24033.3 - Bijlage Rapportage de Bries Richtinggevende kaders Afvalbeheer Best 2028

Richtinggevende kaders Afvalbeheer Best 2028

1 Archiefexemplaar van BL24-03581

- Afvalbeheer Best 2028

Inhoudsopgave 1. Aanleiding

Bijlagen

2. Resultaten huidige situatie

•

Bijlage 1 - Verschillen tussen bron- en nascheiding

3. Bron- of nascheiding voor de gemeente Best? 3.1 Introductie

•

Bijlage 2 - Argumenten van bron- en nascheiding

•

Bijlage 3 - Uitleg werking van het

3.2 Trends & Ontwikkelingen 3.3 Milieu 3.4 Kosten 3.5 Service en gedrag

beleidsinstrumenten •

Bijlage 4 - Voor- en nadelen per diftar systeem

•

Bijlage 5 - Vergelijking (niet) diftar gemeenten

4. Bronscheiding in combinatie met diftar 4.1 Introductie 4.2 Type diftar 4.3 Milieu en kosten 4.4 Service 5. Conclusie en aanbeveling 6. Kanttekening bij aanbeveling 2

1. Aanleiding

Inleiding Nederland is druk bezig met de transitie naar de circulaire economie die in 2050 volbracht dient te zijn. Gemeenten spelen met betrekking tot de afvalinzameling hierin een belangrijke rol in. Concreet betekent dit voor gemeenten dat zij de hoeveelheid restafval terug dienen te dringen. Het programma “Van Afval Naar Grondstof” (VANG-programma) heeft als doel om het aandeel huishoudelijk restafval ingezameld door gemeenten sterk te verlagen. Gemeente Best heeft zich geconformeerd aan deze VANG-doelstelling. Op dit moment biedt een inwoner gemiddeld 100 kilogram fijn huishoudelijk restafval1 per jaar aan en 30 kilogram grof huishoudelijk restafval2. Dit maakt een totaal van ongeveer 130 kilogram restafval per jaar. Om het aantal kilogram restafval terug te dringen zijn maatregelen nodig die inwoners stimuleren beter afval te scheiden.

3

Afvaldriehoek De consequenties van de maatregelen worden doorgerekend op basis van de afvaldriehoek, waarin de pijlers milieu, kosten en service zijn opgenomen (zie figuur 1). Het is belangrijk om deze consequenties inzichtelijk te maken en de afvaldriehoek in balans te houden. Op deze manier wordt gewaarborgd dat de hoeveelheid gerecycled materiaal toeneemt, de kosten voor de inwoner betaalbaar blijft en het serviceniveau voor inwoners volstaat. Waar de balans ligt, is bij iedere gemeente anders. De afvaldriehoek dient als toetsingskader voor de keuzes die gemaakt worden. Doelstelling De gemeente Best heeft aan adviesbureau De Bries gevraagd wat de landelijke trends en ontwikkelingen zijn op het gebied van bron- en nascheiding en het eventueel invoeren van diftar te onderzoeken. Dit adviesrapport geeft de uitkomsten weer van deze desk research. Leeswijzer

Figuur 1: Afvaldriehoek

In dit rapport leest u de huidige wijze van afval inzamelen en een aantal indicatoren waarmee de milieuprestaties inzichtelijk worden gemaakt voor de gemeente Best. Vervolgens wordt ingegaan op de trends en ontwikkelingen op het gebied van bron- en nascheiding en het eventueel invoeren van diftar. Tot slot worden de conclusies gepresenteerd en aanbevelingen gedaan.

1. Fijn huishoudelijk restafval is het restafval wat huis-aan-huis wordt ingezameld 2. Grof huishoudelijk restafval is het restafval wat wordt aangeboden op de milieustraat

4

2. Resultaten huidige situatie In dit hoofdstuk wordt nader ingegaan op welke wijze gemeente Best haar afval inzamelt en worden een aantal indicatoren weergegeven die iets zeggen over de milieuprestaties van de gemeente Best. In dit onderzoek kwantificeren we enkel de stromen voor PMD en restafval, om bron- ten opzichten van nascheiding beter te vergelijken. Van deze stromen zijn landelijk cijfers bekend waardoor de effectmeting beter gemaakt kan worden.

Restafval

GFT

PMD

Oud Papier

• Gemeente Best maakt op dit moment gebruik van bronscheiding zonder tariefdifferentiatie en zonder servicedifferentiatie op het gebied van restafval; • De huidige wijze van afval inzamelen via het haalsysteem wordt in figuur 2 weergegeven; • Gemiddeld biedt een inwoner in 2022 binnen de gemeente Best circa. 100 kg fijn restafval + circa 30 kg grof restafval per jaar aan; • Gemeente Best zamelt gemiddeld 37 kg PMD per inwoner per jaar in; • 3% van het ingezameld PMD wordt afgekeurd en afgevoerd als restafval; Figuur 2: Haalsysteem afvalinzameling gemeente Best

5

3. Bron-, of nascheiding voor de gemeente Best?

6

3.1 Introductie Het verschil tussen bron- en nascheiding? Wat is de beste aanpak voor gemeenten: bron- of nascheiding? Dit is een langlopende discussie onder gemeenten over de vraag of inwoners moeten worden aangemoedigd om afval aan de bron te scheiden. Bij nascheiding ligt de focus voornamelijk op de PMD-stroom, wat staat voor Plastic, Metaal, en Drankkartons. In tegenstelling tot wat soms wordt gedacht, betekent nascheiding in dit geval enkel het scheiden van PMD en restafval. Andere afvalstromen zoals papier, GFT (Groente, Fruit, Tuinafval), glas, elektronische apparatuur, en klein chemisch afval worden zoals gebruikelijk door individuele huishoudens al aan de bron gescheiden.

Gemeenten moeten de keuze maken tussen bron- en nascheiding, maar deze keuze heeft alleen betrekking op PMD. Het is een misvatting om te denken dat met de huidige en toekomstige innovatieve nascheidingsmethoden al het huishoudelijk afval in één container of zak kan worden verzameld. Het blijft essentieel om bepaalde grondstoffen, zoals GFT, oud papier, glas en textiel, en de bijbehorende afvalstromen op milieustraten zoveel mogelijk aan de bron te scheiden. Alleen door dit aan de bron te doen, kan de kwaliteit en herbruikbaarheid van deze grondstoffen worden gegarandeerd. In bijlage 1 worden de verschillen tussen bron- en nascheiding samengevat in een tabel.

Het is de moeite waard om te benadrukken dat plastic verpakkingen en drinkpakken herbruikbaar blijven, zelfs wanneer ze achteraf door een (na)scheidingsinstallatie uit het restafval worden gesorteerd. Bovendien worden de technologieën voor nascheiding steeds geavanceerder, waardoor er steeds meer verpakkingen uit het afval kunnen worden gesorteerd. Hierdoor is het niet noodzakelijk dat alle gemeenten deze stroom aan de bron scheiden. Elke gemeente heeft de vrijheid om te kiezen of ze deze stroom aan de bron inzamelt of achteraf nascheidt. Bron: Onderzoek bron- en nascheiden Plastic+, Auteur IPR Normag, Opdrachtgever Milieusamenwerking Afvalverwerking Regio Nijmegen, 27 juli 2021

7

3.2 Trends & Ontwikkelingen De meerderheid van de overige gemeenten in Nederland (ongeveer 70%) verkiest het gescheiden inzamelen van PMD. Dit gebeurt bijvoorbeeld door het apart ophalen aan huis (met behulp van zakken of minicontainers) of door middel van (ondergrondse) containers die strategisch op goed bereikbare locaties binnen de gemeente zijn geplaatst. Het aantal gemeenten dat naast bronscheiding ook nascheiding toepast, groeit gestaag.

Nascheiding vooral in verstedelijkte gemeenten Verscheidene onderzoeken wijzen uit dat het scheiden van afval aan de bron vaak effectiever en kostenefficiënter is voor gemeenten. Dit geldt echter alleen als het scheiden van PMD aan de bron mogelijk is en tot positieve resultaten leidt, zoals een goede respons op inzameling en een aanzienlijke hoeveelheid kilogram per inwoner. In sterk verstedelijkte grote gemeenten blijkt dit vaak een uitdaging. Denk hierbij aan Amsterdam, Rotterdam en Leiden waar slechts 5 tot 10 kg PMD per inwoner wordt ingezameld door het scheiden aan de bron. In de praktijk zien we dan ook dat gemeenten als Amsterdam en Rotterdam daarom de keuze maken voor nascheiding, aangezien dit voor hen een passende oplossing is.

We merken ook dat bepaalde gemeenten regionaal gebiedsgericht keuzes maken. Ze opteren voor bronscheiding in gebieden waar dit haalbaar is, terwijl ze nascheiding toepassen in gebieden waar bronscheiding moeilijk te realiseren is en/of een lage respons op de PMD inzameling wordt behaald. Dit betekent wel dat er aparte inzamelroutes gereden worden voor deze verschillende gebiedstypes. Natuurlijk moeten we hierbij in overweging nemen dat inwoners in hoogbouw relatief vaker hun restafval (inclusief PMD) aanbieden, wat in gemeenten met diftar-tarieven leidt tot hogere variabele kosten voor inwoners. De vraag die zich dan voordoet, is of dit rechtvaardig en wenselijk is. De keuze tussen bron- en nascheiding is echter niet alleen technisch, maar ook een politieke en bestuurlijke keuze. Gemeenten hebben daarbij een autonome rol en kunnen een politieke afweging maken. Vaak kiezen ze voor het gemak van de inwoners, waarbij PMD niet langer wordt gescheiden. Inwoners hoeven niet langer te letten op wat wel of niet bij PMD mag en bieden het PMD samen met het restafval aan. Zoals eerder opgemerkt, is de uitdaging voor deze gemeenten echter om de prestaties op het gebied van afvalbeheer op een hoog niveau te houden. De gebruikelijke beleidsinstrumenten, die het onderscheid maken tussen ongewenst restafval en gewenste recyclebare grondstoffen, zijn in deze situaties minder effectief.

Bij het onderdeel service van dit rapport wordt nader in gegaan op de effecten van nascheiding op het beleidsinstrumentarium. In bijlage 2 worden de voor- en tegenargumenten van bron en nascheiding op een rijtje gezet.

Bron: Onderzoek bron- en nascheiden Plastic+, Auteur IPR Normag, Opdrachtgever Milieusamenwerking Afvalverwerking Regio Nijmegen, 27 juli 2021

8

Wat is duurder het bron- of nascheiden van PMD? De kosten voor zowel bron- als nascheiding worden beïnvloed door de benodigde inzamelmiddelen, uitvoeringskosten, verwerkingskosten en vergoedingen. Over het algemeen kunnen de kosten voor inzamelmiddelen en uitvoeringskosten dalen bij nascheiding, afhankelijk van de keuzes die de gemeente maakt voor de dienstverlening. Echter, bij gemeenten die goede resultaten behalen met bronscheiding, stijgen de verwerkingskosten bij nascheiding. Dit komt doordat er meer PMD als restafval wordt verwerkt tegen een hoger tarief in vergelijking met bronscheiding. De meest bepalende factor voor de kosten is het verschil in vergoeding dat de gemeente ontvangt bij gescheiden inzameling aan de bron of bij nascheiding. Gemeenten die PMD aan de bron scheiden en inzamelen, ontvangen een inzamelvergoeding van het Afvalfonds Verpakkingen. Daarentegen ontvangen gemeenten die nascheiden een vergoeding voor de hoeveelheid ingezameld restafval waarin het PMD zich bevindt. De effecten hiervan voor de gemeente Best worden in het onderdeel kosten nader uitgewerkt en toegelicht.

Hoewel binnen dit rapport geen diepgaande kostenanalyse is uitgevoerd, blijkt uit diverse onderzoeken waaronder de jaarlijkse benchmark, dat gemeente die bronscheiding toepassen goedkoper uit zijn. Dankzij de goede inzamelresultaten van PMD kan voorzichtig worden geconcludeerd dat gemeente Best voordeliger uit is met bronscheiding dan met nascheiding. Het Learning Center Kunststof Verpakkingsafval ondersteunt gemeenten met advies voor de inzameling en de recycling van kunststof verpakkingsafval te verbeteren. Uit onderzoek is gebleken dat het inzamelmiddel invloed heeft op de kwaliteit van het PMD.

Bron: Onderzoek bron- en nascheiden Plastic+, Auteur IPR Normag, Opdrachtgever Milieusamenwerking Afvalverwerking Regio Nijmegen, 27 juli 2021 Bron: Samenstelling ingezameld kunststof/PMD verpakkingen – het effect van inzamelsystemen, auteur Witteveen+Bos en de Afvalspiegel, Opdrachtgever Learning Center Kunststof Verpakkingsafval, 11 juli 2018

9

3.3 Milieu In het voorgaand hoofdstuk zijn de trends en ontwikkelingen op landelijk niveau gedeeld. Om te beoordelen hoe deze ontwikkelingen en scheidingsresultaten van PMD zich verhouden tot de gemeente Best, wordt in dit onderdeel een vergelijking gemaakt. Hierbij vergelijken we de uitkomsten van de gemeente Best met de landelijke benchmark en de capaciteit van een nasorteerinstallatie. Figuur 3 geeft hier een overzicht van de milieuprestaties op het gebied van PMD in vergelijking met vergelijkbare gemeenten (stedelijkheidsklasse 3) en de maximale capaciteit van een nasorteerinstallatie. Hieruit kan worden opgemaakt dat gemeente Best beter scoort dan de gemiddelde gemeenten binnen stedelijkheidsklasse 3 en dan de maximale nasorteercapaciteit van een nasorteerinstallatie. Binnen de vergelijking is alleen gekeken naar PMD aangezien nascheiding alleen het nascheiden van PMD van het restafval betreft. Conclusies • Gemeente Best behaalt goede milieuprestaties (afvaldriehoek) als het gaat om om de hoeveelheid gescheiden PMD per inwoner per jaar, aangezien: • Gemeente Best gemiddeld 7 kg meer gescheiden PMD inzamelt ten opzichten van het landelijk gemiddeld; • Gemeente Best gemiddeld 12 kg meer gescheiden PMD inzamelt ten opzichten van de maximale capaciteit van een nasorteerinstallatie; • De hoeveelheid afkeur PMD. De hoeveelheid afkeur van 3% is relatief laag.

Bron: Benchmark huishoudelijk afval analyserapport peiljaar 2022, 23 november 2023 10

Milieuprestaties PMD

40 37

Kg gescheiden PMD per inwoner per jaar

35 30 30

25 20 20

15

10

5

0 Gemeente Best 2022

Gemiddelde benchmark 2022 [1]

Gemiddelde capaciteit nasorteerinstallatie [1]

Figuur 3: Vergelijking milieuprestaties op het gebied van PMD 11

3.4 Kosten Gemeenten ontvangen een vergoeding voor PMD. De vergoedingen voor bron- en nascheiding verschillen echter van elkaar. Voor bornscheiding ontvangt een gemeente €245,- per ton goedgekeurd PMD. Voor nascheiding ontvangt een gemeente in 2023 €14 per ton ingezameld, na te scheiden fijn huishoudelijk restafval. In figuur 4 worden de financiële consequenties van de opbrengsten van bron- en nascheiding weergegeven. De vergoedingen verschillen van elkaar. Voor bronscheiding ontvangt een gemeente €245,- per ton goedgekeurd PMD. Voor nascheiding ontvangt een gemeente €14,- ingezameld restafval plus PMD. De uitkomsten voor de gemeente Best worden weergegeven in figuur 4. Gemeente Best ontvangt €218.351,- meer voor bronscheiding en vergelijking tot nascheiding. Teruggerekend naar kosten per aansluiting bedraagt dit verschil €7,- per aansluiting.

12

Vergoeding PMD bron- en nascheiding €300.000,00 €278.075,00

€250.000,00

€200.000,00

€150.000,00

€100.000,00

€59.724,00 €50.000,00

€Opbrengsten bronscheiding

Opbrengsten nascheiding

Figuur 4: Financiële consequenties bron- en nascheiding 13

3.5 Service en gedrag Effect van nascheiding op beleidsinstrumenten Het besluit om te stoppen met het aan de bron scheiden van PMD en in plaats daarvan te vertrouwen op nascheiding biedt verschillende risico’s. Allereerst zal dit geen verbetering opleveren in de prestaties met betrekking tot PMD. Ten tweede zal de effectiviteit en toepasbaarheid van de huidige serviceprikkels, prijsprikkels en communicatie verminderd worden. Hierdoor dient rekening te worden gehouden met het feit dat de huidige resultaten op het gebied van afvalreductie en het scheiden van recyclebare grondstoffen niet meer behaald worden. Dit kan leiden tot een afname in de hoeveelheden gescheiden ingezamelde grondstoffen, zoals oud papier en karton, glas, textiel, GFT en de grondstofstromen op de milieustraten. Dit heeft niet alleen nadelige gevolgen voor het milieu, maar ook vanuit kostenoogpunt is dit ongunstig. Een nadere uitleg van deze prikkels worden gegeven in bijlage 3.

Onderzoek in de gedragswetenschappen wijst uit dat duurzame gedragingen, zoals bewuste afvalscheiding, deels worden beïnvloed door de milieu-zelfidentiteit van een persoon, oftewel hoe iemand zichzelf ziet als milieubewust individu. Deze milieu-zelfidentiteit wordt gevormd door persoonlijke waarden en eerdere gedragingen. Wanneer iemand bijvoorbeeld actief streeft naar afvalvermindering, creëert die persoon een duurzaam zelfbeeld. Hierdoor zal die persoon eerder de fiets dan de auto nemen, aandacht besteden aan voedselverspilling en proberen water- en energieverbruik te verminderen. Het niet langer kunnen scheiden van PMD kan echter, zonder de juiste communicatie, juist leiden tot een verzwakking van de milieuzelfidentiteit. Hierdoor kan het enthousiasme van inwoners om andere grondstoffen op een effectieve manier te scheiden afnemen. Naast het directe effect op hun gedrag, kan deze situatie het idee creëren dat nascheiding wordt ingevoerd omdat bronscheiding niet effectief genoeg is.

14

Bron: Onderzoek bron- en nascheiden Plastic+, Auteur IPR Normag, Opdrachtgever Milieusamenwerking Afvalverwerking Regio Nijmegen, 27 juli 2021 15

4. Bronscheiding i.c.m. tariefdifferentiatie (diftar)

16

4.1 Introductie Wat is diftar?

Waarom kiezen gemeenten voor diftar?

Diftar is de afkorting voor gedifferentieerde tarieven, waarbij de hoeveelheid aangeboden afval- en grondstoffen per huishouden individueel wordt beoordeeld en afgerekend. Dit betekent dat huishoudens meer betalen voor de afvalstoffenheffing als ze meer afval aanbieden. Met diftar wordt de financiering van afval- en grondstoffeninzameling en -verwerking door inwoners geïndividualiseerd, zij het gedeeltelijk. Onder diftar bestaat de afvalstoffenheffing uit een vast deel en een variabel deel.

Het gebruik van prijsprikkels, waaronder diftar, is een van de mogelijke beleidsinstrumenten. De doelstellingen die hiermee worden nagestreefd, kunnen in grote lijnen worden onderverdeeld in drie redeneringen:

Tariefdifferentiatie, ook bekend als diftar, waarbij huishoudens betalen op basis van de hoeveelheid restafval die ze aanbieden, blijkt een cruciale factor te zijn bij het verklaren van gemeentelijke prestaties. In alle categorieën van hoogbouwwoningen hebben diftar-gemeenten significant minder restafval en lagere kosten dan gemeenten die geen diftar hanteren.

2. Een rechtvaardig tariefsysteem, waarbij huishoudens die weinig (rest)afval aanbieden minder betalen voor gemeentelijk afvalbeheer, wat als eerlijk wordt beschouwd.

1. Gedragsbeïnvloeding, met als doel om minder restafval aan te bieden en meer recyclebare grondstoffen gescheiden in te zamelen.

3. Kostenefficiëntie, aangezien het toepassen van diftar bijdraagt aan een efficiënter beheer van gemeentelijke kosten. Het aantal Nederlandse gemeenten dat diftar hanteert, is in de afgelopen jaren toegenomen. In 2003 paste slechts 27% van de gemeenten dit systeem toe, terwijl in 2020 48% van de Nederlandse gemeenten een van de eerder genoemde vormen van diftar heeft geïmplementeerd.

Bron: Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer, auteur IPR Normag, opdrachtgever Rijkswaterstaat, 25 januari 2021 17

4.2 Type diftar Welke vormen van diftar worden in Nederland toegepast? In Nederland zijn de meest voorkomende varianten van diftar als volgt: 1. Diftar op basis van volume en frequentie: Het tarief dat inwoners betalen is gebaseerd op het aantal ledigingen en het volume van hun container voor het aangeboden afval. 2. Diftar op basis van een 'betaalde zak', ook wel bekend als': Inwoners mogen hun restafval enkel aanbieden in speciale afvalzakken die ze dienen aan te schaffen. 3. Diftar op basis van gewicht (en frequentie): Het tarief dat inwoners betalen is afhankelijk van het gewicht van het aangeboden restafval en, indien van toepassing, het aantal keren dat het wordt aangeboden. 4. Diftar op basis van volume: Inwoners hebben de optie om te kiezen tussen kleine of grote minicontainers voor het huishoudelijk restafval dat aan huis wordt opgehaald. Het vaste tarief dat de gemeente per jaar in rekening brengt voor deze containers is lager wanneer een kleinere container wordt gekozen.

Bijlage 4 geeft een overzicht van de voor- en nadelen per systeem.

Bron: Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer, auteur IPR Normag, opdrachtgever Rijkswaterstaat, 25 januari 2021 18

4.3 Milieu en kosten Uit de landelijke benchmark 2022 blijkt dat tariefdifferentiatie significant bijdraagt aan de milieuprestaties van gemeenten. Diftar blijkt een krachtige stimulans te zijn voor het scheiden van afval en het verminderen van restafval. In alle categorieën voor hoogbouw vertonen gemeenten met diftar aanzienlijk minder restafval en lagere kosten dan gemeenten die geen diftar hebben geïmplementeerd. Over de volledige benchmark, waarbij alle hoogbouwcategorieën worden samengevoegd, hebben gemeenten met diftar 43% minder restafval en 13% lagere beheerkosten dan gemeenten zonder diftar (zie figuur 5). Zonder tariefdifferentiatie blijkt het praktisch onmogelijk om de hoeveelheid restafval te verminderen tot onder de 100 kg per inwoner. Slechts één gemeente die aan de benchmark heeft deelgenomen, heeft minder dan 100 kg restafval weten te bereiken zonder diftar te hanteren. In bijlage 5 zijn nog andere overzichten die hetzelfde resultaat laten zien.

Bron: Benchmark huishoudelijk afval analyserapport peiljaar 2022, 23 november 2023 19

Figuur 5: Diftar versus geen diftar 20

4.4 Service Zowel gemeenten met als zonder diftar streven momenteel naar servicedifferentiatie om hun inzamelprestaties verder te optimaliseren. Servicedifferentiatie omvat zowel een vermindering van de service voor restafvalinzameling (minder frequente huis-aan-huisinzameling of volledige vervanging door wijkverzamelcontainers voor restafval op afstand) als een verhoging van de service voor de inzameling van grondstoffen (extra containers of frequenter ophalen). Met andere woorden, de focus van de service verschuift van restafval naar grondstoffen, wat een extra stimulans geeft aan afvalscheiding en het verminderen van restafval. Diftar-gemeenten die servicedifferentiatie toepassen hebben gemiddeld 21% minder restafval en 6% lagere kosten dan diftar-gemeenten zonder servicedifferentiatie. Gemeenten zonder diftar, maar met servicedifferentiatie, laten een afname van 7% in restafval zien, maar hebben 4% hogere kosten dan gemeenten zonder servicedifferentiatie. Kortom, servicedifferentiatie blijkt een effectieve strategie te zijn voor het verminderen van restafval, waarbij de verschillen in beheerkosten minder opvallend zijn. In de praktijk worden vaak combinaties van inzamelstrategieën toegepast.

In figuur 6 zijn de combinaties van inzamelstrategieën weergegeven in relatie tot de gemiddelde hoeveelheid restafval (inclusief grof restafval en gecorrigeerd voor nascheiding) en de totale beheerkosten. De meest effectieve resultaten worden behaald door de combinatie van tariefdifferentiatie en servicedifferentiatie. Deze strategie leidt tot een vermindering van 49% in restafval en 12% lagere beheerkosten in vergelijking met het basissysteem (zonder tarief- en servicedifferentiatie).

Bron: Benchmark huishoudelijk afval analyserapport peiljaar 2022, 23 november 2023

21

Figuur 6: Combinatie van inzamelstrategieën 22

5. Conclusie en aanbevelingen

23

Conclusie en aanbevelingen Bronscheiding

”Alles belandt toch allemaal op één hoop.”

• De gemeente Best heeft goede milieuprestaties behaald zonder gebruik te maken van tariefdifferentiatie of servicedifferentiatie op het gebied van restafval. • Zonder tariefdifferentiatie is het zeer lastig om de hoeveelheid restafval te reduceren naar 100 kg of minder per inwoner per jaar. • De combinatie van tariefdifferentiatie en servicedifferentiatie levert de beste milieuprestaties en beheerkosten op. • Het aan de bron scheiden van grondstoffen is zowel vanuit een milieu- als kostentechnisch oogpunt gunstig. Nascheiding

De inwoners die sceptisch zijn over het scheiden van afval krijgen bij nascheiding de onjuiste bevestiging dat ’alles op 1 hoop’ belandt.

• Nascheiding leidt tot een afname in de hoeveelheden gescheiden ingezamelde grondstoffen, zoals oud papier en karton, glas, textiel, GFT en de grondstofstromen op de milieustraten. Dit heeft niet alleen nadelige gevolgen voor het milieu, maar ook vanuit het kostenoogpunt is dit ongunstig. • Voornamelijk voor sterk verstedelijkte grote gemeenten waarbij bron scheiden onvoldoende werkt, biedt nascheiding een uitkomst.

24

6. Kanttekening bij aanbeveling Om de VANG-doestelling te behalen wordt bronscheiding met tarief- en servicedifferentiatie aanbevolen. Risico’s Negatieve bijeffecten bij veranderingen in de afvalinzameling nemen toe. Denk hierbij aan de vervuiling bij de gescheiden stromen en het toenemen van klachten. Beheersmaatregelen Door aan de voorkant inwoners goed te informeren over de te nemen maatregelen. De klachten, meldingen, tonnages en kosten goed monitoren zodat signalen tijdig opgevangen worden en bijsturing plaatsvindt waar nodig. Benodigdheden Voldoende capaciteit/middelen om: • Inwoners aan de voorkant informeren met heldere communicatie. • Inwoners van reactie voorzien bij klachten en meldingen. De klachten en meldingen monitoren en waar nodig bijsturen.

25

Bijlagen

26

Bijlage tussen bron-en ennascheiding nascheiding Bijlage 1 2 -- Verschillen Argumenten van bron-

Bron: argumentenkaart bron- en nascheiding in opdracht van Rijkswaterstaat, 2019 27

Bijlage en nascheiding nascheiding Bijlage 2 2 -- Argumenten Argumenten van van bronbron- en

Bron: argumentenkaart bron- en nascheiding in opdracht van Rijkswaterstaat, 2019 28

Bijlage 3 - Uitleg werking van het beleidsinstrumenten

Om de doelen van het verminderen van restafval en het stimuleren van afvalscheiding aan de bron te bereiken, heeft een gemeente diverse beleidsinstrumenten tot haar beschikking om inwoners te motiveren om bewust met afval en grondstoffen om te gaan. Service. De gemeente kan via dienstverlening sturen op haar serviceniveau op het gebied van restafval en grondstoffen. Dit kan bijvoorbeeld worden bereikt door het zo eenvoudig mogelijk maken om grondstoffen apart aan te bieden, terwijl het aanbieden van restafval moeilijker wordt gemaakt. Prijs. Het inzetten van prijsprikkels, zoals diftar (gedifferentieerde tarieven), is een instrument om het gedrag met betrekking tot afvalinzameling te beïnvloeden. Gemeenten kunnen prijsprikkels gebruiken, zoals beloningen of lagere afvalstoffenheffingen voor het scheiden van grondstoffen, of juist extra kosten voor het aanbieden van minder gewenste afvalstromen.

Communicatie. Met effectieve informatieverstrekking krijgen inwoners inzicht in de beschikbare inzamelingsmogelijkheden en hoe ze hun afvalproductie kunnen verminderen. Vroeger lag de nadruk van communicatie met betrekking tot huishoudelijk afval vooral op het informeren van inwoners over waar en wanneer ze afval konden aanbieden. Tegenwoordig richt communicatie zich steeds meer op gedragsverandering, waarbij diverse soorten instrumenten en communicatiekanalen worden ingezet. Gedragswetenschap en marketing spelen hierin een belangrijke rol. Communicatie omvat niet alleen voorlichting, maar ook het bewust maken van burgers van het belang van duurzaamheid en het stimuleren van hun motivatie om bij te dragen aan een duurzamere samenleving. Handhaving. Het sluitstuk van doeltreffende communicatie over afvalscheiding, de aangeboden diensten en prikkels, is de handhaving ervan.

Bron: Onderzoek bron- en nascheiden Plastic+, Auteur IPR Normag, Opdrachtgever Milieusamenwerking Afvalverwerking Regio Nijmegen, 27 juli 2021

29

Bijlage 4 Voor- en nadelen per diftar systeem

Bron: Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer, auteur IPR Normag, opdrachtgever Rijkswaterstaat, 25 januari 2021 Slimme ideeën voor een schonere wereld

30

Bijlage 5 – Vergelijking (niet) diftar gemeenten Van de eerder genoemde inzamelstrategieën is tariefdifferentiatie de meest bepalende factor voor de prestaties. Daarom presenteren we in eerste instantie het verschil tussen de volledige groep diftar-gemeenten en de volledige groep niet-diftar gemeenten. Met een gemiddelde van 103 kilogram hebben diftar-gemeenten 43% minder restafval dan de niet-diftar gemeenten. Bovendien liggen de totale beheerkosten van de diftar-gemeenten met €193,- per huishouden 13% lager dan die van de niet-diftar gemeenten. In de onderstaande grafieken worden deze verschillen weergegeven, zowel op benchmarkniveau als per hoogbouwklasse.

Bron: Benchmark huishoudelijk afval analyserapport peiljaar 2022, 23 november 2023

31

Bijlage 5 – Vergelijking (niet) diftar gemeenten

Bron: Diftar als beleidsinstrument bij huishoudelijk afvalbeheer, auteur IPR Normag, opdrachtgever Rijkswaterstaat, 25 januari 2021 32

Klik om stijl te bewerken Heb je nog vragen of opmerkingen over de offerte? Laat het ons weten!

Indien jij, als vertegenwoordiger van jouw gemeente, akkoord gaat met •WijKlikken om de tekststijl van het model bewerken deze offerte dan te verzoek ik je een door jou ondertekend exemplaar zien je reactie graag tegemoet! (digitaal) te retourneren naar mark@debries.eu.

• Tweede niveau • Derde niveau

Met hartelijke groeten,

• Vierde niveau • Vijfde niveau

Naam: Functie: Datum:

Mark Donders De Bries BV.

Handtekening:

DEBRIES.EU WEBSHOPDEBRIES.EU

Slimme ideeën voor een schonere wereld