25052.01 - Raadsvoorstel Programmabegroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029

Voorstel aan de Raad

Vergadering Raadsvergaderdatum

: Gemeenteraad Best : 10-11-2025

Onderwerp Programmabegroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029. Aanleiding Bijgaand vindt u de begroting 2026 en de meerjarenraming 2027-2029. De basis voor deze begroting zijn het Beleidsakkoord ‘We doen het samen 2022-2026’ en de door u vastgestelde kaders via de Kadernota 2026. Er is sprake van een begrotingstekort over de jaren 2026 tot en met 2029. Dit betekent dat we aan u voorstellen om de begroting 2026 en 2027 sluitend te maken door een aantal incidentele lasten te dekken uit de vrije algemene reserve. De jaren 2028 en verder tonen een negatief structureel saldo. Dit betekent dat de vaste inkomsten en uitgaven niet in balans zijn. Dit vraagt om scherp financieel beleid, een kritische houding van zowel de ambtelijke organisatie als het bestuur en urgentie om daar ook naar te handelen. Bij de voorbereiding op de kaderbrief 2027 vraagt dit dan ook onze aandacht. Voor de inhoud van de voorliggende begroting 2026 verwijzen wij u naar de online versie. In dit raadsvoorstel lichten we de financiële hoofdlijnen toe. Advies 1. De programmabegroting 2026 en de meerjarenraming 2027-2029 vast te stellen, inclusief de 1e begrotingswijziging 2026.

Argumenten

1.1 Financieel sluitende begroting 2026 met inzet van de vrije algemene reserve De begroting geeft inzicht in onze speerpunten, activiteiten en plannen voor 2026. Ieder programma geeft inzicht in de maatschappelijke doelen en bijkomende activiteiten en benodigde financiële middelen hiervoor. De begroting voor het jaar 2026 is financieel sluitend door de inzet van de vrije algemene reserve. In de primitieve begroting 2026 is in afwachting van de uitkomsten van de septembercirculaire 2025 een aantal posten van incidenteel nieuw beleid in 2026 gedekt uit de vrije algemene reserve (€ 1.460.000). Dit heeft geleidt tot een positief begrotingssaldo 2026.

*IN25-01824*

IN25-01824/ Pagina 1 van 8

1.2 Jaarschijf 2026 en 2027 is structureel in evenwicht In het beleidsakkoord wordt als uitgangspunt voor een financieel gezonde gemeente een structureel sluitende en reële begroting en meerjarenraming genoemd. Ook de Provincie benadrukt het belang van een structureel sluitende programmabegroting (jaarschijf 2026). Zij toets namelijk of de programmabegroting structureel en reëel in evenwicht is. Op pagina 5 ziet u in de tabel dat de primitieve begroting voor 2026 én 2027 in evenwicht is. De begroting voor de jaren 2028 en 2029 vertoont een flink nadelig structureel begrotingssaldo.

Ledenbrieven VNG In het voorjaar van 2025 heeft de VNG een tweetal ledenbrieven opgesteld over de consequenties van de voorjaarsbesluitvorming van het kabinet voor gemeenten. VNG geeft aan voorzichtig optimistisch te zijn over de middelen jeugdzorg 2025 tot en met 2027. In de Voorjaarsnota voegt het kabinet jeugdmiddelen toe aan de algemene uitkering voor de jaren 2025, 2026 en 2027. Vanaf 2028 wijzigt het beeld. Het kabinet gaat er dan van uit dat de maatregelen van de Hervormingsagenda hun beoogde effect zullen hebben. VNG acht dit uitgangspunt te ambitieus. Wél is de financiële druk op de middelen voor de jeugdzorg voor de periode 2025 tot en met 2027 voor een aanzienlijk deel weggenomen door de extra toegevoegde middelen aan de algemene uitkering. Daarnaast wordt er ook gesproken over compensatie jeugdmiddelen met terugwerkende kracht over de jaren 2023 en 2024. Naar verwachting zal daarover bij de septembercirculaire 2025 meer informatie beschikbaar zijn. Door de toevoeging van extra middelen jeugdzorg wordt het ravijnjaar waar eerder over gesproken is, uitgesteld. De demping van de terugval van het gemeentefonds vanaf 2026 wordt veroorzaakt door het deel dat aan de jeugdmiddelen kan worden toegeschreven. Samengevat biedt de Voorjaarsnota verlichting voor de financiële situatie van de gemeenten, maar lost deze de financiële problematiek niet structureel op.

Er is sprake van een financieel krappe rijksbegroting in samenhang met scherpe keuzes in verschillende factoren, zoals klimaatbeleid, inburgering, schuldenproblematiek en middelen voor beheer en onderhoud. VNG geeft aan zich onverminderd te blijven inzetten voor de balans tussen taken en middelen op alle taken waar gemeenten voor aan de lat staan. In de komende jaren zullen gemeenten er naar verwachting rekening mee moeten houden dat binnen de financiële kaders niet alles mogelijk is. De noodzaak om de ‘tering naar de nering’ te zetten zal scherpe prioritering door gemeenteraden en colleges vereisen. Het begrotingsadvies van VNG voor 2026-2029 is als volgt: - Probeer de begroting 2026 en 2027 sluitend te maken, maar geef de effecten van de kortingen en het ‘tering naar de nering zetten’ transparant weer; - Neem een stelpost op voor de te verwachten ontvangen middelen ter compensatie van de jeugd 2023 en 2024 om gaten 2026 en 2027 te dichten of in te zetten voor bestedingen jeugdzorg; - Breng lasten en baten jeugdzorg in balans voor de periode 2028 en 2029 ondanks dat het advies vanuit de Hervormingsagenda nog in het verschiet ligt. Daarnaast heeft ook de Provincie, als toezichthouder, via haar jaarlijkse begrotingscirculaire de gemeenten geadviseerd over het opstellen van de begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029.

De Provincie geeft aan indien een gemeente de meicirculaire 2025 als uitgangspunt hanteert, zij geen rekening mag houden met eventuele middelen ter compensatie van jeugd 2023 en 2024. Oók geeft de Provincie aan dat een eventuele stelpost op te nemen om de lasten en baten jeugdzorg in balans te brengen, onvoldoende onderbouwd en daarmee niet realistisch is. Bij het opstellen van de begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 hebben wij het advies van de Provincie opgevolgd. Dit betekent dat bij het opstellen van de begroting 2026 e.v. geen gebruik is gemaakt van stelposten binnen het onderdeel jeugd.

*IN25-01824*

IN25-01824/ Pagina 2 van 8

1.3 Aanvullende budgetaanvragen die zijn opgenomen in de 1e begrotingswijziging 2026 De structurele gevolgen van reeds bekende ontwikkelingen tot en met augustus 2025 zijn verwerkt in deze begroting. De gevolgen van de septembercirculaire 2025 worden opgenomen in de 1e begrotingswijziging 2026. In deze circulaire worden de gevolgen van het nieuwe reageerakkoord vertaald. Over de septembercirculaire 2025 van het gemeentefonds wordt u afzonderlijk, voorafgaand aan de beeldvormende sessie van 20 oktober, geïnformeerd. De financiële gevolgen ervan worden na het bekend worden opgenomen in de 1e begrotingswijziging 2026. Indien bij het vaststellen van de begroting, aanpassingen noodzakelijk zijn, worden deze eveneens aan de 1e begrotingswijziging toegevoegd.

1.4 Ambities en ontwikkelingen die van invloed zijn op de financiële positie zorgen voor grotere tekorten Evenals vorig jaar staan wij aan de vooravond van majeure ontwikkelingen binnen onze gemeente. Te denken valt aan de bestuurlijke fusie tussen Best-Oirschot, de regionale schaalsprong, ontwikkeling stationsgebied, investeringen in scholen op basis van het Integraal Huisvesting Plan (IHP), de investeringen in fietsroutes F2/F58, uitwerking dorpsvisie, uitdagingen Sociaal Domein, duurzaamheid en versnellingsopgave woningbouw. Voor zover mogelijk zijn de financiële gevolgen van voorgaande ontwikkelingen financieel vertaald in de meerjarenbegroting. Er dient echter wel rekening gehouden te worden met het feit dat bepaalde ontwikkelingen financieel nog niet vertaald zijn omdat deze bij het opstellen van de begroting nog niet bekend waren. In de komende jaren hebben voorgenoemde ontwikkelingen financiële gevolgen waardoor het financiële beeld zal verslechteren. In combinatie met een niet-sluitende begroting op langere termijn, leidt dit tot een zorgelijk financieel beeld.

1.5 Voortgang uitvoering motie ‘Uitgangspunten leges’ d.d. 6 november 2023 Wij zijn gestart met een onderzoek naar het verbeteren van de kostendekkendheid van de leges voor kabels en leidingen, de leges voor evenementen en de marktgelden. Bij de onderzoeken worden uiteraard rekening gehouden met de maatschappelijke doelstellingen en effecten van de leges. Indien nodig stellen we legesverordeningen tussentijds bij, zo ook in 2025. Risico’s Ambities kunnen niet gerealiseerd worden zonder risico’s te nemen. In de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ staan de belangrijkste financiële risicogebieden met de daarbij behorende risicobedragen genoemd. De weerstandsratio bedraagt 4,2 op basis van de huidige risico inschatting en het huidige weerstandsvermogen. Dit is ruim boven de door u vastgestelde norm van 2,0.

*IN25-01824*

IN25-01824/ Pagina 3 van 8

Kosten en dekking Hieronder volgt een overzicht van het begrotingssaldo 2026-2029 waarbij de wijzigingen ná de Kadernota 2026 in beeld zijn gebracht.

Hierboven wordt het geprognosticeerde begrotingssaldo weergegeven. De (primitieve) begroting 2026 laat voor de jaren 2026 en 2027 een sluitende begroting zien. De jaren 2028 en 2029 vertonen een fors negatief begrotingssaldo. Hierbij wordt opgemerkt dat toekomstige keuzes in 2027 met meerjarige financiële gevolgen ook impact zullen hebben op het begrotingssaldo van de jaren 2028 en 2029 waardoor het financiële beeld nog meer negatief zal worden.

*IN25-01824*

IN25-01824/ Pagina 4 van 8

Onderstaand overzicht laat het structureel begrotingssaldo zien.

Conform de vereisten van de Provincie is er sprake van een structureel sluitende begroting 2026 én 2027. Voor het jaar 2028 en 2029 is er géén sprake van een structureel sluitende begroting. Mutaties ná de Kadernota 2026 Hieronder geven we een korte toelichting op de posten die na het vaststellen van de kadernota 2026 zijn doorgerekend en/of bekend zijn geworden.

Mutatie loon- en prijsstijging Ten tijde van de Kadernota moesten de loonkosten vanwege nieuwe cao-afspraken nog worden doorgerekend. In de begroting 2026 is de ontwikkeling van deze loonkosten doorgerekend. Vanaf 2026 is sprake van lagere loonkosten dan eerder geraamd door een lagere loonindexatie ten opzichte van de eerder vastgestelde meerjarenbegroting 2025-2028. Daarnaast is sprake van een mutatie in prijsstijging. Bij de doorrekening van de meicirculaire 2025 is een globale inschatting gemaakt van het effect van de prijsindexatie op langere termijn.

Mutatie kapitaallasten Kapitaallasten worden met name beïnvloed door nieuw beleid en actualisatie van investeringen via begrotingswijzigingen, het doorschuiven van investeringen naar een later tijdstip en het afsluiten van investeringskredieten bij vaststelling van de jaarrekening.

Mutatie opbrengsten OZB Op basis van een doorrekening in de begroting 2026 van de OZB-opbrengsten worden extra opbrengsten verwacht ten opzichte van de Kadernota 2026.

Mutatie rentelasten In de financiële foto bij de Kadernota 2026 was een globale inschatting op het renteresultaat berekend. Bij de uitwerking van de begroting 2026 e.v. is de financieringsbehoefte, mede in relatie tot de nieuwe investeringen, in kaart gebracht. Dit heeft geleid tot een aanpassing in de rentelasten ten opzichte van de bij de Kadernota berekende rentelasten.

*IN25-01824*

IN25-01824/ Pagina 5 van 8

Projecten Nieuwe Heide en structuurvisie buitengebied, inclusief dekking uit reserve LIR De gemeente heeft een periodieke verantwoordingsplicht aan de provincie over de besteding van gelden uit de Reserve Landschapsinvesteringsregeling (reserve LIR) aan fysieke kwaliteitsverbetering/groene projecten in het buitengebied. Hiermee wordt omgevingskwaliteit toegevoegd. Deze reserve wordt “gevoed” uit onder meer geldelijke tegenprestaties van ontwikkelingen die plaatsvinden in het buitengebied en uit de afdrachten in het landschapsfonds voor natuurcompensatie van woningbouwlocaties zoals Dijkstraten of Aarlesche Erven. Met fysieke projecten wordt bijgedragen aan ontwikkeling, behoud en versterking van de aanwezige functies en kwaliteiten in het buitengebied. Hiervoor wordt een “Uitvoeringsprogramma Kwaliteitsverbetering Buitengebied 2025 – 2030” door het college vastgesteld. In 2026 worden meerdere projecten uit de Ontwikkelingsvisie Nieuwe Heide en op grond van de Structuurvisie Buitengebied uitgevoerd.

Programma Digitaal Werken Het Programma Digitaal Werken faciliteert de digitale transformatie die vereist is voor het optimaliseren van de gemeentelijke (digitale) dienstverlening binnen de wettelijke kaders en het versterken van de digitale weerbaarheid. De richting van het programma is bepaald, de lijnen zijn uitgezet, de doelen zijn geformuleerd, de programmastructuur is ingericht en de eerste projecten zijn inmiddels geïnitieerd. Voor zowel 2026 als 2027 is een budget van € 500.000 opgenomen. Met het oog op de geplande fusie, vindt hierover afstemming plaats met de gemeente Oirschot. Naarmate het proces vordert, worden de (nog) te maken (strategische) keuzes en de hieruit voortvloeiende financiële consequenties nader uitgewerkt en ter besluitvorming voorgelegd.

Meubilair Bestwijzer In het kader van het project herinrichting Bestwijzer is geïnventariseerd welk meubilair aan vervanging toe is. Het huidige meubilair heeft een leeftijd van 18 jaar, is volledig afgeschreven en voldoet niet meer aan de gestelde eisen. Voor de vervanging is in de begroting voor 2026 een investeringsbedrag van €125.000 opgenomen. De voorgenomen investering leidt vanaf 2027 tot een jaarlijkse afschrijvingslast van € 8.333.

Strategisch adviseur – staffunctie In het kader van de voorgenomen herindeling met de gemeente Oirschot per 1 januari 2028 is extra strategische capaciteit in de jaren 2026 en 2027 noodzakelijk. Dit traject is complex, politiek-bestuurlijk gevoelig en vraagt om zorgvuldige procesregie. De strategisch adviseur ondersteunt het bestuur en de organisatie bij de voorbereiding en de uitvoering van het herindelingsproces. De inzet richt zich op regie, advisering, communicatie en het creëren van draagvlak. De lasten van bovenstaande adviseur worden gedekt uit het bij de Kadernota 2026 aangevraagde budget ter grootte van € 450.000 voor samenwerking Best-Oirschot. Dit betekent dat een verschuiving van 2026 naar 2027 van het eerdere budget plaatsvindt.

Overige mutaties bij de uitwerking van de begroting Dit betreft overige mutaties die niet onder bovenstaande categorieën geschaard kunnen worden.

*IN25-01824*

IN25-01824/ Pagina 6 van 8

Inzet vrije algemene reserve Bij het vaststellen van de Kadernota 2026 heeft u een amendement ingediend om financiële instrumenten in te zetten om de begroting 2026 sluitend te maken. Hierin is de optie geschetst om incidentele budgetaanvragen te dekken uit de vrije algemene reserve. Bij de uitwerking van de begroting is een aantal incidentele budgetten gedekt door de vrije algemene reserve. Het gaat hierbij om de volgende incidentele budgetten: 2026 2027 Samenwerking Best-Oirschot € 210.000 Strategisch adviseur € 120.000 € 120.000 Schaalsprong € 980.000 € 1.467.500 Visie dorpsplein € 100.000 € 100.000 Actualisatie omgevingsvisie € 50.000 € 50.000 Totaal € 1.460.000 € 1.737.500 Voor een overzicht van het verloop van de vrije algemene reserve verwijzen wij u naar de bijlage “Reserves en voorzieningen’ bij de Begroting 2026. Naar verwachting is de stand van de algemene reserve ultimo 2027 € 28 miljoen (inclusief begroot resultaat 2026 en 2027).

Mutaties 1e begrotingswijziging 2026:

Effecten van de septembercirculaire 2025 Op 16 september 2025 was het Prinsjesdag. Hierbij werden de Miljoenennota en de Rijksbegroting gepresenteerd. In deze stukken staan de plannen voor het komende jaar en hoe deze bekostigd worden. Vervolgens worden de gevolgen voor de algemene uitkering uit het gemeentefonds berekend. De gevolgen van de septembercirculaire 2025 zijn voor de gemeente Best momenteel nog niet bekend. In een separate raadsinformatiebrief wordt u nog over de financiële gevolgen van de septembercirculaire 2025 geïnformeerd en vindt via een begrotingswijziging financiële aanpassingen van het begrotingssaldo plaats.

Overige mutaties Voor een toelichting op de overige mutaties wordt verwezen naar argument 1.3. Participatie N.v.t. Communicatie De concept begroting 2026 is voor u als raad beschikbaar via de volgende link: https://gemeentebest.publicaties.app/pub/begroting2026/1/p1-homepage Indien er om een wachtwoord wordt gevraagd, dient u in te loggen met ‘sign in with Microsoft’. Procedure en planning Uiterlijk 15 november a.s. moet de begroting tezamen met uw besluit worden aangeboden aan de Provincie. De Provincie toetst als wettelijk toezichthouder of de begroting structureel en reëel in evenwicht is.

*IN25-01824*

IN25-01824/ Pagina 7 van 8

Evaluatie N.v.t. Bijlagen die horen bij dit raadsvoorstel: Benoem hier alle documenten die de raad moet behandelen of kennis van moet nemen Nummer IN24-01828

Titel Raadsbesluit programmabegroting meerjarenraming 2027-2029

2026

en

Openbaar (ja/nee) de ja

Geheim wegens (klik hier voor informatie) <…>

30-09-2025 Burgemeester en wethouders van Best,

M.J.D. Donders- de Leest Burgemeester

Y.Y.M. Hasselman Secretaris

*IN25-01824*

IN25-01824/ Pagina 8 van 8