25032.16 - Presentatie sessie 4 juni 2025 &Van de Laar

Verkennings- en participatiefase

Best en Oirschot samen één! Toelichting op resultaten bouwstenen 3 t/m 9 én de overall- analyse

Technische sessie raden Best en Oirschot 4 juni 2025

Negen bouwstenen maken samen impact helder 1&2

3

4

5

Onderzoeksrapporten (BMC / &VDL)

Financiële analyse en risicoduiding

Impact dienstverlening op organisatie en bedrijfsvoering

Gevolgen voor bestaande samenwerkingsverbanden

Reeds afgerond, maar maken onderdeel uit van overall-analyse

6

7

8

9

Inzicht in inwonersoriëntatie

Reflecties regiogemeenten, provincie en samenwerkingsverbanden

Identificeren van essentiële thema’s door raden

Inzicht in kansen en zorgen van de samenleving

Onafhankelijke overall-analyse van onderzoeksresultaten 2|

Doel bouwstenen: inzicht in feiten en sentimenten voor politieke afweging op vervolgstap in herindelingsproces

Bouwsteen 3 Financiële analyse en risicoduiding

3|

Hoofdconclusie Aan de hand van deze financiële analyse wordt geconcludeerd dat er sprake is van een gezonde uitgangssituatie van beide gemeenten voor de nieuw te vormen gemeente, die zal ontstaan uit de samenvoeging van de huidige gemeenten Best en Oirschot. Dit oordeel is gebaseerd op de werkelijke cijfers over 2023 en de begroting 2025-2028. Solide financiële uitgangspositie blijkt uit: •

De vaste schuld is in beide gemeenten circa 50% lager dan gemiddeld in vergelijkbare gemeenten

•

Het totaal van de algemene reserve en bestemmingsreserves hoger dan het gemiddelde

•

Weerstandsvermogen is in beide gemeenten ruim voldoende om de voor nu bekende risico’s op te vangen o Daling in algemene reserve Oirschot door aanvullen van de reserve kapitaallasten en het vormen van de bestemmingsreserve strategische grondaankopen (verschuiving)

• 4|

Mogelijk negatief exploitatieresultaat grondexploitatie wordt afgedekt door middel van een verliesvoorziening

Financiële kengetallen én de betekenis •

De financiële kengetallen uit de jaarrekening 2023 geven geen reden tot zorg over de positie van beide gemeenten

•

Kengetallen vallen binnen categorie “minst risicovol” (VNG-signaleringswaarde). Richting 2028 lichte verslechtering zichtbaar, maar meeste kengetallen blijven binnen de veilige zone

•

Uitzonderingen: • Solvabiliteit Oirschot daalt richting “neutraal” door afname algemene reserve •

5|

Structureel exploitatiesaldo Best in 2028 licht negatief → kwalificatie “meest risicovol”

•

Best verwacht dat het grondexploitatiekengetal in

2028 op nul uitkomt, doordat enkele projecten worden afgerond

Onzekerheden over meerjarenperspectief Maar beide gemeenten financiële risico’s & onzekerheden

6|

•

Begroting 2025 sluitend, maar daarna onzekerheid over meerjarenperspectief

•

Lastig om ook ná 2026 structureel sluitende begrotingen te realiseren

Harmonisatie woonlasten

7|

•

Verschil van €64 in woonlasten (meerpersoonshuishoudens met koopwoning in 2024)

•

Waarbij Best hogere lasten kent op het gebied van afvalstoffenheffing;

•

De lasten in Oirschot voor OZB hoger liggen

•

Het OZB-tarief in Best is vastgesteld op 0,0868%, met een gemiddelde WOZ-waarde in 2024 van €428.000

•

In Oirschot ligt het OZB-tarief op 0,1079%, met een gemiddelde WOZ-waarde in 2024 van €501.000

•

Harmonisatie vereist per 2028 – uitwerking scenario’s aanbevolen

Risicofactoren Risicofactoren:

8|

•

Lagere uitkering uit gemeentefonds

•

Kostenstijging sociaal domein

•

Nieuw beleid en ambities nog niet volledig financieel vertaald

•

Onzekerheid over landelijke ontwikkelingen

•

Verschil in indexering vraagt om tijdige afstemming en actualisatie

Bouwsteen 4 Impact op organisatie, bedrijfsvoering en dienstverlening

9|

Samen naar één robuuste organisatie • Beide gemeenten staan voor grote, toenemende opgaven (sociaal domein, wonen, duurzaamheid) o Versterking nodig voor toenemende lokale én regionale opgaven in een dynamische regio o Druk op uitvoering neemt ook toe door schaal- en kwaliteitssprong in de Brainportregio

• Opgaven stellen hogere eisen aan de ambtelijke organisatie en dienstverlening vandaag én in de toekomst o Stevige inzet op personele capaciteit, met richting 2040 een voorziene behoefte van circa 60 extra fte voor het gezamenlijke gebied o Samenvoeging biedt kansen voor versterking en continuïteit 10 |

Cultuur, werkwijze en personele uitdagingen Warme, collegiale cultuur in beide organisaties •

Verantwoordelijkheden liggen laag in de organisatie

•

Grote betrokkenheid van medewerkers.

•

Maar daarmee risico op overbelasting

Oirschot •

Structurele onderbezetting op: •

o.a. economie, duurzaamheid, informatiebeheer

Best​

2022​

2023​

2024​

Instroom

17,10​

21,30​

14,90​

Referentiegroep 20.00050.000 inwoners Instroom

17​

20,9​

Niet bekend​

Uitstroom

7,9​

11,9​

14,2​

Referentiegroep 20.000-50.000 inwoners Uitstroom

8,4​

10,8​

Niet bekend​

Oirschot

2022

2023

2024

Instroom

Niet bekend​

36,1​

35,9​

15,7​

24,0​

24,0​

Niet bekend​

10,4​

8,8​

8,4​

10,4​

Niet bekend​

Referentiegroep < 20.000 inwoners Instroom

Uitstroom

Best

Referentiegroep < 20.000 inwoners Uitstroom

•

Krappe bezetting op:

•

o.a. ruimtelijk domein, wonen, mobiliteit, onderwijs en gebiedsontwikkeling

11 |

Verschillen, kansen en toekomstperspectief Best: sterke interne uitvoering, goede ICT- structuur Oirschot: ervaring met landelijk gebied, versterking sociaal domein, gebiedsontwikkeling Samenvoegen organisaties biedt complementariteit en kans op professionele, toekomstbestendige organisatie. -

Samen naar 450 medewerkers (360 fte) + autonome groei 9.660 inwoners vraagt ca. 60 fte (ca. 4.200 woningen tot 2040) – Deze groei ook bij zelfstandigheid – fusie maakt uitvoering realistischer

12 |

-

Herontwerp mogelijk én noodzakelijk – geen ‘optelsom’

-

Behoud van lokale kennis én aanvulling met nieuwe functies (strategen, specialisten)

-

Versterken positie in de regio/ meer gewicht in regionale overleggen en samenwerking

-

Betere voorbereiding van dossiers en zichtbare aanwezigheid

-

Aantrekkelijke werkgever: beter werven, binden en ontwikkelen van medewerkers

-

Minder kwetsbaar door spreiding en continuïteit

Bouwsteen 5 Gevolgen voor bestaande samenwerkingen

13 |

Regionale positie: versterking en verantwoordelijkheid •

Impact in samenwerkingsverbanden neemt toe: 3e gemeente (in omvang) in regio: MRE, VRBZO, ODZOB, GGD, SGE o Sterkere stem aan regionale tafels o Meer invloed en verantwoordelijkheid in regio

•

De gemeenten Best en Oirschot maken onderdeel uit van veelal dezelfde samenwerkingsverbanden – impact herindeling technisch relatief beperkt; wijziging aantal deelnemers; andere stemverhouding; andere naamgeving

Verschil: •

Best is aandeelhouder Brainport Development

•

Best voert meer taken zelf uit: Oirschot afspraken GRSK voor ICT, VTH en maat. dienstverlening

14 |

Strategisch keuzemoment: GRSK in 2025 •

GRSK- relatie Oirschot vereist keuze o Helderheid belangrijk voor partnergemeenten en personeel (planning, overdracht) o Pro forma opzeggen voor 31/12, met doel om begin 2026 helderheid in keuze te hebben

•

Uittreden herindeling heeft financiële gevolgen – Grootste impact GRSK

•

Wetgever: 6 maanden na herindeling congruent in samenwerking.

•

€5,8 miljoen van het rijk ter dekking van de frictiekosten (incidentele middelen)

•

Analyse nodig op impact: bestuurlijk, personeelsmatig, financieel en technisch

15 |

Start proces rondom GRSK • Start proces direct na 1 juli 2025 met variantenanalyse o Volledige uittreding van Oirschot uit GRSK; o Gedeeltelijke uittreding van Oirschot, en gedeeltelijke toetreding van Best (op taakvelden die Oirschot blijft afnemen) tot GRSK; o Volledige toetreding nieuwe gemeente tot GRSK, op taakvelden die Oirschot nu afneemt

16 |

17 |

Interne oriëntatie en externe blik op Eindhoven • Sterke interne samenhang → belangrijk voor toetsingscriterium wetgever o Sterke verbindingen op gebied van werk, onderwijs en winkelgedrag • Sterke externe oriëntatie op Eindhoven als economische en onderwijsregio • Fusie benut sterke punten: stedelijke infrastructuur (Best) & erfgoed/ natuur (Oirschot) • Kansen voor cultuur, zorg, recreatie, sport door gecombineerde kracht. • Behoud van lokale identiteit in kernen, wijken en dorpen → Zorg voor een evenwichtige spreiding van voorzieningen. o Afstemming stedelijke en landelijke behoefte

18 |

Bouwsteen 7 Reflecties regiogemeenten, provincie en samenwerkingsverbanden

19 |

Brede steun en waardering voor initiatief tot herindeling I.

Herindeling Best-Oirschot is natuurlijk en biedt volop kansen

II. Herindeling Best-Oirschot versterkt bestaande samenwerkingen III. Maak zorgvuldige afwegingen rondom samenwerking in de Kempen IV. Nieuwe gemeente moet (blijven) inzetten op belang van de regio V. Investeer blijvend in participatie van de inwoners

20 |

Bouwsteen 8 Uitgangspuntennotitie van de raden

21 |

Drie hoofduitgangspunten 1.

Het unieke karakter, de gemeenschapszin en het

voorzieningenniveau in iedere kern, wijk en dorp blijven behouden en worden waar mogelijk versterkt voor optimale leefbaarheid van de inwoner. 2.

De gemeente wordt beschouwd als één complementair geheel. De

opgaven en ambities waarvoor we staan en gaan laten we ‘landen’ op passende plekken in onze gemeente, met oog voor een evenwichtige verdeling van de lusten en lasten over het gehele gebied. Alle kernen, wijken en dorpen en alle doelgroepen hebben daarbij de aandacht van het gemeentebestuur.

3.

Als derde grootste gemeente in Zuidoost-Brabant, naar rato van inwoneraantal, wordt verantwoordelijkheid genomen in en voor het Stedelijk Gebied Eindhoven en de Brainportregio als geheel. Vanuit een krachtige gemeente wordt bijgedragen aan majeure regionale thema’s

en worden kansen benut voor het eigen gebied. 22 |

Bouwsteen 9 Inzicht in kansen en zorgen van de samenleving

23 |

Inwoners zien kansen.. • Sterkere organisatie: minder personeelsverloop en meer expertise • Betere dienstverlening: bereikbare zorg en ondersteuning • Sterkere positie in de Brainportregio en regionale samenwerking

• Meer regie en daadkracht bij woningbouw, passend bij kernen • Financiële schaalvoordelen en efficiënter gebruik middelen • Behoud en/of verbetering van leefbaarheid en voorzieningen

24 |

… maar maken ook zorgen kenbaar • Verlies van lokale identiteit en dorpskarakter • Toegankelijkheid van dienstverlening onder druk (met name in De Beerzen)

• Vrees voor ongelijke verdeling van invloed en middelen • Zorgen over verstedelijking en verlies groene ruimte • Behoefte aan heldere, eerlijke communicatie over fusieproces

25 |

Wat inwoners belangrijk vinden om te behouden • Dorpskarakter en herkenbare identiteit van wijken en dorpen • Persoonlijke, laagdrempelige dienstverlening met korte lijnen • Verenigingen, dorpshuizen, netwerken en ontmoetingsplekken

• Bereikbare zorg, lokale scholen en culturele plekken • Vertrouwde communicatiekanalen en lokale tradities

26 |

Overall- analyse

27 |

Overall- conclusie: Best en Oirschot samen één! • Op basis van de conclusies van de 9 bouwstenen concludeert &VDL dat

een fusie per 1 januari 2028 een krachtige, passende stap is • Versterkt bestuurskracht, dienstverlening en ambtelijke capaciteit • Herstelt balans tussen ambities en realisatiekracht • Breed draagvlak: maatschappelijk, politiek- bestuurlijk en regionaal

• Complementariteit tussen stedelijke- en dorpse kwaliteiten

28 |

Aandachtspunten voor vervolgproces • Blijvend investeren in participatie en dialoog met samenleving • Draagvlak creëren voor gezamenlijke koers t.a.v. GRSK • Harmonisatie woonlasten zorgvuldig vormgeven

• Beloften aan inwoners, ondernemers en personeel waarmaken • Identiteit en leefbaarheid in kernen blijvend borgen en versterken

29 |

Advies: zet de volgende stap! • Stel een herindelingsontwerp op (participatief vormgegeven) • Geef hierin visie en naam voor de nieuwe gemeente vorm • Bied ruimte voor inbreng en verbinding met inwoners

• Werk aan stevige basis voor wetsvoorstel en regionale inbedding • Bouw aan toekomstgerichte, herkenbare en robuuste gemeente

30 |

& Van de Laar. Organisatieadviesbureau met denkers én doeners voor de publieke sector. Resultaatgericht, betrokken en met energie. Zo maken wij impact op maatschappelijke opgaven, bestuurlijke ambities en organisatorische uitdagingen. In de rol van adviseur, onderzoeker, procesbegeleider of door tijdelijk ín uw organisatie te stappen, brengen wij beweging. Zo dragen onze ervaren adviseurs en jonge talenten bij aan een weerbare en wendbare publieke sector.

Wij helpen bij het verkennen van toekomstscenario’s voor publieke organisaties. En we begeleiden processen om organisaties te vitaliseren. Samenwerking of fusie tot stand brengen? Wij helpen bij de vorming, evaluatie en doorontwikkeling. Wij doen kwalitatief en kwantitatief onderzoek naar de effecten van beleid en naar de sterke en verbeterpunten in organisaties en samenwerkingsverbanden.

Wij kraken onze hersens op complexe vragen. Daarbij zijn we scherp in onze analyses. En bieden we concreet handelingsperspectief in onze advisering. We steken ook graag onze handen uit de mouwen om samen met u resultaat te boeken.

Onze passie om direct maatschappelijk impact te maken zetten wij in binnen het sociaal domein. Onder andere door het ‘vertalen’ van de Hervormingsagenda Jeugd. Ook helpen wij bij de realisatie van de transities op het gebied van klimaat en energie.

Dat doen we bijvoorbeeld door het ontwerpen van passende organisatiestructuren en sturingsconcepten. Door het versterken van leiderschap en het werken aan gewenst gedrag van medewerkers.

Staat uw vraagstuk er niet tussen? Verras ons. Wij laten ons graag uitdagen op andere thema’s in het publieke domein!

& Van de Laar is in vriendschap verbonden met GNGMKRS, ons label voor interim-bemiddeling, executive search & werving en selectie. & Van de Laar B.V. Emmasingel 29-11 5611 AZ Eindhoven

Isaac Titsinghkade 4a 1018 CA Amsterdam

info@en-vdl.nl 085 – 747 06 18

en-vandelaar.nl

Lid van de Raad van Organisatieadviesbureaus (ROA).