25003.07 - Presentatie beeldvorming 10 februari 2025

Proces Afval & Grondstoffen 2024 - 2028

Inzameling Huishoudelijk afval & grondstoffen

Inhoud • Aanleiding

• Tot nu toe • Stip op de horizon • Rol raad • Participatie • Oirschot

Aanleiding Er zijn drie aanleidingen om het in 2024 en 2025 over afvalinzameling te hebben: 1. De gemeente beschikt niet over een actueel afval- & grondstoffenbeleid. Er zijn alleen losse maatregelen genomen. 2. Het college wil komen tot een samenhangend beleid dat recht doet aan het beleidsakkoord. (Wat & Hoe?) ‘We zetten in op beperking, scheiding van afval en hergebruik van grondstoffen. Het drastisch verminderen van restafval is belangrijk voor de leefbaarheid van de aarde voor toekomstige generaties.’

3. Het aanbestedingscontract met Remondis loopt af. Er moet daarom gezocht worden naar een nieuwe inzamelaar. (Wie?) De derde aanleiding staat los van de eerste twee.

Wat hebben we al beschikbaar? Wat-vraag

- Landelijke kaders - Beleidsakkoord Hoe-vraag (1 juli 2024) - Wens tot invoering van een vorm van tariefdifferentiatie - Vasthouden aan bronscheiding pmd

- Wens tot continuïteit in de inzamelmiddelen - Wens tot aanvullende maatregelen (flankerend beleid)

Waar werken we naar toe? In september 2025 met tussenstap in mei: Beleid (Wat & Hoe): Een beleidskader met bijbehorende maatregelen, waarmee Best meer circulair kan worden ten aanzien huishoudelijk afval. (Primair een bevoegdheid van de gemeenteraad)

Uitvoerende partij (Wie): Bepalen door wie we het beleid het beste kunnen laten uitvoeren. (Primair een bevoegdheid van het college)

Samenhang met beleid • Op 1 juli 2024 heeft de raad uitgangspunten voor het nieuwe beleid geformuleerd. • 1. De huidige situatie waar PMD en Restafval bij de bron gescheiden wordt gehandhaafd; • 2. Er komt een nader uit te werken vorm van een gedifferentieerd tarief; • 3. Er moet een passend pakket aan ondersteunende maatregelen op worden gesteld.

Gevolgen nieuw beleid voor keuze inzamelaar • De raad van Best moet in de toekomst de mogelijkheid houden om beleidswijzigingen door te voeren. De keuze voor een inzamelaar mag de beleidsvrijheid van de gemeente niet wegnemen. • Nieuwe inzamelaar moet daarom te allen tijden meerdere vormen van beleid kunnen uitvoeren. Dat geldt niet alleen voor nu, maar ook voor de toekomst. • Dat betekent dat bij een marktvariant in de aanbesteding flexibiliteit moet worden meegenomen. • Opmerking: Bestaande publieke partijen (Cure en Blink) en private partijen (Remondis en Van Kaathoven) kunnen dit.

Waarom betrekt het college de raad? • Het vaststellen van beleid en de afvalverordening is een bevoegdheid van de raad. (Wat en hoe) • Het is gebruikelijk dat bij belangrijke dossiers de raad in een vroegtijdig stadium betrokken wordt. • De keuze voor de inzamelaar is primair een aangelegenheid van het college (Wie) • Echter: Het oprichten van of het toetreden tot een GR of overheids-NV brengt structurele verplichtingen met zich mee. Daarom is er in zo’n keuzeproces inbreng nodig van de gemeenteraad.

Participatie Participatie richt zich op de Wat en Hoe-vragen: • Welke doelen streven we na? • Hoe gaan we dat doen? De Wie-vraag is een vraag voor het bestuur. De inwoner zou daarvan weinig tot niets moeten merken. Participatie-kalender 27 februari: Thema-avond van Best Duurzaam Maart/april: Inwoners-enquête April/mei: Kraam op de markt

Relatie met Oirschot • Als er een fusie plaats vindt, moet de nieuwe raad van de fusiegemeente, die mogelijk op 2 januari 2028 wordt geïnstalleerd, binnen 2 jaar een nieuw afvalbeleid vaststellen (=beleidsharmonisatie). • Dat betekent dat Best nu dus niet hetzelfde beleid hoeft in te voeren als Oirschot. Maar hoe meer de twee gemeenten nu naar elkaar te bewegen, hoe meer zij de fusiegemeente helpen om de fusie tot een succes te maken. • Als Best en Oirschot nu twee verschillende inzamelaars per 2028 kiezen, is dat erg onhandig voor de nieuwe gemeente. (Daarover meer in de volgende presentatie) • De raden van Best en Oirschot ontvangen binnenkort een raadsinformatiebrief over de huidige situatie ten aanzien van afvalinzameling in beide gemeenten.

Richtinggevende kaders bij de keuze voor een uitvoerende partij

Inzameling Huishoudelijk afval & grondstoffen

Inhoud • Context • Proces • Varianten (1-5) • Trends • Risico’s • Criteria (1-5) • Gevolgen fusie met Oirschot • Regionale context • Samenhang met beleid • Vervolg planning

Context • Op 31 december 2027 loopt het inzamelcontract met Baetsen/Remondis af. • De ambities ten aanzien van circulaire economie zijn landelijk toegenomen. Welke inzamelaar past nu het beste bij onze behoefte? • De marktsituatie van de inzameling van huishoudelijk afval door particuliere bedrijven is sterk gewijzigd. De twee grootste spelers (Prezero en Renewi) hebben zich uit de markt teruggetrokken. • Er is een bestuurlijk voornemen tot fusie met de gemeente Oirschot. Welke gevolgen heeft dat?

Proces • April 2024: Raad geïnformeerd over de noodzaak van vinden van nieuwe inzamelaar. • Juli 2024: Planning vastgesteld. • Maart 2025: Raad stelt criteria vast voor selectie inzamelaar.

• September 2025: Keuze van inzamelaar • Daarna uitvoeren van het besluit. Planning hangt af van gekozen type inzamelaar. • Januari 2028: Start van de nieuwe inzamelaar.

Varianten van inzameldiensten • 1. Uitbesteden aan een marktpartij

• 2. Oprichten van een eigen dienst/afdeling • 3. Uitbesteden aan een andere gemeente • 4. Oprichten van een publieke inzameldienst met andere gemeente(n) • 5. Aansluiten bij een bestaande publieke inzameldienst Niet meer mogelijk: Publiek-private samenwerking

Trends in Nederland Trend: • Sterke groei van gemeenten met een gezamenlijke publieke inzameldienst. • Forse afname van gemeenten, die werken met een private inzamelaar. Ook in 2025-2028. In 2024 marktaandeel van 15%. • Geringe afname gemeenten met eigen Dienst. Vooral grote gemeenten blijven dit doen.

Risico’s • Afvalinzameling is primaire overheidstaak. Niet kunnen uitvoeren leidt tot zeer ernstige problemen. • Daarom is een goeddoordachte keuze nodig. • Iedere variant kent voor- en nadelen. Ook zijn er risico’s. Die nemen we mee in de beoordeling van de varianten op basis van de criteria. • Gemeentelijke sturing blijft daarom altijd noodzakelijk.

Iedere variant biedt kansen en risico’s

Criteria De criteria zijn gebaseerd op een selectie van relevante passages in het beleidsakkoord 2022-2026. • 1. Geringe kwetsbaarheid • 2. Kostenbeheersing

• 3. Dienstverlening • 4. Duurzaamheid

• 5. Arbeidsmarkt Het belang dat aan ieder criterium wordt gehecht zal per gemeente, per situatie en zelfs per individu verschillen.

Gevolgen fusie met Oirschot • Indien een fusie plaats vindt per 1-1-2028 start de nieuwe inzamelaar ook op deze datum. • Ook in Oirschot (en de andere Kempengemeenten) loopt het contract met Remondis per 31-12-2027 af.

• Gezamenlijk optrekken is daarom zeer wenselijk voor een eenvoudige startpositie van de fusiegemeente. • De varianten hebben verschillende keuzemogelijkheden voor de fusiegemeente. Aanbestedingen hebben een beperkte looptijd, toetreding tot een samenwerkingsverband is voor onbepaalde duur.

Regionale context • Oirschot werkt nu samen binnen Kempengemeenten-verband. • Kiezen ze de Kempengemeenten voor dezelfde private inzamelaar ontstaat er een grote interessante markt. • Kiezen ze voor dezelfde publieke inzamelaar heeft dit gevolgen voor Best. Want: • Kan deze inzamelaar dat wel aan om ineens 120.000 nieuwe inwoners te bedienen? Zijn er voldoende voertuigen en medewerkers? Kunnen ze zoveel routes ineens erbij nemen? • Hoe reageren bestaande eigenaren op zoveel nieuwe eigenaren? Bv bij Cure van 3 naar 8 of 9 en bij Blink van 9 naar 14 of 15.

Vervolg planning Jaar

Actie

Gereed

2024

Vaststellen inhoudelijke richtinggevende kaders

X

2024/ 2025

Vaststellen richtinggevende kaders bij de keuze voor een uitvoerende partij

X

2025

Op- en vaststellen nieuw beleid obv de beide richtinggevende kaders

2026

Opstellen samenwerkingsdocumenten, inkoop contracten en/ of convenanten

2027

Inregeljaar voor zowel de gemeentelijke organisatie als de nieuwe uitvoerende partij

2028

Start van de uitvoering, obv nieuw beleid en verordening

Bedankt voor uw/jullie aandacht

Bijlagen bij de presentatie

Variant 1: Uitbesteden aan een marktpartij • Bestek wordt op de markt gezet. Meestal voor aantal jaren met verlengingsopties. • Regie ligt bij de gemeente. • Inzamelaar is voor inwoners geen aanspreekpunt • Extra werk leidt snel tot discussie • Geen aanbod op extra taken, bv educatie of handhaving.

• Er zijn nog twee marktpartijen over: Remondis en Van Kaathoven. Beide geven aan te willen inschrijven. • Faillissementsrisico • Meeste gemeenten met een marktpartij zitten in Oost-Brabant en Noord-Limburg.

Variant 2: Oprichten van een eigen dienst • De gemeente richt een eigen dienst of afdeling op. • Het kan binnen de ambtelijke organisatie, als als een BV/NV met de gemeente als enig aandeelhouder. • Veel expertise nodig om een afvaldienst te kunnen managen. • Hoe kom je aan materieel en personeel? • Gemeenten met een eigen dienst zijn meestal grote gemeenten. • Rotterdam, Amsterdam, Den Haag en Utrecht hebben een eigen gemeentelijke dienst. • Gemeente Venlo richt er een op. • Er zijn uitzonderingen. Bv Leiderdorp, Sliedrecht en Boxtel.

Variant 3: Uitvoeren door een andere gemeente • Een andere gemeente in de regio voert de afvalinzameling uit. • Publiek-publiek private samenwerking. Kan via een gemeenschappelijke regeling (centrumgemeente) of met wederkerigheid. • Verantwoordelijkheidsverdeling is lastig. Er is geen gelijkwaardige verhouding. • In onze regio heeft alleen Boxtel een eigen dienst. • s-Hertogenbosch en Tilburg hebben een eigen gemeentelijke dienst, maar voeren taken voor buurgemeenten uit. Zo doet Tilburg dit voor Goirle, Alphen-Chaam en Dongen. Best ligt niet in hun regio.

Variant 4: Oprichten van een gezamenlijke inzameldienst • Meerdere gemeenten richten samen een nieuwe dienst op. • Hoe kom je aan materieel en personeel? • Vaak dienst een gemeentelijke dienst van een van de deelnemers of diensten van meerdere diensten als basis. Geen blanco start. • Komt zelden voor. Tegenwoordig kiezen gemeenten voor aansluiting bij een bestaande publieke inzamelaar. • Uittreden is lastig. • Laatste grote nieuwe publieke inzamelaar is opgericht in 2015: BAR-Afvalbeheer.

Variant 5: Toetreden tot een bestaande publieke inzameldienst • Meerdere gemeenten in de regio vormen samen een dienst. Zij doen dat via een GR of BV/NV. • Huidige eigenaren beslissen over mogelijke nieuwe mede-eigenaren. • Zeggenschap en risicoverdeling zijn goed geregeld.

• Vaak is er een beperkte keuzevrijheid in het ‘aanbod’. Dat verschilt per inzamelaar. • Uittreden is lastig.

• In onze regio zijn er Cure (3 gemeenten, o.a. Eindhoven) en Blink (9 gemeenten, o.a. Helmond). Zij bieden veel keuzevrijheid aan gemeenten.

Criterium 1: Geringe kwetsbaarheid Beoordelingsaspecten:

• De inzamelaar kan dagelijkse knelpunten goed opvangen door de schaalgrootte. • Er is geen risico op faillissement van de inzamelaar.

• De gemeente kan haar opdrachtgeversrol goed en transparant vervullen. • Er is sprake van samenwerking met andere gemeenten. • De inzamelaar adviseert de gemeente over optimalisering van haar beleid.

Criterium 2: Kostenbeheersing Beoordelingsaspecten:

• De inzamelaar heeft lage uitvoeringskosten. • Op transparante wijze worden meer- en minderwerk in rekening gebracht.

• De gemeente is in staat tussentijdse keuzes te maken in het kader van kostenbeheersing.

Criterium 3: Dienstverlening Beoordelingsaspecten:

• De inzamelaar heeft een professioneel klantcontactcentrum • De inzamelaar heeft lokale kennis van Best • De inzamelaar kan samenwerken met vrijwilligers in de uitvoering (papierinzameling, zwerfafvalacties etc. )

Criterium 4: Duurzaamheid Beoordelingsaspecten:

• De inzamelaar maakt gebruik van duurzame bedrijfsmiddelen (duurzaam geproduceerd/duurzaam in gebruik). • De inzamelaar zet in op duurzame energie.

• De inzamelaar minimaliseert zijn CO2-footprint. • De inzamelaar kan bijdragen aan het vestigen van een circulair ambachtscentrum (maakindustrie, reparatie, demontage, educatie etc).

Criterium 5: Arbeidsmarkt Beoordelingsaspecten:

• De inzamelaar betrekt zijn medewerkers uit Best of de regio. • De inzamelaar heeft een actief beleid om mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt in dienst te nemen.