24071.1 - Raadsvoorstel uitgangspunten huisvesting asielzoekers

Voorstel aan de Raad

Vergadering Raadsvergaderdatum

: Gemeenteraad Best : 16-09-2024

Onderwerp Uitgangspunten huisvesting asielzoekers Aanleiding Op 23 januari heeft de Eerste Kamer ingestemd met de “Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen", ook wel bekend als de Spreidingswet. De Spreidingswet is 31 januari 2024 in werking getreden en geeft gemeenten een expliciete wettelijke taak om asielopvang-voorzieningen mogelijk te maken. De gemeente Best moet aan minstens 192 asielzoekers opvang bieden. Op dit moment heeft de gemeente hiervoor nog geen geschikte locaties op het oog. Om kaders te hebben bij de zoektocht naar locaties, wordt uw raad gevraagd uitgangspunten voor een opvanglocatie vast te stellen. Aan de hand van deze uitgangspunten wordt locatieonderzoek uitgevoerd. Deze uitgangspunten betreffen onder andere de keuze voor meerdere kleinschalige locaties (max 50 per locatie) of één grote locatie van minimaal 192 plekken die ten minste voor 5 jaar beschikbaar is. Zolang de spreidingswet van kracht is, handelt de gemeente Best conform dit wettelijk kader. Wanneer een nieuw wettelijk kader ontstaat, gaan we ons hiertoe verhouden. Mogelijk veranderen dan de uitgangspunten waardoor andere vormen van opvang aan de orde kunnen zijn. Bij de openbare themasessie van 8 april jongstleden bent u geïnformeerd over de werking van de Spreidingswet en wat dit voor gemeente Best betekent wanneer asielzoekers worden opgevangen.

Daarbij bent u op de hoogte gebracht van de werking van de wet op hoofdlijnen en de opdracht om te komen tot een locatiekeuze. Advies 1. De volgende uitgangspunten voor locatieonderzoek voor de huisvesting van asielzoekers vast te stellen - Een opvang op 1 locatie met minimaal 192 plekken, indien niet beschikbaar uitwijken naar kleinschalige opties. - Een locatie die tenminste 5 jaar beschikbaar is. - Een locatie die (tijdelijk) geen belemmering vormt voor woningbouw of uitbreiding van bedrijventerreinen. - Een locatie waarbij de veiligheid van zowel inwoners van de gemeente als de - asielzoekers geborgd worden. Een locatie die aan de voorwaarden voldoet om het COA zoveel mogelijk werkzaamheden ten behoeve van de daadwerkelijke opvang, exploitatie, begeleiding en verzorging van voorzieningen op zich te laten nemen. - Een locatie die niet te dicht op bestaande woonwijken ligt en aan de andere kant niet te ver van voorzieningen. - Een locatie waarbij het mogelijk is om samen te werken met één of meerdere buurgemeenten. - Transparante communicatie richting inwoners en andere belanghebbenden over het proces om te komen tot een locatiekeuze. IN24-01175/

*IN24-01175* Pagina 1 van 5

Argumenten

1.1 Met één centrale locatie van minimaal 192 plekken voldoet de gemeente Best aan haar asielopgave. Met één locatie met minimaal 192 plekken (waarvan 16 AMV) voldoet de gemeente Best aan de taakstelling zoals deze volgt uit de Spreidingswet. Met een centrale locatie vanaf 150 opvangplekken verzorgt het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) meer diensten. Dit komt de stabiliteit en veiligheid op de locatie en daarbuiten ten goede. Bij kleinschalige locaties is de organisatie anders. Bij opvanglocaties met minder dan 50 plekken ligt de exploitatie bij de gemeente. Tot 100 plekken werkt het COA met een mobiel begeleidingsteam dat frequent op locatie komt, verdere exploitatie van de locatie in overleg. Hierbij is het COA dus niet standaard aanwezig. Op opvanglocaties met minder dan 100 plekken organiseert het COA ook geen beveiliging.

1.2 Een centrale locatie is het meest tijdsefficiënt Er is een mogelijkheid dat er geen bestaande accommodaties beschikbaar zijn. Er zal in dat geval uitgeweken moeten worden naar nog te ontwikkelen locaties. Hiervoor geldt dat vergunningen moeten worden aangevraagd, RO-procedures doorlopen moeten worden, participatietrajecten moeten worden opgestart en nuts-aansluitingen moeten worden aangevraagd. Dit zijn tijdrovende trajecten, die nog meer tijd kosten wanneer dit voor meerdere locaties moet worden geregeld. De Spreidingswet stelt dat gemeente Best op 1 juli 2025 de asielplekken beschikbaar moet stellen. De schaarse, beschikbare tijd moet daarom zo efficiënt mogelijk worden besteed aan één locatie.

1.3 Kleinschalige locaties dragen bij aan draagvlak en integratie Indien één centrale locatie niet gevonden wordt op basis van de uitgangspunten is de vervolgstap de mogelijkheden te verkennen voor kleinschalige opvanglocaties. Over het algemeen draagt het kleinschalige karakter bij aan het draagvlak onder inwoners. Daarnaast is het mogelijk om met kleinschalige AZC dependances aansluiting te zoeken bij grote opvanglocaties. Samenwerking met buurgemeenten wordt hierin opgezocht. Wanneer de gemeente en lokale voorzieningen in plaats van het COA de begeleiding, zorgverlening en dagbesteding van asielzoekers regelen, kan dit de integratie van de bewoners ten goede komen. De afstand tot de lokale gemeenschap wordt daarmee namelijk kleiner. Daarnaast zou er meer draagvlak kunnen zijn voor kleinschalige locaties omdat dit beter aansluit bij een dorps karakter.

1.4 Woningbouwlocaties kunnen mogelijkheden bieden voor de tijdelijkheid. Wanneer de realisatie van de beoogde woningbouw op een bepaalde locatie naar verwachting nog minstens 5 jaar op zich laat wachten, kan deze locatie wel in aanmerking komen als locatie voor asielopvang. Opvang moet dan minstens 5 jaar mogelijk zijn. Wanneer overgegaan wordt op realisatie van de woningbouw beëindigt de opvang op deze locatie.

1.5 Te ontwikkelen opvanglocaties mogen geen belemmering vormen voor andere ontwikkelingen. Wanneer uitbreiding van woningbouw of bedrijventerreinen belemmerd wordt, gaat dit ten koste van het draagvlak. Woningzoekenden en ondernemers in de gemeente moeten zo min mogelijk last ondervinden van de te realiseren opvang. Dit gaat namelijk ten koste van het draagvlak voor de te realiseren opvang.

1.6 Alleen duurzame opvangplekken tellen mee in de taakstelling van de Spreidingswet Duurzame opvangplekken zijn plekken die voor een periode van minimaal 5 jaar beschikbaar zijn. Hierdoor is duurzaamheid van deze plekken van belang in de uitvoering van het locatieonderzoek.

IN24-01175/

*IN24-01175* Pagina 2 van 5

1.7 Bij de realisatie van een opvanglocatie moet de veiligheid van zowel bewoners en omwonenden geborgd worden. Een van de voorwaarden voor succes bij de realisatie van opvangplekken is de garantie van veiligheid voor iedereen die betrokken is, zowel bewoners als omwonenden. De locatie moet zodanig toegerust zijn, bijvoorbeeld met beveiliging, dat de veiligheid geborgd wordt.

1.8 Transparante communicatie biedt helderheid en creëert draagvlak. Inwoners en andere belanghebbenden worden tijdig geïnformeerd over het proces van de gemeente om te komen tot een opvanglocatie voor asielzoekers. Hiervoor wordt bij de oplevering van de shortlist is een communicatie- en participatieaanpak door het college vastgesteld. In deze aanpak is verwerkt hoe communicatie en participatie na het locatieonderzoek plaatsvindt. Belangrijk hierbij is vast te stellen dat inwoners geen actieve rol hebben in het besluitvormingsproces waarbij zij meebeslissen of een rol van cocreatie vervullen. Door inwoners goed te informeren over de te nemen stappen worden zij niet overvallen door een voldongen feit – doorgaans één van de grootste oorzaken van eventuele weerstand. Transparante communicatie draagt bij aan het draagvlak onder alle belanghebbenden.

1.9 Een balans is nodig. Om eventuele (geluids)overlast zo veel mogelijk te voorkomen, is gepaste afstand tot bestaande woningbouw wenselijk. Tegelijkertijd moeten asielzoekers zo zelfredzaam mogelijk zijn en toegang hebben tot bijvoorbeeld een supermarkt. Het COA hanteert als richtlijn een locatie op maximaal 30 minuten loopafstand van een supermarkt. Risico’s

1.1 Locaties kleiner dan 150 plekken beschikken niet over continue begeleiding en beveiliging Continue begeleiding en beveiliging zijn volgens COA niet altijd nodig of eventueel zelf te organiseren. Het COA geeft aan dat zij meer zelfredzame asielzoekers plaatst in kleinere opvanglocaties waar een ambulant team van begeleiders of beveiligers aan verbonden is. De continue aanwezigheid van begeleiding en beveiligers zou daarom niet nodig zijn. Het is ook mogelijk dat gemeenten zelf deze diensten verzorgen, maar bij locaties kleiner dan 150 plekken zijn de beschikbare middelen niet toereikend voor constante bezetting.

1.2 Uit het locatieonderzoek kan blijken dat weinig tot geen locaties geschikt zijn voor de opvang van asielzoekers. Het locatieonderzoek moet uitwijzen hoeveel geschikte locaties er zijn. Onderzoek voor een AZC locatie is uitgebreider dan locatieonderzoek voor de opvang van Oekraïense ontheemden. Het kan zijn dat uit het onderzoek blijkt dat geen geschikte locatie is die toereikend is voor het behalen van de taakstelling. In dat geval wordt onderzocht of er door middel van kleinschalige locaties aan de taakstelling kan worden voldaan.

1.3 Het COA kampt momenteel met een personeelstekort. Het COA kampt momenteel met een ondercapaciteit aan personeel. Het is daarom niet ondenkbaar dat het COA alsnog een beroep doet op de gemeente of lokale voorzieningen om de opvang draaiende te houden.

1.4 Ondanks goede communicatie is weerstand niet uitgesloten Ondanks een zorgvuldige communicatiestrategie is het niet uit te sluiten dat inwoners weerstand hebben tegen een asiellocatie.

IN24-01175/

*IN24-01175* Pagina 3 van 5

Kosten en dekking Het vaststellen van de locatie uitgangspunten heeft op zichzelf geen financiële consequenties. Bij het maken van een definitieve locatiekeuze komen we bij u terug en zullen de bijbehorende kosten zoveel als mogelijk uitgewerkt zijn. Waarbij we ervan uitgaan dat bij het volgen van de opgestelde uitgangspunten de kosten van de realisatie en exploitatie van de locatie bij het COA liggen. Het uitgangspunt is ook dat wij van het Rijk de financiële zekerheid moeten krijgen dat wij voor de duur van de opvang (minimaal 5 jaar) geen nadelige gevolgen zullen ondergaan. De gemeente maakt in de voorbereidingsfase wel kosten voor projectmanagement, locatieonderzoek, communicatie-uitingen en het participatietraject. Deze kosten zullen niet (geheel) vergoed worden door het Rijk. Deze kosten kunnen wij dekken uit middelen die wij ontvangen voor de opvang van Oekraïense ontheemden. Participatie Met het oog op het uitgangspunt betreft communicatie en participatie zal het college een communicatie en participatieplan op stellen. Deze stelt het college gelijktijdig met de shortlist van het locatieonderzoek vast. Communicatie Onder procedure en planning is opgenomen op welke momenten uw raad wordt geïnformeerd. Procedure en planning De vervolgstappen om te komen tot een locatiekeuze zijn als volgt: 1.

Uitgangspunten voor locatie en opvang vaststellen – raad september 2024

2.

Locatieonderzoek – september 2024

3.

Oplevering shortlist – raadsinformatiebrief oktober 2024

4.

Verdiepend onderzoek naar enkele locaties (shortlist) op geschiktheid oktober 2024

5.

Besluit (college) over locatie asielopvang en voorwaarden bestuursovereenkomst met COA – Kennisname raad uiterlijk december 2024

6.

Opstarten benodigde RO-procedures en het geschikt maken van de locatie – december 2024 e.v.

Evaluatie n.v.t.

IN24-01175/

*IN24-01175* Pagina 4 van 5

Bijlagen die horen bij dit raadsvoorstel: Benoem hier alle documenten die de raad moet behandelen of kennis van moet nemen Nummer IN24-01173

Titel raadsbesluit uitgangspunten huisvesting asielzoekers

Openbaar (ja/nee) locatieonderzoek Ja

Geheim wegens (klik hier voor informatie) n.v.t.

16-7-2024 burgemeester en wethouders van Best,

Hans Ubachs Burgemeester

Jolie Hasselman Secretaris

IN24-01175/

*IN24-01175* Pagina 5 van 5