24068.4 - Presentatie Quick Scan realisatiekracht gemeenteraad Best 3 juli 2024

ToekomstBestendig ?! Quickscan realisatiekracht

Presentatie gemeenteraad Best 3 juli 2024

Part ners in verbetering

Raadsbesluit Best

INITIATIEFVOORSTEL Gemeenteraad Best (februari 2024) Advies: 1. Het college de opdracht te geven een quick scan uit te laten voeren voor de gemeente Best analoog aan het onderzoek (evaluatie) van de gemeente Oirschot, inclusief het inzichtelijk maken van de voor- en nadelen van een ambtelijke en een bestuurlijke fusie. 2. De quick scan te bespreken met de raad.

Raadsbesluit Best en opdracht

Onderzoeksvragen Quick Scan

A.

In hoeverre beschikt de gemeente Best over voldoende realisatiekracht in de huidige bestuursperiode en op de langere termijn (2040) om zelfstandig de bestuurlijke doelen en maatschappelijke opgaven te realiseren, rekening houdend met externe ontwikkelingen zoals de regionale schaalsprong, veranderend samenwerkingslandschap, demografische ontwikkelingen, arbeidsmarktproblematiek en technologisering? 1. 2.

B.

Wat zijn sterke en zwakke punten in de ambtelijke organisatie en bestuurlijk als het gaat over de realisatiekracht? Wat zijn kansen en bedreigingen van de ambtelijke organisatie en bestuurlijk, gelet op de majeure externe ontwikkelingen?

In welk scenario kan Best de bestuurlijke doelen en opgaven het beste realiseren en kwalitatief goede en toekomstbestendige dienstverlening blijven leveren?

Onderzoeksvragen Quick Scan

Neem hierin minimaal de volgende scenario’s mee: i. ii. iii.

zelfstandig blijven als gemeente Best (de huidige bestuurlijke toekomstvisie gemeente Best continueren); een ambtelijke fusie met de gemeente Oirschot; een bestuurlijke fusie met de gemeente Oirschot.

Verantwoording onderzoek

Quick Scan BMC

1. Bevindingen 2. Conclusies 3. Adviezen

Bevindingen: staat van Best

Sterkten

Zwakten

❏ ❏ ❏ ❏ ❏

Beste van twee werelden (urbaan en ruraal). Compact en éénkernig. Sociale cohesie en gemeenschapszin. Burgertevredenheid. Brede welvaart.

❏ ❏ ❏

Zuid-oostelijk ruimtelijk ingesloten (barrières). Eenzijdig, weinig duurzaam woningaanbod, beperkte doorstroming. Beperkte ruimte voor o.a. bedrijvigheid op korte termijn en bij ‘no net land take’ 2050 op lange termijn.

❏ ❏

Strategische ligging in ‘booming’ Brainportregio. Knoop- en poortwaarde: uitstekende multimodale bereikbaarheid (rijkswegen, station/trein, vliegveld, kanaal). In beeld voor extra (grootschalige) woningbouw; demografische verjonging en groei qua inwoneraantal.

Kansen ❏

❏ ❏ Bedreigingen ❏ ❏ ❏

Verstedelijkingsdruk Eindhoven (ontwikkelt zich noordwaarts o.a. Beethoven); randgemeenten w.o. Best worden ‘overloop’ van Eindhoven, dat overkookt. Bereiken van milieugrenzen (geluid, geur) en afname kwaliteit lucht, bodem, water, biodiversiteit. Congestie van netwerken. Demografische druk (ontgroening en vergrijzing) op lange termijn. Krappe regionale arbeidsmarkt.

Bevindingen: realisatiekracht

Wat gaat goed ?

Wat vraagt aandacht ?

Financiële conditie

● Financieel voldoende gezond (2023).

● Houdbaarheid op termijn.

Organisatorische fitheid

● Hoge instroom. ● Innovatie en kwaliteit dienstverlening (o.a. Bestwijzer). ● Veel taken in eigen beheer.

Bestuurlijke slagvaardigheid

● Politiek-bestuurlijk stabiel, raadsbreed beleidsakkoord. ● Noodzakelijke besluiten worden genomen, ook complexe. ● Gedreven en betrokken.

● Hoge uitstroom → continuïteit onder druk. ● Hoge afhankelijkheid inhuur t.o.v loonsom. ● Aantrekken en vasthouden specialistische functies. ● Kwetsbaarheid van eenpitters. ● Besluitvorming wordt complexer en regionaler.

Medewerkersbevlogenheid Regionale samenwerking

● Ambtelijk en bestuurlijk aanwezig. ● Hoge mate van congruentie.

Bewonersparticipatie

● Participatie bij beleid en projecten.

● Relatief hoge uitstroom. ● Verschuiving van ‘kleine’ (9) organische samenwerking SGE naar groter (21) GR-verband van MRE. ● Participatie als instrument voor realisatiekracht.

Conclusies (1)

De verkenning in de vorm van de quick scan (tbv fase 1) levert het volgende beeld op: 1.

2. 3. 4.

De opgaven van de gemeente Best - onderdeel van een sterk veranderende omgeving - worden de komende tijd omvangrijker, impactvoller, complexer en regionaler. Dit gaat meer en andere advies, beslis- én realisatiekracht van Best vergen. Deze advies-, beslis- en realisatiekracht is in algemene zin nu nog redelijk tot goed op orde, maar op onderdelen al kwetsbaar. Kijkend naar de snelheid en impact van de ontwikkelingen in stad en regio, komen zowel de advies-, beslis- als realisatiekracht van Best binnen afzienbare tijd (3-5 jaar) verder en kritisch onder druk te staan.

De verkenning in de vorm van de quick scan (t.b.v. fase 1) levert bovendien het beeld op.

Conclusies (2)

5. 6.

7. 8. 9.

Zelfstandig blijven is geen toekomstbestendig scenario, om de bestuurlijke doelen en opgaven te kunnen blijven realiseren. Ambtelijk of bestuurlijk fuseren kan de bestuurlijke positie in de regio vergroten en de organisatorische kwetsbaarheid verminderen. Dit (6.) zijn voor de gemeente Best de voornaamste motieven om te fuseren met een andere gemeente. Het significant besparen op kosten in de praktijk (altijd) tegenvalt en geen hoofdmotief voor fusie zou moeten zijn. Voor de kwaliteit van dienstverlening wel positieve effecten van een fusie te verwachten zijn.

Conclusies (3)

De verkenning in de vorm van de quick scan (tbv fase 1) levert voorts het beeld op dat er zowel ambtelijk als bestuurlijk: 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16.

Momentum is om een fusie aan te gaan. Urgentie voor een fusie is, omdat de kwetsbaarheid in advies-, beslis- en realisatiekracht van Best toeneemt. Géén draagvlak is voor een ambtelijke fusie. Wel draagvlak is voor een bestuurlijke fusie. Draagvlak is voor een bestuurlijke fusie met Oirschot. Oirschot als een geschikte, logische, complementaire en natuurlijke fusiepartner voor Best wordt gezien. Deze logica thans minder wordt gezien, gevoeld en ervaren met Boxtel, Son en Breugel, Veldhoven of Eindhoven.

Conclusies (4)

Oirschot is voor Best een geschikte, logische, complementaire en natuurlijke fusiepartner. Best en Oirschot:

a.

b.

c.

liggen op een vergelijkbare plek t.o.v. de noordwaartse, ontwikkelrichting van de Brainportregio; kennen een vergelijkbaar en complementair opgavenprofiel (zie hierna), zodat sterkten behouden kunnen worden; hebben een vergelijkbare, gezonde financiële conditie (2023);

d.

e.

beschikken samen over (fysieke) ruimte om regionale druk en lokale opgaven te accommoderen; leveren elkaar extra personele capaciteit t.b.v. personele kwetsbaarheid, ontwikkelmogelijkheden, inzet op regionale samenwerking, dienstverlening en participatie.

Vergelijkbaar opgavenprofiel (brede welvaart)

Brede welvaart

Sociale cohesie

Sociaal-economische profielen van Best en Oirschot lijken erg op elkaar. Gecombineerd neemt voor Best m.n. de omgevingskwaliteit toe.

Vergelijkbare financiële conditie

Financiële gezondheid is op hoofdlijnen vergelijkbaar. In volgende fase diepere analyse nodig.

Beoordeling scenario’s

A) Politiek Bestuur Bestuurlijke slagvaardigheid

Het vermogen om samenhangende afwegingen te maken, tegen zo laag mogelijke kosten, in een zo kort mogelijke tijd.

Democratische legitimiteit

De mate waarin inwoners en hun vertegenwoordigers invloed (kunnen) hebben op besluitvormingsprocessen.

B) Dienstverlener Klantgerichtheid

Het vermogen om snel en effectief in te spelen op vragen en problemen in de directe leefomgeving van inwoners.

Kostenefficiency

Het vermogen om gebruik te maken van efficiëntie en bedrijfseconomische schaalvoordelen.

C) Bestuurlijk partner Lobbymacht

Het vermogen om lokale belangen en besluiten door te laten werken in bovenlokale onderhandelingstafels.

Kwaliteit relaties met bewoners(organisaties)

Het vermogen om een nabije, toegankelijke, slagvaardige en betrouwbare partner te zijn van bewoners(organisaties).

Kwaliteit relaties met maatschappelijke partners

Het vermogen om krachtig samen te werken met maatschappelijke partners in beleid en uitvoering.

D) Ambtelijke organisatie Kwaliteit en kwetsbaarheid

Het vermogen om passende kwaliteit te leveren in beleid, dienstverlening en uitvoering, met ruimte voor inhoudelijke specialisatie en waarborgen voor continuïteit.

Effectieve taakverdeling

Het vermogen om de uitvoering en beleidsvoorbereiding te organiseren op de best passende schaal.

E) Toekomstbestendigheid De gekozen bestuursvorm is voldoende robuust en flexibel is om in te kunnen spelen op nieuwe (regionale) ontwikkelingen.

Beoordeling scenario’s

Zelfstandig blijven

Ambtelijke fusie

Bestuurlijke fusie

Bestuurlijke slagvaardigheid

-

-

±

Democratische legitimiteit

+

0

0

Klantgerichtheid

+

0

0

Kostenefficiency

0

0

0

Lobbymacht (rol in regio)

-

0

+

Kwaliteit relaties met bewoners(organisaties)

+

0

±

Kwaliteit relaties met maatschappelijke partners

-

0

+

Kwaliteit en kwetsbaarheid van ambtelijke organisatie

-

±

+

Effectieve taakverdeling

-

±

+

Toekomstbestendigheid

-

-

+

Beantwoording onderzoeksvragen

Onderzoeksvraag

Antwoord

In hoeverre beschikt de gemeente Best over voldoende realisatiekracht in de huidige bestuursperiode..

De advies-, beslis- en realisatiekracht is in Best in algemene zin nú nog redelijk tot goed op orde, maar op onderdelen al kwetsbaar.

..en op de langere termijn (2040) ….

Kijkend naar de snelheid en impact van de ontwikkelingen in stad en regio, komen zowel de advies-, beslis- als realisatiekracht van Best binnen afzienbare tijd (3-5 jaar) verder en kritisch onder druk te staan.

…om zelfstandig de bestuurlijke doelen en maatschappelijke opgaven te realiseren..

De opgaven van de gemeente Best - onderdeel van een sterk veranderende omgeving - worden de komende tijd omvangrijker, impactvoller, complexer en regionaler en gaan de zelfstandige advies-, beslis- en realisatiekracht van Best overstijgen.

Beantwoording onderzoeksvragen

Onderzoeksvraag …rekening houdend met externe ontwikkelingen zoals de regionale schaalsprong, veranderend samenwerkingslandschap, demografische ontwikkelingen, arbeidsmarktproblematiek en technologisering? Wat zijn sterke en zwakke punten in de ambtelijke organisatie en bestuurlijk als het gaat over de realisatiekracht?

Antwoord

Ten opzichte van de situatie Bestuurlijke toekomstvisie in 2017 is er sprake van een combinatie van: a.

b. Wat zijn kansen en bedreigingen van de ambtelijke organisatie en bestuurlijk, gelet op de majeure externe ontwikkelingen?

exponentiële groei in omvang en complexiteit en acceleratie in snelheid van regionale opgaven . verslechtering van de voorwaarden voor realisatiekracht (financiële en organisatorische gezondheid, arbeidsmarkt).

De conclusies die in 2017 zijn getrokken, achten we anno 2024 niet langer houdbaar.

Beantwoording onderzoeksvragen

Onderzoeksvraag

Antwoord

In welk scenario kan Best de bestuurlijke doelen en opgaven het beste realiseren en kwalitatief goede en toekomstbestendige dienstverlening blijven leveren? i. zelfstandig blijven als gemeente Best (de huidige bestuurlijke toekomstvisie gemeente Best continueren);

De opgaven van de gemeente Best - onderdeel van een sterk veranderende omgeving - worden de komende tijd omvangrijker, impactvoller, complexer en regionaler, en gaan de zelfstandige advies-, beslis- als realisatiekracht overstijgen. Zelfstandig blijven is daarom geen toekomstbestendig scenario, om de bestuurlijke doelen en opgaven te kunnen blijven realiseren.

ii. een ambtelijke fusie met de gemeente Oirschot;

Over het algemeen zijn de ervaringen met en opbrengsten van ambtelijke fusies in Nederland (uiterst) moeizaam en tegenvallend. Zonder perspectief op bestuurlijke fusie is dit niet kansrijk. Zowel ambtelijk als bestuurlijk is er geen geloof in en draagvlak voor dit scenario.

iii. een bestuurlijke fusie met de gemeente Oirschot.

Bestuurlijke fusie met Oirschot kan zowel de bestuurlijke positie in de regio vergroten als de organisatorische kwetsbaarheid verminderen. Ambtelijk en bestuurlijk is er aanleiding, momentum, urgentie en draagvlak voor dit scenario. Oirschot wordt daarbij gezien als een geschikte, logische, complementaire en natuurlijke fusiepartner voor Best.

Advies

Op basis van de quick scan adviseren wij de gemeente Best om : fase 2 van de verkenning af te ronden met een positief (go) besluit.

(en dus naar fase 3 van de verkenning te gaan)

Aanvullende adviezen

Wij geven op basis van de verkenning in de vorm van de quick scan (tbv fase 2), naast ons hoofdadvies de volgende, aanvullende adviezen en overwegingen mee: 1.

2.

3. 4.

5.

We verwachten per saldo een beperkt effect op de organisatorische fitheid. De gezamenlijke personele capaciteit neemt toe, maar dat geldt ook voor de omvang van het areaal en de complexiteit van de opgaven. Voor een aantal (zeer) specifieke expertisegebieden (denk aan mobiliteitstransitie, ecologie) die met name voor de verstedelijkingsopgave van Best nodig zijn, biedt samengaan met Oirschot geen oplossing. Onderbrengen in of inleen bij de regio (SGE, MRE) en/of inhuur (markt) zal zeker de komende 10 jaar aanvullend nodig zijn en blijven. Ook de nieuwe gemeente zal arbeidsmarktbeleid moeten blijven voeren, bij voorkeur in regionaal verband. Voor het behoud van personeel zal een actiever ontwikkel- en doorstroombeleid noodzakelijk zijn. Om de nabijheid van bestuur te bestendigen, moet in de nieuwe gemeente (extra) werk worden gemaakt van wijk- en kernenbeleid / participatie.

Aanvullende adviezen

6.

7.

8.

Er is binnen het management voldoende vertrouwen dat de organisatie van Best een bestuurlijke fusie aankan. De volgende fasen - in geval van een ‘go’ van de gemeenteraad - gaat van de organisatie (veel) extra energie vragen. Daarom vraagt het absorptievermogen nadrukkelijk aandacht, mede gelet op dynamiek in personeelsbestand, organisatieontwikkeling en bijv. verhuizing. De positieve effecten van herindeling zullen tijd nodig hebben. Het traject van herindeling zal naar alle waarschijnlijkheid tijdelijk leiden tot een zekere mate van interne gerichtheid en mogelijk verlies van kwaliteit van dienstverlening. In deze quickscan is geen onderzoek gedaan naar mogelijke financiële schaalvoordelen die kunnen optreden. We adviseren de gemeente Best bij een eventuele herindeling geen financiële taakstelling mee te geven, aangezien deze de noodzakelijke inzet in regionale samenwerking en participatie tenietdoen.

Aanvullende adviezen

Tot slot, geven wij op basis van de verkenning in de vorm van de quick scan (tbv fase 1) een extra, ongevraagd advies mee: 8.

Een eventuele derde partner zal de toekomstbestendigheid van de nieuwe gemeente verder kunnen vergroten. We adviseren hiervoor open te staan op het moment dat deze zich aandient, maar de vervolgstappen Oirschot - Best hierdoor niet te laten vertragen.

Vervolg

Vervolg (2024) ● ● ●

presentatie raad Best presentatie raad + college Oirschot aanbieding definitief rapport aan raad Best

3 juli 4 juli 18 juli

● ● ●

rapport openbaar beeldvormende raad Best besluitvormende raad Best

8 augustus 19 augustus 16 september

BMC Databankweg 26D 3821 AL Amersfoort Postbus 490 3800 AL Amersfoort (033) 496 52 00 info@bmc.nl www.bmc.nl KvK BMC Advies 32078667 IBAN NL91ABNA0504035754 BTW NL80.86.63.598 B.01

Dit document (inclusief eventuele bijlagen) is opgesteld door BMC en de (auteurs)rechten met betrekking tot de inhoud en het format van dit document berusten bij BMC. Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC.

Kijk voor meer info op onze website: bmc.nl