24048.33 - Bijlage 18 bij Toelichting - Redengevende omschrijving Mosselaarweg 7

Redengevende omschrijving Mosselaarweg 7 te Best Gemeente Best

Archiefexemplaar van BL24-03739

- Mosselaarweg 5-7-16_toelichting_Bijlage 18 Redengevende omschrijving langgevelboerderij Mosselaarwe

Objectgegevens Adres Plaats Postcode Kadastraal

: Mosselaarweg 7 : Best : 5684 NX : gemeente Best, sectie K, nr. 4293

Algemene gegevens Oorspronkelijke functie Huidige functie Bouwjaar Architect

: Langgevelboerderij : Langgevelboerderij : onbekend (verm. 18 e eeuw) mogelijk 1906 : onbekend

Auteur Bezoekdatum Redactie Rapport agedatum

: ing. Gijs Verkuijlen MA : 21 september 2023 : ing. Anke Thijssen MA :

Monumentenhuis Brabant B.V. Markt 9 4931 BR Geertruidenberg www.monumentenhuis brabant.nl T. 0162-511833 E. info@monumentenhuisbrabant.nl Monumentenhuis Brabant B.V. aanvaardt geen aansprakelijkheid voor eventuele schade voortvloeiend uit het gebruik van de resultaten van dit onderzoek of de toepassing van de adviezen.

Redengevende omschrijving Mosselaarweg 7 te Best

2

Inleiding Deze beschrijving dient om de cultuurhistorische waarden van de langgevelboerderij aan de Mosselaarweg 7 te Best vast te stellen. Tijdens het locatiebezoek is de huidige staat voor zover toegankelijk met foto’s gedocumenteerd. Er is een beknopt kadastraal- en archief onderzoek uitgevoerd. De bevindingen worden beschreven in deze rapport age. Allereerst worden de situering, de geschiedenis en de hoofdvorm beschreven, waarna alle gevels met de klok mee worden beschreven, beginnend bij de voorgevel. Dit is de lange noordgevel evenwijdig aan de Mosselaarw eg. De afzonderlijke g evels worden van links naar rechts beschreven. Ook het interieur wordt in zijn huidige vorm beschreven. Aan het eind wor dt de waardering opgesteld.

Luc htfoto van de boe rderij (r ode cirke l). Br on: PDOK View er.

Situering, geschiedenis en hoofdvorm In het zuidoos ten van de provincie Noord- Brabant is, sinds de af splitsing van Oirschot in 1819, de zelfstandige gemeente Best gelegen. Best wordt van oudsher gevormd samen met de gehuchten Naastenbest, Verrenbest, Aarle en De Vleut. Aan de noordzijde van dit grondgebied is het gehucht Mosselaar gelegen. Aan de zuidoostzijde van dit gehucht is, in een gebied die op de Minuutplan wor dt aangeduid als ‘De Naasten Bestsche Steegjens’, een langgevelboerderij gelegen, met een oorsprong die mogelijk teruggaat tot de achttiende eeuw. Luc htfoto van Best met de boerderij bij de rode pijl. Bron: PDOK Viewer.

Redengevende omschrijving Mosselaarweg 7 te Best

3

Tussen 1811 en 1832 wordt Nederland kadast raal ingemeten en ingetekend. Deze kaarten heten kadastrale minuutplannen. Op het kadastr aal minuutplan 1811-1832 was op de locatie reeds een boerderij (huis, schuur, erf, boomgaard, bouwland, tuin) aanwezig. In 1880 is er een bijgebouw ( schuur) achter de boerderij gebouwd. In dienstjaar 1906 zou er sprake zijn van een ‘herbouw’. In 1945 wordt in de legger opgetekend dat er sprake is van ‘oor logsschade’. In dienstjaar 1954 spreekt de legger opnieuw van ‘herbouw’ van deze boerderij aan ‘Naasten Besten Steegjes’, huisnummer D12. In dienstjaar 1967 wordt de boerderij verkocht, waarbij het adres wijzig t in Nieuwe Dijk 3. Deze verbouwt in 1975 de boerderij grondig, waar bij dak, gevels en vensters worden vernieuwd. Veel van de bakstenen die bij de sloop van de gevels afkomstig zijn, worden intern in de boerderij hergebruikt (binnenmuren, schouw/boekenkast). In 1982 vindt er een grootschalige ruilverkaveling plaats en wijzigt het adres in Mosselaarweg 7. Het pand is opgetrokken vanuit een rechthoekig grondplan onder zadeldak met wolf seinden en is gedekt met een rieten dakbedekking met pannenvoet van oude holle dakpannen. Aan de dakvoet is een zinken goot aangebracht. Het gehele dak is in 1975 vernieuwd en gewijzigd aangebracht. De nok is voor zien van rietvorsten.

Door de nok is ter plaatse van het wolfseinde een gemetselde schoorsteen aangebracht tijdens de v erbouwing, oorspronkelijk w as deze ter hoogte van de brandmuur gesitueerd. Op de verdieping is in het achter dakvlak een in riet gedekte nieuwe dakkapel aangebracht, met een houten kozijn. De gevels zijn opnieuw opgetrokken in 1975 in metselwerk van rode baksteen in Vlaams verband. De vermoedelijk oorspronkelijke gecementeerde plint is na de vernieuwing van de gevels niet terug aangebracht.

Redengevende omschrijving Mosselaarweg 7 te Best

Uitsnede van het kadastraal minuutplan 1811-1832 van gemeente Bes t, sectie D ge naam d Aarle, blad 03. De r ode pijl wijst de boe rderij aan. Bron: Beeldbank RCE.

Uitsnede van de hulpkaart uit 1880, met de bouw van een schuur op het achterliggend per cee l. De ro de pij l wijst de boer der ij aan. Br on: K adas ter Archiefviewer.

4

Uitsnede van de hulpkaart uit 1982 met de bouw van twee schuren op achter liggend perce el. Br on: Kadaster Archie fviewer.

Oude foto van de boerderij, ná de verbouwing in 1975. Bron: website eigenaar (www.aardbeienv anbeere ndonk. nl)

Oude foto (1975) tijdens de verbouw ing woongedee lte. Oude foto van de boerderij, vóór de verbouwing in 1975. Bron: Archief eigenaar.

Redengevende omschrijving Mosselaarweg 7 te Best

5

Voorgevel

Oude foto (1975) tijdens de verbouw ing stalgedee lte.

Redengevende omschrijving Mosselaarweg 7 te Best

De linkerzijde van de voorgevel is het bedrijf sgedeelte van de lang gevelboerderij, geheel vernieuwd in 1975. Links in de gevel is onder seg mentboog dubbele op geklampte hou ten deeldeuren bevestigd aan gehengen en duimen in met selwerk. Deze deuren zijn nieuw aan gebracht in 1975. Rechts daarvan is ond er getoogde rollaag een nieuw houten kozijn aangebracht met zesruits roedeverdeling onder en kleppend bovenraam met drieruits roedeverdeling voorzien van gefigureerd glas, aan de onderzijde voorzien van een bakstenen dorpel . Rechts daarvan is onder getoogde rollaag een houten kozijn met onder een natu urstenen dorpel met neuten met daarin een houten loopd eur van verticale kraaldelen aan gebracht, in vermoedelijk een eerdere gevelopening. Vervolgens zijn t wee vernieuwd aangebrachte houten kozijn en aanwezig met zesr uits roedeverdeling onder en klepp end bovenraam met d rieruits roedeverdeling voorzien van gefigureerd glas met aan de onderzijde een bakstenen dorpel. De rechterzijde van de voorgevel is het woongedeelte van de langgevelboerderij, geheel opnieuw opgetrokken in 1975. Centraal in de gevel is in oorspronkelijke gevelopening de entree gelegen. Onder strek is een nieuw aangebracht houten kozijn met vast bovenlich t met dubbel glas en nieuwe houten voordeur met kijkvenster onder. Aan de onderzijde is een natuurstenen onderdorpel met lage neuten aanwezig.

Aan weerszijde van de entree is een nieuw venster met luiken aangebracht. Onder strek is een houten kozijn met uitzetraam boven met tweeruits roedeverdeling en vast onderraam met vierruits roedeverdeling, voor zien van dubbele beglazing , uitgevoerd in det aillering van een schuifraam. Aan de onderzijde is een bakstenen rollaag

6

aangebracht als dorpe l. Aan weerszijden zijn houten opgeklampte luiken aanwezig, bevestigd met gehengen en duimen in het kozijn. In de gevel zijn vier g evelankers aanwezig die het metselwerk met de achterlig gende constructie verbinden. De gevel wordt aan de bovenzijde afgesloten met een gemetselde fries met muizentand.

Bedrijfs gedeelte van de langgevelboerderij.

Woongedee lte van de langge velboerderij.

Nie uwe deeldeuren onder s egmentboog.

Redengevende omschrijving Mosselaarweg 7 te Best

7

Nie uw aangebrac ht houten kozijn in bedr ij fs deel.

Entree met voordeur onder s trek.

Nie uw aangebrac hte loopdeur in houten kozijn.

Vernieuwde vens ters onder s trek en luiken.

Redengevende omschrijving Mosselaarweg 7 te Best

8

Linkerzijgevel De linkerzijgevel is de kopgevel van het bedrijfsgedeelte van de langgevelboerderij, volledig vernieuwd in 1 975. Rechts in de gevel zijn tussen rollaag twee halve rondboogvensters met houten kozijn voorzien van roedeverdeling aanwezig. Op de verdieping is, kort onder het overstek van het wolfseind een dubbel houten opgeklampte luik aanwezig, bevestigd aan gehengen en duimen met aan de onderzijde een rollaag. In de gevel zijn twee gevelankers aanwezig die he t metselwerk met de achterliggende constructie verbinden. Aan weerszijde is een sober getrapt schouderstuk aanwezig. Lang s de dakrand zijn vlechtingen in het me tselwerk aanwezig, met daarbov en een rollaag, welke wordt afgedekt met een natuurstenen deklijst. Halfrond rondboogvenster m et houten kozijn.

Overzicht linkerz ij gevel.

Redengevende omschrijving Mosselaarweg 7 te Best

Dubbele houten luike n op verdie ping.

9

Achtergevel De linkerzijde is het woongedeelte van de langgevelboerderij, geheel opnieuw opgetrokken in 1975. Links zijn twee nieuwe vensters met luiken aangebracht. Onder strek is een houten kozijn met uitzetraam boven met tweeruits roedeverdeling en vast onderraam met vierruits roedeverdeling, voorzien van dubbele beglazing, uitgevoerd in detaillering van een schuif raam. Aan de onderzijde is een bakstenen rollaag aangebracht als dorpel. Aan weerszijden zijn houten opgeklampte luiken aanwezig, bevestigd met gehengen en duimen in het kozijn. Verder naar rechts is onder strek een houten kozijn met een natuurstenen onderdorpel met neuten en vast bovenlicht en onder houten achterdeur van verticale kraaldelen aangebracht. Rechts daarvan is een houten toiletventster verdiept achter het metselwerk aangebracht. De rechterzijde is het bedrijfsgedeelte van de langgevelboerderij, voorzien van een nieuwe voorzet gevel in 1975. In de gevel zijn vier vensters onder getoogde rollaag aangebracht met daarin e en nieuw houten kozijn met zesruits roedeverdeling onder en kleppend bovenraam met drieruits roedeverdeling voorzien van gefigureerd glas, aan de onderzijde voorzien van een bakstenen dorpel.

Tussen het eerste e n tweede venster is onder getoogde rollaag een nieuw houten kozijn met onder een natuurstenen dorpel met neuten met daarin een houten loopdeur van verticale kraaldelen aangebracht. Geheel rechts in de gevel is onder segmentboog dubbele opgeklampte houten deeldeuren bevestigd aan gehengen en duimen in metselwerk. Deze deuren zijn nieuw aangebr acht in 1975. De gevel wordt aan de bovenzijde afgesloten met een gemetselde fries met muizentand.

Redengevende omschrijving Mosselaarweg 7 te Best

Overzicht woondee l van de boerderij.

Overzicht bedrijfsdeel van de boerderij.

10

Venster met ho uten kozij n en luike n.

Achte rdeur met bove nlic ht o nder strek.

Dakkapel in riet op achter dakvlak.

Houten kozijn met r amen en roedeverdeling.

Redengevende omschrijving Mosselaarweg 7 te Best

11

Houten deeldeuren onder segmentboog.

Overzicht rechterzijgevel.

Rechterzijgevel

De linkerzijgevel is de kopgevel van het bedrijfsgedeelte van de langgevelboerderij, volledig vernieuwd in 19 75. Op de begane grond zijn twee nieuw e vensters met luiken aangebracht. Onder strek is een houten kozijn met uitzetraam boven met tweeruits roedeverdeling en vast onderraam met vierruits roedeverdeling, voorzien van dubbele beglazing, uitgev oerd in detaillering van een schuifraam. Aan de onderzijde is een bakstenen rollaag aangebracht als dorpel. Aan weerszijden zijn houten opgeklampte luiken aanwezig, bevestigd met gehengen en duimen in het kozijn. Op de verdieping zijn twee nieuwe vensters aanwezig. Tussen rollagen is een houten kozijn met uitzetraam met vierruits roedeverdeling, voor zien van dubbele beglazing aanwe zig. Aan weerszijde is een sober getrapt schouderstuk aanwezig. Langs de dakrand zijn vlechtingen in het metselwerk aanwezig, met daarboven een rollaag, welke wordt af gedekt met een natuurstenen deklijst. Redengevende omschrijving Mosselaarweg 7 te Best

Vernieuwd venster met luiken.

12

Vernieuwd venster op verdie ping.

Interieur

Van de oorspronkelijk e indeling is weinig me er bewaard gebleven, opkamer en kelder zijn niet meer aanwezig. Alle binnenwanden en afwerkingen dateren van of ná de verbouwing in 1975. Aan de rechterzijde is de woonkamer gelegen met centraal een gemetselde schouw met boekenkast, waarvan de stenen afkomstig zijn uit de oorspronkelijke gevels. In een tussenmuur is een gebintst ijl op een gemetselde poer aangebracht, deze is af komstig van een oude constructie uit het pand, hergebruikt en gewijzigd terug aangebracht. L inksvoor is de hal met trap naar de verdieping gelegen. Daarachter is de keuken met kelderkast gelegen. Linksvoor is een kantoorruimte gelegen. Verder naar links is een berging m et badkamer en toilet gesitueerd. Links daarvan is de oorspronkelijke brandmuur ( gefragmenteerd) nog aanwezig.

Redengevende omschrijving Mosselaarweg 7 te Best

Op de verdieping van het woon gedeelte zijn in totaal drie slaapkamers gelegen, met daarboven een nauwelijks toegankelijke vliering. Deze zijn aangebracht tijdens de verbouwing in 1975. In het bedrijfsgedeelte zijn nog deels oude gebintcons tructies zichtbaar, zoals (hergebruikte) ankerbalken die aan weerzijden af dragen op de buitenmuren. Een enkeling is nog voorzien van een gebintstijl op gemetselde poer, waarbij de pen-gat-verbinding nog zichtbaar is. Tijdens het locatiebezoek zijn er geen telmerken waargenomen op de houtconstructies. De kapconstructie bestaat grote ndeels uit een serie geschaarde A-spanten met flieringb alk. D e constructie is grotendeels opnieuw bevestigd met ijzeren bouten. De spanten zijn onderling verbonden door middel van vernieuwde ronde balkgordingen. De dakvoet is ter plaatse van de gevel verhoogd. De ronde sporen op de gordingen zijn t ijde ns het vernieuwen van de dakbedekking recent nog vernieuwd. Geheel links is in het laats te travee een koelcel aangebrach t.

13

Slaapkamer op de ver dieping.

Hergebruikte m ate rialen in het huidige interieur.

Fragment oude brandm uur.

Vernieuwde trap, vloer entre e en binnenm uren.

Redengevende omschrijving Mosselaarweg 7 te Best

14

Pen-gat-verbinding balk en stijl.

Kapconstructie met oude e n nieuwe onderdele n.

Redengevende omschrijving Mosselaarweg 7 te Best

15

Waardering Deze waarde ring is opgesteld aan de hand van de waarderingscrite ria voor de bouwkunst van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. De waarde ring heeft b etrekking op de langgevelboerderij aan de Mosselaarweg 7 te Bes t. Cultuurh istorische waa rden Het object is vanweg e de oorspronkelijke ouderdom van het pand van enig cultuurhistoris ch belang als uitdrukking van de agrarische en sociaaleconomische ontw ikkeling in Best en met name in agrarische gebied van het vroegere gehucht Mosselaar. Architectuur- en kunst historische waarden Hoewel de buitenzijde vrijwel volledig opnie uw is opgetrokken, is nog sprake van enige architectuurhistorische waarde vanwege de hoofdvorm van een langgevelboerderij. Op sommige onderdelen is de herbouw niet histor isch correct en/of authentiek uit gevoerd maar het karakterist ieke onderscheid tussen een woon- en bedrijfsgedeelte is nog aanwe zig. Verder zijn de historis che restanten van de gebint- en kapconstruct ie en het oorspronkelijke metselwerkf ragment van de brandmuur van hoge kunsthistoris che waarden.

Gaafheid en herkenbaarheid De hoofdvorm is, op onderdelen na, groten deels bewaard gebleven echter is de gaafheid van de lan ggevelboerderij in hoge mate aangetas t door d e vernieuwing van de gevels, wijzig ing in dakbedekking en nieu we vensters en deuren. Hoewel v rijwel alle gevelopeningen op de oorspronkelijke plaats zijn gelegen, en de hoofdvorm grotendeels intact is gebleven, is van gaafheid in het pand geen sprake. Er zijn slech ts enkele fragmenten van de oorspronkelijke bouwwerk bewaard gebleven. De herkenbaarheid als lang gevelboerderij is door het uiterlijke verschil tussen woon- en bedrijf sgedeelte nog aan wezig. Zeldzaamhe id In de directe omgeving van de boerderij staan enkele langgevelboerderijen, welke in betere authentieke staat verkeren. Vanwege cultuurh istorische en situationele waarde in relatie tot de beperkte gaafheid en beperkte architectuurh istorische w aarden is er sprake van beperkte zeldzaamheid op lokaal n iveau.

Situationele en ensemblewaarden Het object is van stedenbouwkundig belang vanwege de beeldbepalende ligging aan de Mosselaarweg. Er is geen sprake van een historische waardevol ensemble in relatie tot de bestaande opstallen, vanwege de jonge leeftijd van deze opstallen.

Redengevende omschrijving Mosselaarweg 7 te Best

16