24081.3 - Cultuurnota Best 2025-2030

Cultuurnota Best 2025 – 2030

Boompijl door Tijs Rooijakkers - Foto: Max Kneefel

Archiefexemplaar van BL24-07123

- Cultuurnota 2025-2030 - DEF

Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Kunst en cultuur in bredere context 2.1 Trends en ontwikkelingen 2.2 Kunst en cultuur en de overheid 3. Kunst en cultuur in Best 3.1 We maken de balans op 4. Beleidskader 4.1 Kunst en cultuur vanaf de wieg 4.2 Kunst en cultuur leeft! 4.3 Iedereen doet mee! 4.4 Ruimte voor kunst en cultuur 4.5 Kunst en cultuur in de leefomgeving 5. Financiën 6. Eindnoten

1

1. Inleiding Kunst en cultuur zijn belangrijke onderdelen van de levendigheid en leefbaarheid in Best. Ze versterken de sociale samenhang, bieden ontspanning en inspiratie en dragen bij aan de identiteit van onze gemeente. Best wordt gewaardeerd om haar bloeiende verenigingsleven, culturele activiteiten en kleine en grote evenementen, zoals te lezen valt in de omgevingsvisie. Van carnaval tot een korenfestival, van kunst in de openbare ruimte tot het aanbod van kunst in de vrije tijd. Ook is er ruimte voor nieuwe initiatieven zoals bijvoorbeeld het lichtkunstfestival GLOW. In deze cultuurnota schetsen we de ambities van de gemeente Best voor het culturele veld de komende jaren. Hierbij is het beleidsakkoord een belangrijk kader waarop wij voortborduren. Aan het eind van deze beleidsperiode is de waarde van cultuur voor individu en samenleving voelbaar in Best. Kunst en cultuur is zichtbaar, toegankelijk voor iedereen en draagt bij aan de verbinding tussen mensen. Meer dan ooit is cultuur een middel om maatschappelijke ontwikkeling te stimuleren. Samen met culturele en sociaal-maatschappelijke organisaties hebben wij programma’s opgezet waarbij we de kracht van cultuur optimaal benutten. Kunst en cultuur dragen bij aan het welzijn van mensen. Hiervoor bieden wij iedereen de ruimte. Samen maken we van Best de culturele gemeente waar iedereen zich thuis voelt!

2. Kunst en cultuur in bredere context Kunst en cultuur zijn noodzakelijk voor de mens als soort. De termen kunst en cultuur gebruiken we hier door elkaar. Kunst echter komt voort uit cultuur. Kunst is een manier om je als mens creatief te uiten. Cultuur is breder en gaat over al het menselijk denken en handelen. Elke samenleving vertoont een vorm van gedrag dat 'kunst' kan worden genoemd.i Kunst kan beeldende kunst zijn, muziek, literatuur, multimedia zoals film en fotografie, theater, dans, performance, mode, spoken word en alles wat er tussenin zit. In Best wordt kunst en cultuur in de vrije tijd vooral beoefend door te dansen, te zingen, muziek te maken of te schilderen. Je ervaart kunst als je ’t Tejaterke bezoekt of een concert bijwoont in de Lidwinakerk. Je kunt samen genieten van theater in de buitenlucht bij het Joe Mann Natuurtheater of een optreden bezoeken van een van de Bestse koren. 2.1 Trends en ontwikkelingen Een opvallende ontwikkeling is dat steeds meer beleid gevormd wordt vanuit de invalshoek Brede Welvaart. Brede Welvaart gaat over het welzijn van mensen in zijn algemeen.

In welke mate je je goed voelt hangt af van verschillende factoren, zoals de omgeving waarin je leeft.ii Het leven van mensen speelt zich dan ook vooral af op lokaal of regionaal niveau.iii Als gemeente kun je een bijdrage leveren aan de manier waarop mensen hun leefomgeving als positief ervaren. Daarnaast dragen tevredenheid met werk en dagelijkse bezigheden, materiële welvaart en sociale contacten voor een belangrijk deel bij aan het eigen welbevinden.iv Uit onderzoek blijkt ook dat psychische gezondheid erg belangrijk is voor de ervaring van die brede welvaart. Inmiddels wordt wereldwijd het idee onderschreven dat kunst bijdraagt aan het bevorderen van gezondheid en welzijn. Verschillende onderzoeken tonen dit aan. Zo stelt een Europees onderzoek: “Zij vervullen een cruciale rol bij het verbeteren van de gezondheid en het welzijn van zowel het individu als het collectief”.v De kunsten, het beleven of zelf maken, dragen bij aan het welbevinden van mensen. Kunst zorgt voor ontspanning, je ontdekt nieuwe verhalen en je leert je te verplaatsen in de ander. Bijvoorbeeld: muziek vermindert stress en angstklachten, theater en storytelling dragen bij aan sociale interactie en het bevorderen van empathie. Dans draagt bij aan angstvermindering en verhoogt de kwaliteit van leven bij mensen met bijvoorbeeld Parkinson en dementie.

Een museumbezoek kan een belangrijke sociale rol spelen in welzijn, gezondheid en sociale inclusie en beeldende kunst vermindert gevoelens van eenzaamheid en isolatie. 2

Actieve cultuurparticipatie, dus zelf kunst maken, in de volksmond amateurkunst, heeft de meeste invloed op de mentale gezondheid. Denk bijvoorbeeld aan dansen, zingen, muziek maken en schilderen. Daarna komt het genieten en bezoeken van voorstellingen, exposities en andere culturele evenementen.vi Ook in Nederland groeit het besef dat cultuurparticipatie belangrijk is in het kader van welzijn en preventie als het gaat om gezondheid. Daar spelen organisaties, fondsen en verschillende regelingen op in. De Rijksoverheid stimuleert bijvoorbeeld de samenwerking tussen de culturele sector en het sociaal domein via het Fonds voor Cultuurparticipatie.vii Speciale regelingen vanuit de provincie stimuleren het belang van amateurkunst.viii Kennisinstituut Leyden Academy zet kunst in als middel om de kwaliteit van leven van oudere mensen te verhogen.ix De komende jaren ligt de focus echter meer op jongeren. Zij kampen steeds meer met mentale problemen die nog eens uitvergroot zijn door de coronaepidemie.x In 2023 verscheen het rapport Kunst als (ver)wondermiddel in opdracht van het Landelijke Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) en het Instituut voor Positieve Gezondheid.

Hierin zijn Nederlandse praktijkvoorbeelden bestudeerd en dit bevestigt dat actieve cultuurparticipatie bijdraagt aan de gezondheid en het welzijn van mensen.xi 2.2 Kunst en Cultuur en de overheid Samen met de Rijksoverheid en de Provincies, vormen gemeenten een duidelijke drietrapsraket als het gaat om het voeren van cultuurbeleid: 1.

2.

3.

Het rijk bekostigt cultuurparticipatie, algemene (kennis)ondersteuning, landelijke experimenten en stimuleringsprogramma’s. De komende periode moet overigens nog duidelijk worden wat de huidige coalitie uitvoert op basis van het Hoofdlijnenakkoord. Als het hoge btw-tarief op onder andere culturele goederen en diensten wordt toegepast, gaat dit ten koste van de toegankelijkheid. Denk dan onder andere aan hogere entreeprijzen, duurdere cursussen en kunstprojecten. Door het overhevelen en verlagen van SPUK-gelden naar de gemeente bestaat ook het gevaar dat geld bedoeld voor cultuur daar niet meer terecht komt. De provincie heeft het cultuurbeleid vastgelegd in het beleidskader Levendig Brabant 2030. Zij bevordert kwaliteit door deskundigheidsbevordering en zorgt voor regionale spreiding, distributie, bemiddeling en innovatieve projecten. Door samenhang en integraliteit wil Provincie Brabant de kwaliteit van wonen, werken en (be)leven voor Brabanders verbeteren. De ambitie is dat de vier sectoren cultuur, erfgoed, sport en vrijetijd bijdragen aan een levendig Brabant voor iedereen. De gemeente staat dicht bij haar inwoners en het aanbod en voert de regie op de feitelijke kennismaking met cultuur. Dit doet zij in nauw samenspel met scholen en cultuuraanbieders door cultureel aanbod op scholen te faciliteren.

Door te bemiddelen en aansluiting te zoeken met een binnen- en buitenschools aanbod. Ook maakt zij afspraken met scholen (bijvoorbeeld in het kader van de ‘Lokale Educatieve Agenda’). Voor de uitvoering van deze cultuurnota kunnen deze uitgangspunten en bijbehorende programma’s helpen. Toegang tot cultuur voor jongeren, vernieuwing van de sector en het behouden en verbeteren van immaterieel erfgoed zijn hierbij belangrijke speerpunten in Best.

In de uitvoering van het beleid is het belangrijk om verbinding te leggen met landelijke en regionale uitgangspunten. Zo ontstaat toegang tot bovenlokale subsidies en financieringen voor lokale projecten. Binnen de provincie zijn verschillende programmasubsidies waarop we aanspraak kunnen maken. Zo maken wij al gebruik van de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit, maar zijn er ook subsidies waarmee cultuur verbonden wordt aan andere maatschappelijke vraagstukken.

3. Kunst en cultuur in Best De nota Cultuurnota 2016 en verder legde een basis voor het huidige kunst- en cultuurbeleid. Op basis van vijf pijlers is de afgelopen periode ingezet op kunst- en cultuureducatie, innovatie en verbinding, maatschappelijke en culturele evenementen, de bibliotheek, en beeldende kunst. Maatschappelijke ontwikkelingen staan echter niet stil. Door dat wat goed gaat te behouden en daar waar nodig te 3

verbeteren, willen we kunst en cultuur nog zichtbaarder en toegankelijker maken. We kijken daarom nog een keer terug en maken de balans op. 3.1 We maken de balans op Kunst- en cultuureducatie Op het gebied van cultuureducatie is de intermediair ingezet voor het uitvoeren van de landelijke regeling Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK). De intermediair werkt samen met schooldirecteuren aan een visie op cultuureducatie voor hun school. Daarnaast is de afgelopen jaren succesvol ingezet op een brede culturele basis voor alle kinderen in Best. Met dit Cultureel Programma is aanbod gerealiseerd in en na schooltijd. Op dit moment zijn alle basisscholen in Best aangehaakt. De samenwerking met de scholen is goed. Met deze brede culturele basis kunnen kinderen woonachtig in Best zich vervolgens verder verdiepen in een kunstdiscipline. Hiervoor krijgen zij ondersteuning. Zij kunnen de helft van het lesgeld terugkrijgen bij het volgen van kunstonderwijs. Deze Subsidie Cultuureducatie is geëvalueerd en in 2024 zijn er enkele wijzigingen doorgevoerd om beter tegemoet te komen aan wensen vanuit de kunstvakdocenten en de aanvragers van de subsidie. Ook is er gewerkt aan de promotie en bekendheid van de regeling. Innovatie & verbinding De cultuurcoaches van Tuurlijk legden verbindingen met inwoners van verschillende wijken middels kunst en cultuur.

Er zijn culturele wijkwandelingen georganiseerd, Het Beste uit Naastenbest, samen met KC De Heydonk (2022 en 2023). Er zijn diverse community art projecten gerealiseerd, zoals een muurschildering bij KC Br!cks (2021). Dit project koppelde kinderen die hier naar school gaan aan inwoners van Wilhelminadorp. Het resultaat mag er wezen en de inwoners van Wilhelminadorp zijn trots op hun muurschildering. Om gebruikers van de Prinses Irene fietstunnel en bewoners van de wijk een veiliger gevoel te geven, maakte kunstenaar Ilse Weisfelt een muurschildering in de tunnel. Prinses Irenetunnel door Ilse Weisfelt

Samen met de buurtcoach van LEVgroep, woningcorporatie Thuis en social design bureau Tante Netty zijn De Leemse Luikjes (2023) bij de Leemkuilenflats gerealiseerd. Inwoners van de flats stelden hun huiskamer tijdelijk open en werden geïnterviewd. De De mens interviews zijn vastgelegd in videoportretten. Het poëzieproject Besties Je bent gelukkig jezelf (2024) bracht inwoners van verschillende leeftijden samen. Hierin is Sterk blij mooi succesvol samengewerkt met Archipel. En je lacht Iris Penning is dichter en werkte mee aan het project Besties: “Ik raakte zelf Je durft jezelf te zijn geïnspireerd door de samenkomst van zeer verschillende mensen, door de Te leven bijzondere dingen die geschreven kunnen worden door mensen zonder Zonder woorden blijven spreken enige schrijfervaring en door mensen die de Nederlandse taal nog niet helemaal beheersen of beginnende dementie hebben - zij schreven zeer Jan mooie en vaak originele teksten die ik zelf nooit had kunnen schrijven!“ Kunst en cultuur in de vrije tijd Cultuurspoor bestaat niet meer als culturele hotspot, maar in de Cultuurbank is een aantal van de muzieken danslokalen nog wel in gebruik. De meeste muziekvakdocenten zijn inmiddels overgegaan naar Stichting Cultuurplein Best. Deze stichting vormt een collectief aan muziekdocenten die vooral lesgeven in Kindcentrum Platijn.

De bibliotheek is verbouwd en Bibliotheek Eindhoven nam de bibliotheektaken over. De muziekinstrumenten die met het opheffen van Cultuurspoor in bezit kwamen van de gemeente zijn geschonken aan onder andere De Harmonie en een deel is verkocht.

4

Het culturele leven speelt zich daarnaast vooral af rondom ’t Tejaterke. Een drukbezochte plek waar je terecht kunt voor dans, het doen van een cursus beeldend of het bezoeken van onder meer theater- of dansvoorstellingen. Al deze activiteiten en projecten vormen de basis waarop we dit nieuwe beleid voortborduren. Best als gemeente verandert echter en daarmee ook de context van verschillende thema’s waar we de afgelopen jaren op hebben ingezet. In aanloop naar het schrijven van deze nota zijn verschillende gesprekken gevoerd, ook met cultuuraanbieders in Best. Daaruit blijkt dat in Best veel gedaan wordt op het gebied van kunst- en cultuur. xii Maar cultuur is onvoldoende zichtbaar. Veel cultuuraanbieders kennen elkaar niet. De gemeente kan zich meer en beter profileren en een grotere rol spelen als spin in het web voor het culturele veld. De gemeente als verbinder, facilitator en aanjager van het culturele leven in Best.

4. Beleidskader We werken de komende jaren aan zichtbaarheid en toegankelijkheid van kunst en cultuur in Best. We creëren een hechte culturele gemeenschap. In gezamenlijkheid komen vanzelf vragen en leemtes naar boven. Er ontstaat ruimte voor nieuwe verbindingen en initiatieven. In een klimaat waar iedereen zich thuis voelt en talent kan ontluiken. We investeren in een breed en divers aanbod van culturele activiteiten, voor jong en oud. We ondersteunen en stimuleren professionele kunstenaars en amateurverenigingen. We maken kunst en cultuur toegankelijk, ook voor mensen voor wie dat niet vanzelfsprekend is. Door het ondersteunen van kunstenaars en instellingen, culturele evenementen en festivals, ontstaat een levendige en diverse culturele gemeenschap. Een stimulerende omgeving waarin iedereen zich kan ontwikkelen. We dragen goed zorg voor ons (immaterieel) cultureel erfgoed en blijven inzetten op kunst- en cultuureducatie. De gemeente Best is een groeigemeente. De komende jaren worden veel nieuwe inwoners verwacht in de regio rondom Eindhoven. Dat heeft invloed op voorzieningen en allerlei brede maatschappelijke ontwikkelingen. Er is net als in heel Nederland sprake van een dubbele vergrijzing. Er komen relatief meer ouderen die langer leven en langer thuis blijven wonen. Eenzaamheid ligt op de loer.

Mentale gezondheid in het algemeen en van jongeren in het bijzonder is een zorgwekkende factor. Daarbij staat kunst en cultuur niet op zichzelf, maar is verweven met de samenleving. Cultuur kan een belangrijke rol spelen bij de maatschappelijke opgaven waar Best voor staat. Daarom is het belangrijk om het cultuurbeleid te verbinden aan andere beleidsdomeinen, zoals woningbouw, ruimtelijke ordening, evenementenbeleid, sociaal domein, jongeren- en erfgoedbeleid. Door verschillende beleidsdomeinen te koppelen, wordt de slagkracht groter. Cultuur draagt zo bij aan inclusie en integratie, gezondheid en welzijn, economie en onderwijs. Omdat cultuur een integraal thema is, willen we de komende jaren meer samenwerken met partners in het culturele veld en maatschappelijke organisaties. De roep om integraal samen te werken zie je ook terug in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Samenwerken om mentale weerbaarheid en mentale gezondheid te vergroten ligt aan de basis van dit akkoord. Kunst en cultuur kan hierin een grote rol spelen. Kortom, zowel binnen het gemeentehuis als daarbuiten is een integraal cultuurbeleid belangrijk en een stevig cultureel netwerk noodzakelijk. Als gemeente hebben we een duidelijke rol in het in stand houden van een breed toegankelijk cultureel aanbod.

Daarnaast willen we de nadruk leggen op betere verbindingen tussen instellingen, organisaties, verenigingen en inwoners. Om zo de kracht van samenwerken te benutten. De uitvoering van het cultuurbeleid moet leiden tot grotere waardering voor het cultureel vermogen van gemeente Best. Wij zien en laten zien wat Best te bieden heeft op het gebied van kunst en cultuur. Het cultuurbeleid draagt bij aan een sterke, wederkerige relatie van cultuur met alle gemeentelijke programma’s. Meedoen aan kunst en cultuur is namelijk goed voor het welzijn van onze inwoners. Met deze cultuurnota streven we de volgende kernwaarden na: • 5

Inclusie: iedereen voelt zich welkom en kan deelnemen aan het culturele leven van Best.

• • • •

Kwaliteit: het aanbod amateurkunsten en professionele kunsten is divers en van goed niveau. Innovatie: er is ruimte voor nieuwe artistieke experimenten en we stimuleren dit. Duurzaamheid: het cultuurbeleid richt zich op de lange termijn, zodat het aanbod duurzaam en toekomstbestendig is. Samenwerking: we stimuleren samenwerking tussen partijen en werken toe naar een autonome culturele sector.

Deze cultuurnota en het bijbehorend beleidskader vormen de paraplu voor het uitvoeringsprogramma dat iedere drie jaar wordt vastgesteld door het college. In dit uitvoeringsprogramma verleggen wij iedere drie jaar de accenten om onze doelstellingen voor 2030 te behalen. Na deze beleidsperiode kijken wij terug en evalueren wij waar we moeten bijsturen. Wat is goed gegaan en wat niet. Het beleidskader van deze nota is opgedeeld in vijf programmalijnen waaraan we de komende jaren willen werken: 1. 2. 3. 4. 5.

Kunst en cultuur vanaf de wieg Kunst en cultuur leeft! Iedereen doet mee! Ruimte voor kunst en cultuur Kunst en cultuur in de leefomgeving

4.1 Kunst en cultuur vanaf de wieg Kinderen en jongeren die deelnemen aan kunst- en culturele activiteiten vergroten hun empathische vermogens, hebben een beter zelfbeeld en kunnen beter met emoties omgaan. Ze voelen zich meer onderdeel van een gemeenschap. Kinderen hebben behoefte aan consistente en toegankelijke betrokkenheid bij kunst en cultuur, ook buiten de school. Cultuureducatie is een manier om het sociaalemotionele welbevinden te verbeteren, zo staat onder andere te lezen in de menukaart van het Nationaal Programma Onderwijs (NPO).xiii In Best komen alle kinderen en jongeren in contact met cultuur via het onderwijs. Alle scholen, zowel het primair als het voortgezet onderwijs doen mee aan de regeling Cultuureducatie met Kwaliteit (CmK). Deze regeling wordt verlengd (CmK4), voor de periode 2025-2028. Scholen die deelnemen investeren in activiteiten die bijdragen aan de verankering van cultuureducatie. Zij worden daarin begeleidt door een intermediair: de cultuurcoach die vanuit Tuurlijk Best als bruggenbouwer fungeert tussen de culturele omgeving en de school. Door in te zetten op een naschools aanbod wijzen we kinderen en jongeren die zich cultureel willen ontwikkelen de weg. Dit blijven we doen met het Cultureel Programma. Via dit programma maken de kinderen kennis met kunst en cultuur in de school. Daarna kunnen ze zich na schooltijd verdiepen in een discipline.

Om dit voor iedereen toegankelijk te maken, kost dit ouders/verzorgers niets. Zo creëren we gelijke kansen voor kinderen om actief aan cultuuraanbod deel te nemen. Het naschoolse aanbod biedt daarnaast deelnemende verenigingen die kampen met vergrijzing de kans in contact te komen met een jongere generatie. Cultureel Programma - theater: Mogen wij even uw aandacht?

Kinderen die zelf een kunstdiscipline willen leren bij een kunstvakdocent kunnen dit doen tegen een vergoeding van de helft van het cursusgeld. De gemeente zorgt ervoor dat de regeling blijvend aandacht krijgt, zodat het kunstaanbod beschikbaar blijft voor kinderen van 4 tot 18 jaar.

6

De afgelopen periode is er vooral ingezet op kunst en cultuur voor kinderen in de basisschoolleeftijd. Deze nieuwe beleidsperiode besteden we meer aandacht aan jongeren van 12 tot 18. Veel jongeren kampen met mentale gezondheidsproblemen. Kunst en cultuur kunnen bijdragen aan het bespreekbaar maken van mentale gezondheid. Hierbij kan jongerencentrum TODO als culturele faciliteit meer benut worden door verschillende culturele partners. Wat willen we bereiken? Kunst en cultuur is onlosmakelijk verbonden met opgroeien en het is vanzelfsprekend om kinderen en jongeren te ondersteunen in hun ontwikkeling. Kunst en cultuur is toegankelijk en zichtbaar voor alle kinderen die in Best wonen. Het aanbod van nieuwe en huidige programma’s zijn geborgd in samenwerking met culturele partners en het onderwijs. Kunst en cultuur draagt bij aan gevoelens van welzijn, zeker ook onder jongeren. Het kunstaanbod voor kwetsbare jongeren is een prioriteit en draagt bij aan de aanpak van gezondheidsongelijkheid. We werken samen met maatschappelijke partners om de problemen aan te pakken. Dit doen we door: • Te werken aan een nog betere samenwerking met het onderwijs, door inzet van CmK-middelen, het Cultureel Programma en de Subsidie Cultuureducatie met als doel cultuureducatie voor kinderen tot 18 jaar te borgen. • Te werken aan zichtbaarheid van het aanbod voor kinderen en jongeren.

• De samenwerking uit te breiden en borgen met de diverse sociaal/maatschappelijke partners met als doel kunst en cultuur in te zetten voor het welzijn en de positieve gezondheid van de jeugd/jongeren. • Een toegankelijk aanbod te verzorgen in de vrije tijd voor de jeugd, met specifieke aandacht voor jongeren en te onderzoeken waar de behoefte ligt. • Door extra te investeren in de cultuurcoach(es) willen we de doelstellingen realiseren en een gedegen infrastructuur hebben in 2030. 4.2 Kunst en cultuur leeft! Kunst en cultuur draagt bij aan sociale cohesie. Kunst en cultuur in Best is er voor iedereen en moet toegankelijk zijn voor alle inwoners. Daarvoor heb je een divers aanbod nodig. Cultuur is een breed begrip en gaat over al het menselijk denken en handelen. Kunst ervaar je; door te kijken, te maken en te reflecteren op die kunst en de wereld om je heen. Dit kan in de beslotenheid van het theater, maar ook door naar culturele evenementen te gaan waar mensen samenkomen. Zo draagt carnaval bij aan de verbinding tussen jong en oud, ongeacht rang of stand. We vieren samen koningsdag, maar herdenken ook samen de Tweede Wereldoorlog. Cultuur is onderdeel van ons verleden en heden, zegt iets over Best en wie wij zijn. Het cultuuraanbod moet zichtbaar zijn én blijven, toegankelijk én toekomstbestendig zijn.

De gemeente wil een stimulerende factor zijn voor mensen die aan kunst en cultuur doen in hun vrije tijd. Waarbij de cultuurcoaches als spin in het web de verbindingen kunnen leggen. Ook met diegenen voor wie kunst en cultuur op dit moment nog niet beschikbaar of vanzelfsprekend is. De cultuurcoaches vormen samen met de sportcoaches het team Tuurlijk. Samen werken zij aan die verbindingen. Tuurlijk bestaat nu uit een samenwerking tussen het onderwijs en de gemeente. Het is aan te bevelen het werkgeverschap van Tuurlijk in een stichting te organiseren. Zo bouwen we aan een vast team. Met een vaste bezetÝng kunnen we werken aan een stevig netwerk en een team dat efÏciënt kan uitvoeren. Er moet geïnvesteerd worden in een culturele gemeenschap, zodat culturele aanbieders en initiatiefnemers elkaar kennen en elkaar weten te vinden voor vragen, onderlinge hulp en toekomstige samenwerkingen. We proberen makers, organisaties en de gemeente te verbinden. Dit kan door bijvoorbeeld een Cultureel Café te organiseren of een Culturele Uitmarkt telkens op een andere locatie in Best. Door op regelmatige basis samen te komen bouwen we aan duurzame relaties. De culturele partners leren elkaar, de cultuurcoaches en beleidsmedewerkers beter kennen. Het doel is een hechte gemeenschap te vormen waardoor nieuwe samenwerkingen en initiatieven ontstaan vanuit die gemeenschap. Als gemeente 7

faciliteren en ondersteunen we dit. In eerste instantie als kartrekker, op den duur neemt de culturele gemeenschap daarin zelf het voortouw. Naast de fysieke verbindingen zoals hierboven beschreven is het van belang te investeren in de online zichtbaarheid. Online wordt het aanbod gedeeld via sociale media en het digitale platform van Tuurlijk Best. Alle aanbieders kunnen hun activiteiten daar promoten. De werking en vindbaarheid moet beter. Daarnaast zijn er binnen de gemeente weinig mogelijkheden om zichtbaar te zijn in de openbare ruimte. Om je productie of presentatie te kunnen promoten, moet je op een laagdrempelige manier je tentoonstelling of theaterproductie zichtbaar maken. De toekomstbestendigheid van culturele aanbieders is een punt van aandacht. De druk op het aanbod neemt de komende jaren toe met de groei van Best. De gemeente wil als spin in het web niet alleen in kaart brengen wat het huidige aanbod is, maar ook wat er nodig is in de toekomst. Het is ook belangrijk om een goede relatie te hebben met de aanbieders. We onderzoeken of en hoe de gemeente kan helpen bij professionalisering van aanbieders en de versterking van ondernemerschap bij verenigingen. Denk daarbij ook aan hulp bij het vinden van financieringsmogelijkheden via fondsen en subsidies of meedenken in publiciteit en promotie.

Wat willen we bereiken? Door een goed en divers cultureel aanbod is Best een aantrekkelijke gemeente. Door het aanbod zichtbaar en toegankelijk te maken is Best een levendige en pretÝge gemeente om in te wonen, werken en leven. Met de inzet van de cultuurcoaches zijn verbindingen gelegd en heeft beleid een gezicht. Kunst en cultuur is zichtbaar in het gemeentehuis, in de bibliotheek, bij Bestwijzer, in ‘t Tejaterke en zo verder. Mensen weten waar ze terecht kunnen en wat het aanbod is. Kunst en cultuur is letterlijk aanwezig in de gemeenschap. Dit doen we door: • Een culturele gemeenschap te creëren die zich hard maakt voor kunst en cultuur in Best, de gemeente faciliteert en ondersteunt waar mogelijk. • Een divers aanbod te stimuleren en dit zichtbaar maken én toegankelijk voor alle inwoners. • Organisaties te helpen met het professionaliseren en hen te versterken in hun ondernemerschap. Dit doet de gemeente samen met inzet van de cultuurcoaches. • Ondersteuning te bieden bij culturele evenementen en activiteiten voor inwoners in Best en de regio. Dit kan financieel of met inzet van de cultuurcoaches. • Maatschappelijke evenementen te blijven ondersteunen. Immaterieel erfgoed, zoals bijvoorbeeld carnaval blijft onderdeel van het evenementenbeleid. 4.3 Iedereen doet mee! Eerder is uitgelegd hoe kunst kan bijdragen aan een positieve gezondheid.

Dit geldt voor het zelf maken, maar ook het samen maken, bekijken, ondergaan en genieten. Ook moet cultureel aanbod toegankelijk blijven gedurende het hele leven en moet er voor alle leeftijden voldoende toegankelijk aanbod zijn. Met de huidige inzet bereiken we niet alle doelgroepen en wordt onvoldoende gebruik gemaakt van de sociaal, maatschappelijke functie van kunst en cultuur. In het Beleidsakkoord 2022-2026 van de gemeente Best staat bij het hoofdstuk Sociaal Domein aangegeven wat de speerpunten zijn voor de komende jaren: preventie, jeugd, WMO (dubbele vergrijzing en toename van mantelzorg), participatiewet, vluchtelingen, statushouders en inburgering. De cultuurcoaches kunnen een belangrijke rol spelen binnen deze speerpunten. 40 jaar Ons Eygen Landt – foto: Marijke Vermeulen

8

Door praktisch samen te werken in tijdelijke projecten kunnen we de meerwaarde gaan verkennen van kunst en cultuur binnen maatschappelijke thema’s. Denk daarbij aan bijvoorbeeld dementie, eenzaamheid of mantelzorg. Er zijn verschillende beproefde concepten die we ook in Best kunnen gebruiken. Bijvoorbeeld: • Pauzepunt: een atelier in Roosendaal voor jongeren (die uitvallen op school of niet lekker in hun vel zitten) én volwassenen; • De Cultuurkantine: een initiatief in Breda dat kunst en kunstenaars inzet voor met name jeugdigen die zich in een achterstandspositie bevinden; • De Tijd van je Leven: een project dat is ontwikkeld om de kwaliteit van het leven van ouderen te verbeteren door creatieve tijdsbesteding; • Kunst op recept of Welzijn op recept: een concept waarbij huisartsen en praktijkondersteuners samenwerken met culturele aanbieders. Het is belangrijk om experimenteerruimte te creëren in zowel het cultuurbeleid als het beleid voor het sociaal domein. Via de organisaties van Bestwijzer kun je meer en andere mensen bereiken die minder toegang hebben tot kunst en cultuur, maar dit juist heel goed kunnen gebruiken. Wat willen we bereiken? We streven naar een passend en inclusief aanbod. Er ligt een gedegen netwerk en werken integraal samen aan positieve gezondheid. We zetten kunst en cultuur in om hieraan bij te dragen.

We weten welke projecten goed werken en welke doelgroepen we willen bereiken. Op basis van bestaande experimenten gebruiken we ingrediënten om hier een eigen vorm aan te geven. We leveren maatwerk gericht op de lokale situatie en de vraag vanuit burgers. Er is samenwerking zowel op cultureel vlak als in co-creatie met andere domeinen. We dragen bij aan de positieve gezondheid van inwoners. Kunst maken en culturele betrokkenheid is vanzelfsprekend doordat de gemeente dit inwoners van jongs af aan stimuleert. Dit doen we door: • De komende periode verbindingen aan te gaan met het sociale domein en verschillende sociaalmaatschappelijke partners. • Cultuurcoaches in te zetten om deze verbindingen tot stand te brengen. • Een integraal netwerk te realiseren waarin we samenwerken op het gebied van positieve gezondheid. • Samen met de verschillende samenwerkingspartners verschillende projecten te realiseren met als doel het welzijn van de inwoner van Best te vergroten. • Te weten welke doelgroepen we willen bereiken en hoe we deze kunnen bereiken. 4.4 Ruimte voor kunst en cultuur Best groeit, met de bouw van nieuwe woningen komen er veel nieuwe inwoners bij. De vraag is hoe Best zich gaat ontwikkelen. Om de leefbaarheid te borgen is sociale samenhang tussen bestaande en nieuwe inwoners van belang.

Plannen voor uitbreiding moeten ook ruimte bieden aan verschillende maatschappelijke voorzieningen. Een complete, leefbare en groeiende gemeente biedt mensen kansen, daagt ze uit en zorgt dat ze zich thuis voelen en onderdeel uitmaken van Best. Je behoudt het karakter waarmee Best zich kan onderscheiden. Kunst en cultuur kan met zijn typisch Bestse verenigingen en evenementen zorgen voor het behoudt van dat karakter. Daarnaast willen we dat meer mensen kunst en cultuur kunnen ervaren. Het traditionele en het vernieuwende. Kunst en cultuur verrijkt ieders leven en draagt bij aan het samenbrengen van die verschillende werelden. De afgelopen periode is de groei van Best niet gelijk opgegaan met de groei van de fysieke kunst- en cultuurvoorzieningen. Om de aankomende groei en de huidige ongelijke verdeling op te heffen is een systematische aanpak nodig. Er moet een ruimtelijke vertaling worden gemaakt van het aanbod kunst & cultuur. Wat is er nodig om de balans te herstellen en culturele voorzieningen op niveau te houden? Voor kunst en cultuur wordt een onderscheid gemaakt tussen voorzieningen die op wijkniveau nodig zijn en voorzieningen die een gemeentelijk of regionale functie vervullen. In de gemeente Best beschikken we 9

voornamelijk over gemeentelijke culturele voorzieningen zoals ’t Tejaterke, BioBest, Bevrijdende Vleugels, Joe Mann Natuurtheater en de bibliotheek. De taken voor de bibliotheek zijn de afgelopen jaren veranderd: naast het beheren van de collectie is de nadruk meer komen te liggen op zijn sociaal-maatschappelijke en educatieve functie. Denk daarbij aan het organiseren van lezingen, cursussen en de aanpak van laaggeletterdheid. Muziek- en dansscholen kunnen zowel een gemeentelijke als een wijkvoorziening zijn. Om zo goed mogelijk te kunnen bepalen én te motiveren welke investeringen er in de toekomst gedaan moeten worden, is het van belang te weten wat er al is. De bibliotheek is recent verbouwd, en is weer een volwaardige toekomstbestendige voorziening. Maar wat betekent groei voor de theatervoorzieningen? Is er voldoende ruimte om culturele activiteiten te kunnen beoefenen? De optimalisatie van de huidige voorzieningen verdient daarom meer aandacht. Het huidige aanbod is divers en bepalend voor de identiteit van Best: Theater: Museum:

Joe Mann Natuurtheater, ‘t Tejaterke Bevrijdende vleugels; Speelgoedmuseum, Norton Museum, Klompenmuseum, kleine expositieruimte bibliotheek (Pop)podium: kleine voorziening in TODO, Lidwinakerk (geschikt voor concerten en koren) Bioscoop: BioBest Muziekscholen: Key4Music, Musical‘sCool, stichting Cultuurplein Best (collectief van muziekvakdocenten, gehuisvest in KC Platijn) Dansscholen: In2Dance, Dans-á-Lon, Loesje Ladies Fit Theaterverenigingen: Ons Eygen Landt, De Narrekap, Circus Jongleers

Dit is geen volledig overzicht van het aanbod. In bovenstaande inventarisatie houden we ook geen rekening met een maatschappelijk of winstoogmerk. De gemeente Best is alleen eigenaar van het pand waar de bibliotheek gevestigd is en het Joe Mann Natuurtheater. De bibliotheek is de enige culturele voorziening die structureel wordt gefinancierd. De toekomst van Biobest is onzeker. Als er nieuwe culturele voorzieningen moeten komen, combineer deze dan slim en zorg ervoor dat je deze multifunctioneel kunt inzetten. Zie de verhuizing van het gemeentehuis en het herbestemmen van de locatie als een kans. Een culturele herbestemming in combinatie met commerciële functies kan mogelijkheden bieden om het centrum levendig te maken en tegelijkertijd te voldoen aan de vraag voor ruimte voor kunst en cultuur. Wat willen we bereiken? Met het oog op de toekomst en de groei van de gemeente Best en de regio zijn de culturele voorzieningen erop vooruitgegaan en bestendigd. We kiezen hierbij voor een systematische aanpak. We zijn ons bewust van de behoeften in Best en hoe die voorzieningen te spreiden. Wat dat voor nieuwe of bestaande culturele voorzieningen betekent zal tegen die tijd uitgewerkt zijn in een nog te ontwikkelen programmastrategie maatschappelijke ontwikkelingen.xiv Dit doen we door: • In te zetten op een verdere verduurzaming van de bestaande fysieke culturele voorzieningen.

• De juiste ondersteuning te bieden door de inzet van de cultuurcoaches voor de professionalisering van (het beheer van) culturele voorzieningen. • Het aanbod op de locaties zichtbaar en toegankelijk te maken. • In verband met de groei en uitbreiding van Best onderzoeken of uitbreiding van de huidige voorzieningen wenselijk en noodzakelijk is of dat er uitbreiding op nieuwe locaties nodig is. • Te onderzoeken waaruit dat culturele aanbod zou moeten bestaan voor die uitbreiding en hoe we slimme combinaties kunnen maken van verschillende functies en kunstdisciplines. 4.5 Kunst en cultuur in de leefomgeving Best heeft een groot aantal kunstwerken in de publieke ruimte. De publieke ruimte is een plek waar je als inwoner van Best gebruik maakt en elkaar ontmoet. Het aankleden van deze publieke ruimte met kunst en 10

design draagt bij aan een pretÝge leefomgeving. In het huidige straatbeeld ontbreekt samenhang in relatie tot de kunstwerken. Sommige werken zouden verplaatst kunnen worden omdat ze niet meer passen in de veranderde omgeving waarin ze staan en een recent totaaloverzicht ontbreekt. Best is een groeigemeente, toekomstige bewoners van nieuwe wijken in Best of inwoners die te maken krijgen met andere ingrijpende stedenbouwkundige aanpassingen zijn gebaat bij een aantrekkelijke leefomgeving, zowel fysiek als sociaal. De afgelopen jaren is er succesvol geëxperimenteerd met community art projecten. Soms werden er nieuwe kunstwerken in de openbare ruimte neergezet waarbij het participatieproces net zo belangrijk was als het eindresultaat. Community art projecten dragen bij aan sociale verbindingen, ze kunnen leiden tot fysieke kunstuitingen, maar dat hoeft niet. In het verleden werden regelmatig nieuwe kunstwerken neergezet. Gezien de hoge kosten van nieuwe kunstwerken gerelateerd aan het totale cultuurbudget en de bijdrage die kunst kan leveren aan een aantrekkelijke leefomgeving, ligt het aanleggen van een financiële reserve gebaseerd op een percentageregeling voor de hand. Het Rijksvastgoedbedrijf hanteert een percentageregeling bij rijksgebouwen.xv Sommige gemeentes hebben zelf een regeling.

We bekijken hoe we een percentageregeling kunnen opzetten en de huidige collectie beter kunnen beheren en ontsluiten. Projecten in de openbare ruimte, zowel fysieke werken als community art projecten starten we altijd vanuit samenwerking met bewoners, professionals in het ruimtelijk domein binnen de gemeente en projectontwikkelaars. We kijken waar de komende jaren in onze gemeente ontwikkeld, gebouwd en verbouwd wordt en haken daarop aan. Door de kunstprojecten met bewonersparticipatie op te starten, snijdt het mes aan twee kanten: je werkt aan sociale verbinding en de omgeving wordt mooier. Is het beoogde resultaat ook een fysieke vorm, dan wordt de kunst geïntegreerd in het verhogen van de kwaliteit van de leefomgeving. Daarbij kan de ene keer het zwaartepunt liggen bij participatie, het andere moment staat kunst om de kunst centraal. Denk bijvoorbeeld aan een muurschildering van artistiek hoge kwaliteit. Dit zijn allemaal manieren om kunst in te zetten voor het verfraaien van de publieke ruimte. Bij een community art project vanuit een sociale aanleiding kun je daarbij matchen met andere budgetten. Groen Goud – foto en werk: Juul Rameau

Ruimtelijke ontwikkelingen die kansen bieden zijn Dorpsplein, Stationsomgeving, Aarlesche Erven, Boomgaard, Steeghsche Velden, Rafelranden Noord West Best en Aquabest. Voor de toegankelijkheid en het behoud van de huidige collectie beelden, beheer en onderhoud gaan we ook samenwerken met Dye van Best. Wat willen we bereiken? De kunstwerken in de gemeente zijn goed onderhouden en de begeleidende informatie klopt. Met de toekomstige groei van Best zorgen we voor een goede balans in de huidige werken in de openbare ruimte en nieuwe werken. Een percentageregeling zorgt ervoor dat we de huidige en toekomstige collectie beter beheren. Door deze werkwijze sluit de collectie beter aan bij de bebouwde omgeving en de wensen van de inwoners. Er zijn 2 tot 4 werken gerealiseerd van artistiek hoge kwaliteit. Hierbij verstrekken we opdrachten aan kunstenaars en/of vormgevers zoveel mogelijk lokaal of regionaal. Pas dan zoeken we buiten de regio. Dit doen we door: • Een heldere inventarisatie van de huidige en toekomstige kunstwerken in de openbare ruimte met een actueel onderhoudsplan. • Te bouwen aan een goede samenwerking met de erfgoedvereniging om (monumentale) kunstwerken te beheren en registreren. 11

• • •

Te weten welke kansen er liggen binnen de ruimtelijke ontwikkelingen om nieuwe werken te realiseren. In samenwerking en samenhang met de afdeling ruimte van de gemeente. Te onderzoeken of een percentageregeling in samenwerking met het ruimtelijk domein gerealiseerd kan worden. In 2025 leggen we deze regeling ter besluitvorming voor aan de gemeenteraad. Bij het plaatsen van kunst in de openbare ruimte dit in samenwerking met betrokken ruimtelijke partijen tot stand te laten komen. Dit kan door in te zetten op bewonersparticipatie in de vorm van community art of in opdracht voor een werk van hoge artistieke waarde.

5. Financiën Voor de uitvoering van de cultuurnota zijn voldoende middelen beschikbaar. De cultuurcoaches van Tuurlijk dragen zorg voor een groot deel van de uitvoering van de projecten. Het behalen van de doelstellingen is echter afhankelijk van de inzet van de cultuurcoaches. Om op een goede en duurzame manier in te zetten op professionalisering en ondersteuning van de culturele voorzieningen is extra ondersteuning door de cultuurcoaches noodzakelijk. In de meerjarenbegroting 2025 is daarom een uitbreiding van de uren voor een cultuurcoach opgenomen.

12

6. Eindnoten i

Ellen Dissanayake in de publicatie “What is art for?”

ii

Ervaren Brede Welvaart in Brabant - Het PON & Telos (hetpon-telos.nl)

iii

Brede welvaart in de regio | Planbureau voor de Leefomgeving (pbl.nl)

iv

Zie blz. 52 van het rapport ‘Ervaren Brede Welvaart: Hoe Brabanders de kwaliteit van hun leven en

leefomgeving waarderen in 2022’ v

https://www.cultureforhealth.eu/news/the-cultureforhealth-report-is-now-available/

vi

https://sbbresearch.org/projects/arts-society-and-public-health-an-exploration-of-the-major-uk-cohort-

studies-2/ Dit rapport is gebaseerd op een reeks longitudinale onderzoeken uitgevoerd tussen 2017 en 2022 waarin de relatie tussen kunst- en culturele betrokkenheid en gezondheid en welzijn met behulp van Britse en Amerikaanse cohortstudies wordt aangetoond. vii

https://cultuurparticipatie.nl/

viii

https://www.kunstlocbrabant.nl/projecten/herstelsteun-voor-de-amateurkunst-42856

ix

https://www.leydenacademy.nl/?s=kunst

x

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/22/mentale-gezondheid-jongeren-afgenomen

xi

https://www.lkca.nl/wp-content/uploads/Kunst-als-verwondermiddel_DEF-1.pdf

xii

Deze cultuurnota is tot stand gekomen in samenwerking met betrokkenen uit het culturele veld, de

verschillende domeinen binnen de gemeente en zijn inwoners tijdens een Bruisdag gevraagd naar hun behoeftes en wensen. xiii

Interventies kiezen in het funderend onderwijs (menukaart) | Funderend onderwijs | Nationaal

Programma Onderwijs (nponderwijs.nl) xiv

Om te komen tot een normenkader voor culturele voorzieningen, gebruiken we de regionale

referentienorm voor maatschappelijke voorzieningen. Deze gaan we voor alle maatschappelijke voorzieningen en culturele voorzieningen in 2025 ontwikkelen. Referentienormen maken per 1.000 woningen per type voorziening de ruimtebehoefte in vierkante meters inzichtelijk. Hiermee kun je bij het opstellen van woningbouwplannen rekening houden met het aandeel maatschappelijke voorzieningen dat nodig is en globaal inzicht krijgen in de ruimteclaim van voorzieningen. De term ‘referentienorm’ is gekozen om aan te geven dat het gaat om een richtlijn en niet om een bindende norm. xv

13

Percentageregeling beeldende kunst | Brochure | Rijksvastgoedbedrijf