25052.09 - Aanvulling op begroting 2026 in relatie met Toezicht o.b.v. Wet Arhi (A)

GEMEENTE

B es _t@

um (ter info) Opsteldatum

: 22-10-2025

Registratienr.

:

Domein

: Domein Bedrijfsvoering

(geanonimiseerd) (geanonimise rd)

(geanonimiserd) (geanonimiseerd) (geanonimiserd)

Onderwerp

: Aanvulling op begroting 2026 in relatie met Toezicht 0.b.v. Wet Arhi

Cluster

IN25-02084/

: Team Financiën en kwaliteit

Op 20 oktober jl. heeft de beeldvormende sessie van de begroting 2026 in de raad plaatsgevonden.

Wethouder Dijkhoff gaf hierbij een toelichting waarbij de relatie werd gelegd met het verwachte toezicht, op basis van de wet Arhi, waar gemeente Best vanaf 2 december as onder zal gaan vallen. Dit is een gevolg van het bestuurlijke besluit dat dan door de raad wordt genomen over het herindelingsontwerp “Best en

Oirschot, samen één”, waarmee de intentie wordt bekrachtigd te komen tot een reguliere samenvoeging van de gemeenten Best en Oirschot per 1 januari 2028.

Korte toelichting op de Wet Arhi De Wet Arhi (voluit: Wet algemene regels herindeling) is een Nederlandse wet die het proces regelt van gemeentelijke herindelingen. De wet Arhi zorgt voor een ander toezicht dan het reguliere repressieve financiële toezicht.

Het reguliere repressieve toezicht betekent dat de provincie achteraf toezicht houdt op de gemeentelijke

financiën, zonder vooraf goedkeuring te geven voor begrotingsbesluiten. De provincie controleert achteraf of de begroting structureel en reëel sluitend is. Het ‘Arhi- toezicht' betekent dat beide fusiegemeenten onder tijdelijk toezicht vallen op basis van deze Wet. Dit betekent dat vanaf 2 december as de raadsbesluiten door de provincie worden beoordeeld op grond van haar verantwoordelijkheid als toezichthouder. Zij treedt dan

op als belangenbehartiger van de toekomstige gemeente. Hierbij bewaakt zij de financiële positie van de toekomstige gemeente.

Bij de beoordeling van de besluiten gaat de provincie uit van de volgende criteria: —

Iser aanvaardbare dekking;

—

Is het te nemen besluit Onvoorzien;

—

IS het te nemen besluit Onuitstelbaar;

—

Is het te nemen besluit Onontkoombaar;

—

s er Overeenstemming tussen betrokken gemeente(n).

as-02084/

LE N Pagina 1 van 3

Terugkoppeling vooroverleg toezichthouder Afgelopen weken is er ambtelijk meermaals contact geweest met onze toezichthouder. De belangrijkste vraag hierbij was: * Wat betekent een niet sluitende meerjarige begroting voor de beoordeling van de toekomstige raadsbesluiten door u als provincie, vanaf het moment dat we onder 'Ahrí toezicht’ komen te staan?’

Dit blijkt een lastige vraag te zijn en is van meerdere factoren afhankelijk. Maar de belangrijkste terugkoppeling van de provincie is dat sprake moet zijn van een ‘reële dekking’ bij de aanvraag van een (nieuw) budget. Nogmaals, de provincie toetst de besluiten door de bril van de toekomstige gemeente. Op het moment dat de financiële positie (begrotingssaldo + vermogenspositie) verslechtert als gevolg van een te nemen besluit, legt de provincie de bovengenoemde criteria langs de meetlat ("de 4 o's"). Als geen sprake is van structurele reële dekking dan kan de provincie geen goedkeuring verlenen aan het raadsbesluit dat voorligt. En geen goedkeuring van de provincie, betekent dat we niet over mogen gaan tot

uitvoering. Wat dit concreet inhoudt, is nu onbekend. Zij toetst ieder besluit afzonderlijk in de context die dan

voorligt.

Hieronder kort nog een keer in beeld weergegeven wat het preventief financieel toezicht inhoudt:

Preventief financieel toezicht Wet

Algemene

Regels Herindeling (wet ARHI) - Hoofdstuk IV. Finan:

Artikel 21

Begroting / P&C documenten

Geen goedkeuring:

+ nieuwe uitgaven verhoging van bestaande uitgaven

financieel belang van de nieuwe gemeente * Als andere gemeente niet instemt.

Besluter die kunnen Ieiden 1OL

+ *

+

Toets provincie: wegens strjd met het

verlaging van bestaande inkomsten vermindering van vermogen.

Verbinding tussen de begroting 2026 en het Arhi toezicht De keuze om het bestuurlijke traject op te starten met Oirschot, heeft als gevolg dat we vanaf 2 december

as onder een ander toezicht komen te staan van de provincie. Het college heeft u maandag 20 oktober jl. meegenomen

met de boodschap dat dit toezicht om (versnelde) keuzes vraagt.

De ambities van de gemeente Best overstijgen namelijk onze portemonnee. Dit betekent concreet dat er geen middelen zijn om alle genoemde ambities uitte kunnen voeren. Dit blijkt dan ook nadrukkelijk uit de meerjarenraming 2027-2029 die ter besluitvorming voorligt.

as-02084/

LE N Pagina 2 van 3

De provincie geeft in de door haar opgestelde herindelingscan aanbevelingen weer waaronder dat beide fusiegemeenten een sluitende begroting 2027 en meerjarenraming voorleggen. In de gesprekken die hierop volgden blijkt wel dat dit gaat om een structurele sluitende begroting want anders kunnen zij geen goedkeuring verlenen voor voorstellen waar jaarlijks geld voor nodig is. Denk hierbij aan met name de grote investeringen die je financieel technisch jaarlijks afschrijft waardoor de financiële situatie van de toekomstige gemeente jaarlijks dus verslechtert. Eenmalig geld uit de vrije algemene reserve halen betekent ook een verslechtering van de financiële (vermogens)positie en is dus geen alternatief. Keuzes maken en opnieuw voorleggen aan uw raad waarbij het toezicht van de Wet Arhi van toepassing is, is de enige mogelijkheid. Dit betekent instemming van gemeente Oirschot en goedkeuring van de provincie. Waarbij nogmaals de provincie de financiële situatie bewaakt van de toekomstige gemeente. Een logische vervolgstap in het proces van de bestuurlijke fusie.

Korte termijn Wethouder Financiën heeft u toegezegd dat het college voorafgaand aan de besluitvorming op 10 november as over de begroting 2026 u een begrotingswijziging aanbiedt welke ervoor zorgt dat de meerjarenraming structureel sluitend is. Hierbij zullen inhoudelijk geen keuzes worden gemaakt om voorgenomen ambities te schrappen. Maar wel voor uitstel hiervan. Deze ambities (voorstellen) vragen om een later (separaat) raadsbesluit. Hierbij kunt u denken aan een raadsbesluit in de periode van 2 december 2025 tot 31

december 2027 waarbij het besluit onder het Arhi toezicht valt. Óf de keuze wordt overgelaten aan de nieuwe raad van de toekomstige gemeente en zal het raadsbesluit na 1 januari 2028 genomen worden. Langere termijn

In de kaderbrief 2027 zullen er keuzes aan de raad worden voorgelegd voor het bijstellen van ambities. Deze bijstelling zal leiden tot mogelijke vertraging van uitvoering. Daarnaast heeft dit ook een direct gevolg voor de financiële positie. Financiële analyse op hoofdlijnen voor een sluitende meerjarenraming In de begroting 2026 is de financiële foto opgenomen inclusief de 1° begrotingswijziging 2026. Dit betreft de begrotingswijziging in verband met de gevolgen van de septembercirculaire gemeentefonds 2025. De

financiële foto geeft de tekorten van € 3,9 en € 4,3 miljoen weer voor de jaren 2028 en 2029. Hierbij is ook nog de kanttekening gemaakt dat investeringen die gepland staan voor 2027 en later nog extra lasten met zich meebrengen vanaf 2030. Een voorbeeld hiervan is de renovatie van het Heerbeeck College wat leidt tot een ingeschatte investering van € 37 miljoen. Om tot een structureel sluitende meerjarenbegroting te komen is een eerste aanzet gemaakt.

Deze wordt

dinsdag 28 oktober as in het college besproken.

Planning & proces In overleg met de griffier wordt het raadsvoorstel van de begroting 2026 gewijzigd aangeboden aan uw raad. Het college besluit hierover op dinsdag 28 oktober as zodat de gewijzigde stukken uiterlijk op donderdag 30 oktober as aan het RIS worden toegevoegd. Concreet betekent dit een aanvulling op het

huidige raadsvoorstel van de begroting én aanvulling op de reeds voorgelegde begrotingswijziging wo01/2026.

as-02084/

LE N Pagina 3 van 3