25052.01 - (Gewijzigd) Raadsvoorstel Programmabegroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029

Voorstel aan de Raad

Vergadering Raadsvergaderdatum

: Gemeenteraad Best : 10-11-2025

Onderwerp Programmabegroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029. Aanleiding In de online link vindt u de primitieve begroting 2026 en de meerjarenraming 2027-2029. Bij het onderdeel financiën treft u een overzicht aan met een doorrekening van de primitieve begroting inclusief de 1 e begrotingswijziging. De begroting en de 1e begrotingswijziging 2026 liggen tegelijkertijd ter besluitvorming aan u voor op 10 november a.s. Deze vormen tezamen dan ook het uitgangspunt voor de provincie om toezicht te houden. De basis voor de begroting zijn het Beleidsakkoord ‘We doen het samen 2022-2026’ en de door u vastgestelde kaders via de Kadernota 2026. Daarnaast kunnen we onze ogen niet sluiten voor het verwachte toezicht, op basis van de wet Arhi, waar gemeente Best vanaf 2 december a.s. na positieve besluitvorming mogelijk onder zal gaan vallen. Dit is een gevolg van het bestuurlijke besluit dat door u als Raad wordt genomen over het herindelingsontwerp “Best en Oirschot, samen één”, waarmee de intentie wordt bekrachtigd te komen tot een reguliere samenvoeging van de gemeenten Best en Oirschot per 1 januari 2028. Uit de primitieve begroting blijkt dat sprake van een structureel begrotingstekort over de jaren 2026 tot en met 2029. Het college heeft aan u toegezegd tijdens de beeldvormende sessie van 20 oktober jl.

dat zij voorstellen aan u doen om een sluitende structurele begroting aan u voor te leggen op 10 november 2025. Dat is de reden dat het college op 28 oktober 2025 een aanvullend besluit heeft genomen over de begroting 2026. Dit resulteert in dit gewijzigde raadsvoorstel (IN25-02110) en een aangepaste begrotingswijziging W01-2026 (BL25-05266). De voorstellen tot wijziging die het college aan u voorlegt hebben betrekking op extra inzet van de vrije algemene reserve en op het voorleggen van onderwerpen die onderhevig worden aan separate besluitvorming door u als raad. Dit betekent dat reeds voorgestelde budgetten in de primitieve begroting voor die onderwerpen komen te vervallen. Deze voorstellen zijn noodzakelijk omdat de jaren 2028 en verder zonder ingrepen een negatief structureel saldo tonen. Dit betekent dat de vaste inkomsten en uitgaven niet in balans zijn. Dit vraagt om scherp financieel beleid richting de herindeling, een kritische houding van zowel de ambtelijke organisatie als het bestuur en urgentie om daar ook naar te handelen. Bij de voorbereiding op de kaderbrief 2027 vraagt dit dan ook onze aandacht.

*IN25-02110*

IN25-02110/ Pagina 1 van 8

Advies 1. De programmabegroting 2026 en de meerjarenraming 2027-2029 vast te stellen, inclusief de gewijzigde 1e begrotingswijziging 2026.

Argumenten

1.1 Doorvertaling Beleidsakkoord ‘We doen het samen 2022-2026’ De begroting geeft inzicht in onze speerpunten, activiteiten en plannen voor 2026. Ieder programma geeft inzicht in de maatschappelijke doelen en bijkomende activiteiten en benodigde financiële middelen hiervoor.

1.2 Begroting 2026 en de meerjarenraming zijn sluitend door (extra) inzet van de vrije algemene reserve Bij het vaststellen van de Kadernota 2026 heeft u een amendement ingediend om financiële instrumenten in te zetten om de begroting 2026 sluitend te maken. Hierin is de optie geschetst om incidentele budgetaanvragen te dekken uit de vrije algemene reserve. Bij de uitwerking van de primitieve begroting is een aantal incidentele budgetten gedekt door de vrije algemene reserve voor de jaren 2026 en 2027. In de 1e begrotingswijziging 2026 wordt voorgesteld om ook incidentele uitgaven voor de jaren 2028 en 2029 te dekken uit de vrije algemene reserve. Daarnaast zetten we het surplus van de vrije algemene reserve als extra dekkingsmiddel in om een structureel sluitende begroting aan u voor te kunnen leggen. Hieronder het overzicht waaruit de inzet van de vrije algemene reserve is opgenomen:

1.3 Uitstellen van het toekennen van budgetten voor de uitvoering van diverse ambities Het is noodzakelijk om budgetten uit de primitieve begroting te halen die grotendeels voor 2028 e.v. waren opgenomen. Het terugdraaien van deze budgetten is verwerkt in de 1e begrotingswijziging 2026. Dit betekent dat deze opnieuw door het college worden voorgelegd aan de gemeenteraad met de voorwaarde dat er sprake is van een reële dekking. Hierbij kunt u denken aan een raadsbesluit in de periode van 2 december 2025 tot 31 december 2027 waarbij het besluit onder het Arhi toezicht valt. Óf de keuze wordt overgelaten aan de nieuwe raad van de toekomstige gemeente en zal het raadsbesluit na 1 januari 2028 genomen worden. Het college is zich bewust van regionale ontwikkelingen binnen de Brainportregio die op ons afkomen. Deze ontwikkelingen worden meegenomen in de toekomstige afwegingen die nodig zijn om weer financieel gezond te blijven. Daarover zijn we bestuurlijk in gesprek met Best en Oirschot.

*IN25-02110*

IN25-02110/ Pagina 2 van 8

In de 1e begrotingswijziging 2026 zijn de volgende onderwerpen meegenomen die vragen om een separaat raadsbesluit: • De investeringen rondom mobiliteit binnen de Brainportregio (schaalsprong) • De parkeergarage van het Heerbeeck College • De multi functionele accommodatie Bricks • De gymzaal voor de scholen Dijkstraten en Aarlesche Erven • De investering in prettige plekken • De ruimtelijke ingrepen in het openbaar gebied in het Wilhelminadorp • De aanpak bestaande huisvesting gemeentehuis • De verduurzaming van het gemeentelijk maatschappelijk vastgoed na 2026 • Renovatie Heerbeeck College • Renovatie basisschool De Kiezel • De renovatie van de Beatrixbrug

1.4 De 1e begrotingswijziging 2026 is noodzakelijk voor een structurele sluitende begroting De gevolgen van de septembercirculaire 2025 zijn inmiddels opgenomen in de 1e begrotingswijziging 2026. Hierover bent u inmiddels via een raadsinformatiebrief geïnformeerd. Naast de gevolgen van de septembercirculaire, stellen wij u een aantal aanpassingen extra voor ten opzichte van de primitieve begroting. De reden hiervoor is dat we vanaf 2 december 2025 dat de Wet Ahri van toepassing is en dit betekent een wijziging van het toezicht door de provincie. Het is hierbij van belang om een structureel sluitende begroting als uitgangspunt voor dit toezicht te hebben. Dat betekent dat er keuzes gemaakt moeten worden. Met dit voorstel leggen wij u in hoofdlijnen het volgende voor: - Extra inzet van de vrije algemene reserve van € 3,7 miljoen voor incidentele uitgaven 2028-2029; - Extra inzet van de vrije algemene reserve van € 1,5 miljoen door het surplus van deze reserve in te kunnen zetten als structureel dekkingsmiddel voor de jaren 2028 en 2029; - Het terugdraaien van reeds toegekende budgetten en deze opnieuw voor te leggen aan de gemeenteraad met de voorwaarde dat er sprake is van een reële dekking. Samengevat betekent dit dat u in de gelegenheid wordt gesteld om over grote investeringsprojecten een apart raadsbesluit te nemen.

Het betreft onder andere grote investeringen in scholen als het Heerbeeck College en MFA Bricks, regionale ontwikkelingen zoals de schaalsprong en ook ontwikkelingen op het gebied van gemeentelijke huisvesting.

1.5 Voortgang uitvoering motie ‘Uitgangspunten leges’ d.d. 6 november 2023 Wij zijn gestart met een onderzoek naar het verbeteren van de kostendekkendheid van de leges voor kabels en leidingen, de leges voor evenementen en de marktgelden. Bij de onderzoeken worden uiteraard rekening gehouden met de maatschappelijke doelstellingen en effecten van de leges. Indien nodig stellen we legesverordeningen tussentijds bij, zo ook in 2025.

*IN25-02110*

IN25-02110/ Pagina 3 van 8

Risico’s Ambities kunnen niet gerealiseerd worden zonder risico’s te nemen. In de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ staan de belangrijkste financiële risicogebieden met de daarbij behorende risicobedragen genoemd. De weerstandsratio bedraagt 4,2 op basis van de huidige risico inschatting en het huidige weerstandsvermogen. Dit is ruim boven de door u vastgestelde norm van 2,0 en is gebaseerd op de primitieve begroting 2026 (dus exclusief begrotingswijziging W01/2026). In de 1e begrotingswijziging is een ombuigingsopgave vanuit de Hervormingsagenda Jeugdzorg vanaf 2028 opgenomen voor de jeugdmiddelen met een bedrag van € 1,5 miljoen per jaar. Het Rijk voert nog gesprekken over de taken en middelen binnen de jeugdzorg. Tevens wordt in de regio gesproken over verdere uitvoering van de Hervormingsagenda. Het risico is dat de provincie deze verwerking niet accepteert, omdat deze nog te onzeker is en daarmee mogelijk het structurele saldo voor 2028 en 2029 corrigeert. Naast de genoemde financiële tekorten zijn er ook nog onderwerpen die momenteel nog niet rijp zijn om ter besluitvorming voor te leggen. Maar deze ambities heeft de gemeente Best wel.

Denk hierbij aan: - Verdere doorontwikkeling van de stationsomgeving West - Verdere wijkontwikkeling in het Wilhelminadorp - De nota grondbeleid en het reserveren van middelen voor situationele grondaankopen - De huisvesting van de toekomstige gemeente - De verdere aanpak van het Centrum (uitvoeringskosten) - De ontwikkeling van de bovenwijkse voorzieningen in Steegsche Velden West - Ontwikkelingen Veiligheidsregio Brabant-Zuidoost

*IN25-02110*

IN25-02110/ Pagina 4 van 8

Kosten en dekking Hieronder volgt een overzicht van het begrotingssaldo 2026-2029 waarbij de wijzigingen ná de Kadernota 2026 én inclusief de 1e begrotingswijziging 2026 in beeld zijn gebracht.

Hierboven wordt het geprognosticeerde begrotingssaldo weergegeven. De meerjarenraming laat door de inzet van genoemde maatregelen een structureel positief saldo zien voor de jaren 2026 tot en met 2029.

*IN25-02110*

IN25-02110/ Pagina 5 van 8

Mutaties ná de Kadernota 2026 Hieronder geven we een korte toelichting op de posten die na het vaststellen van de kadernota 2026 zijn doorgerekend en/of bekend zijn geworden.

Mutatie loon- en prijsstijging Ten tijde van de Kadernota moesten de loonkosten vanwege nieuwe cao-afspraken nog worden doorgerekend. In de begroting 2026 is de ontwikkeling van deze loonkosten doorgerekend. Vanaf 2026 is sprake van lagere loonkosten dan eerder geraamd door een lagere loonindexatie ten opzichte van de eerder vastgestelde meerjarenbegroting 2025-2028. Daarnaast is sprake van een mutatie in prijsstijging. Bij de doorrekening van de meicirculaire 2025 is een globale inschatting gemaakt van het effect van de prijsindexatie op langere termijn.

Mutatie kapitaallasten Kapitaallasten worden met name beïnvloed door nieuw beleid en actualisatie van investeringen via begrotingswijzigingen, het doorschuiven van investeringen naar een later tijdstip en het afsluiten van investeringskredieten bij vaststelling van de jaarrekening.

Mutatie opbrengsten OZB Op basis van een doorrekening in de begroting 2026 van de OZB-opbrengsten worden extra opbrengsten verwacht ten opzichte van de Kadernota 2026.

Mutatie rentelasten In de financiële foto bij de Kadernota 2026 was een globale inschatting op het renteresultaat berekend. Bij de uitwerking van de begroting 2026 e.v. is de financieringsbehoefte, mede in relatie tot de nieuwe investeringen, in kaart gebracht. Dit heeft geleid tot een aanpassing in de rentelasten ten opzichte van de bij de Kadernota berekende rentelasten.

Projecten Nieuwe Heide en structuurvisie buitengebied, inclusief dekking uit reserve LIR De gemeente heeft een periodieke verantwoordingsplicht aan de provincie over de besteding van gelden uit de Reserve Landschapsinvesteringsregeling (reserve LIR) aan fysieke kwaliteitsverbetering/groene projecten in het buitengebied. Hiermee wordt omgevingskwaliteit toegevoegd. Deze reserve wordt “gevoed” uit onder meer geldelijke tegenprestaties van ontwikkelingen die plaatsvinden in het buitengebied en uit de afdrachten in het landschapsfonds voor natuurcompensatie van woningbouwlocaties zoals Dijkstraten of Aarlesche Erven. Met fysieke projecten wordt bijgedragen aan ontwikkeling, behoud en versterking van de aanwezige functies en kwaliteiten in het buitengebied. Hiervoor wordt een “Uitvoeringsprogramma Kwaliteitsverbetering Buitengebied 2025 – 2030” door het college vastgesteld. In 2026 worden meerdere projecten uit de Ontwikkelingsvisie Nieuwe Heide en op grond van de Structuurvisie Buitengebied uitgevoerd.

Programma Digitaal Werken Het Programma Digitaal Werken faciliteert de digitale transformatie die vereist is voor het optimaliseren van de gemeentelijke (digitale) dienstverlening binnen de wettelijke kaders en het versterken van de digitale weerbaarheid. De richting van het programma is bepaald, de lijnen zijn uitgezet, de doelen zijn geformuleerd, de programmastructuur is ingericht en de eerste projecten zijn inmiddels geïnitieerd. Voor zowel 2026 als 2027 is een budget van € 500.000 opgenomen. Met het oog op de geplande fusie, vindt hierover afstemming plaats met de gemeente Oirschot. Naarmate het proces vordert, worden de (nog) te maken (strategische) keuzes en de hieruit voortvloeiende financiële consequenties nader uitgewerkt en ter besluitvorming voorgelegd.

*IN25-02110*

IN25-02110/ Pagina 6 van 8

Meubilair Bestwijzer In het kader van het project herinrichting Bestwijzer is geïnventariseerd welk meubilair aan vervanging toe is. Het huidige meubilair heeft een leeftijd van 18 jaar, is volledig afgeschreven en voldoet niet meer aan de gestelde eisen. Voor de vervanging is in de begroting voor 2026 een investeringsbedrag van €125.000 opgenomen. De voorgenomen investering leidt vanaf 2027 tot een jaarlijkse afschrijvingslast van € 8.333.

Strategisch adviseur – staffunctie In het kader van de voorgenomen herindeling met de gemeente Oirschot per 1 januari 2028 is extra strategische capaciteit in de jaren 2026 en 2027 noodzakelijk. Dit traject is complex, politiek-bestuurlijk gevoelig en vraagt om zorgvuldige procesregie. De strategisch adviseur ondersteunt het bestuur en de organisatie bij de voorbereiding en de uitvoering van het herindelingsproces. De inzet richt zich op regie, advisering, communicatie en het creëren van draagvlak. De lasten van bovenstaande adviseur worden gedekt uit het bij de Kadernota 2026 aangevraagde budget ter grootte van € 450.000 voor samenwerking Best-Oirschot. Dit betekent dat een verschuiving van 2026 naar 2027 van het eerdere budget plaatsvindt.

Overige mutaties bij de uitwerking van de begroting Dit betreft overige mutaties die niet onder bovenstaande categorieën geschaard kunnen worden. Voor een toelichting op de mutaties in de financiële foto onder de onderdelen Mutaties 1e begrotingswijziging deel I en deel II verwijzen wij u naar het argument “ 1.4 De 1e begrotingswijziging 2026

is noodzakelijk voor een structurele sluitende begroting” Participatie N.v.t. Communicatie De concept begroting 2026 is voor u als raad beschikbaar via de volgende link: https://gemeentebest.publicaties.app/pub/begroting2026/1/p1-homepage Indien er om een wachtwoord wordt gevraagd, dient u in te loggen met ‘sign in with Microsoft’. De gevolgen van het aangepaste raadsvoorstel van de begroting 2026 vraagt om zorgvuldige communicatie naar onze inwoners en andere belanghebbenden. Procedure en planning Uiterlijk 15 november a.s. moet de begroting tezamen met uw besluit worden aangeboden aan de Provincie. De Provincie toetst als wettelijk toezichthouder of de begroting structureel en reëel in evenwicht is.

Evaluatie N.v.t.

*IN25-02110*

IN25-02110/ Pagina 7 van 8

Bijlagen die horen bij dit raadsvoorstel: Benoem hier alle documenten die de raad moet behandelen of kennis van moet nemen Nummer IN25-02119 BL25-05266

Titel GEWIJZIGD raadsbesluit begroting 2026 GEWIJZIGD 1e begrotingswijziging W01-2026

Openbaar (ja/nee) ja ja

Geheim wegens (klik hier voor informatie) <…>

28-10-2025 Burgemeester en wethouders van Best,

M.J.D. Donders- de Leest Burgemeester

Y.Y.M. Hasselman Secretaris

*IN25-02110*

IN25-02110/ Pagina 8 van 8