Document · PDF

24003.25 - Bijlage 16 bij Toelichting - Programma van Eisen

Raadsavond 22 januari 2024, gemeente BestBij agendapunt: 24003 - Vaststelling Bestemmingsplan Heuveleindseweg e.o. Best12.129 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Programma van Eisen Heuveleindseweg (ong.) Best (gemeente Best)

Archiefexemplaar van BL23-18304

- Bijlage 16 toelichting_Programma van Eisen

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

Programma van Eisen Format conform KNA versie 4.1 (28-05-2018) Concept versie 3 Locatie

Best Heuveleindseweg (ong.)

Projectnaam

Best Heuveleindseweg (ong.)/AM21580-2

Plaats binnen archeologisch proces X IVO-P Proefsleuvenonderzoek (BRL SIKB 4000 protocol 4003) Opsteller

Naam, adres, telefoon, e-mail

Auteur

A. de Ridder, MA

Datum

Paraaf

Datum

Paraaf

Datum

Paraaf

Aeres Milieu Noordhoven 4 6042 NW Roermond 0475-320000 Arne.de.ridder@aeres-milieu.nl Senior KNA Archeoloog,

drs. N.J.W. van der Feest

controle/goedkeuring

Aeres Milieu Noordhoven 4 6042 NW Roermond 0475-320000 nico.vd.feest@aeres-milieu.nl

Opdrachtgever

Naam, adres, telefoon, e-mail Kragten dhr. R. van Hest Schoolstraat 8 6049 BN HERTEN rvhe@kragten.nl

Goedkeuring bevoegde overheid

Naam, adres, telefoon, e-mail

0 Gemeente

Gemeente Best

0 Provincie

Mevr. C. Hageraats

0 Rijk

Postbus 50

0 Overig

5680 AB Best Deskundige namens de bevoegde overheid: Mevr. R. Berkvens (Omgevingsdienst Zuidoost-

1-12-2023

Brabant) Kennisgeving

Provinciaal Depot Bodemvondsten Noord-Brabant

depothouder / eigenaar

Depotbeheerder: Ronald Louer/ M. Meffert Waterstraat 16 5211 JD 's-Hertogenbosch T: 06 18 30 32 25 (di–vr) rlouer@brabant.nl

Pagina | 2

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

INHOUDSOPGAVE 1.

Administratieve gegevens onderzoeksgebied .................................................................................... 5

Aanleiding en motivering van het onderzoek .................................................................................... 6 2.1

Aanleiding en motivering .............................................................................................................................................................................. 6

Eerder uitgevoerd onderzoek .................................................................................................................... 8

Archeologische verwachting ..................................................................................................................... 9 4.1

Regionale archeologische en cultuurlandschappelijke context ..................................................................................................... 9

4.2

Aard en ouderdom van de vindplaats(en) ............................................................................................................................................. 12

4.3

Begrenzing en oppervlakte van de vindplaats(en) ............................................................................................................................. 12

4.4

Structuren en sporen..................................................................................................................................................................................... 12

4.5

Anorganische artefacten .............................................................................................................................................................................. 12

4.6

Organische artefacten .................................................................................................................................................................................. 12

4.7

Archeozoölogische en botanische resten .............................................................................................................................................. 12

4.8 Motivatie .................................................................................................................................................................................................................... 12 4.9

Archeologische stratigrafie en diepte van vondstlagen .................................................................................................................. 13

4.10

Gaafheid en conservering............................................................................................................................................................................ 13

Doelstelling en vraagstelling ................................................................................................................. 14 5.1

Doelstelling ...................................................................................................................................................................................................... 14

5.2

Relatie met NOaA en/of andere onderzoekskaders ........................................................................................................................... 14

5.3

Vraagstelling .................................................................................................................................................................................................... 14

5.4

Onderzoeksvragen ......................................................................................................................................................................................... 14

Methoden en technieken ......................................................................................................................... 17 6.1

Methoden en technieken ............................................................................................................................................................................. 17

6.2

Strategie ............................................................................................................................................................................................................ 20

6.3

Omgang kwetsbare vondsten en monsters .......................................................................................................................................... 21

6.4

Structuren en grondsporen ......................................................................................................................................................................... 21

6.5

Aardwetenschappelijk onderzoek ............................................................................................................................................................ 21

6.6

6.7

6.8

Archeozoölogische, archeobotanische en fysisch antropologische resten ............................................................................... 23

6.9

Overige resten ................................................................................................................................................................................................. 23

6.10

Dateringstechnieken ..................................................................................................................................................................................... 23

6.11

Beperkingen ..................................................................................................................................................................................................... 23

Pagina | 3

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

Uitwerking en conservering.................................................................................................................... 24 7.1

Evaluatierapport ............................................................................................................................................................................................. 24

7.2

Structuren, grondsporen, scheepwrak of vliegtuig, vondstspreidingen ..................................................................................... 24

7.3

Analyse aardewetenschappelijke gegevens ......................................................................................................................................... 25

7.4

7.5

7.6

Archeozoölogische en -botanische resten ............................................................................................................................................ 26

7.7

Beeldrapportage (objecttekeningen, foto’s, kaarten e.d.) ................................................................................................................ 27

(De)selectie en conservering .................................................................................................................. 28 8.1

Selectie materiaal voor uitwerking.......................................................................................................................................................... 28

8.2

Selectie materiaal voor deponering en verwijdering ........................................................................................................................ 28

8.3

Selectie materiaal voor conservering ..................................................................................................................................................... 29

Deponering .................................................................................................................................................... 30 9.1

Eisen betreffende depot .............................................................................................................................................................................. 30

9.2

Te leveren product ......................................................................................................................................................................................... 31

10.

Randvoorwaarden en aanvullende eisen .......................................................................................... 32

10.1

Personele randvoorwaarden ...................................................................................................................................................................... 32

10.2

Overlegmomenten ......................................................................................................................................................................................... 32

10.3

Kwaliteitsbewaking, toezicht, overleg en evaluatie .......................................................................................................................... 32

10.4

Overige randvoorwaarden en aanvullende eisen ............................................................................................................................... 33

11.

Wijzigingen t.o.v. het vastgestelde PvE ............................................................................................. 34

11.1

Wijzigingen tijdens het veldwerk ............................................................................................................................................................. 34

11.2

Belangrijke wijzigingen................................................................................................................................................................................ 34

11.3

Procedure van wijziging na de evaluatiefase van het veldwerk ................................................................................................... 35

11.4

Procedure van wijziging tijdens uitwerking en conservering ........................................................................................................ 35

Bijlagen: 1 2 3 4

Topografische kaart Puttenplan Lijst van verwachte aantallen Overzicht te raadplegen specialisten/specialismen

Pagina | 4

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

1. Administratieve gegevens onderzoeksgebied Administratieve gegevens onderzoekgebied Projectnaam

AM21580-2 Best Heuveleindseweg (ong.)

Provincie

Noord-Brabant

Gemeente

Best

Plaats

Best

Toponiem

Heuveleindseweg

Kadastrale registratie

Best, sectie K, nummers 534, 535, 3300 en 3301 Centrum: 153.730; 389.892 NW: 153.606; 389.968

x, y-coördinaten

NO: 153.746; 390.019 ZW: 153.608; 389.769 ZO: 153.845; 389.836

CMA/AMK-status

n.v.t.

Archis-monumentnummer

n.v.t.

Archis-waarnemingsnummer

n.v.t.

Aanleiding onderzoek

Bestemmingsplanwijziging

Oppervlakte plangebied

Circa 13.250 m² -

Oppervlakte onderzoeksgebied

Circa 13.250 m²

Huidig grondgebruik

Boomkwekerij

Pagina | 5

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

2. Aanleiding en motivering van het onderzoek 2.1

Aanleiding en motivering

De aanleiding voor het laten uitvoeren van dit bodemonderzoek is de voorgenomen (her)ontwikkeling van de locatie ten behoeve van nieuwbouwwoningen. De diepte van de toekomstige verstoring is niet bekend, maar uitgaande van een standaard funderingsdiepte zonder onderkeldering zal deze naar verwachting tot tenminste 0,8-1,0 meter beneden maaiveld reiken. Daartoe dient veelal een bouwput uitgegraven te worden tot een draagkrachtige laag, wat veelal de top van het gele zand (C-horizont) zal zijn, direct onder de bruine grond (Aa-horizont). Het plangebied valt binnen het bestemmingsplan Buitengebied Best (2021) en heeft daarom dubbelbestemming Waarde – Archeologie 5. Volgens de geldende regels behorend bij deze waarde geldt een onderzoeksplicht bij bodemingrepen met een oppervlakte groter dan 2.500 m2 en een verstoringsdiepte vanaf 50 centimeter onder maaiveld. In het oosten valt een klein deel van het plangebied binnen het bestemmingsplan Heuveleind, Heidevelden en De Zessprong. Dit deel van het plangebied staat volgens dit bestemmingsplan deels gekarteerd als Waarde -Archeologie 7. Voor deze waarde geldt dat het gebieden betreft waar het bodemprofiel als gevolg van archeologische onderzoeken, ontgrondingen of verstoringen zodanig is aangetast dat zij niet meer voor onderzoek of bescherming in aanmerking komen.

Op deze terrein rusten dan ook geen beperkingen ten aanzien van archeologie. Deze waardes zijn afgeleid van de archeologische beleidskaart van de gemeente Best. Hierop staat aangegeven dat een deel van het noorden en een deel van het oosten geen onderzoeksplicht heeft.

In februari 2022 is door Aeres Milieu een bureau- en verkennend veldonderzoek door middel van boringen uitgevoerd. Op basis van dit onderzoek werd geconcludeerd dat het plangebied, vanwege de ligging binnen een zone van hoger gelegen dekzandwelvingen maar niet in de nabijheid van water, een middelhoge verwachting heeft voor het aantreffen van archeologische

waarden van jager/verzamelaars uit de periode laat-paleolithicum en mesolithicum en een hoge verwachting voor het aantreffen van archeologische waarden van boeren samenlevingen uit de periode neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen. Het advies was dan ook om vervolgonderzoek uit te laten voeren voor een deel van het plangebied (figuur 1). De gemeente heeft dit advies overgenomen en gesteld dat dit onderzoek uitgevoerd dient te worden door middel van een proefsleuvenonderzoek. In overleg met de adviseur van de bevoegde overheid is echter besloten om enkel die delen van het plangebied te onderzoeken, waarbij archeologische waarden verloren kunnen gaan door de voorgenomen ontwikkeling en daarop het plangebied aangepast (Bijlage 1). In het voorliggende PvE staan de eisen verwoord waaraan dit onderzoek dient te voldoen.

Pagina | 6

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

Figuur 1: Advieskaart uit het verkennend booronderzoek Het (voormalige) plangebied is rood omlijnd en in het blauw gearceerde gebied dient vervolgonderzoek te worden uitgevoerd.

Pagina | 7

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

3. Eerder uitgevoerd onderzoek Eerder uitgevoerd onderzoek Bureauonderzoek en verkennend veldonderzoek d.m.v. boringen Uitvoerder

Aeres Milieu BV

Uitvoeringsperiode

2022

Rapportage

Kruithof, L. en D. Hagens, 2022: Archeologisch bureau- en verkennend veldonderzoek door middel van boringen Heuveleindseweg (ong.) te Best (gemeente Best).

Vondsten / Monsters / Documentatie

Noordhoven 4 tot deponering bij het provinciaal depot bodemvondsten

Pagina | 8

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

4. Archeologische verwachting 4.1

Regionale archeologische en cultuurlandschappelijke context1

Het plangebied ligt in het centrale dekzandlandschap in de Roerdalslenk.2 De Roerdalslenk is een tektonisch dalingsgebied dat begrensd wordt door de Feldbissbreuk, Breuk van Vessem en de Peelrandbreuk. In het zuidwesten en noordoosten wordt de Roerdalslenk begrensd door tektonisch opheffingsgebieden van het Kempisch Hoog en de Peelhorst.3 De Roerdalslenk werd in de laatste periode van het Vroeg-Pleistoceen (circa 1,1 miljoen jaar geleden) tot in het MiddenPleistoceen (circa 475.000 jaar geleden) opgevuld met oude rivierafzettingen van de Rijn en de Maas. Deze rivierafzettingen zijn onderdeel van de Formatie van Sterksel en bestaan grotendeels uit matig tot sterk grof grindhoudend zand en grind. 4 Nadat de Rijn en Maas uit de Roerdalslenk waren verdwenen door tektonische opheffingen, werd de Roerdalslenk afgedekt door een dik pakket dekzand van circa 25 meter dikte ter plaatse van het plangebied.5 Dit dekzand is gevormd tijdens de laatste ijstijd (Weichselien; circa 115.000 – 11.700 jaar geleden), aan het eind van het Pleistoceen. Het huidige landschap is in die periode voor een groot deel gevormd. Er ontstond een steeds kouder en droger klimaat. 6 In deze periode (circa 115.000 – 11.700 jaar geleden) breidde het landijs zich sterk uit in Europa. Gedurende het grootste deel van het Weichselien was de bodem bevroren.

Tijdens perioden dat er sprake was van dooi, werd door sneeuwsmelt- en regenwater veel sediment verspoeld, waarbij fluvioperiglaciale afzettingen zijn gevormd en dalen ontstonden. De fluvioperiglaciale afzettingen zijn zeer divers in textuur. Ze bestaan uit fijn en grof zand, soms met grind, leemlagen en plantenresten en worden tot de Formatie van Boxtel gerekend.7 Deze afzettingen zijn in het plangebied in de diepere ondergrond aanwezig. In de koudste en droogste perioden van het Weichselien, met name tijdens het Laat-Pleniglaciaal (circa 26.000 – 14.700 jaar geleden) en in sommige perioden van het Laat-Glaciaal (circa 14.700 – 11.700 jaar geleden), is de vegetatie grotendeels verdwenen, waardoor op grote schaal verstuiving optrad. De rivierafzettingen en de fluvioperiglaciale afzettingen raakten bedekt met dekzand.8 Dit dekzand is kalkloos, fijnkorrelig (150 – 210 μm) en arm aan grind. Het dekzand wordt tot het Laagpakket van Wierden van de Formatie van Boxtel gerekend. Het reliëf dat tijdens de dekzandafzetting is ontstaan, wordt gekenmerkt door vlaktes met depressies en dekzandruggen of dekzandkoppen. Het reliëf dat ontstond, wordt gekenmerkt door vlaktes met depressies en dekzandruggen of dekzandkoppen. De belangrijkste dekzandrug is de zuidwest-noordoost gelegen midden Brabantse dekzandrug.

Deze loopt over de zuidrand van Best, zo’n 3 kilometer ten zuiden van het plangebied.

1 Kruithof en Hagens, 2022. 2 Rensink et al., 2019. 3 Berendsen 2011, 343. 4 Berendsen 2011, 189. 5 Dinoloket.nl/ondergrondmodellen 6 Berendsen 2019, 183; Stouthamer, Cohen en Hoek 2020, 205. 7 Berendsen 2019, 189. 8 Berendsen 2010, 190. Pagina | 9

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

Het dekzand werd in verschillende fasen en omstandigheden afgezet, zo is het oude dekzand lemig en het jonge dekzand niet. Gedurende het Allerød (circa 13.900 - 12.900 jaar geleden) heeft plaatselijk op de hogere terreindelen bodemvorming plaats gevonden. Deze bodem wordt de Laag van Usselo genoemd en bevindt zich tussen het Jonger dekzand I en het Jonger dekzand II. Het klimaat werd tijdens het Holoceen warmer en vochtiger. Door het warmere klimaat smolten de in het Weichselien gevormde ijskappen en steeg de relatieve zeespiegel snel. Het landschap in de regio is door geologische processen weinig meer veranderd. Het dekzand werd door de toenemende vegetatie vastgelegd en de beken sneden zich in. Hierbij volgden ze de natuurlijke laagten, zoals de eerder gevormde dalen. Volgens de geomorfologische kaart ligt het plangebied in een gebied bestaande uit dekzandwelving al dan niet met oudbouwlanddek, dat een overgangsgebied vormt tussen de hoger gelegen dekzandrug ten zuiden van het plangebied en de lagergelegen vlakte van verspoelde dekzanden ten noorden van het plangebied. Op circa 1 kilometer ten noord(westen) van het plangebied liggen noord-zuid georiënteerde dalvormige laagtes, die voorheen het dekzandplateau naar het noorden ontwaterden. Dit vormde voorheen de dichtstbijzijnde waterlopen.

Tegenwoordig is het dichtstbijzijnde water gelegen op circa 150 meter ten zuiden van het plangebied. Dit betreft Wilhelminakanaal, dat pas in het eerste kwart van de 20e eeuw aangelegd. Het grondgebied van het huidige Best bestond oorspronkelijk uit meerdere losse herdgangen, die waren ontstaan vanaf 11e eeuw.9 Na de val van het feodale stelsel kwamen er namelijk meer vrije boeren en nam de vraag naar vrije grond toe. Deze gronden werden gevonden in de lager gelegen natte delen en de hoger gelegen heidegronden. Gedurende de tijd verplaatsten de nieuwe hoeves over deze nieuwe gronden, waardoor uiteindelijk de herdgangen ontstonden. Naast Best bestond er Naastenbest, Verrenbest, Aarle Straaten en De Vleut. 10 Het plangebied ligt ten zuid(westen) van de herdgangen Aarle en Naastenbest. Herdgangen zijn met name bekend in Midden– en Zuidoost Brabant en kenmerken zich door een driehoekig plein en waren gelegen aan wegen/paden waar over de herder (heerd) zijn schapen naar de heide leidde. De genoemde herdgangen zijn met elkaar verbonden door de doorgaande weg van Oirschot, via Best, naar Nijnsel. Deze weg wordt ook wel ontginningsbasis genoemd van het gebied tussen de Beerze en de Dommel. Vanaf de 16e eeuw werden, als gevolg van toegenomen bevolkingsgroei en toegenomen vraag naar landbouwareaal, op de gemeentegronden beemden en kampen aangelegd.

Dit zijn privé gronden die door een heg of houtwal omgeven worden. Waarschijnlijk zijn hieruit de gehuchten, zoals Heuveleind, dat ten noorden van het plangebied ligt, ontstaan, zoals we deze op negentiende-eeuwse kaarten tegenkomen.11 Vanaf de 17e eeuw groeiden enkele van deze bewoningsclusters langzaam naar elkaar toe en vormden vanaf de tweede helft van de 20e eeuw de huidige bebouwde kom van Best. Het werk van Van Blankenstein toont aan dat er oorlogsvernielingen in Best hebben plaatsgevonden. Er werden enkele tientallen woningen vernield en honderden woningen raakten beschadigd. Ook werden spoor- en verkeersbruggen in 1944 door de Duitsers opgeblazen.12

9 Maas en Vangheluwe, 2018. 10 Maas en Vangheluwe, 2018.

11 Tol & Verspay, 2017. 12 Van Blankenstein 2006, 71.

Pagina | 10

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

De Sint-Odulphuskerk werd zwaar beschadigd tijdens beschietingen door de Duitse troepen in oktober 1944. In en rondom Best hebben meerdere vliegtuigcrashes plaatsgevonden in de jaren 1941-1944.13 Op basis van de gegevens hebben in (het centrum van) Best in het verleden meerdere ruimingen van explosieven of munitie plaatsgevonden. 14 Er zijn geen aanwijzingen dat binnen het plangebied sprake is van oorlog gerelateerde vernielingen of inslagen.

Archeologische waarden In de nabijheid van het plangebied zijn meerdere vindplaatsen/vondstmeldingen bekend. Hieronder volgt een weergave van hiervan.15 Op circa 760 meter ten zuidoosten van het plangebied ligt een archeologisch rijksmonument (nr. 45077). Het betreft een terrein met sporen van begraving (grafheuvel) uit de bronstijd. De diameter van de grafheuvel bedraagt circa 14 meter, de hoogte circa 1 meter. Waarschijnlijk gaat het om een grafheuvel die opgeworpen is in de tweede helft van de midden-bronstijd (1500-1100 voor Chr.) en ooit omgeven was door een paalkrans. De heuvel is zwaar gedeformeerd en grotendeels vergraven, vermoedelijk als gevolg van het gebruik van het terrein als militair oefenterrein (graven van schuttersputjes en dergelijke). De heuvel ligt op een zandrug, grenzend aan een stuifzandvlakte, wat een andere geomorfologische setting is dan die van het plangebied. Rondom dit archeologisch Rijksmonument zijn twee vondstmeldingen bekend. Dit betreft Zaakidentificatienummer 3124294100 en 2912625100. Zaakidentificatienummer 3124294100: Registratie archeologische vondstmelding in 1983 van vuursteen (kling), graf (onderdeel), begraving en bewoning (inclusief verdediging) uit het midden mesolithicum.

Zaakidentificatienummer 2912625100: Registratie archeologische vondstmelding in 1983 van vuursteen (kling), graf (onderdeel), begraving en bewoning (inclusief verdediging) uit het midden mesolithicum.

13 www.bhic.nl. 14 Ruimingskaart BeoBom geraadpleegd via www.arcgis.com.

15 ARCHIS3 Pagina | 11

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

4.2

Aard en ouderdom van de vindplaats(en)

Vooralsnog is er geen vindplaats aangetroffen en kan er over de aard en ouderdom geen concrete uitspraak gedaan worden. Volgens het vooronderzoek bestaat er met name kans op het aantreffen van sporen van sedentaire samenlevingen uit de periode neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen.

4.3

Begrenzing en oppervlakte van de vindplaats(en)

Vooralsnog is er geen vindplaats aangetroffen en kan er vooralsnog geen concrete uitspraak gedaan worden over de omvang en begrenzing van een vindplaats. Maar mogelijk bevinden er zich vindplaatsen geheel of gedeeltelijk binnen de contouren van het plangebied.

4.4

Structuren en sporen

Nederzettingsresten kunnen voorkomen als concentraties van vondstmateriaal (aardewerk, bouwsteen, natuursteen) of als vullingen van afvalkuilen, paalkuilen, waterputten, e.d. Daarnaast kunnen sporen aangetroffen worden behorend tot agrarische activiteiten, zoals percelerings-greppels, erfscheidingen, etc. Nederzettingsresten van jagers en verzamelaars kunnen voorkomen in de vorm van haardkuilen en vuursteenstrooiingen.

4.5

Anorganische artefacten

Naar verwachting zullen met name anorganische artefacten worden aangetroffen tijdens het onderzoek. Het kan hierbij gaan om resten van aardewerk, metaal, bouwkeramiek, glas, natuursteen en mogelijk ook (bewerkte) vuursteen. De datering van de vondsten kan variëren van de steentijd tot de (late) middeleeuwen en nieuwe tijd.

4.6

Organische artefacten

De verwachting op het aantreffen van organische vondsten is relatief laag vanwege de lage grondwaterstand (GWT VI) waardoor binnen 120 cm-mv geen organische resten worden verwacht. Enkel onder de grondwaterstand en in waterverzadigde contexten, zoals bijvoorbeeld een waterput, een diepe greppel of gracht, kunnen organische artefacten worden gevonden. Te denken valt hierbij onder andere aan voorwerpen van hout, vlechtwerk, textiel, been en leer.

4.7

Archeozoölogische en botanische resten

Bij het aantreffen van een waterverzadigde context kunnen eveneens archeozoölogische en botanische resten worden aangetroffen. Het is ook mogelijk dierbegravingen aan te treffen van bijvoorbeeld runderen of paarden. Buiten de waterverzadigde context is de verwachting dat de botanische resten enkel in verkoolde toestand bewaard zijn gebleven. Hierbij kan het onder andere gaan om bijvoorbeeld houtskool of zaden en pollen.

4.8 Motivatie Bovenstaande is gebaseerd op bekende geomorfologische, bodemkundige en archeologische gegevens.

Pagina | 12

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

4.9

Archeologische stratigrafie en diepte van vondstlagen

Vanaf het maaiveld kunnen vondsten uit alle perioden aangetroffen worden. Sporen uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd zullen naar verwachting pas vanaf de bouwvoor zichtbaar worden. Onder het plaggendek, dus in de top van de natuurlijke bodem kunnen oudere sporen en/of vondsten worden aangetroffen vanaf het paleolithicum tot en met de vroege middeleeuwen.

4.10

Gaafheid en conservering

Op basis van het uitgevoerd booronderzoek kan worden gesteld dat de bodem binnen het plangebied is opgehoogd met een opgebracht pakket van 30 tot 180 cm dik. Daaronder werd op enkele plaatsen een restant van de oorspronkelijke bodemopbouw aangetroffen. Elders rustte het (intacte originele) akkerpakket direct op de C-horizont. Deze ophoging heeft vermoedelijk een gunstige conserverende en beschermende werking op eventuele archeologische resten in de bodem. Eventuele archeologische resten zijn daardoor naar verwachting goed geconserveerd, maar door verploeging/ bewerking kan de gaafheid ervan matig zijn. Omdat het gehele plangebied tot aan 1973 geheel als bouwland en heiderond in gebruik is geweest en enkel in het zuidoostelijke deel van het plangebied in 1973 pas bebouwing verscheen, is de verwachting, dat het plangebied grotendeels intact is. Of in ieder geval niet grootschalig verstoord is, aangezien er ook geen saneringen bekend zijn binnen de grenzen van het plangebied.

Pagina | 13

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

5. Doelstelling en vraagstelling 5.1

Doelstelling

Het doel van het proefsleuvenonderzoek is het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting en gebeurt door middel van waarnemingen in het veld, waarbij (extra) informatie wordt verkregen over bekende en/of verwachte archeologische waarden binnen het onderzoeksgebied. Dit omvat de aan- of afwezigheid, de aard, de omvang, de datering, de gaafheid, de conservering en de inhoudelijke kwaliteit van de archeologische waarden.

5.2

Relatie met NOaA en/of andere onderzoekskaders

Er is nog geen vindplaats aangetroffen, waardoor datering en complextype ontbreken. Daarom kan vooralsnog niet vastgesteld worden wat de relatie is van de eventueel aanwezige vindplaats in relatie tot de NOaA 2.0. en de regionale onderzoeksagenda16 In het eventueel op te stellen evaluatierapport zullen daarom nadere vragen met betrekking tot de NOaA geformuleerd worden.

5.3

Vraagstelling

De onderzoeksvragen gaan over de aard, omvang en fysieke kwaliteit van de mogelijk aan te treffen sporen en vondsten. Daarnaast kunnen deze sporen en vondsten in relatie worden gebracht met de bewoningsgeschiedenis van het gebied, eerder uitgevoerde onderzoeken in de omgeving en met historische kennis over dit gebied.

5.4

Onderzoeksvragen

Het archeologisch onderzoek is gericht op het zoeken naar archeologische vindplaatsen en hun ruimtelijke en (cultuur)landschappelijke context. Omdat de aard en kwaliteit van de te verwachten resten vooralsnog onbekend is, is het niet zinvol in dit PvE al een uitputtende reeks gedetailleerde onderzoeksvragen te formuleren. Voor alle vragen geldt, dat indien ze niet beantwoord kunnen worden, de meest waarschijnlijke oorzaak hiervan dient te worden genoemd. Indien geen antwoord mogelijk is, dient dat toegelicht te worden. Geef de mate van zekerheid of onzekerheid aan. Antwoorden op vragen, waarop in eerste instantie het antwoord ja/nee is, dienen te worden toegelicht met een beargumenteerde interpretatie. Bodemopbouw en landschap: 1.

Wat is de fysiek-landschappelijke ligging van het onderzoeksgebied (geologie, bodemkunde, geomorfologie, afstand tot water, reliëf)?

Hoe is de opbouw van het profiel in bodemkundige zin, en met name richting het oude ven? Is er sprake van een podzol, veenvorming, etc.? Zijn er fases te onderscheiden in de bodemopbouw? Wat zijn de onderscheidende kenmerken daarvan en wat is de waarschijnlijke datering?

Hoe is de stratigrafie in antropogene zin? Is er sprake van spitsporen, loopvlakken, ophogingslagen of cultuurlagen? Wat zijn de kenmerken van de stratigrafische eenheden en wat is de datering?

16 Berkvens, 2010. Pagina | 14

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

Zijn er aan de onderkant van het plaggendek ontginningssporen, zoals spitsporen of esgreppels, aanwezig? Dekt het plaggendek alle sporen af of zijn er ook sporen gegraven vanuit of door het plaggendek? Kan aan de hand van archeologisch vondstmateriaal uit het plaggendek een uitspraak worden gedaan over de ouderdom en/of de vorming van dit plaggendek? Is er sprake van (sub)recente17 verstoring en postdepositionele processen?

Sporen, structuren, vondsten en paleo-ecologische resten: 6.

Indien het onderzoek geen archeologische resten of beperkte archeologische fenomenen (bijvoorbeeld alleen losse vondsten) oplevert, welke verklaring is hiervoor dan te geven?

Indien het onderzoek wel archeologische fenomenen heeft opgeleverd, hoe kan de vindplaats beschreven en geïnterpreteerd worden? Houd daarbij rekening met onderstaande vragen: A.

Wat is de aard en/of de functie van de sporen? Wat is de relatieve en/of absolute datering van de sporen? Waarop is de datering gebaseerd? In welke mate zijn lagen en sporen op vlakken te koppelen aan profielen?

Wat is de begrenzing, diepteligging en de ruimtelijke spreiding, zowel in horizontale als verticale zin, van de sites en wat is de onderlinge samenhang?

Welke structuren zijn te onderscheiden18? Wat is het complextype, de constructiewijze en/of de plattegrond en/of het type van de structuren? Wat is de relatieve en/of absolute datering van de structuren? Zijn er aanwijzingen voor landgebruik (off-sitepatronen) in de zin van wegen, percelering, akkers, grondstofwinning, vennen, etc?

Wat is de inrichting en interne structuur van de vindplaats? Zijn er sites te onderscheiden4? Hoe is de horizontale en verticale spreiding van sporen, structuren en sites en wat is hun samenhang? Zijn begrenzingen vast te stellen? Is er sprake van ‘lege’ zones, afscheidingen of verbindingen?

Indien graven worden gevonden: Is sprake van enkele individuele graven of een grafveld? Wat is de aard, conservering en datering van de graven?

Welke mobiele vondsten zijn gedaan? Om welke materialen, soorten, typen, functies, aantallen, gewichten gaat het en uit welke context komen de vondsten?5 Wat is de datering van de vondsten en waarop is de datering gebaseerd?

In welke mate dragen zij bij aan de datering van lagen, sporen, structuren, sites e.d.? In welke mate bevinden vondsten zich in primaire positie en in welke mate gaat het om vondsten zonder context? Welke conclusies zijn te trekken uit de fragmentatiegraad en de mate van conservering of verwering van objecten?

Zijn er plaatsen aan te wijzen met een opvallend grote vondstconcentratie en wat is de samenstelling ervan? Is er sprake van (kennelijk) intentionele deposities?

Welke informatie geven de mobiele vondsten over de materiële cultuur, de economie en functie van de vindplaats, status, welvaart, werkzaamheden en culturele betrekkingen van de bewoners?

Wat is de aard en conservering van paleo-ecologische resten? In welke mate en in welke context zijn ze aangetroffen? Welke betekenis ontlenen zij of geven zij aan deze context?

17 Onder subrecent wordt verstaan: na circa 1900. Onder recent wordt verstaan: na circa 1950. 18 Onder structuren worden verstaan al dan niet volledige plattegronden van houten gebouwen of constructies, resten van stenen gebouwen en karakteristieke, functioneel te onderscheiden grondsporen, zoals hutkommen, waterputten, graven, etc. Pagina | 15

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

Wat is de datering van de paleo-ecologische resten en waarop is de datering gebaseerd? In welke mate dragen zij bij aan de datering van sporen, lagen, structuren, sites e.d.?

Waardebepaling: 8.

In welke mate zijn de archeologische kenmerken van de locatie zichtbaar of herkenbaar en in welke mate is er sprake van belevingswaarde?

Wat is de fysieke kwaliteit van de aangetroffen fenomenen? Welke verschillen zijn er t.a.v. dit aspect binnen het onderzoeksgebied?

10.

Wat is de inhoudelijke kwaliteit van de aangetroffen fenomenen en welke verschillen zijn er t.a.v. dit aspect binnen het onderzoeksgebied?

11.

Waar en in welke mate is deze locatie geschikt voor paleo-ecologisch en natuurwetenschappelijk onderzoek? Welke methoden zijn het meest kansrijk?

12.

Welke waarde is er samenvattend te geven aan het onderzoeksgebied en de daarin te onderscheiden delen (binnen verticale en/of horizontale grenzen; complextypen, periode, sites)? Beschrijf en beredeneer de verschillen in waarde.

Conclusie, evaluatie, aanbevelingen: 13.

Hoe verhouden de conclusies zich tot de resultaten van het eerdere onderzoek of andere bekende gegevens? In welke mate wijkt de geconstateerde waarde af van de eerder toegekende waarde of van de gespecificeerde verwachting?

14.

Welk risico lopen de geconstateerde archeologische waarden door de voorgenomen verstoring? Is behoud of verder onderzoek vanuit AMZ-perspectief gewenst?

15.

Welke strategische en methodische aanbevelingen kunnen worden gegeven voor vervolgonderzoek, zowel binnen dit onderzoeksgebied als in aangrenzende of naburige percelen?

Pagina | 16

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

6. Methoden en technieken 6.1

Methoden en technieken

Algemeen: Het onderzoek dient conform de in de vigerende KNA 4.1 (Centraal College van Deskundigen 2018) verwoorde richtlijnen te worden uitgevoerd. Aanvullend daarop geldt het volgende: Er worden bij aanvang foto’s gemaakt van de algemene situatie, waaronder terrein en omgeving bij aanvang van het werk, de vlakken, de profielen, de grondsporen in het vlak en de coupes. Tevens worden er van belangwekkende en/of kwetsbare vondsten op de plaats van aantreffen foto’s gemaakt. Ten behoeve van publicatie of expositie worden ook actie- of illustratieve foto’s gemaakt. •

De aanleg van de proefsleuven en het trekken van het vlak dient door een senior KNA archeoloog begeleid te worden.

•

Het onderzoek staat fulltime onder leiding van een senior KNA archeoloog die archeologische gegevens conform de KNA documenteert.

•

Ten behoeve van de aanleg van het vlak wordt een verdiepte put aangelegd om de bodemopbouw in kaart te brengen en de juiste hoogte van het aan te leggen vlak te bepalen.

•

De diepte van de werkput en het aantal aan te leggen vlakken is afhankelijk van de aangetroffen stratigrafie.

•

Tijdens het afgraven van zowel de bovengrond als ook de bodemhorizonten zal aandacht moeten worden besteed aan het eerder zichtbaar worden van sporen en vondsten. Al dergelijke vondsten en sporen dienen dan te worden gedocumenteerd voordat verder wordt gegraven naar een mogelijk dieper sporenvlak.

•

Depressies en laagten worden tot op een eventueel aanwezige B-horizont laagsgewijs verdiept.

•

Bij de aanleg van- en het verdiepen tot het vlak zal gebruik gemaakt worden van een metaaldetector. De metaaldetector wordt ook gebruikt bij het couperen van sporen. Daarnaast wordt er ook de stort afgezocht.

•

Puinlagen en recente verstoringen worden laagsgewijze afgegraven tot het niveau van ongestoorde vlakken, nadat deze in het eerste vlak zijn gedocumenteerd.

•

Alle sporen zullen worden voorzien van unieke volgnummers en geregistreerd worden op een daartoe geëigend formulier.

•

Aanlegvondsten worden per vak van 2 bij 2 meter verzameld en geadministreerd.

•

Vondsten zullen worden geregistreerd op een daartoe geëigend formulier en voorzien van een vondstnummer.

•

Cultuurlagen worden steekproefsgewijs doorzocht op vondstmateriaal.

•

Alle vondsten worden verzameld per stratigrafische laag, per spoor, en binnen een spoor per spoorvulling, ook binnen een spoor wordt gelet op de stratigrafie van het spoor. Pagina | 17

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

•

Alle vuursteenvondsten worden in beginsel driedimensionaal ingemeten. Bij 2 of meer vuursteenvondsten per m2 wordt de strategie gevolgd zoals omschreven onder het kopje “vuursteensites”.

•

Voor vondsten uit grondsporen geldt in principe dat de horizontale ligging bij grondsporen tot 1 m doorsnede niet verder wordt gespecificeerd. De verticale positie wordt per vulling vastgelegd, behalve als er sprake is van een homogene vulling. In het laatstgenoemde geval wordt de Z-waarde precies bepaald of wordt vastgelegd of materiaal zich bovenin, halverwege of onderin de vulling bevindt. Voor grondsporen met een diameter van 1 m of meer wordt inzake de vondstverzameling contact opgenomen met het bevoegde gezag. Ditzelfde geldt wanneer (dikke) vondstlagen worden aangetroffen.

•

Bijzondere vondsten in intacte bodemhorizonten worden altijd ingemeten en met een afzonderlijk vondstnummer geregistreerd.

•

Bij het aantreffen van (bewerkt) vuursteen dient het vlak rondom deze vuursteenvondst opgeschaafd te worden. Indien daarbij meerdere fragmenten (bewerkt) vuursteen of vuurstenen afslagen aangetroffen worden, dient er overlegd te worden met de bevoegde overheid over de te volgen strategie.

•

Hoogtematen zullen worden genomen van de vlakken, het maaiveld en alle sporen in de proefsleuven.

•

Om tot een goede waardering van de vindplaats (en beantwoording van de vraagstellingen uit het PvE te komen), dienen de grondsporen tijdens het IVO-P te worden gecoupeerd en afgewerkt om de kwaliteit en conservering van de sporen te kunnen inschatten. Sporen behorende tot een duidelijk te onderscheiden structuur worden zodanig onderzocht dat alle bouwkundige elementen goed onderzocht kunnen worden. Bij een geringe spoordichtheid worden alle geïsoleerde sporen, behalve recente sporen en verstoringen (van na 1950) gecoupeerd. Indien onduidelijkheid bestaat over het wel of niet couperen dient contact opgenomen te worden met de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant.

•

Grotere sporen worden in secties of door middel van kwadranten onderzocht.

•

Er wordt altijd een vlaktekening gemaakt, ook wanneer geen grondsporen of structuurresten zichtbaar zijn. Deze vlaktekening is altijd in het veld aanwezig (ook bij digitaal intekenen).

•

Alle sporen, verstoringen en bodemverkleuringen worden ingetekend en beschreven op de vlaktekeningen. Het puttenplan geeft een overzicht van alle werkputten en het gehanteerde meetsysteem.

•

Bij het aantreffen van verstoringen dienen deze te worden verklaard en gedateerd. Er kan, anders gezegd, niet worden volstaan met een duiding van “(sub)recente verstoring”.

•

Metingen worden uitgevoerd in RD-stelsel.

•

Sloten en greppels dienen zodanig gecoupeerd en leeg geschaafd te worden dat de onderzoeksvragen beantwoord kunnen worden. Tevens dient gelet te worden op het voorkomen van sporen in of onder de sloten en greppels (bijvoorbeeld door delen van de greppels in de lengterichting te couperen).

Pagina | 18

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

•

Bij het aantreffen van bijzondere archeologische resten buiten de archeologische verwachting (zie hoofdstuk 4) worden opdrachtgever, depotbeheerder en bevoegde overheid onmiddellijk gewaarschuwd. In gezamenlijk overleg tussen de partijen zal vervolgens worden bepaald hoe met deze resten dient te worden omgegaan.

•

Alle sporen worden gedocumenteerd door ze te fotograferen en te tekenen (vlakfoto’s en vlaktekening). Dit gebeurt op schaal 1:50. Coupes en profielen zullen ook worden gefotografeerd en getekend. Dit dient te gebeuren op schaal 1:20.

•

Indien archeozoölogische resten worden aangetroffen worden deze volledig geborgen en wordt niet volstaan met het nemen van een monster. Wanneer de sporen daartoe geschikt zijn, moeten alle sporen van één en dezelfde structuur bemonsterd worden ten behoeve het verzamelen van macroresten. Voor deze systematische monstername dient een specialist in het veld geraadpleegd te worden.

•

Bij het aantreffen van waterputten/beerputten dient de aard ervan te worden vastgesteld d.m.v. boringen. Couperen/onderzoeken dient in het vervolgonderzoek plaats te vinden.

•

Bij het aantreffen van vermoedelijke graven dient een segment te worden uitgenomen om de aard van het spoor en de datering vast te stellen. Daarna dient het, vanwege de kwetsbare aard, direct (tijdens het IVO-P) te worden opgegraven.

•

Waar mogelijk en relevant voor de onderzoeksvragen worden monsters genomen voor 14C of dendrochronologische dateringen en voor botanisch onderzoek uit kansrijke sporen. Bij het aantreffen van sporen van uitzonderlijke aard wordt contact opgenomen met de bevoegde overheid.

•

Aan het einde van het veldwerk worden de opdrachtgever en de bevoegde overheid op de hoogte gebracht voor de eerste resultaten van het onderzoek.

Vuursteensites: In het geval vuursteensites worden aangetroffen, vindt overleg plaats met de opdrachtgever/bevoegd gezag. Als richtlijn geldt het volgende: Indien in een proefsleuf sprake is van meer dan 2 vuursteenvondsten per m2 bij het laagsgewijs verdiepen van het tussenvlak (vanaf ca 30 – 25 cm boven de C-Horizont), dan dient rekening te worden gehouden met de aanwezigheid van een vuursteenconcentratie. In een dergelijk geval wordt in de lengterichting van de proefsleuf over een vermoede concentratie een raai van minstens 10 proefvakjes van 0.5 x 0.5 m aangelegd om de 0.5 m. Deze vakjes worden vanaf het tussenvlak handmatig uitgeschaafd. De grond wordt per laag van 5 cm verzameld en gezeefd over een zeef met een maaswijdte van 3 mm. Het uitschaven vindt plaats tot een diepte waarop in twee achtereenvolgende lagen geen artefacten meer worden aangetroffen. De raai kan verlengd worden indien de concentratie groter blijkt of zich in een bepaalde richting blijkt voort te zetten. Vervolgens kan, indien blijkt dat het hier om een vuursteenconcentratie gaat, ook in de breedte van de sleuf een raai vakjes over de concentratie worden aangelegd. Van één zijde van de raai worden de profielen van de vakjes getekend, gerelateerd aan een absolute hoogte.

Een verdere strategie om de omvang van de concentratie buiten de proefsleuf te bepalen, wordt in overleg met de opdrachtgever/bevoegd gezag bepaald. Bij positieve resultaten wordt het vlak niet machinaal verdiept.

Pagina | 19

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

6.2

Strategie

Rekening houdend met bestaande bebouwing, is een puttenplan gemaakt (bijlage 2). Op het moment dat de proefsleuven aangelegd zullen worden, zal het perceel pachtvrij zijn en zullen de bomen zijn verwijderd. Daarom hoeft hiermee geen rekening gehouden te worden bij het puttenplan. Er kunnen daarom 11 proefsleuven aangelegd worden in een verspringend grid. Deze sleuven zullen afmetingen hebben van 4 bij 25 meter en een gezamenlijke oppervlakte van 1.100 m2. Dit is gelijk aan 8% van het totale onderzoeksgebied en wordt als voldoende beschouwd om eventueel aanwezige archeologische waarden op te sporen binnen een groot plangebied.19 Eventueel kan er tot 200 m2 extra aangelegd worden om sleuven te verlengen of te verbreden, bijvoorbeeld om een groter deel van een structuur bloot te leggen, een spoor te vervolgen of om de begrenzing van een vindplaats beter in beeld te brengen. Hierover dient vooraf overleg plaats te vinden met gemeente/ODZOB. De proefsleuven zijn genummerd in oplopende volgorde. De locatie wordt echter mede bepaald door de verantwoordelijke senior KNA-archeoloog ter plaatse, die beter kan inschatten of de gekozen locatie ook toepasbaar is in de praktijk. M.a.w. indien een put gepland is, maar dit in de praktijk niet haalbaar of logisch is, kan hiervan afgeweken worden. Er worden verschillende periodes verwacht.

Deze zullen zich echter naar verwachting aftekenen op hetzelfde niveau, waardoor de proefsleuven middels de aanleg van een enkel vlak onderzocht kunnen worden. Het onderzoek is erop gericht om een eventueel aanwezige vindplaats te waarderen op basis van de fysieke en inhoudelijke kwaliteit. Daartoe dient het vondstmateriaal verzameld te worden en een deel van de aanwezige sporen onderzocht te worden. Om tot een goede waardering van de vindplaats te komen, dienen tijdens het proefsleuvenonderzoek sporen te worden gecoupeerd en afgewerkt om de kwaliteit en conservering van de sporen te kunnen inschatten. Een uitzondering vormen duidelijke structuren of een overvloed aan sporen. Bij een geringe spoordichtheid worden alle geïsoleerde sporen, behalve recente sporen en verstoringen (van na 1950) gecoupeerd. Indien onduidelijkheid bestaat over het wel of niet couperen dient contact opgenomen te worden met de bevoegde overheid. Om zoveel mogelijk informatie te bewaren voor een eventuele opgraving, dienen sporen niet afgewerkt te worden. Tenzij reeds tijdens het proefsleuvenonderzoek al duidelijk is dat de vindplaats niet behoudenswaardig is. Indien er sprake is van een zeer lage sporen dichtheid (maximaal twee per werkput) is dan worden alle sporen gecoupeerd en afgewerkt.

Indien sporen of structuren aangetroffen worden, die zich buiten de bouwput voortzetten, wordt de opgravingsput ter plekke uitgebreid, voor zover dat zinvol en noodzakelijk is voor de beantwoording van de onderzoeksvragen. Bij bijzondere en/of in situ behoudenswaardige vondsten dient overleg plaats te vinden met de bevoegde overheid, diens adviseur en de opdrachtgever over de te volgen strategie, vóórdat deze verwijderd mogen worden. Richtlijn bij het onderzoek is de Veldhandleiding Archeologie. Het veldwerk vindt plaats conform de vigerende versie van de KNA (4.1).

19 Borsboom en Verhagen, 2009. Pagina | 20

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

6.3

Omgang kwetsbare vondsten en monsters

Conform OS11 / OS11wb en de KNA-Leidraad ‘Eerste hulp bij kwetsbaar vondstmateriaal’ •

Bij bijzondere of kwetsbare vondsten zullen materiaalspecialisten ingeschakeld worden voor de berging. Mochten deze niet beschikbaar zijn, zullen dergelijke vondsten en-bloc worden gelicht.

•

Conform KNA 4.1 worden kwetsbare en voor degradatie gevoelige vondsten binnen 1 week aan een daartoe erkend specialist aangeleverd.

6.4

Structuren en grondsporen •

Van aanwezige lagen zullen representatieve aandelen monster en vondsmateriaal worden verzameld. Daarnaast zal ook de vorm, omvang en dikte van deze lagen worden bepaald.

•

Structuren worden in zijn totaliteit gefotografeerd, voor zover mogelijk.

•

Van de aangetroffen structuren worden, indien dit niet de constructie in gevaar brengt, monsters genomen van de gebruikte bouwmaterialen (bakstenen, hout, mortel etc.).

•

Van muurwerk wordt tenminste het volgende gedocumenteerd: - het metselverband - vijf- en tienlagenmaat - eventueel herbruik - baksteenformaten - hoogte bovenkant en onderkant muurwerk - funderingswijze - mortelwerk (type) - baksteentype

•

6.5

Resten uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog worden behandeld als archeologische resten.

Aardwetenschappelijk onderzoek

Van iedere proefsleuf dient een goede bodemkundige beschrijving te worden opgesteld om inzicht te krijgen in de landschappelijke en bodemkundige context van het onderzoeksgebied (o.a. benaming van horizonten, textuur en bodemtype, zie KNA 4.1 - voor verdere specificaties OS05). Het aardwetenschappelijk onderzoek bestaat uit het bestuderen van de profielopbouw middels kolomopnames. De opnames hebben een diepte van 1 m onder mv of tot 20 cm in de C-horizont. Tijdens het veldwerk dient zo snel mogelijk duidelijkheid worden verkregen in de aard en ouderdom van het dekzand. Aldus moet duidelijk worden op welk niveau resten uit het laatpaleolithicum kunnen liggen en dienovereenkomstig kan de opgravingsstrategie desgewenst daarop aangepast worden. Het lengteprofiel wordt beschreven en getekend middels 2 m brede kolomopnames aan het begin en einde van een van de van de werkput. Bij afwijkende patronen in de bodemopbouw of grondsporen in de putwand (te denken valt aan lokale depressies, afvallagen, restanten van oud loopvlak et cetera) wordt het hele profiel getekend en gefotografeerd (schaal 1:20).

Pagina | 21

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

Bij uitzonderlijke fenomenen waar het optekenen van een compleet bodemprofiel gewenst is, vindt eerst overleg plaats met de gemeente/Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant. De profielen worden beschreven en getekend op basis van archeologica, textuur, kleur, structuur en lithostratigrafie. Indien sprake is van bijzondere fenomenen als veen- of oude cultuurlagen, dan worden deze selectief (d.w.z. in relatie tot de onderzoeksvragen) bemonsterd voor pollenanalyse en/of slijpplaatonderzoek. Hiertoe wordt aanvullend in het veld een specialist geraadpleegd.

6.6

Anorganische artefacten

Conform PS06 en OS11/OS11wb. •

Alle vondsten zullen worden geborgen conform Specificatie PS06 Richtlijnen voor (de)selectie van vondsten, KNA 4.1, met uitzondering van bijzondere vondsten of uitzonderlijk grote hoeveelheden. In dergelijke gevallen zal – na overleg met de opdrachtgever en het bevoegd gezag – specialisten op de betreffende gebieden geraadpleegd en of ingeschakeld worden bij het onderzoeken van de sporen en het bergen van de vondsten.

•

Indien er sprake is van vondsten van groot belang of vondsten welke aanvullende kosten met zich meebrengen zal hierover eerst overleg gepleegd worden met de initiatiefnemer en de bevoegde overheid.

•

(fragmenten van) Kookpotten (ongeglazuurd) uit een gesloten context zullen met handschoenen aan in het veld worden verpakt met aluminiumfolie. Dit om eventueel residu-onderzoek mogelijk te maken.

•

Conform KNA 4.1 worden kwetsbare en voor degradatie gevoelige vondsten binnen 1 week aan een daartoe erkend specialist aangeleverd.

•

Monsters worden uitsluitend genomen voor zover ze bijdragen aan beantwoording van de vraagstelling. Datering en aard zijn hierbij de belangrijkste nadrukken.

•

Indien er sprake is van uitzonderlijk rijke vondstcontexten welke niet direct geborgen kunnen worden, dienen deze te worden afgedekt door betonplaten zonder hijsogen (géén Stelcon).

6.7

Organische artefacten

Conform PS06 en OS11/OS11wb. •

Organische vondsten zullen worden geborgen conform Specificatie PS06 Richtlijnen voor (de)selectie van vondsten, KNA 4.1, met uitzondering van bijzondere vondsten of uitzonderlijk grote hoeveelheden. In dergelijke gevallen zal – na overleg met de opdrachtgever en het bevoegd gezag – specialisten op de betreffende gebieden geraadpleegd en of ingeschakeld worden bij het onderzoeken van de sporen en het bergen van de vondsten.

•

In het veld zullen ze een tijdelijke verpakking krijgen om verslechtering van de conditie te minimaliseren. Dergelijke vondsten worden dagelijks afgevoerd naar beter controleerbare omstandigheden.

•

Bij het aanleveren van kwetsbare materialen aan specialisten (derden) worden afspraken gemaakt over de bewaarcondities van de aangeleverde materialen.

Pagina | 22

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

6.8

Archeozoölogische, archeobotanische en fysisch antropologische resten

Conform PS06 en OS11/OS11wb. Ten behoeve van paleo-ecologisch onderzoek zullen sporen en lagen worden bemonsterd conform de leidraad KNA Eerste hulp bij Kwetsbaar vondstmateriaal, zowel door middel van algemene bodemmonsters als door middel van slaan van pollenbakken.

6.9

Overige resten

Conform PS06 en OS11/OS11wb. Overige resten worden behandeld als de hierboven genoemde artefacten met uitzondering van bijzondere vondsten of uitzonderlijk grote hoeveelheden. In dergelijke gevallen zal – na overleg met de opdrachtgever en het bevoegd gezag – specialisten op de betreffende gebieden geraadpleegd en of ingeschakeld worden bij het onderzoeken van de sporen en het bergen van de vondsten.

6.10

Dateringstechnieken

Datering van sporen en structuren zal primair geschieden op basis van determinatie van het vondstmateriaal. Indien relevant worden monsters genomen ten behoeve van 14C-, of dendrochronologisch en of OSL-onderzoek, bij voorkeur uit kansrijke sporen of lagen.

6.11

Beperkingen •

Indien munitie of andere niet gesprongen explosieven worden aangetroffen zal melding worden gedaan aan de betrokken instanties en alarmdiensten. Eveneens zal met de OCE-deskundigen worden overlegd. De werkzaamheden worden bij aantreffen stilgelegd.

•

In geval van grondwateroverlast of overlast van hemelwater dienen grondwaterbemaling of pompen aanwezig te zijn. Hiervoor dient door de opdrachtgever zorggedragen te worden.

•

In geval van waarneembare verontreiniging zullen de werkzaamheden worden stilgelegd.

Pagina | 23

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

7. Uitwerking en conservering 7.1

Evaluatierapport •

Na het veldwerk en na de technische uitwerking wordt door de projectleider – zo nodig na specialistisch advies- een evaluatierapport opgesteld volgens specificatie OS12, tenzij door projectleider en archeologisch adviseur van de bevoegde overheid bij overleg tijdens of na het veldwerk is vastgesteld dat direct met het eindrapport kan worden begonnen.

•

In het evaluatierapport worden de bevindingen van het veldwerk samengevat en wordt een voorstel gedaan voor nadere analyse van sporen, monsters en vondsten (waaronder laboratoriumonderzoek), voor de conservering van objecten en voor de opzet van het eindrapport, waaronder de keus van de te tekenen, te fotograferen en af te beelden objecten. Voorgesteld wordt welke vondsten en monsters niet bewaard (gedeponeerd) hoeven te worden. Geëvalueerd wordt in welke mate de onderzoeksvragen beantwoord kunnen worden en of voor de uitwerking gewijzigde of aanvullende onderzoeksvragen gesteld moeten worden. Geëvalueerd wordt of aanvullende of gewijzigde eisen gesteld moeten worden aan de hieronder genoemde eisen van uitwerking en conservering.

•

Het evaluatierapport wordt binnen zes weken na het veldwerk digitaal bij de opdrachtgever ingediend. Deze dient het evaluatierapport ter beoordeling voor te leggen aan de bevoegde overheid.

•

Het evaluatierapport wordt getoetst en vastgesteld door de bevoegde overheid en fungeert daarna als aanvulling van dit Programma van Eisen.

•

Na vaststelling van het evaluatierapport door de bevoegde overheid geeft de vergunning aanvrager opdracht tot uitwerking, rapportage en conservering volgens het vastgestelde evaluatierapport, rekening houdende met de vastgestelde termijn voor oplevering van het concepteindrapport.

•

Na goedkeuring van het evaluatierapport vindt de wetenschappelijke uitwerking plaats, waarbij materiaal- en andere specialisten worden ingeschakeld, eventueel laboratoriumonderzoek plaats vindt, objecten worden getekend en gefotografeerd en geconserveerd. De resultaten van het veldwerk worden geanalyseerd. Vondsten en monsters worden verder gewaardeerd en geanalyseerd en de gegevens worden verwerkt in teksten en in een database.

7.2

Structuren, grondsporen, scheepwrak of vliegtuig, vondstspreidingen

Uitwerking van de aangetroffen sporen en structuren dient conform de eisen in de KNA, versie 4.1 en bijbehorende protocollen te worden uitgevoerd. Sporen worden minimaal uitgewerkt tot op het niveau dat noodzakelijk is om bovengenoemde onderzoeksvragen en eventueel aanvullend gestelde vragen te beantwoorden. De beschrijving van de sporen dient zoveel mogelijk in te gaan op de aard, karakter, datering, gaafheid en conservering van de aangetroffen vindplaatsen. Alle gekarakteriseerde vondsten, sporen en structuren worden geregistreerd in een digitaal gegevensbestand en worden afgebeeld op een allesporenkaart of op (bij een complexe stratigrafie) op gecombineerde vlaktekeningen.

Pagina | 24

Programma van Eisen Heuveleindseweg Best / IVO-p

Typochronologische analyse en determinatie van structuren en sites vindt plaats binnen het kader van de archeoregio. Alle sporen en structuren worden afgebeeld op een allesporenkaart (ASK) voorzien van het landelijke coördinatengrid. Daarnaast wordt per periode een overzichtskaart gemaakt van alle sporen en structuren. Tenslotte zal nog een overzichtskaart worden gemaakt van de landschappelijke situatie met de sporen daarop geprojecteerd. In de synthese van de onderzoeksbevindingen wordt de analyse van bodemopbouw, sporen, vondsten en monsters en andere gegevens in logisch verband geplaatst, voorzien van deugdelijke argumentatie, referenties aan de wetenschappelijke literatuur en ondersteund door tabellen, foto’s en tekeningen. In de synthese worden complexen en perioden onderscheiden en in een breder (ten minste regionaal) kader geplaatst.

7.3

Analyse aardewetenschappelijke gegevens

Fysisch-geografische analyse (beschrijving bodemopbouw, analyse van gaafheid) vindt zoveel mogelijk plaats binnen de technische uitwerking. In de analyse dient in ieder geval de (paleo)landschappelijke context voor de aangetroffen activiteiten en functies beredeneerd te worden (locatiekeuzeanalyse) en de wisselwerking tussen antropogeen landgebruik en de vorming van het landschap. Hierbij dient ook de relatie met de aangetroffen archeologische resten te worden behandeld.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13678585/1