25030.01 - Raadsvoorstel Kadernota 2026

Voorstel aan de Raad

Vergadering Raadsvergaderdatum

: Gemeenteraad Best : 30-06-2025

Onderwerp Kadernota 2026 Aanleiding Op 11 december 2023 zijn keuzes gemaakt op basis van het voorstel ‘ Samen keuzes maken om financieel gezond te blijven’ (IN23-02683). Daar waar deze onderwerpen nog actueel zijn, is met de gemaakte keuzes rekening gehouden in deze Kadernota 2026. Deze Kadernota 2026 kenmerkt zich door veel majeure ontwikkelingen en een nadelig financieel perspectief dat leidt tot een nieuwe financiële werkelijkheid. U bent hierover mondeling geïnformeerd door de wethouder Financiën tijdens de ROG avond op 13 mei jongstleden. De belangrijkste majeure ontwikkelingen die in deze Kadernota zijn verwerkt, zitten met name in de investeringssfeer. Voorbeelden hiervan zijn de ontwikkelingen en daarmee gepaarde investeringen voor de regionale schaalsprong, de ontwikkelingen in het stationsgebied, de investeringen in scholen op basis van het Integraal Huisvesting Plan (IHP), de investeringen in de fietsroutes F2/F58, de ontwikkelingen rondom één AZC, de aanpassingen van de bestaande huisvesting van het gemeentehuis en de ontwikkelingen rondom de mogelijke fusie tussen Best-Oirschot. Door deze onderwerpen is de financiële situatie ten opzichte van de begroting 2025 en de bijbehorende meerjarenraming 2026-2028 ingrijpend gewijzigd. Veel van voornoemde projecten zijn via deze Kadernota voor het eerst financieel vertaald.

Allemaal kapitaalintensieve projecten die dus van grote invloed zijn op onze financieel perspectief in de komende jaren. Daar waar we bij aanvang van dit begrotingsjaar nog voorzagen dat de begroting vanaf 2026 structureel ongeveer sluitend zou zijn, leiden de genoemde ontwikkelingen tot een andere financiële realiteit. Dit raadsvoorstel behandelt de hoofdlijnen uit de voorliggende kadernota. Volledigheidshalve verwijzen wij u naar het totale document ‘Kadernota 2026’ inclusief de financiële bijlagen. Advies 1. Het vaststellen van de Kadernota 2026: 2. om de volgende financiële instrumenten in te zetten om de begroting in 2026 sluitend te maken (kan ook een mix zijn): - Dekking (voorbereiding) regionale schaalsprong uit de vrije algemene reserve; - Dekking van incidentele budgetaanvragen uit de vrije algemene reserve; - Inzetten surplus vrije algemene reserve in 2026; - (Gedeeltelijk) afzien van indexering prijzen (maximaal 4,2%); - OZB extra verhogen.

*IN25-01040*

IN25-01040/ Pagina 1 van 6

Argumenten

1.1. Veel aangekondigde ontwikkelingen starten vanaf 2026 In eerdere begrotingen zijn de meeste van de in deze Kadernota opgenomen ontwikkelingen al aangekondigd. In deze Kadernota 2026 zijn diverse al bekende ontwikkelingen financieel vertaald en doorgerekend in onze financiële positie. De actuele ontwikkelingen in deze Kadernota leiden tot een omvang van € 134 miljoen aan investeringen in de periode 2026 tot en met 2031 (inclusief de investeringen tot en met 2025 die nog uitgevoerd moeten worden tot een omvang van € 200 miljoen). Hierbij wordt uitgegaan van de investeringen exclusief bijdragen van derden (cofinanciering) aangezien de hoogten hiervan nog onzeker zijn. Van het totale investeringsbedrag van € 134 miljoen was € 51 miljoen al voorzien in de begroting en meerjarenraming 2025. De toevoeging van € 83 miljoen is als volgt te specificeren: Onderwijs / Integraal Huisvestingsplan (MFA Wilhelminadorp en De Kiezel) Ruimtelijke plannen (Wilhelminadorp en Stationsgebied) Investeringen openbare ruimte (riolering) Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Regionale schaalsprong Gymzaal Dijkstraten Huisvesting gemeentehuis Overige nieuwe investeringen

€ 24,3 miljoen € 25,6 miljoen € 6,0 miljoen € 10,5 miljoen € 9,3 miljoen € 2,9 miljoen € 2,5 miljoen € 1,9 miljoen

Naast bovenstaande investeringen, zijn er nog enkele andere majeure onderwerpen. In dit verband worden genoemd de mogelijke fusie met gemeente Oirschot, de realisatie van de F2/F58 fietsroutes, de lopende investeringen als gevolg van het Integraal Huisvestingsplan onderwijs en de ontwikkelingen rondom één AZC. Vanwege de mogelijke fusie wordt een budget gevraagd van € 450.000 in 2026. De uitgaven die verband houden met de fusie kunnen naar verwachting gedekt worden uit de Arhi gelden van het Rijk. Dit budget is bedoeld om het proces rondom de fusie te begeleiden. Voor de realisatie van de F2/F58 geldt dat er onzekerheden in de uitvoering zijn qua aanvang van de deelinvesteringen. Daarom is er bij dit project voor gekozen om de investeringen te voorzien in 2025. Lasten vanwege deze investeringen zijn doorgerekend vanaf 2027/2028. De ontwikkelingen rondom één AZC verwachten we kostenneutraal te kunnen realiseren. De nadelige begrotingssaldi 2027 e.v. worden dus overwegend veroorzaakt door het hoge investeringsvolume in de komende jaren. In de financiële foto wordt rekening gehouden met de jaarlijkse afschrijvingslasten van deze investeringen en er is een inschatting gemaakt van de financieringslast/rente die betaald moet worden als geld moet worden geleend voor het realiseren van de investeringen.

1.2. Vooral de investeringen veroorzaken een structureel begrotingstekort: maatregelen zijn nodig voor de korte termijn en voor de langere termijn (vanaf 2027) Diverse ontwikkelingen leiden tot extra uitgaven. Voor deze extra uitgaven in de komende jaren is geen financiële ruimte beschikbaar. Om het (structureel) begrotingsevenwicht te herstellen zijn maatregelen nodig. Immers, in het huidige beleidsakkoord is opgenomen dat de begroting én meerjarenraming structureel sluitend moet zijn. Dit uitgangspunt is zonder ingrijpende keuzes niet haalbaar. Een zorgvuldige voorbereiding van keuzes vraagt tijd. We stellen daarom voor om het begrotingsjaar 2026 sluitend voor te bereiden, door financiële instrumenten in te zetten, verwezen wordt naar het advies en argument 2.1.

*IN25-01040*

IN25-01040/ Pagina 2 van 6

1.3 De Meicirculaire 2025: doorrekening vindt begin juni plaats en is van invloed op de financiële foto. Via een raadsinformatiebrief informeren wij u komende maand over de gevolgen van de meicirculaire 2025. U ontvangt dan ook een aangepaste financiële foto.

1.4 Voorwaardelijke onderwerpen: ontwikkelingen waarvoor aparte raadsvoorstellen aan u worden voorgelegd. De volgende onderwerpen staan opgenomen in het overzicht ‘nieuwe budgetaanvragen 2026-2029’. Wij leggen deze onderwerpen apart ter besluitvorming aan u voor via inhoudelijke raadsvoorstellen. Dit betekent ook dat de uitvoering van de genoemde project pas start, als de raad daarover besloten heeft: 1. (Regionale) Schaalsprong 4. Parkeren Heerbeeck College 5. Multi Functionele Accommodatie Wilhelminadorp 8. Gymzaal scholen Dijkstraten en Aarlesche Erven 24. Kleinschalig warmtenet 27. Ontwikkeling Stationsomgeving West (HOV knoop) 32. Aanpak bestaande huisvesting 33. 3e woonwagenlocatie 34. Dorpsplein uitvoeringskosten

2.1. Kiezen voor financiële instrumenten om de begroting in 2026 structureel sluitend te maken. De provincie toetst als toezichthouder of de begroting in 2026 sluitend is. Sluitend in dit verband betekent dat alle structurele uitgaven moeten worden gedekt door structurele inkomsten. Dit raadsvoorstel geeft u inzicht in de belangrijkste financiële instrumenten die er zijn om de begroting 2026 sluitend vast te stellen. In het advies zijn de financiële mogelijkheden die nu kunnen worden ingezet benoemd. De genoemde opties zijn niet limitatief, maar bedoelt als voorzet om te komen tot een sluitende begroting 2026. Het tekort over 2026 bedraagt € 2,2 miljoen. Dit betekent dat naast beleidskeuzes, ook bepaald moet worden welke financiële instrumenten u wil inzetten om dit tekort om te zetten naar een positief begrotingssaldo. Voorbeelden van financiële instrumenten zijn:

A. Inzet Vrije algemene reserve -Een incidentele stelpost opnemen voor de regionale schaalsprong (ten laste van de Vrije algemene reserve) De regionale schaalsprong is waar mogelijk financieel vertaald, maar kenmerkt zich door onzekerheden. Het tijdstip van uitvoering, de hoogte van de investeringen en de hoogte van de cofinanciering zijn niet zeker. Voor het opstarten van deelprojecten vanwege de schaalsprong is belangrijk dat er financiële middelen voorhanden zijn. Wij adviseren daarom om de investeringen en exploitatiebaten en lasten te vervangen door een budget van € 500.000. Met dit budget kunnen voorbereidingen worden opgestart vanwege de regionale schaalsprong. Dekking kan plaatsvinden vanuit de Vrije algemene reserve. Zodra deelprojecten concreet worden qua tijd, geld en bijdragen, kan budget worden aangevraagd.

-Dekking van incidentele budgetaanvragen uit de Vrije algemene reserve In de nieuwe budgetaanvragen bij deze kadernota is in 2026 voor een bedrag van € 920.000 opgenomen voor incidentele uitgaven. Voor deze budgetten mag de Vrije algemene reserve als dekking worden ingezet. Voorgesteld wordt om deze uitgaven daarom te dekken uit de Vrije algemene reserve.

*IN25-01040*

IN25-01040/ Pagina 3 van 6

-Dekking van structurele uitgaven door de inzet van het surplus van de Vrije algemene reserve in 2026 Sinds 2024 heeft het Rijk de gemeenten de mogelijkheid gegeven om een berekend surplus van de Vrije algemene reserve (gerelateerd aan het weerstandsvermogen) in te zetten als structureel dekkingsmiddel. Ingeschat wordt dat maximaal € 2.000.000 ingezet kan worden.

B. Aanvullende financiële instrumenten die ingezet kunnen worden. Wellicht is het niet wenselijk dat de Vrije algemene reserve in 2026 afneemt. We geven u daarom enkele andere financiële opties in overweging:

(Gedeeltelijk) afzien van indexering prijzen (maximaal 4,2%) Er kan voor gekozen worden om een lagere index voor de lasten toe te passen in de begroting. Feitelijk is dit hetzelfde als de zogenoemde ‘kaasschaaf-methode’, een verkapte bezuinigingstaakstelling. Een 1% lagere index levert ongeveer € 300.000 op in 2026. Maximaal kan ongeveer € 1,2 miljoen omgebogen worden, als er geen prijsindex wordt toepast. Let op: niet indexeren van prijzen is niet altijd realistisch. Op veel prijzen van leveranciers hebben wij geen invloed.

OZB extra verhogen De OZB is een algemeen dekkingsmiddel voor de begroting van gemeente. Door u is eerder besloten om de OZB in 2026 en 2027 extra te verhogen met 8% extra bovenop de indexering en in 2028 en 2029 wordt de OZB met 4% extra bovenop de indexering verhoogd. Er kan voor gekozen worden om de OZB nog verder te verhogen. Elke 1% verhoging in een jaar levert ongeveer € 80.000 dekking op. Risico’s We hebben getracht om al het aangekondigde beleid financieel te vertalen. De p.m. posten hebben we tot een minimum beperkt en alleen gebruikt als het echt niet anders kan. Projecten zoals de fusie met gemeente Oirschot, de onzekerheden in de regionale schaalsprong en de ontwikkelingen in het stationsgebied bevatten relatief grote financiële risico’s. Een actueel beeld van de risico’s en het tijdig bijsturen op de financiële risico’s is dan een must. Bij het opstellen van de begroting 2026 vindt een actuele risico inventarisatie plaats waarna de weerstandsratio opnieuw bepaald wordt. Kosten en dekking Een begroting geeft inzicht als ontwikkelingen financieel zijn vertaald. Daarom is bij alle projecten waar dat kon, een zo realistisch mogelijke financiële doorrekening gemaakt. In deze Kadernota zijn veel majeure projecten voor het eerst financieel vertaald.

Met name de opgenomen nieuwe investeringen van € 83 miljoen leiden ertoe dat het financieel perspectief aanzienlijk is verslechterd. Gebruikelijk is dat de financiële foto een overzicht is van de begroting en de daaropvolgende 3 jaren. In onderstaande financiële foto zijn, vanwege enkele majeure ontwikkelingen vanaf 2029, ook de jaarschijven tot en met 2032 toegevoegd: Financiele foto 20-5-2025 Doorkijk 2030-2032 2030 2031

2026

2027

2028

2029

Saldo begroting 2025 incl 1e begrotingswijziging 2025 Saldi begrotingswijzigingen 2024 en 2025 (incl concept 1e firap) Mutaties Sociaal Domein, onderdeel jeugd Mutaties Sociaal Domein, onderdeel WMO Inschatting: bijstelling budgetten jeugd meicirculaire Inschatting: bijstelling budgetten algemene uitkering algemeen (lonen/prijzen/areaal) Verwachte nadelige ontwikkelingen leges omgevingswet Mutaties bestaande exploitatiebudgetten Aanpassingen bestaande investeringen 2025-2029

-311.000 101.399 -1.950.000 -350.000 1.000.000 1.250.000 -285.000 680.500 235.182

141.000 152.849 -1.950.000 -350.000 1.000.000 1.250.000 -285.000 680.500 714.924

-73.000 196.751 -1.950.000 -350.000 0 1.250.000 -285.000 510.500 384.745

-73.000 196.751 -1.950.000 -350.000 0 1.250.000 -285.000 510.500 59.739

-72.999 196.751 -1.950.000 -350.000 0 1.250.000 -285.000 730.500 -904.000

-72.998 -72.997 196.751 196.751 -1.950.000 -1.950.000 -350.000 -350.000 0 0 1.250.000 1.250.000 -285.000 -285.000 730.500 730.500 -1.542.000 -1.542.000

Prognose saldi bij start Kadernota 2026 Ingeboekte nieuwe budgetaanvragen Rente financieringen, ivm extra financieringsvolume Gevolgen meicirculaire 2025 -/- inschatting

541.081 0 -2.694.000 0 pm

1.524.273 0 -3.306.902 0 pm

-316.004 0 -3.891.303 -750.000 pm

-641.010 0 -4.153.837 -875.000 pm

-1.384.748 0 -4.272.171 -1.000.000 pm

-2.022.747 -2.022.746 0 0 -5.010.738 -5.010.738 -1.250.000 -1.250.000 pm pm

Financieel saldo

-2.152.919

-1.782.629

-4.957.307

-5.669.847

-6.656.919

-8.283.485 -8.283.484

*IN25-01040*

IN25-01040/ Pagina 4 van 6

2032

Toelichting op de financiële foto: -Binnen het Sociaal Domein verwachten we bij de onderdelen jeugd en WMO een structureel tekort van € 2,3 miljoen. Tot en met 2027 kan dit tekort grotendeels worden afgedekt, doordat een eerdere korting is teruggedraaid. -Met de komst van de Omgevingswet is het vergunningenstelsel rondom bouwen gewijzigd. De gewijzigde regelgeving leidt er toe dat jaarlijks € 285.000 minder legesopbrengsten worden verwacht. -Enkele bestaande exploitatiebudgetten werden niet volledig benut. De ramingen zijn daarom bijgesteld. De bijstellingen leiden tot de in de financiële foto genoemde voordelen. -De investeringen op basis van bestaande plannen, zijn opnieuw beoordeeld en waar nodig bijgesteld. Doordat investeringen, met name in het onderwijs later worden gerealiseerd dan in de vorige begroting was geraamd, ontstaan in de eerste jaren voordelen in de afschrijvingslasten. Met name in de latere jaren vanaf 2029 ontstaan hogere lasten omdat er vanuit het Integraal Huisvestingplan Onderwijs een school is toegevoegd en doordat de budgetten voor de bouw/verbouw van het Heerbeekcollege hoger geworden zijn. De structurele afschrijvingslast vanaf 2031 wordt geraamd op ruim € 1,5 miljoen. -De volledige nieuwe budgetaanvragen van in totaal € 2,6 miljoen (exploitatielasten) zijn in deze Kadernota opgenomen.

In 2026 wordt onder meer ingezet op de regionale schaalsprong, investeringen in het Wilhelminadorp, de beoogde fusie van Best en Oirschot, de realisatie van een kleinschalig warmtenet, de verduurzaming van diverse gemeentelijke panden, de gezamenlijke uitvoering van de participatiewet met Oirschot en formatie vanwege de basis op orde (totaal 7,3 fte). -Vanwege investeringen ontstaan naast afschrijvingslasten, ook rentelasten als financieringen noodzakelijk zijn. In de financiële foto is rekening gehouden met rentelasten oplopend tot € 1,25 miljoen per jaar. De rentelast wordt beïnvloed door de rente in de markt en het tijdstip waarop werkelijk wordt geïnvesteerd. Er is voorlopig een stelpost opgenomen voor dit onderdeel. -Aanvullend op dit raadsvoorstel ontvangt u de doorrekening van de meicirculaire van het Gemeentefonds en een bijgestelde financiële foto.

Conclusie: De ontwikkelingen in deze Kadernota leiden ertoe dat er een tekort is van ruim € 2,1 miljoen in 2026, oplopend naar een tekort van € 8,3 miljoen per jaar vanaf 2032. Wij adviseren u om voor 2026 te kiezen uit de genoemde financiële instrumenten om de begroting 2026 structureel sluitend te maken. Participatie n.v.t. Communicatie De Kadernota 2026 is via deze link op te vragen: https://gemeentebest.publicaties.app/pub/kadernota2026/0/p1-homepage In overleg met communicatie is een persgesprek gepland.

*IN25-01040*

IN25-01040/ Pagina 5 van 6

Procedure en planning Beeldvormende sessie Aanlevering technische vragen Beantwoording technische vragen Oordeelsvormende sessie

2 juni 2025 11 juni 2025 19 juni 2025 23 juni 2025

Besluitvormende sessie

30 juni 2025

Evaluatie n.v.t. Bijlagen die horen bij dit raadsvoorstel: Benoem hier alle documenten die de raad moet behandelen of kennis van moet nemen Nummer IN25-01080 online

Titel Raadsbesluit Kadernota 2026

Openbaar (ja/nee) Ja Ja

Geheim wegens (klik hier voor informatie) <…>

20-05-2025 Burgemeester en wethouders van Best,

Rianne Donders- de Leest Burgemeester

Jolie Hasselman Secretaris

*IN25-01040*

IN25-01040/ Pagina 6 van 6