25054.01 - (Gewijzigd) Raadsvoorstel Herindelingsontwerp 'Best en Oirschot, samen één'

Voorstel aan de Raad

Vergadering Raadsvergaderdatum

: Gemeenteraad Best : 02-12-2025

Onderwerp Raadsvoorstel Herindelingsontwerp “Best en Oirschot, samen één” Aanleiding Op 1 juli 2025 hebben de gemeenteraden van Best en Oirschot tegelijkertijd het principebesluit genomen om te komen tot een reguliere samenvoeging van de gemeenten Best en Oirschot per 1 januari 2028. Met dit besluit hebben de raden het formele spoor van de herindelingsprocedure opgestart. Dit raadsvoorstel betreft het vaststellen van het herindelingsontwerp. Hiermee zetten we in het formele herindelingsproces de volgende stap op weg naar een herindeling van Best en Oirschot. In maart 2026 volgt besluitvorming over het herindelingsadvies. Het proces tot datum herindeling ziet er als volgt uit:

Advies 1. Het herindelingsontwerp “Best en Oirschot, samen één” en daartoe behorende bijlagen A (maatschappelijk logboek) en B (herindelingsscan) vast te stellen, waarmee de intentie wordt bekrachtigd te komen tot een reguliere samenvoeging van de gemeenten Best en Oirschot per 1 januari 2028. 2. Het herindelingsontwerp en de bijlagen A en B ter inzage te leggen voor een periode van acht weken en gedurende deze periode inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners van Best en Oirschot, mede- overheden en samenwerkingspartners gelegenheid te geven hun zienswijzen hierop kenbaar te maken. 3. Het college opdracht te geven de zienswijzen - inclusief transparante verantwoording - te laten verwerken in het herindelingsadvies, dat ter besluitvorming wordt aangeboden aan de gemeenteraad op 10 maart 2026. 4. De gemeentenaam ‘Best-Oirschot’ voor de nieuwe gemeente vast te stellen. 5. Het college van Best opdracht te geven om samen met het college van Oirschot de implementatiefase voor de nieuwe gemeentelijke organisatie voor te bereiden.

*IN25-01995*

IN25-01995/ Pagina 1 van 9

6. Voor het opstellen van het herindelingsadvies en het voorbereiden van de implementatiefase een budget van EUR 150.000 beschikbaar te stellen en deze kosten voorlopig te dekken uit de algemene reserve en op een later moment te verrekenen met de eenmalige algemene uitkering herindeling (Arhi-gelden). De begrotingswijziging W04/2026 vast te stellen. Argumenten

1.1 Versterking van de samenwerking in een herindeling van Best en Oirschot is van belang met het oog op de toekomst. Voor zowel Oirschot als Best is zelfstandig blijven geen toekomstbestendig scenario. Deze conclusie volgt uit onderzoeken en besluitvorming die aan dit raadsvoorstel vooraf zijn gegaan: Onderzoek • In 2023 heeft Oirschot een evaluatie laten uitvoeren naar de netwerksamenwerking. In het rapport ‘Oirschot, zelfbewuste parel in de Brainportregio’ (& Van de Laar) (bouwsteen 1) staat het advies om met één partnergemeente, bij voorkeur Best, een vorm van vergaande en formele ambtelijke krachtenbundeling te verkennen waarbij een bestuurlijke fusie het onlosmakelijke en gedeelde perspectief tussen de samenwerkende gemeenten moet zijn. • In 2024 heeft Best een quickscan laten uitvoeren naar de toekomstbestendigheid van Best in termen van realisatiekracht. In het rapport ‘toekomstBESTendig’ (BMC) (bouwsteen 2) staat de conclusie dat zelfstandig blijven geen toekomstbestendig scenario is om de bestuurlijke doelen en opgaven te kunnen blijven realiseren. Gebleken is dat er draagvlak is voor een bestuurlijke fusie met Oirschot. Oirschot wordt gezien als een geschikte, logische, complementaire en natuurlijke fusiepartner voor Best. Uit deze afzonderlijke onderzoeken blijkt dat de gemeenten Best en Oirschot al intensief en goed bestuurlijk en ambtelijk samenwerken.

De gemeenten worden gezien als geschikte, logische, complementaire en natuurlijke fusiepartners. • Initiatiefvoorstel Verkennings- en participatiefase Oirschot en Best. Dit initiatiefvoorstel van de raden van Best en Oirschot gaf de kaders voor de verkennings- en participatiefase. In deze fase is in negen bouwstenen een politieke afweging voorbereid om het principebesluit te nemen om het formele spoor van bestuurlijke herindeling te starten. • Principebesluit bestuurlijke fusie Best – Oirschot is opgesteld op basis van de resultaten van de negen bouwstenen uit de verkennings- en participatiefase met daarbij een onafhankelijke overall-analyse en advies door bureau & Van de Laar. Hieruit blijkt dat een fusie tussen beide gemeenten leidt tot een robuustere organisatie met voldoende strategische denkkracht, specialistische functies en ontwikkelperspectief voor medewerkers. Dit vergroot het vermogen om de kerntaken, ambities en regionale opgaven duurzaam waar te maken, met behoud van nabijheid en kwaliteit van dienstverlening. De herindeling draagt daarmee bij aan een balans tussen opgaven en realisatiekracht, waarbij ontwikkelingen op de arbeidsmarkt (krapte) onverminderd voor uitdagingen kunnen zorgen.

Besluitvorming Raad Oirschot, 20 juni 2023

Raad Best, 16 september 2024

Raden Best en Oirschot, 4 en 5 november 2024

Raden Best en Oirschot, 1 juli 2025

*IN25-01995*

IN25-01995/ Pagina 2 van 9

1.2 Besluitvorming over het herindelingsontwerp op 2 december 2025 is noodzakelijk om een herindeling per 1 januari 2028 te realiseren Het formele proces om te komen tot een gemeentelijke samenvoeging is gebonden aan de Wet algemene regels herindeling (artikel 5 van de Wet Arhi). Hierin is ook het herindelingsontwerp opgenomen. Conform artikel 5 dienen de raden van de betrokken gemeenten gezamenlijk een herindelingsontwerp vast te stellen. Na het verkennend proces start het formele proces over een herindeling, dat door de gemeenten op eigen initiatief is gestart, met het vaststellen van een herindelingsontwerp door de gemeenteraden van de betrokken gemeenten. Tussen besluitvorming over het herindelingsontwerp en de feitelijke herindeling is tijd nodig. Deze tijd wordt gebruikt om het herindelingsontwerp te implementeren en een nieuwe gemeente te vormen. In het handboek gemeentelijke herindeling staat een globaal pad voor het formele proces:

1.3 Het herindelingsontwerp bevat contouren van de nieuwe gemeente. De Wet Arhi kent geen voorschriften over de inhoud van een herindelingsontwerp (of herindelingsadvies). In het Beleidskader gemeentelijke herindeling beoordeelt het kabinet herindelingsadviezen op basis van draagvlak, bestuurskracht, interne samenhang en nabijheid van bestuur en regionale samenhang. In de verkennings- en participatiefase en in deze fase zijn deze onderwerpen verkend en uitgewerkt. In het herindelingsontwerp dat nu voorligt staan: • De visie op de nieuw te vormen gemeente met als fundament onder andere de uitgangspuntennotitie ‘Vitale kernen, groene dorpen & een krachtige gemeente in de Brainportregio’, de reflectie van medeoverheden en met de nader te vergaren verdiepende input van inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners • De toetsingscriteria uit het beleidskader gemeentelijke herindelingen van het Rijk, waaronder lokaal en regionaal draagvlak • De naam van de nieuwe gemeente • De geografische grenzen van de nieuwe gemeente • De incidentele en structurele financiële effecten van de reguliere samenvoeging (herindelingsscan). • Uitgangspunten ‘Personele waarborgen’

1.4 De herindelingsscan geeft op dit moment het beeld dat de nieuwe gemeente in 2028 zal starten met een niet sluitende begroting. Net als de andere gemeenten hebben Best en Oirschot te maken met de verlaging van de algemene uitkering uit het gemeentefonds en kostenontwikkelingen binnen het sociaal domein. Daarnaast is er sprake van nieuw beleid en gemeentelijke ambities waarvan de financiële effecten nog niet bekend zijn of onderdeel zijn van een (nog) niet meerjarig sluiten de begroting. Voor een gezonde startpositie van de nieuwe gemeente is het noodzakelijk te komen tot een structureel sluitende begroting 2028 en verder. De

*IN25-01995*

IN25-01995/ Pagina 3 van 9

gemeente Best heeft vooralsnog geen sluitende begroting van 2028 en 2029. Vóór 2 december 2025 geeft de gemeente Best aan hoe de begroting 2028 sluitend gemaakt kan worden. Naast de begrotingssaldi is gekeken naar de financiële positie (schuld, reservepositie, grondexploitaties). De gezamenlijke schuld is naar objectieve maatstaven niet hoog en het gezamenlijke weerstandsvermogen is voldoende, de gemeenten beschikken gezamenlijk over ruim voldoende weerstandscapaciteit om de nu bekende risico’s te kunnen opvangen. Bij de grondexploitaties doen zich nog onzekerheden voor door de nog te realiseren opbrengsten en nog te maken kosten. De herindelingsscan sluit af met een overzicht met aanbevelingen.

1.5 Het herindelingsontwerp is tot stand gekomen na een zorgvuldig participatieproces Tijdens de voorbereiding op het herindelingsontwerp zijn inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners en de gemeenteraden van Oirschot en Best actief bevraagd om input te geven voor de visie van de nieuwe gemeente. De eerdere visie van beiden raden is verrijkt met de opbrengst van de participatie. Deze toekomstvisie is het resultaat van de online vragenlijsten, de thematische bijeenkomsten en input opgehaald tijdens verschillende marktbezoeken. Door deze aanpak zijn we met een brede vertegenwoordiging van de samenleving in contact gekomen en hebben onze inwoners én organisaties laten horen en zien wat met nu én in de toekomst belangrijk vindt. Meer toelichting hierop vindt u onder de kop participatie in dit voorstel.

2.1 Ter inzage legging is een wettelijk verplichte stap op weg naar een herindeling Na de besluitvorming in de raden wordt het herindelingsontwerp ter inzage gelegd en naar de provincie Noord-Brabant gestuurd (art. 5 leden 1 en 2 Wet arhi). Het ter inzage leggen van een herindelingsontwerp betekent dat iedereen gedurende een termijn van acht weken een zienswijze op het herindelingsontwerp kan indienen (art. 5 lid 2 Wet arhi). Hoewel het geen wettelijke vereiste is, wordt het herindelingsontwerp ook aan omliggende gemeenten gestuurd.

3.1 Het is gebruikelijk en passend binnen behoorlijk bestuur om een reactie op alle ingediende zienswijzen op te nemen in het herindelingsadvies. Na de terinzagelegging van het herindelingsontwerp geven de colleges van B&W een reactie op de zienswijzen. Deze reactie worden verwerkt in het herindelingsadvies dat in maart 2026 ter besluitvorming bij de gemeenteraad voorligt. Besluitvorming op 10 maart 2026 is noodzakelijk om de bestuurlijke herindeling per 1 januari 2028 mogelijk te maken. Het kan zijn dat de zienswijzen aanleiding geven het herindelingsontwerp aan te passen (of in uitzonderlijk gevallen het voornemen tot herindeling in te trekken/uit te stellen).

4.1 De naam van de nieuwe fusie gemeente is gekozen door de inwoners van de gemeenten Best en Oirschot. Ten behoeve van het proces om tot een naam voor de fusiegemeente te komen, is een participatief proces doorlopen, met daarin de volgende stappen: • Alle inwoners van de gemeenten Best en Oirschot hebben een oproep in de brievenbus ontvangen om suggesties voor de nieuwe gemeentenaam in te dienen. Dit kon digitaal en via het inleveren van de ansichtkaart. • De externe naamgevingscommissie van 7 leden heeft uit alle inzendingen op basis van criteria een selectie gemaakt van drie namen. • Op 29 oktober 2025 hebben inwoners van beide gemeenten hun stem kunnen uitbrengen op één van deze namen. Op 6 november 2025 is de naam met de meeste stemmen bekendgemaakt. In dit raadsvoorstel wordt deze keuze van de inwoners bekrachtigd.

*IN25-01995*

IN25-01995/ Pagina 4 van 9

•

Best-Oirschot De naam Best-Oirschot bevat de beide huidige gemeentenamen en is daarmee herkenbaarheid voor alle inwoners van het gebied, inclusief de kernen in Oirschot die nu vallen binnen de gemeente(naam) Oirschot. De naam Best-Oirschot doet recht aan de verschillende en unieke identiteiten en karaktereigenschappen binnen het gebied van de nieuwe gemeente, haar wijken en kernen en haar inwoners. Er is in de nieuwe setting ook sprake van eenheid in verscheidenheid, deze naam geeft daaraan direct uiting. De commissie heeft gekozen om de naam Best-Oirschot, op te nemen in de lijst van drie toepasbare namen en niet een variant daarop. Dit met name omwille van het achtste criterium ‘past in communicatief opzicht’.

5.1 Voor het realiseren van de herindeling per 1 januari 2028 moeten de twee ambtelijke organisaties zich voorbereiden op de start van de nieuwe gemeente. Het is van belang om al ruim voor 1 januari 2028 te beginnen met de voorbereidingen van de fusie, om te bouwen aan de nieuwe gemeentelijke organisatie. Het is een logisch moment om na behandeling van het herindelingsontwerp maar voor besluitvorming over het herindelingsadvies de implementatiefase voor te bereiden en vorm te geven. Het gaat dan om de volgende zaken (bron: handboek gemeentelijke herindeling): • Dienstverlening: producten, diensten en communicatie van de nieuwe gemeente • Organisatie: de besturing en structuur van de nieuwe gemeente • Personeel: de bemensing van de nieuwe gemeentelijke organisatie • Financiën: de financiële middelen en systemen van de nieuwe gemeente • Harmonisatie: het op elkaar afstemmen van regelgeving, beleid en werkprocessen • Huisvesting: de locatie van de nieuwe gemeente en de bijbehorende faciliteiten • Informatie en Automatisering: ICT-systemen en de documentaire informatievoorziening (DIV)

6.1 Er is budget nodig om het herindelingsadvies en de voorbereiding vormgeving implementatiefase voor te bereiden. De kosten voor het opstellen van het herindelingsadvies en voorbereiding vormgeving implementatiefase zijn nog niet in de begroting opgenomen. Hiervoor is budget nodig. Onder Kosten en dekking zijn de kosten in beeld gebracht. Risico’s

1.1 Bij een no go op het herindelingsontwerp is er onzekerheid over de toekomst in verband met de bestuurs- en realisatiekracht op alle opgaven voor beide gemeenten. Uit de onderzoeken in de verkennings- en participatiefase en dan met name bij de bouwstenen 1 t/m 4 komt duidelijk naar voren dat de samenvoeging tussen beide gemeenten ervoor zorgt dat de kwetsbaarheden van de gemeentelijke organisaties verminderen en zorgt voor meer bestuurs- en realisatiekracht. Deze meerwaarde gaat verloren bij een no go op het herindelingsontwerp. De kwetsbaarheden van beide organisaties worden niet opgelost. Dit leidt tot onzekerheid over de haalbaarheid van opgaven voor de nabije en verdere toekomst. Kosten en dekking Voor de komende periode tot aan het herindelingsadvies (maart 2026) wordt een budget van € 150.000 beschikbaar gesteld. Het budget is bedoeld voor: Het verwerken van de zienswijzen en het opstellen van het herindelingsadvies Het voorbereiden van de implementatiefase van de gemeentelijke organisatie Communicatie (intern en extern) Vervangingskosten

€ 50.000 € 18.000 € 10.000 € 60.000

*IN25-01995*

IN25-01995/ Pagina 5 van 9

€ 12.000 € 150.000

Onvoorzien Totaal

Eenmalige uitkering bij herindeling Vanaf 2027 ontvangen we een eenmalige algemene uitkering herindeling vanuit het Rijk. In het geval van een samenvoeging van de gemeenten Best en Oirschot keert het Rijk eenmalig in verschillende boekjaren, voor beide gemeenten gezamenlijk, een bedrag van EUR 5,8 miljoen uit. Dit bedrag is een lumpsum bijdrage ter dekking van eventuele frictielasten als gevolg van het herindelingsproces. Eventuele overschotten kunnen worden toegevoegd aan de reserves, eventuele tekorten dienen door de gemeenten zelf te worden afgedekt. Participatie Als voorbereiding van het herindelingsontwerp heeft participatie plaatsgevonden over de visievorming en naamgeving. Alle inwoners van Best en Oirschot hebben post ontvangen in hun brievenbus als uitnodiging om te participeren. Om zoveel mogelijk doelgroepen te bereiken is een filmpje op social media gedeeld, zijn posters & flyers ingezet (met QR code naar vragenlijst/open link) en zijn persoonlijk geadresseerde ansichtkaarten verzonden.

Participatie over de visie Bij de participatie over de visie stonden negen thema’s centraal. De thema’s waren gebaseerd op de uitgangspuntennotitie van de gemeenteraden (bouwsteen 8 van de Verkennings- en participatiefase). Inwoners en stakeholders zijn uitgenodigd om input te geven tijdens vier thema avonden: Datum

Locatie

Thema

10/9

Todo

Jongeren

11/9

‘t Zand

17/9

Komaen

18/9

Prinsenhof Best

Sport, Kunst en cultuur Toerisme en recreatie Bestuur Dienstverlening Natuur, klimaat & duurzaamheid Sociaal Domein Economie, Mobiliteit en bereikbaarheid Wonen

Naast de thema avonden kregen inwoners de mogelijkheid om via online vragenlijsten (inwonerspanel + open link) hun input te geven op de visie. In totaal zijn in Oirschot 553 reacties ontvangen en in Best 640 reacties. Tot slot zijn bestuurders en raadsleden tijdens verschillende marktbezoeken in gesprek gegaan met inwoners. Ze hebben input opgehaald over de visie en kregen tegelijkertijd respons op de naamgeving. Datum

Locatie

Tijd

2-9

Weekmarkt Oirschot

10:00-12:00

3-9

Winkelcentrum Heivelden

13:30-15:30

6-9

Weekmarkt Best

9:30-11:30

11-9

Weekmarkt Middelbeers

14:00 – 16:00

12-9

Weekmarkt Oostelbeers

10:00 -12:00

14-9

Buurtmiddag Wilhelminadorp/Scouting Frama

13:00-15:00

*IN25-01995*

IN25-01995/ Pagina 6 van 9

Op basis van de input vanuit de participatie is het document ‘Visie op de nieuwe gemeente. Vitale kernen, groene dorpen & een krachtige gemeente in de Brainportregio’ aangevuld. Het concept is op 1 oktober 2025 besproken met de gemeenteraden van Best en Oirschot.

Participatie over de naamgeving We hebben inwoners gevraagd om ideeën voor namen in te sturen. Dat kon digitaal via Doe mee en via het inleveren van persoonlijk toegezonden ansichtkaarten. In totaal hebben we 1952 inzendingen ontvangen, waarvan 808 unieke namen. Ook is input opgehaald voor de naam tijdens de marktbezoeken en visie avonden. Het tijdpad waarbinnen de naamgevingscommissie haar werkzaamheden heeft uitgevoerd:: Periode Activiteit Juli – augustus 2025 Opstart en voorbereiding naamgevingsproces door commissie September 2025 Ophalen naamsuggesties uit samenleving Begin oktober 2025 Selectie en bekendmaking top 3 namen door commissie 29 oktober 2025 Stemronde tijdens Tweede Kamerverkiezingen Begin november 2025 Bekendmaking naam nieuwe gemeente 2 december 2025 Bekrachtiging naam door beide raden, door vaststelling herindelingsontwerp

Communicatie Besluitvorming over het herindelingsontwerp is een belangrijke mijlpaal in het proces tot herindeling. Dit is reden om actief intern en extern te communiceren na besluitvorming. Procedure en planning/Vervolg

Herindelingsadvies De volgende stap in het herindelingsproces bestaat uit besluitvorming over het herindelingsadvies. Dit is gepland voor de raadsvergadering van 10 maart 2026. Ter voorbereiding van het advies zijn de volgende stappen noodzakelijk: • Verzenden herindelingsontwerp aan mede- overheden op 3 december 2025 • Ter inzagelegging van het herindelingsontwerp in de samenleving van 3 december 2025 – 28 jan 2026 • Verwerken van zienswijzen op het herindelingsontwerp/ opstellen reactienota zienswijzen 28 januari 2026 – 4 februari 2026

Preventief financieel Arhi-toezicht Direct na het vaststellen van het herindelingsontwerp komen beide gemeenten onder preventief financieel Arhi-toezicht. Het doel hiervan is het bewaken van het financiële belang van de nieuw te vormen gemeente. Voor college en raads besluiten die leiden tot nieuwe uitgaven, verhoging van bestaande uitgaven, verlaging van bestaande inkomsten en vermindering van vermogen (ten opzichte van de meerjarenbegroting 2026 en verder) is instemming nodig van de fusiegemeente en toestemming van de provincie.

Tijdpad Het gehele kritieke tijdpad wettelijk spoor ná het herindelingsontwerp ziet er als volgt uit.

*IN25-01995*

IN25-01995/ Pagina 7 van 9

De onderdelen ‘Personele waarborgen’ en ‘Impactanalyse GRSK’ (respectievelijk sporen 2 en 3 uit het plan van aanpak herindelingsontwerp) zijn nog niet afgerond. De werkzaamheden voor deze twee sporen is conform planning voorzien voor 1e kwartaal 2026. Voor wat betreft ‘Personele waarborgen’ is op hoofdlijnen een drietal uitgangspunten opgenomen in het herindelingsontwerp. Evaluatie Niet van toepassing Bijlagen die horen bij dit raadsvoorstel: Benoem hier alle documenten die de raad moet behandelen of kennis van moet nemen Geheim wegens Openbaar (klik hier Nummer Titel (ja/nee) informatie) IN25-01996 Raadsbesluit Herindelingsontwerp “Best en Oirschot, Ja samen één” BL25-04917 Herindelingsontwerp “Best en Oirschot, samen één” Ja BL25-04777 Bijlage A, Logboek Maatschappelijk Draagvlak Ja BL25-04778 Bijlage B, Herindelingsscan Best-Oirschot Ja BL25-04779 Bijlage C Bouwsteen 1 Oirschot zelfbewuste parel in de Ja Brainportregio BL25-04780 Bijlage D, Bouwsteen 2, ToekomstBestendig Ja BL25-04781 Bijlage E, Bouwsteen 3 - Financiële analyse en Ja risicoduiding BL25-04782 Bijlage F, Bouwsteen 4 - Impactanalyse organisatie Ja bedrijfsvoering en dienstverlening BL25-04784 Bijlage G, Bouwsteen 5 - Samenwerkingsverbanden Ja BL25-04785 Bijlage H, Bouwsteen 6 - Inwonersoriëntatie Ja BL25-04786 Bijlage I, Bouwsteen 7 - Reflecties vanuit de regio Ja BL25-04787 Bijlage J, Bouwsteen 8 -

Uitgangspunten raden Best Ja Oirschot BL25-04788 Bijlage K, Bouwsteen 9 - Participatie Ja BL25-04789 Bijlage L, Overall analyse bouwstenen Ja

voor

*IN25-01995*

IN25-01995/ Pagina 8 van 9

BL25-04790 BL25-04791 BL25-04792 BL25-04923

Bijlage M, Rapport Naamgevingscommissie Ja Bijlage N, Rapport Peiling inwoners Best - Visie op Ja nieuwe gemeente, Ipsos Bijlage O, Rapport peiling inwoners Oirschot - Visie op Ja nieuwe gemeente, Helder Begrotingswijziging W04 Ja

21-10-2025 Burgemeester en wethouders van Best,

M.J.D. Donders- de Leest Burgemeester

Y.Y.M. Hasselman Secretaris

*IN25-01995*

IN25-01995/ Pagina 9 van 9