuuste en transparante bestuurscultuur, hoogwaardige dienstverlening en een krachtig profiel op thema’s als woningbouw, mobiliteit, duurzaamheid en sociaal domein centraal. Deze uitgangspunten vormen het politiek-bestuurlijk fundament voor de herindeling. Bouwsteen 9 (Bijlage K): inzicht in kansen en zorgen van de samenleving. Uit enquêtes, bijeenkomsten en gesprekken komt een breed palet aan perspectieven. Positief worden genoemd: bundeling van kennis en middelen, een sterkere positie in de regio en een efficiëntere organisatie. Zorgen betreffen vooral behoud van lokale identiteit, nabijheid van bestuur en mogelijke bureaucratisering. Deze signalen onderstrepen het belang van duidelijke communicatie, zorgvuldige fasering en participatie in het verdere proces. Op basis van de overall- analyse (Bijlage L), met de bouwstenen als onderlegger, hebben beide colleges van B&W en gemeenteraden in zeer ruime meerderheden geconcludeerd dat een herindeling van Best en Oirschot per 1 januari 2028 een passende, zelfbewuste en krachtige beweging is voor beide gemeenten en hun inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners.

De gemeentebesturen concluderen daarnaast dat een herindeling een stap is die zorgt voor het opheffen van bestaande kwetsbaarheden in de ambtelijke capaciteit en kwaliteiten en de financiële posities. Daarmee beheerst een herindeling ook mogelijke toekomstige risico’s ten aanzien van de kwaliteit, continuïteit en betaalbaarheid van dienstverlening. Een herindeling herstelt duurzaam de balans tussen bestuurs- en realisatiekracht enerzijds en de kerntaken, 15

maatschappelijke opgaven en bestuurlijke ambities voor het gebied als geheel anderzijds. Op basis van deze conclusies hebben beide gemeenteraden op 1 juli 2025 het principebesluit genomen om een volgende stap te zetten in het fusieproces BestOirschot: het (participatief) vormgeven van voorliggend herindelingsontwerp.

16

2| Best & Oirschot in beeld 17

2 | Best & Oirschot in beeld De nieuwe gemeente Best-Oirschot telt ruim 51.000 inwoners en is daarmee, na Eindhoven en Helmond, de derde grootste gemeente binnen de Brainportregio. Met een totale oppervlakte van 13.749 hectare ontstaat een gemeente die is gevormd uit Best en Oirschot. Beide gemeenten brengen hun eigen karakter, kwaliteiten en sterke identiteit mee, die elkaar in de nieuwe gemeente aanvullen en versterken. In dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op deze karakteristieke eigenschappen en de samenhang daartussen. Ook is er aandacht voor de bestaande samenwerking tussen Best en Oirschot, die al op veel terreinen plaatsvindt – onder meer binnen de Brainportregio – en daarmee een stevige basis vormt voor de nieuwe gemeente.

2.1 Best nader in beeld Voordat we dieper ingaan op de karakteristieken en thema’s van de gemeente, staan we eerst stil bij de eerste indruk die Best oproept. Een indruk die meteen duidelijk maakt waar de kracht van deze gemeente ligt: in de combinatie van historie, natuur, leefbaarheid en regionale verbondenheid.

De gemeente Best… •

•

•

•

•

•

…behoorde oorspronkelijk tot de gemeente Oirschot. In 1819 werd de gemeente per Koninklijk Besluit afgesplitst van Oirschot, en sinds 1821 is Best officieel een zelfstandige gemeente. …telt 31.652 inwoners (per 1 januari 2025), verdeeld over 13.778 huishoudens. … organiseert jaarlijks de mooiste en goedkoopste kermis van het land, met meer dan 100 attracties voor het hele gezin. …speelt een strategische rol als toegangspoort tot de Brainportregio vanuit de Randstad, via de A2, de A58 en het spoor. …staat van oudsher bekend om haar populieren en haar klompenindustrie, en heet daarom met carnaval ‘Klompengat’. …is een dorp, met veel voorzieningen en een combinatie van rust en

•

•

reuring. Best ligt dicht bij de stad én dicht bij de natuur. …heeft een ruim aanbod aan recreatiemogelijkheden, waaronder recreatiepark Aquabest, museum Bevrijdende Vleugels, attractiepark DippieDoe, openluchtzwembad De Dolfijn en het Joe Mann openluchttheater. …heeft een totale oppervlakte van 3.465 hectare, waarvan 3.389 hectare land en 76 hectare water.

Leefbaarheid en gemeenschapszin Best is een jonge gemeente met een lange geschiedenis. Oorspronkelijk was het een agrarische gemeenschap, waar het landschap met zijn populieren ook de basis vormde voor de klompenindustrie. Later groeide Best uit tot een centrum van maakindustrie en logistiek, en ontwikkelde het zich als groeigemeente en de hightechindustrie. Best is een aantrekkelijke plek voor jong en oud. De gemeente kent een rijk verenigingsleven en beschikt over veel sport, recreatieve en culturele voorzieningen. Er is sprake van een sterke sociale samenhang: inwoners voelen zich betrokken bij hun buurt en bij elkaar. Deze gemeenschapszin vormt de sociale basis van de gemeente en draagt bij aan een veilige, leefbare en actieve woonomgeving. 18

Binnen het sociaal domein bouwt Best voort op die sterke sociale basis. De gemeente kent een groot aantal vrijwilligers en mantelzorgers die zich dagelijks inzetten voor anderen. Het unieke Bestwijzerconcept vormt hierbij een belangrijk aanspreekpunt: een laagdrempelige toegang tot zorg, ondersteuning en advies voor inwoners die vragen hebben over gezondheid, werk, inkomen of welzijn. Vanuit dit netwerk wordt samengewerkt met maatschappelijke organisaties, zorgaanbieders en vrijwilligers om inwoners snel en passend te helpen. De inzet van de gemeente is gericht op preventie: het versterken van zelfredzaamheid, het ondersteunen van kwetsbare inwoners en het bevorderen van samenredzaamheid in buurten en wijken.

Strategische ligging en economische kracht Een belangrijke kracht is de uitstekende bereikbaarheid van Best. De gemeente ligt centraal in de Brainportregio, met directe verbindingen via de A2 en A58, een station op de lijn Eindhoven–’s-Hertogenbosch en in de nabijheid van Eindhoven Airport. Deze ligging maakt Best aantrekkelijk voor inwoners die groen en comfortabel willen wonen met stedelijke voorzieningen binnen handbereik, maar ook voor bedrijven die zich willen vestigen in de nabijheid van hightech- en logistieke knooppunten. Mobiliteit en bereikbaarheid zijn dan ook belangrijke thema’s in Best. Het streven in Best is een modal shift: meer fietsgebruik en beter openbaar vervoer. Hoogwaardige snelfietsroutes verbinden Best met Eindhoven, en het stationsgebied ontwikkelt zich verder tot een multimodale hub. Er zijn plannen om ook fietsroutes te realiseren naar Tilburg en Den Bosch. Ook duurzame mobiliteit – van elektrisch vervoer en laadpalen tot deelconcepten – is belangrijk voor de gemeente.

Comfortabel en duurzaam wonen Als woongemeente ontwikkelt Best zich verder met uitbreidingswijken zoals Aarlesche Erven en Steegsche Velden, maar ook door verduurzaming van bestaande wijken. De nadruk ligt op een gevarieerd woningaanbod: van gezinswoningen tot kleinere woningen voor starters, senioren en internationals. De gemeente zet in op meer groen in de wijken, ruimte voor ontmoeting en beweging, en energiezuinige woningen. Ook nieuwe woonvormen en collectieve initiatieven krijgen ruimte, met aandacht voor sociale verbinding en samenredzaamheid.

Groen, cultuur en landschap Best heeft een groene omgeving. De gemeente ligt op de rand van Het Groene Woud en beschikt over waardevolle natuurgebieden zoals de Nieuwe Heide, Aarlese Heide en De Scheeken. Deze gebieden bieden ruimte voor rust, recreatie en biodiversiteit, en spelen tegelijk een belangrijke rol in klimaatadaptatie en de beleving van het landschap. Naast de natuur heeft Best ook een rijk cultuurhistorisch erfgoed, met het beschermde dorpsgezicht Batadorp als icoon van de wederopbouwperiode en historische linten die Best karakter geven. Zo verbindt Best verleden en toekomst in haar ruimtelijke en culturele identiteit.

Vrije tijd en levendigheid Best kent een levendige vrijetijdseconomie. De jaarlijkse kermis, de festivals op Aquabest en de sportieve en culturele evenementen trekken bezoekers uit de hele regio en daarbuiten. Tegelijkertijd ontwikkelt het dorpscentrum zich steeds meer tot een multifunctioneel hart: een plek om te winkelen, werken, ontmoeten en beleven.

19

Het centrum vervult een sleutelrol in de sociale dynamiek van de gemeente en draagt bij aan de aantrekkelijkheid voor jongere generaties.

Toekomst De gemeente Best heeft de afgelopen jaren als speerpunt opgenomen zich verder te ontwikkelen tot een plek waar wonen betaalbaar en divers blijft, waar ruimte is voor innovatieve bedrijvigheid en waar de openbare ruimte uitnodigt tot ontmoeten, bewegen en gezond leven. Met haar goede voorzieningen, gunstige ligging, sterke gemeenschapszin en actieve rol binnen de Brainportregio vormt Best een krachtige schakel in het gebied.

2.2 Oirschot nader in beeld Voor we dieper ingaan op de karakteristieken en thema’s van de gemeente, staan we eerst stil bij de eerste indruk die Oirschot oproept. Een indruk die meteen duidelijk maakt waar de kracht van deze gemeente ligt: in de combinatie leefbaarheid, cultuurhistorie, natuur, en regionale verbondenheid. Een gemeente waar de mens zich snel thuis voelt.

De gemeente Oirschot… •

•

•

•

•

…telt 19.546 inwoners (per 1 januari 2025), verdeeld over 8.132 huishoudens. …heeft een totale oppervlakte van 10.284 hectare, waarvan 10.179 hectare land en 105 hectare water. …kent een rijke geschiedenis en beschikt over meer dan 350 Archeologische, Rijksen Gemeentelijke Monumenten. …telt maar liefst 11 natuurgebieden, waaronder Oirschotse Heide, De Beerze en landgoed Baest. …wordt gekenmerkt door de combinatie van cultuurhistorie, een groene omgeving en verbinding met de top- technologische regio.

•

• •

…heeft een pittoresk centrum met authentieke straatjes, sfeervolle winkels en gezellige terrassen. …is uitgeroepen tot Beste Erfgoedgemeente 2025. …heeft een strategische positie aan de A58 en vormt daarmee één van de toegangspoorten tot de Brainport.

Monumentaal, ondernemend en groen De gemeente Oirschot bestaat uit vijf dorpskernen: Oirschot, Spoordonk, Middelbeers, Westelbeers en Oostelbeers. De drie laatste dorpen, samen bekend als de Beerzen, danken hun naam aan de riviertjes de Grote en de Kleine Beerze. Ze kenmerken zich door hun landelijke ligging, agrarische landschappen en hechte gemeenschapen. De dorpskern Spoordonk, eveneens ontstaan langs de Beerze, is bekend om de monumentale Spoordonkse Watermolen en de vele langgevelboerderijen die typerend zijn voor dit agrarisch buitengebied. Het historische hart van de gemeente ligt in Oirschot zelf. Hier vind je de monumentale Markt, omzoomd door kastanjebomen, en talloze kerken en monumentale panden die de rijke religieuze en bestuurlijke geschiedenis weerspiegelen. Samen met buurtschap Straten, waar de pittoreske Antoniuskapel ligt, vormt dit een van de twee beschermde dorpsgezichten binnen de gemeente.

Sterke identiteit en samenhang Oirschot wordt gekenmerkt door een sterke identiteit, geworteld in gemeenschapszin, traditie en betrokkenheid. De vijf dorpskernen hebben elk hun eigen karakter en vormen samen een hechte gemeenschap waarin lokale verenigingen een belangrijk rol spelen. De dorpen bieden ruimte aan jong en oud, met een actief verenigingsleven, een rijk religieus erfgoed en een breed scala aan culturele en maatschappelijke initiatieven.

20

De gemeenschapszin is een drijvende kracht achter de lokale samenleving. Meedoen met de mensen om je heen. Het vormt een belangrijke basis voor de sociale samenhang, de leefbaarheid en het welzijn van de inwoners.

Wonen, leefbaarheid en zorg Oirschot is een aantrekkelijke woongemeente in een landelijke omgeving. Inwoners waarderen het dorpse karakter, de rust, het groen en de goede voorzieningen. Een gemeente om vitaal te wonen, te werken en te recreëren. De gemeente zet met de regio in op woningbouw, op een groei met aandacht voor de lokale behoefte en op het behoud van leefbaarheid in alle kernen. Binnen het sociaal domein staat de versterking van zelfredzaamheid en samenredzaamheid centraal. Inwoners worden gestimuleerd hun eigen kracht te benutten en voor elkaar te zorgen, terwijl de gemeente maatwerk biedt aan wie ondersteuning nodig heeft. Door te investeren in preventie, gezonde leefomgevingen en lichte ondersteuning dichtbij huis, blijft de samenleving inclusief en veerkrachtig.

Groen en landschap De natuur speelt een grote rol in de identiteit van Oirschot. De gemeente telt veel natuurgebieden, waaronder de Oirschotse Heide, De Beerze en Landgoed Baest. Het landschap biedt een afwisseling van bossen, beekdalen, landbouwgronden en historische dorpsgezichten, en vormt een belangrijk decor voor recreatie en biodiversiteit. Binnen de ruimtelijke visie wordt ingezet op klimaatadaptatie, vergroening en versterken van de landschappelijke verbindingen.

Toekomstbeeld De gemeente Oirschot heeft zich ontwikkeld als een gemeente die traditie en toekomst verbindt: monumentaal, ondernemend en groen. Een plek waar de mens zich thuis voelt, waar erfgoed gekoesterd wordt, gemeenschappen sterk blijven en nieuwe kansen voor wonen, zorg en ondernemerschap worden benut. Door te investeren in leefbaarheid, duurzaamheid en samenwerking blijft Oirschot krachtig en aantrekkelijk in het hart van de Brainportregio.

Erfgoed, cultuur en toerisme Oirschot kent een rijke geschiedenis en een uitzonderlijk cultureel erfgoed, met meer dan 300 rijks-, gemeentelijke en religieuze monumenten. De gemeente koestert haar religieuze en historische gebouwen, zoals de Sint- Petruskerk en de Mariakerk en geeft erfgoed ook een eigentijdse betekenis door herbestemming, toerisme en culturele evenementen. Het centrum van Oirschot combineert monumentale charme met levendigheid. Sfeervolle straatjes, lokale winkels en gezellige terrassen trekken bezoekers uit de hele regio. Daarmee is het centrum niet alleen het sfeervolle, cultuurhistorische, maar ook het sociale hart van de gemeente.

21

Best en Oirschot zijn al verbonden Best en Oirschot hebben al sterke onderlinge verbindingen op het gebied van werkgelegenheid, onderwijs en winkelgedrag. Ook participeren beide gemeenten in veel dezelfde samenwerkingsverbanden. Dit bleek uit het verkennings- en participatieonderzoek dat in de eerste helft van 2025 werd uitgevoerd. Onderstaande afbeelding komt uit dat onderzoek.

2.3 Cijfers over verbinding

Figuur 1. Weergave van de beweegpatronen van de inwoners van gemeente Best en Oirschot. Het weergeeft een indicatie van de verplaatsingen van inwoners. De lijndiktes zijn een weergave van de percentages: hoe dikker een pijl, hoe hoger het percentage.

Werkregio’s Van de 16.400 werkende inwoners van Best werkt 92% binnen de provincie NoordBrabant. 30% van de inwoners werkt in Eindhoven, 27% in Best en 4% in Oirschot.

Van de 9.900 werkende inwoners van Oirschot werkt 95% binnen de provincie Noord-Brabant. 30% van de inwoners werkt in Oirschot, 17% in Eindhoven en 5% in Best. De woon- en werkregio’s van de inwoners van Best en Oirschot vertonen dus veel 22

overeenkomsten. In beide gemeenten werkt het overgrote deel van de inwoners in Noord-Brabant, wat wijst op een regionale arbeidsoriëntatie. Daarnaast zijn de belangrijkste werkbestemmingen voor beide gemeenten de eigen gemeente en de gemeente Eindhoven.

Recreatieve aankopen Recreatieve aankopen doen de inwoners van beide gemeenten voornamelijk in hun eigen gemeente, in Eindhoven en online. Zo kopen de inwoners van Best voor 16% in Eindhoven, 39% in Best zelf, en 32% online. De inwoners van Oirschot kopen voor 14% in Eindhoven, 26% in Oirschot en 36% online. Ook de winkels van Best zijn populair onder de inwoners van Oirschot: 8% van hun recreatieve aankopen doen Oirschottenaren in Best.

Middelbare scholieren Best en Oirschot hebben ieder één middelbare school: het Heerbeeck College in Best en het Kempenhorst College in Oirschot. Er zijn duidelijke overeenkomsten tussen de middelbare scholieren van Best en Oirschot. Zo gaat in beide gemeenten het grootste deel van de scholieren naar het Heerbeeck College in Best (64% van de Bestse middelbare scholieren, en 38% van de Oirschotse middelbare scholieren). Op de tweede plaats staat voor beide gemeenten het Kempenhorst College in Oirschot. Deze middelbare school verwelkomt 19% van de middelbare scholieren uit Best, en 30% van de middelbare scholieren uit Oirschot. Ook Eindhoven is populair: 15% van de scholieren uit Best en 10% van de scholieren uit Oirschot gaat naar een middelbare school in Eindhoven.

Samenwerkingsverbanden Ook op het gebied van samenwerkingsverbanden zijn Best en Oirschot al intensief met elkaar verbonden. In termen van ‘veranderimpact’ als gevolg van de herindeling is dat een gunstige

omstandigheid. Sterker nog: in die congruente samenwerkingsverbanden kan gemeente V Best-Oirschot een stevige positie innemen, als derde gemeente (in inwonersaantal) van de regio ZuidoostBrabant. Dit kan tot uiting komen in het participeren in dagelijks besturen en het leveren van een actieve bijdrage in de ambtelijke voorbereidingen op bestuurlijke overleggen. Best en Oirschot nemen deel aan de volgende samenwerkingsverbanden: 1. GGD Brabant-Zuidoost 2. Metropoolregio Eindhoven 3. Omgevingsdienst Brabant-Zuidoost 4. Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost 5. Stedelijk Gebied Eindhoven 6. Werk Samen Doen 7. Remondis Afvalinzameling 8. Samen voor Jeugd 9. Zorg- en Veiligheidshuis BrabantZuidoost 10. Doelmatig Waterbeheer de Meierij 11. Het Groene Woud 12. Van Gogh Nationaal Park 13. Natuurnetwerk Gemeenten 14. LEV-Groep Tabel 1. Samenwerkingsverbanden Best en Oirschot

2.4 De Brainportregio Best en Oirschot liggen beiden in de Brainportregio. Deze toptechnologie-regio en economische motor van Nederland wordt gevormd door 21 gemeenten, het bedrijfsleven, kennisinstellingen en de circa 800.000 inwoners in het gebied. Aan de hand van een gezamenlijke agenda werken bedrijven, onderwijs- en kennisinstellingen en overheden intensief samen aan het versterken van de regio. Het behouden van een goede balans tussen technologie, talent en woon- en leefklimaat is hierbij het uitgangspunt. De Brainportregio is bezig met een forse schaal- en kwaliteitssprong. De woningbouwopgave voor het gebied is zeer fors en daarmee neemt het inwoneraantal verhoudingsgewijs sterk toe. Om de Brainportregio een fijne plek te laten zijn en blijven om te wonen, werken en leven wordt stevig geïnvesteerd in bijvoorbeeld de 23

bereikbaarheid van het gebied, in nieuwe mobiliteitsoplossingen, in het voorzieningenniveau, zoals sport, kunst, cultuur, zorg en onderwijs én in de leefbaarheid van de stedelijke kernen, wijken en de dorpen en de natuur in het gebied. Met ruim 50.000 inwoners ontstaat de derde grootste (naar inwoneraantal) gemeente in de Brainportregio. De ‘stem’ van deze nieuwe gemeente aan regionale overlegtafels, zoals die van het Stedelijk Gebied Eindhoven en de Metropoolregio Eindhoven wint daarmee aan kracht.

schaalsprong in de Brainportregio waaronder de ontwikkeling van Brainport Industries Campus Noord aan de A58/N2 met 20.000 arbeidsplaatsen - steeds prominenter. Met het oog op de leefbaarheid is het daarom essentieel om tot een optimale inpassing van de verbreding van de A58 te komen, in het bijzonder ter hoogte van de kern van Oirschot.

Mogelijk kunnen hierdoor andere bestuurlijke posities worden ingenomen in regionale verbanden. Deze toenemende invloed is van belang voor het benutten van kansen op impulsen voor de leefbaarheid in het gebied. Deze positie schept ook verantwoordelijkheden voor de regio om deze rol goed in te vullen en de goede bestuurlijke verhoudingen in de regio mede te bewaken. Deze regionale ontwikkelingen hebben ook een grote impact op de kernen, wijken en dorpen van de gemeenten Best en Oirschot. Voornoemde opgaven moeten namelijk ook een plek krijgen in dit gebied en vragen veel van de bestuurs- en realisatiekracht van beide gemeenten. Daarom is het hebben van invloed aan de regionale tafels waar het gaat over impactvolle keuzes op inhoud en financiën van groot belang voor de toekomst van het gebied Best-Oirschot en haar inwoners en ondernemers. Best en Oirschot zijn strategisch gepositioneerd aan de A2 en A58 en vormen daarmee toegangspoorten tot de Brainportregio. Die positie wordt, met de

24

3| Visie op de toekomst

25

3 | Visie op de toekomst Op 1 juli 2025 – bij het principebesluit tot herindeling – hebben de gemeenteraden van Best en Oirschot wensbeelden en uitgangspunten voor de nieuw te vormen gemeente vastgesteld. Deze beelden zijn geformuleerd rond negen (maatschappelijke) thema’s. In september 2025 zijn deze wensbeelden en uitgangspunten, als fundament onder het participatieproces met inwoners en maatschappelijke partners gehanteerd. Op basis van deze inbreng zijn de wensbeelden en uitgangspunten aangevuld en aangescherpt tot de in dit hoofdstuk verwoorde visie op de nieuwe gemeente. De visie vormt een stevig fundament onder een krachtige zelfbewuste gemeente, die meer is dan de som der delen. Een gemeente die oog heeft voor de identiteit van de gemeenschappen en het unieke en diverse karakter van het gebied. Een gemeente ook die haar plek in de Brainportregio inneemt. En zodoende proactief bijdraagt aan zowel de lokale als de regionale stevige opgaven, mede als gevolg van de groei van de regio. Het is aan het eerste en de daaropvolgende gemeentebesturen van de nieuwe gemeente om – deze visie in ogenschouw nemende – nader inkleuring en uitvoering te geven aan navolgend streefbeeld.

3.1 Drie hoofduitgangspunten De visie op de gemeente Best-Oirschot, zoals verwoord in de paragrafen 3.2 en verder van dit hoofdstuk, is samengebracht in de vorm van drie hoofduitgangspunten: 1. Het unieke karakter, de gemeenschapszin en het voorzieningenniveau in iedere kern, wijk en dorp blijven behouden en worden waar mogelijk versterkt voor optimale leefbaarheid van de inwoners. 2. De gemeente wordt beschouwd als één complementair geheel. De opgaven en ambities waarvoor we staan en gaan laten we ‘landen’ op passende plekken in onze gemeente. Met oog voor een evenwichtige verdeling van de lusten en lasten over het gehele gebied. Alle kernen, wijken en dorpen en alle doelgroepen hebben daarbij de aandacht van het gemeentebestuur. 3. Als derde grootste gemeente in Zuidoost-Brabant, naar rato van

inwoneraantal, wordt verantwoordelijkheid genomen in en voor het Stedelijk Gebied Eindhoven en de Brainportregio als geheel. Vanuit een krachtige gemeente wordt bijgedragen aan majeure regionale thema’s en worden kansen benut voor het eigen gebied. Het gemeentebestuur van Best-Oirschot staat daarbij voor een belangrijke uitdaging: deze drie hoofduitgangspunten voortdurend met elkaar in balans brengen en houden. Gezien de ontwikkeling van de regio en het gebied, zal er namelijk spanning optreden tussen deze drie hoofduitgangspunten. De kunst is om te balanceren tussen het behouden en versterken van het karakter van het gebied en de leefbaarheid voor inwoners én het benutten van kansen voor duurzame versterking van het gebied, als gevolg van de groei van de regio. Dat proces van afweging en keuzes maken voltrekt zich in de gemeente Best-Oirschot in nauwe verbinding met de inwoners, ondernemers, maatschappelijk partners en mede-overheden.

26

3.2 Onze kernen, wijken & dorpen

wijken en dorpen en het gebied als geheel. Dit teneinde de leefbaarheid te bevorderen.

Binnen de gemeente Best-Oirschot worden de unieke karakteristieken van de kern en wijken van Best en van de kernen Oirschot, de Beerzen en Spoordonk en hun groenlandelijke karakter onderkend, behouden en waar mogelijk verder versterkt.

3.3 Bestuur & democratie

Het gemeentebestuur van Best-Oirschot is zich bewust van de diversiteit en de kracht van de complementariteit van het gebied. De lokale identiteit en de gemeenschapszin is en blijft belangrijk binnen de verschillende kernen, wijken en dorpen. Waar mogelijk is ondersteuning beschikbaar, zodat initiatieven die bijdragen aan deze gemeenschapszin kunnen blijven bestaan. Het voorzieningenniveau wordt als essentieel beschouwd voor de leefbaarheid en levendigheid in onze kernen, wijken en dorpen. Het voorzieningenniveau, zoals zorg, scholen, cultuur, evenementen, tradities, verenigingen, sport, winkels en bibliotheken, blijft dan ook in gemeente Best-Oirschot tenminste op niveau. Daarnaast is het belangrijk dat voorzieningen zoveel mogelijk dichtbij en goed bereikbaar zijn. Het voorzieningenniveau in de kernen, wijken en dorpen ontwikkelt en groeit mee met de schaal- en kwaliteitssprong van de gemeente en de Brainportregio als geheel. Belangrijke voorzieningen - zoals lokale winkels en supermarkten - en de bereikbaarheid van het gebied, vragen daarbij blijvende aandacht. Kansen op synergie binnen het gebied als geheel worden benut, zonder het karakter van de kernen, wijken en dorpen aan te tasten. Binnen de schaal- en kwaliteitssprong van de Brainportregio wordt de vitaliteit van het gebied verder versterkt.

Deze groei wordt gezien als kans, onder andere door de toevoeging van woningen voor alle doelgroepen en het verbeteren van de mobiliteit en de bereikbaarheid van kernen,

De gemeente Best-Oirschot gemeenteraad, college van B&W en ambtelijke organisatie - werkt samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners actief aan een krachtige gemeenschap. Politici, bestuurders en ambtenaren zijn ieder vanuit de eigen rol en verantwoordelijkheid, zichtbaar in de kernen, wijken en dorpen. Lokaal contact is belangrijk, omdat het bijdraagt aan betrokkenheid en participatie. Participatie van en communicatie naar en met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners staat hoog in het vaandel. Zij worden actief betrokken bij beleidsvoornemens en bij de uitvoering. Initiatieven vanuit de samenleving worden aangemoedigd. Een stabiel gemeentebestuur geeft met slagkracht en in verbinding met de samenleving en met mede-overheden invulling aan haar kerntaken, maatschappelijke opgaven en bestuurlijke ambities. De taak van het gemeentebestuur in het behouden van vertrouwen, zowel lokaal als regionaal, wordt blijvend onderkend. Het gemeentebestuur hecht waarde aan nabijheid van bestuur. Er wordt, juist door de nieuwe schaal van de gemeente, nog actiever ingezet op het versterken van de verbinding en de zichtbaarheid van ons gemeentebestuur voor onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Begrijpelijke communicatie speelt een belangrijke rol, onder meer via digitale platformen, huis-aan-huisbladen en andere lokale media.

Gemeente Best-Oirschot is met ruim 50.000 inwoners in inwoneraantal de derde gemeente in de Brainportregio. Politiek, bestuurlijk en ambtelijk wordt zelfbewust en krachtig invulling gegeven aan deze nieuwe 27

positie en de daarbij behorende verantwoordelijkheden. De bestaande goede en evenwichtige bestuurlijke verhoudingen in de regio worden gekoesterd. In houding en gedrag zijn politici, bestuurders en ambtenaren van de gemeente Best-Oirschot een volwaardige en krachtige partner in de regio. We vervullen onze rol om kansen te benutten voor onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Daarbij hebben zij tegelijkertijd oog voor het belang van de regio als geheel.

3.4 Dienstverlening, bedrijfsvoering & financiën Inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners hebben recht op goede dienstverlening vanuit gemeente Best-Oirschot. En dat tegen een acceptabel lastenniveau. Onder ‘goed’ wordt verstaan: betrouwbaar en voorspelbaar, juist en volledig en klantvriendelijk en toegankelijk. De gemeente Best-Oirschot hecht veel waarde aan de fysieke én digitale toegankelijkheid van haar producten en diensten, voor alle doelgroepen. De gemeente is zich daarbij bewust van de noodzaak tot haar digitale weerbaarheid. Belangrijk is dat de gemeente daar waar nodig en gewenst zichtbaar en nabij is voor haar inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners in de kernen, wijken en dorpen. De gemeentelijke organisatie staat lokaal en regionaal bekend als aantrekkelijke en inclusieve werkgever voor jonge talenten, ervaren medewerkers én iedereen daartussen. Uitdagende opgaven en ambities, actief investeren in binden, boeien en ontwikkelen van onze medewerkers en een aansprekende werkomgeving dragen bij aan dit aantrekkelijke profiel. De gemeente Best-Oirschot werkt vanuit een goed bereikbare, moderne werkomgeving: toegankelijk per openbaar vervoer, fiets en auto.

Er is sprake van een effectieve en efficiënte samenwerking tussen gemeenteraad, college van B&W en ambtelijke organisatie. Dit vanuit een solide financiële basis: een financieel gezonde meerjarenbegroting en een weerstandsvermogen dat past bij ons risicoprofiel. Gemeente Best-Oirschot benut kansen in financiële zin ten gunste van investeringen in haar gebied en de regio als geheel. Dit doet zij door politiek, bestuurlijk en ambtelijk actief in te zetten op en haar bijdrage te leveren aan de verwerving van subsidies en fondsen vanuit Europa, Rijk, provincie en regio.

3.5 Wonen De woningbouwopgave wordt door het gemeentebestuur nadrukkelijk bezien vanuit het gebied als één geheel. Er wordt gebouwd naar behoeften van en voor onze inwoners. Waarbij ingespeeld wordt op de autonome groei van de gemeente. En tevens een verantwoorde bijdrage wordt geleverd aan de regionale woningbouwopgave. De woningbouwopgave wordt verdeeld over de kernen, wijken en dorpen. Met oog voor de bereikbaarheid, het voorzieningenniveau, de leefbaarheid en het behoud van het karakter van het betreffende gebied. Bij de realisatie van nieuwe woningen wordt ingezet op duurzame en groene uitgangspunten. Waar mogelijk worden woningen bio-based gebouwd. De groei van het aantal inwoners en dus ook woningen in de gemeente Best-Oirschot betekent dat waar mogelijk wordt verdicht. Dit onder andere door (middel)hoogbouw, met respect voor de leefomgeving. We gaan ook uit van duurzame groei: indien het niet stedelijk in te passen is, mag uitgebreid worden naar agrarische gronden. Belangrijk daarbij is een goede balans tussen voorzieningen, klimaat en leefomgeving. Deze uitgangspunten worden verder uitgewerkt in een Omgevingsvisie voor de gemeente Best-Oirschot. De 28

samenleving wordt actief betrokken bij de vorming van nieuw woonbeleid. Het op een duurzame manier divers bouwen voor verschillende doelgroepen - zoals senioren, alleenstaanden, jongeren, jonge gezinnen en inwoners met een specifieke zorgbehoefte - is het uitgangspunt. De inzet is om zoveel mogelijk rekening te houden met de woonbehoeften van één- en tweepersoonshuishoudens. Wonen gaat echter niet alleen om stenen: het vormt de basis voor welzijn en een leefbare gemeenschap, waarin zelfredzaamheid en samenredzaamheid centraal staan. Daarom zet gemeente Best-Oirschot in op buurten en wijken waar mensen zelfstandig kunnen wonen, elkaar ontmoeten en ondersteunen, zodat de woningbouwopgave niet alleen bijdraagt aan aantallen, maar ook aan sociale samenhang. De gemeente Best-Oirschot blijft vasthouden aan de huidig vastgestelde verhoudingen voor sociale huur- en koopwoningen. Nieuw te bouwen woningen moeten betaalbaar zijn voor de betreffende doelgroepen, met oog voor de behoeften van (toekomstige) inwoners. Ook wordt erop ingezet dat deze woningen weinig energie verbruiken. Particuliere initiatieven en innovatieve woonvormen worden daarbij gestimuleerd, met ruimte om te experimenteren en te leren.

3.6 Economie, mobiliteit & bereikbaarheid De gemeente Best-Oirschot speelt een actieve regionale rol in het verbeteren van mobiliteit en bereikbaarheid van het gemeentelijk gebied en de regio als geheel. Kansen worden benut voor de ontwikkeling van het stationsgebied in Best en de omvang en positionering van mobiliteitshubs in de gemeente.

belang, op elk moment van de dag. Onze kernen, wijken en dorpen moeten goed toegankelijk en verbonden zijn en blijven. We investeren daarvoor in goede doorstroming, voldoende parkeerplekken, betrouwbare vervoersverbindingen en duurzame mobiliteit. Er wordt bijzondere aandacht besteed aan (innovatieve) vervoersoplossingen van en naar de kernen – ook in de avonduren – veilige en goed verlichte (snel)fietspaden en wegen en inclusieve voorzieningen voor mensen met een beperking of verminderde mobiliteit. Gemeente Best-Oirschot versterkt economische groei - passend bij de ontwikkelstrategie - door een goed vestigings- en ondernemersklimaat te creëren, voor bedrijven en ondernemers. Het draagt bij aan een verdienmodel voor ondernemers, voldoende werkgelegenheid voor onze inwoners en biedt opleidingskansen aan jongeren en herintreders. Daarbij ligt de inzet op zorgvuldige en toegankelijke vergunningverlening en het faciliteren van ondernemers. Een goed vestigings- en ondernemersklimaat vraagt om voldoende en kwalitatief goede bedrijventerreinen. Om een goede ontsluiting van deze bedrijventerreinen. En om de beschikbaarheid van stroom en slimme warmte- en energieoplossingen. Het benutten van innovaties kan daaraan bijdragen. De sterke regionale positie wordt gebruikt om kansen op deze terreinen te verzilveren en (toekomstige) ondernemers optimaal te faciliteren.

De gemeente Best-Oirschot stimuleert ondernemers om duurzaam, sociaal en maatschappelijk verantwoord te ondernemen. De gemeente geeft daarin het goede voorbeeld en neemt het voortouw. Samen wordt gewerkt aan een vitale economie in het gebied.

Binnen de gemeente is bereikbaarheid voor alle inwoners en ondernemers van groot 29

3.7 Toerisme & recreatie De grote verscheidenheid binnen het gebied van de gemeente Best-Oirschot, wordt gekenmerkt door zowel stedelijk karakter als landelijk gebied, door een prachtige natuur en een rijke historie, met onder meer 300 monumenten en een veelheid aan materieel én immaterieel erfgoed. Het geheel zorgt voor een complementaire, krachtige en aantrekkelijke gemeente in ZuidoostBrabant. De gemeente Best-Oirschot benut dit onderscheidende en diverse profiel door verder te investeren in onze positie als aantrekkelijke toeristische en recreatieve trekpleister. Voor bezoekers van onze regio en als verblijfplaats voor de inwoners van ons gebied. De gemeente zet in op het aantrekken van bezoekers en toeristen. De aanwezigheid van aantrekkelijke restaurants en cafés, de gastvrijheid en de goed onderhouden fietsen wandelpaden ondersteunen daarbij. Deze kwaliteiten maken de gemeente tot een prettige plek om te verblijven en te recreëren. De gemeente speelt in op de toename van bezoekers, mede als gevolg van de groei en activiteiten van de Brainportregio. Daarbij is het van belang dat de bereikbaarheid van het gebied via (innovatieve) vervoersoplossingen goed aansluit op de behoeften van bezoekers en dat kansen voor verblijf, horeca en recreatie optimaal worden benut.

Tegelijkertijd is het uitgangspunt dat de leefomgeving niet overbelast raakt en de leefbaarheid onder druk komt te staan. Duidelijke regelgeving en consequente handhaving van natuur- en kwaliteitsnormen zijn noodzakelijk om een gezonde balans en duurzame ontwikkeling te waarborgen. De gemeente Best-Oirschot faciliteert nieuwe initiatieven van lokale ondernemers, die met kleinschalige evenementen bijdragen aan de levendigheid en verbinding binnen onze gemeenschap. Daarbij is het

van belang dat belanghebbenden tijdig worden betrokken bij plannen die gevolgen hebben voor toerisme en recreatie en dat de communicatie tussen gemeente en ondernemers goed wordt geborgd. Ook wordt ingezet op de actieve betrokkenheid van jongeren bij evenementen en programmering.

3.8 Natuur, klimaat & duurzaamheid Het beschermen van de groene ruimte in ons gebied is essentieel voor het behouden en versterken van het karakter van onze kernen, wijken en dorpen en voor de leefbaarheid in onze gemeente. De gemeente bevordert onder meer biodiversiteit, schoon water en schone lucht en werkt aan meer groen in de kernen en aan ecologische verbindingen tussen de kernen en het buitengebied. De gemeente Best-Oirschot zet zich in voor milieuvriendelijke initiatieven, duurzame ontwikkelingen en een circulaire samenleving. Zij stimuleert collectieve en particuliere ontwikkelingen voor verduurzaming en streeft naar een energie neutrale gemeente in 2040. Partners in het gebied spelen daarbij een belangrijke rol voor het samen realiseren van deze opgaven en voor kennisdeling. De gemeente Best-Oirschot neemt verantwoordelijkheid in de regio en op lokale schaal om een bijdrage te leveren aan de grote en complexe opgaven, zo ook op thema’s zoals natuur, milieu, klimaat, energie en duurzaamheid. De gemeente faciliteert natuurinclusieve vormen van landbouw.