23049.6 - Rapportage onderzoek professionals inzake commissie ruimtelijke kwaliteit
Tekst van het document
Peiling – Ruimtelijke Kwaliteit Rapport – Professionals
Maart 2023
www.ioresearch.nl
COLOFON Uitgave I&O Research Piet Heinkade 55 1019 GM Amsterdam 020 308 48 00 www.ioresearch.nl Rapportnummer 2023/concept Datum Maart 2023 Opdrachtgever Gemeente Best Auteurs Milan Driessen Rosan Nijkamp
2
Introductie Aanleiding In 2023 beraadt de gemeenteraad van Best zich op een nieuwe opdracht aan de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit. Tegelijkertijd moet de gemeente vaststellen wie zitting neemt in deze commissie. Dit wordt gedaan als voorbereiding op de invoering van de Omgevingswet in januari 2024. De gemeente wil graag de wensen en ervaringen van professionals uit de bouwwereld meenemen om tot een goed besluit te komen. Daarom zijn in dit onderzoek vragen en stelling over onderstaande zaken voorgelegd aan bouwprofessionals uit de gemeente Best. Commissie ruimtelijke kwaliteit De Commissie Ruimtelijke Kwaliteit bestaat uit de voormalige monumentencommissie en welstandscommissie. Als er sprake is van een verbouwing en vernieuwbouw rond een (potentieel) monument komt de voltallige commissie samen. In de praktijk opereren de monumentenspecialisten en de stadsbouwmeester geregeld zelfstandig. Monumententoets De monumententoets is geen onderdeel van de nieuwe opdrachtformulering. Wettelijk is geregeld dat deze toets gedaan wordt via een onafhankelijke Commissie Ruimtelijke Kwaliteit voor rijksmonumenten. De raad heeft hierbij aangegeven dat dit eveneens vanzelfsprekend is voor gemeentelijke monumenten.
Methode Voor het onderzoek zijn professionals in de bouw geraadpleegd. Dit zijn bouwprofessionals werkzaam in de gemeente Best. De bouwprofessionals zijn via e-mail uitgenodigd om deel te nemen aan dit onderzoek. Er is één herinneringsmail gestuurd. De vragenlijst kon worden ingevuld van 15 t/m 27 februari 2023. Respons Voor dit onderzoek zijn 27 professionals in de bouw uitgenodigd. 15 professionals hebben de vragenlijst ingevuld, dit is een respons van 55 procent. Het gaat bij dit onderzoek om een kleine groep respondenten en daarmee worden deze uitkomsten als indicatief beschouwd. Tabel 1 – Respons naar soort bedrijf Soort bedrijf
Tabel 2 – Respons naar bedrijfsgrootte Aantal
Architectenbureau Projectontwikkelaar
8 7
Totaal
15
Bedrijfsgrootte
Aantal
1 t/m 5 medewerkers
5
6 t/m 15 medewerkers
3
16 t/m 25 medewerkers
3
26 t/m 50 medewerkers
3
Meer dan 50 medewerkers
1
Totaal
15
Welstandstoets Op dit moment ligt de welstandstoets onder een vergrootglas. De meningen hierover zijn sterk verdeeld. Het is de vraag in welke mate we moeten toetsen en wat hier een goede toetsvorm voor is. De mogelijkheden hierin variëren sterk. Zo zou het kunnen gaan om het afschaffen van alle beeldkwaliteitsregels in de geldende bestemmingsplannen. Daarnaast zou ook het instellen van een maximaal voltallige onafhankelijke kwaliteitstoetsing door meerdere vakdisciplines een optie kunnen zijn. 3
De welstandstoets (algemeen) •
•
Ten eerste is aan de bouwprofessionals gevraagd wat zij in het algemeen het meest belangrijk vinden aan een welstandstoetsting. Hier geven 11 van de 15 professionals aan dat zij het belangrijk vinden dat zij van gedachten kunnen wisselen tijdens de afspraak. Wat ook als belangrijk wordt gezien, is de helderheid en de kwaliteit van het advies.
Figuur 2 - Bent u in de afgelopen twee jaar betrokken geweest bij werkzaamheden waarvoor een welstandstoets nodig was? In Best: Ja, meerdere malen
6
Alle professionals wie mee hebben gedaan aan dit onderzoek zijn de afgelopen twee jaar betrokken geweest bij werkzaamheden in de gemeente Best waarvoor een welstandstoets nodig was. Dertien van de professionals waren ook betrokken bij werkzaamheden in andere gemeenten.
Figuur 1 – Wat vindt u -in het algemeen- het belangrijkste aan een welstandstoetsing? Maximaal 3 antwoorden mogelijk Van gedachten kunnen wisselen tijdens de afspraak
Ja, een enkele keer 9
In andere gemeente(n): 2
11
Helderheid van het advies
10
Kwaliteit van het advies
Ja, meerdere malen
9 3
Onafhankelijkheid van het advies
Ja, een enkele keer
4
Gemak van afspraak maken
Nee
Nee
3
10 Krijgen van suggesties
1
Anders
1
“ik wil alleen horen of het aan redelijkheid voldoet, vaak gaan de opmerkingen veel te ver”
Weet ik niet 0
0
4 2
4
6
8
10
12
Welstandstoets in Best (1) •
•
Aan de professionals is gevraagd een oordeel te geven over de welstandstoetsing in de gemeente Best als geheel. Een 1 stond hierbij voor zeer slecht en een 10 voor zeer goed. Gemiddeld wordt de welstandstoetsing in de gemeente Best beoordeeld met een 5,8. 9 van de 15 professionals geven een voldoende. Gemiddeld beoordelen de architectenbureaus de welstandstoetsing in de gemeente Best hoger dan de projectontwikkelaars (6,1 tegenover 5,4).
Wat gaat goed en wat kan beter?
“De toetsing en beoordeling wordt door één enkele persoon gedaan, waardoor deze mening ook leidend is. Beter zou zijn als er meerdere personen in de welstand zitten, waardoor er met verschillende inzichten naar het plan kan worden gekeken.” “De welstandstoetsing is op dit moment heel laagdrempelig. Een eerste toets vindt plaats door de stedenbouwkundige op basis van de verkaveling en de gewenste beeldkwaliteit. Vervolgens een toets van het VO door de Stadsbouwmeester waarbij de stedenbouwkundige ook aanwezig is. Er is wat mij betreft voldoende ruimte voor overleg en sparren.”
“Een erg kleine welstandscommissie waardoor het naar mij inziens niet breed genoeg beoordeelt wordt.” ‘De commissie denkt goed mee, makkelijk om afspraak in te plannen. commissie stelt geen onredelijke eisen.”
Figuur 3 - Hoe beoordeelt u in Best de welstandstoetsing als geheel? Rapportcijfer van 1 t/m 10
“Het beeldregieplan kan goed worden afgestemd tussen de architect en de welstandscommissie. Het behoeft vaak toelichting of interpretatie, zodat de architect het nog beter kan vertalen in het ontwerp.” 1
3
2
3
3
3
5,8
“Niet objectief, niet van de huidige tijd en als Bests bedrijf wordt je benadeeld” “Positief is dat Best een eigen welstandcie. heeft. Het is jammer dat het de visie van één persoon is, dit komt de objectiviteit niet ten goede.”
0%
20% 1
2
40% 3
4
60% 5
6
80% 7
8
100% 9
10
“Snel contact met de stadsbouwmeester en denkt mee met oplossingen en staat hier open voor. Wat beter kan: Duidelijke verslaglegging van de afspraken en vastleggen dat ontwerp vast ligt met de gepresenteerde uitgangspunten.” “Teveel gericht op eigen mening van de welstandarchitect, geen suggesties maar eisen, maar vooral geen contentieus consequent advies, het wisselde nogal eens. Beter een éénmalig advies met een gezamenlijke conclusie in het overleg samen genomen.” 5
Welstandstoets in Best (2) •
•
Aan de professionals zijn een aantal zaken voorgelegd over de welstandstoets met de vraag hoe zij deze zaken beoordelen in de gemeente Best. Het meest tevreden zijn de professionals over het gemak waarmee een afspraak gemaakt kan worden. Dit wordt gemiddeld beoordeeld met een 7,3. Het krijgen van suggesties wordt met een 5,3 door de professionals het laagst beoordeeld. Architectenbureaus beoordelen het gemak waarmee een afspraak gemaakt kan worden hoger dan de projectontwikkelaars (7,8 tegen 6,7). De projectontwikkelaars zijn daarentegen wel positiever over het krijgen van suggesties. Deze groep beoordeelt dit aspect met een 5,7 tegenover een 5,0 van de architectenbureaus.
Figuur 4 - Als het gaat om de welstandstoets, hoe beoordeelt u in Best… Rapportcijfer van 1 t/m 10
het gemak van een afspraak maken
1
het van gedachten kunnen wisselen tijdens de afspraak
1
de onafhankelijkheid van het advies
2
1
2
4
1
2
1
2
de helderheid van het advies
1
2
de kwaliteit van het advies
1
2
2
het krijgen van suggesties
1
2
2
0%
1
5
1
3
2
3
2
1
6,2
6
1
2
7,3
2
3
3
1
1
5,6
3
5
3
5,7
4
2
5,5
2
5,3
10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% 1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
6
Stadsbouwmeester (1) Figuur 5 - In vergelijking met toetsing door een welstandscommissie, is toetsing door een stadsbouwmeester over het algemeen..
•
•
•
Er zijn verschillende vormen mogelijk om welstand te toetsen. Aan de professionals is gevraagd wat zij vinden van de toetsvorm via een stadsbouwmeester in het algemeen, en dus los van hoe deze in Best wordt ingevuld.
In vergelijking met toetsing door een welstandscommissie, wordt de toetsing door een stadsbouwmeester over het algemeen gezien als meer tijdrovend. De professionals geven hier een score van 4,3 waarbij 1 staat voor efficiënter en 7 voor tijdrovender. De beoordeling door een stadsbouwmeester wordt door de professionals als redelijk consistent beoordeeld. Zij geven hier een score van 4,4 waarbij een 1 staat voor een inconsistente beoordeelding en een 7 voor een consistente beoordeling.
Efficiënter vs. Tijdrovender
1
1
5
Efficiënter 1
Uitgesprokener vs. Genuanceerder
2
3
4
5
Uitgesprokener 1 Inconsistente beoordeling vs. Consistente…
2
2
1
3
6
3
Advies meer op detailniveau 1
2
3
6
2
4
2
6
4
2
3
4
5
4,4
3
7Consistente beoordeling
2
6
3,6
7 Genuanceerder
1
5
4,3
4
5
1
1
7 Tijdrovender
2
4
3
2
5
3
Inconsistente beoordeling 1
Advies meer op detailniveau vs. Advies meer op hoofdlijnen
3
1
4,0
1
7 Advies meer op hoofdlijnen 7
Stadsbouwmeester (2) Figuur 6 - In vergelijking met toetsing door een welstandscommissie, is toetsing door een stadsbouwmeester over het algemeen..
•
•
•
De samenwerking met de stadsbouwmeester wordt over het algemeen als gemakkelijker gezien door de professionals. Op dit punt geven zij gemiddeld een score van 4,4 waarbij 1 staat voor een moeizamere samenwerking en een 7 voor een gemakkelijkere samenwerking.
Moeizamere samenwerking vs. Gemakkelijkere…
Daarnaast zien de professionals de stadbouwmeester over het algemeen ook meer als oplossingsgericht dan als conflict verhogend. Op dit punt wordt een score van 4,0 toegekend waarbij 1 staat voor meer conflict verhogend en 7 voor meer oplossingsgericht.
Meer conflict verhogend vs. Meer oplossingsgericht
Wat betreft de verhouding tussen de persoonlijke begeleiding en de afstandelijke behandeling zijn de professionals verdeeld. Gemiddeld geven zij dit aspect een 3,6 waarbij 1 staat voor persoonlijke begeleiding en 7 voor afstandelijke afhandeling.
1
3
1
3
Moeizamere samenwerking 1
1
3
4
5
6
5
Meer conflict verhogend 1
Persoonlijkere begeleiding vs. Afstandelijkere behandeling
2
2
2
3
4
3
5
6
3
2
3
4
6
4,0
1
7 Meer oplossingsgericht
2
5
4,4
7 Gemakkelijkere samenwerking
3
6
Persoonlijkere begeleiding 1
3
2
3,6
1
7 Afstandelijkere behandeling
8
Beeldkwaliteitsregels (1) •
De manier waarop beeldkwaliteitsregels worden opgesteld, wordt door de professionals over het algemeen beoordeeld met een 6,9 als rapportcijfer.
•
Het proces waar beeldkwaliteitsregels tot stand komen, wordt door de professionals als meer theoretisch dan praktisch gezien. Daarnaast hebben professionals het gevoel dat ze veel eigen invloed hebben binnen dit proces.
Figuur 7 - Hoe beoordeelt u over het algemeen de manier waarop de beeldkwaliteitsregels worden opgesteld? Rapportcijfer 1 t/m 10
1
2
0%
Wat gaat goed en minder goed aan de manier waarop beeldkwaliteitsregels in Best worden opgesteld?
7
20% 1
2
3
40% 3
4
60% 5
6
1
80% 7
8
6,9
100% 9
10
“De stadsbouwmeester gaat in detail terwijl dat eigenlijk op hoofdlijnen moet, op basis van beeldkwaliteitsregels.” “Er wordt voor nieuwe plannen beeldkwaliteit gemaakt, echter blijkt regelmatig dat hier niet aan gehouden wordt wat bij initiatiefnemers vragen opwekt. Daarnaast zou het mogelijk moeten zijn om hier van af te wijken als er een unieke situatie zich voordoet, qua programma, functie uitzonderlijke uitstraling. Deze ruimte wordt ook niet gegeven.” “Het beeldkwaliteitsplan van de Aarlesche Erven zit goed in elkaar, is vrij uitgebreid en helder, maar geeft tegelijkertijd ook voldoende vrijheid voor de ontwerper.”
Figuur 8 - Wat vindt u van het proces om tot beeldkwaliteitsregels te komen? Praktisch vs. Theoretisch
1
Praktisch 1
“Het BKP is heel duidelijk opgesteld, maar was niet altijd leidend in de gesprekken.” “Voor het laatste project waren ze helder verwoord en eenvoudig inpasbaar. Jammer dat de welstandscommissie/stadsbouwmeester daar dan weer vanaf wijken”
2
Weinig eigen invloed vs. Veel eigen invloed
1
2
3
3
4
4,4
2
5
6
1
7 Theoretisch
4,4
5
“In onze projecten in Best gaat het goed. We worden meegenomen in het proces.” Weinig eigen invloed 1
2
3
4
5
6
7 Veel eigen invloed 9
Beeldkwaliteitsregels (2) •
Aan de professionals zijn vervolgens vier stellingen voorgelegd over de beeldkwaliteitsregels. Alle professionals die mee hebben gedaan aan dit onderzoek zijn het (helemaal) eens met de stelling dat het goed is dat er beeldkwaliteitsregels zijn, zodat er richting gegeven wordt aan de uitstraling van de woonomgeving.
•
Ook zijn veertien van de vijftien professionals het (helemaal) eens met de stelling dat door beeldkwaliteitsregels te hanteren het voor iedereen duidelijk is wat de eisen zijn.
•
Elf van de vijftien professionals zijn het (helemaal) oneens met de stelling dat beeldkwaliteitsregels overbodig zijn. Twee professionals zijn het wel eens met deze stelling.
•
Over de stelling “Liever afstemmen over beeldkwaliteit op het moment van ontwikkelen dan vaste regels vooraf” zijn de meningen verdeeld. Zes professionals zijn het hier (helemaal) mee eens en acht professionals zijn het hier (helemaal) mee oneens. Figuur 9 - In hoeverre bent u het eens met de volgende stellingen? Het is goed dat er beeldkwaliteitsregels zijn, zodat er richting gegeven wordt aan de uitstraling van de woonomgeving
5
Door beeldkwaliteitsregels te hanteren is het voor iedereen duidelijk wat de eisen zijn
3
Beeldkwaliteitsregels zijn overbodig, laat de architect dat zelf bepalen
2
Liever afstemmen over beeldkwaliteit op het moment van ontwikkelen dan vaste regels vooraf
2
0% Helemaal mee eens
10
Mee eens
1
11
10
2
7
4
10%
20%
1
30%
40%
Niet mee eens, niet mee oneens
50%
60%
Mee oneens
70%
1 80%
90%
100%
10 Helemaal mee oneens
Toetsing op beeldkwaliteit •
Elf van de vijftien professionals zou kiezen voor een toetsing op beeldkwaliteit in de gemeente Best. Vier van de vijftien professionals zou kiezen voor welstandsvrije gebieden, namelijk voor woonwijken.
Figuur 10 - Als het aan u zou liggen, zou u dan voor de gemeente Best kiezen voor een toetsing op beeldkwaliteit?
Figuur 11 - Als het aan u zou liggen, zou u dan kiezen voor welstandsvrije gebieden? Zo ja, welke dan?
4
4
11
•
Er zijn verschillende vormen waarop toetsing op beeldkwaliteit kan plaatsvinden. Zes van de vijftien professionals vinden dat toetsing op beeldkwaliteit het best gedaan kan worden door een aangewezen commissie bestaande uit meerdere vakdisciplines. Vier professionals kiezen ook voor deze opties, maar vinden dat ook een burgerlid aan de commissie moet worden toegevoegd. Figuur 12 - Stel dat de gemeenteraad ertoe besluit dat enige vorm van toetsing op beeldkwaliteit noodzakelijk is. Welke van de volgende opties is volgens u dan de beste manier?
Via een door Best aanwezen commissie bestaande uit meerdere vakdisciplines
Ja
Ja
Nee
Nee
Via een door Best aanwezen commissie bestaande uit meerdere vakdisciplines met een burgerlid
4
Huidige vorm met stadsbouwmeester/dorpsbouwmeester
1
Via een door Best aangewezen commissie bestaande uit enkele architecten
1
Via Omgevingsdienst Zuidoost Brabant
1
11
“De huidige vorm is wat mij betreft een goede, namelijk Stedenbouwkundige en Stadsbouwmeester. Andere vormen met meerdere disciplines in een Q-team zijn ook denkbaar wat mij betreft”
6
Niet via commissie: apart architecten inhuren bij iedere toets
0
Een architect aanstellen als ambtenaar
0
“Een ambtenaar die toetst of aan de beschreven beeldkwaliteit wordt voldaan, bij twijfel dorpsbouwmeester”
Iets anders
2
0
11 5
10
Monumententoets Figuur 13 - Heeft u ervaring met de toets monumenten in Best?
•
Drie van de vijftien professionals heeft ervaring met de monumententoets. Aan deze drie professionals zijn zes aspecten voorgelegd over hoe zei de monumententoets in Best beoordelen.
•
Deze professionals waren het meest tevreden over de onafhankelijkheid van het advies (7,0), gevolgd door het van gedachten kunnen wisselen tijdens de afspraak (6,3). Het minste tevreden waren zij over het krijgen van suggesties (5,3).
3
Ja Nee
12
Figuur 14 - Als het gaat om de monumententoets, hoe beoordeelt u in Best.. Rapportcijfer 1 t/m 10 het krijgen van suggesties
2
1
5,3
het van gedachten kunnen wisselen tijdens de afspraak
2
1
6,3
het gemak van een afspraak maken
1
de helderheid van het advies
1
1
1
6,0
de onafhankelijkheid van het advies
1
1
1
7,0
de kwaliteit van het advies
1
1
1
6,0
1
2
2
3
4
5
6
7
6,0
8
9
1012
Peiling – Ruimtelijke Kwaliteit
I&O Research Enschede
I&O Research Amsterdam
Zuiderval 70
Piet Heinkade 55
Postbus 563
1019 GM Amsterdam
7500 AN Enschede
T (020) 308 48 00
T (053) 200 52 00
E info@ioresearch.nl
E info@ioresearch.nl KvK-nummer 08198802