22018.3 - Bijlage raadsvoorstel Zonnepanelenproject regio Zuidoost-Brabant d.d. 11 september 2017

Raadsvoorstel / 11-09-2017 / Zonnepanelenproject regio Zuidoost Brabant

Vergadering Raadsvergaderdatum Griffie Registratienr.

: Gemeenteraad Best : 11-09-2017 :

Onderwerp Zonnepanelenproject regio Zuidoost Brabant Aanleiding Energietransitie en klimaatverandering zijn belangrijke en actuele maatschappelijke thema’s. We moeten in hoog tempo overschakelen op gebruik van duurzame en schone energie, om daarmee de negatieve effecten van de klimaatverandering beheersbaar te houden. In het Nationale Energie Akkoord 1 is de doelstelling opgenomen dat Nederland in 2023 16% hernieuwbare energie gebruikt. Lokaal duurzaamheidsbeleid Met de afronding van het 3-sterrendossier heeft u op 8 mei 2017 ingestemd met het vasthouden van de ambities voor een energieneutraal en afvalloos Best zoals die in het beleidsplan energie- en materiaaltransitie zijn genoemd. Voor het tempo sluiten we aan bij de regio ZO-Brabant die de ambitie heeft de ‘eerste energieneutrale regio’ van Nederland te zijn. Deze doelstelling is zeer ambitieus en kan alleen bereikt worden als alle maatschappelijke partners de ambitie omarmen en hun schouders er onder zetten. De gemeente wil hierbij ook het goede voorbeeld geven. Daarnaast heeft de gemeente vooral een rol in het faciliteren, enthousiasmeren en partijen met elkaar in verbinding brengen.

Ten behoeve van het 3-sterren dossier duurzaamheid is een analyse gemaakt van de energiehuishouding van Best. Hieruit blijkt onder andere dat als Best besluit solidair te zijn aan het SER Energieakkoord en het Brabants Energieakkoord (14% duurzame energie in 2020 en 16% in 2023) dit betekent dat de duurzame energieproductie elk jaar moet stijgen met circa 52 TJ (terrajoule). Dit is een versnelling met ongeveer een factor 6. Naar aanleiding van het beleidsakkoord en een motie vanuit uw raad is onder meer in de Woonvisie 2017 aangegeven dat de gemeente nader gaat onderzoeken of het aanbieden van een duurzaamheidslening of –hypotheek aanvullend kan zijn op de energieprestatievergoeding (EPV) en of dat binnen de financiële mogelijkheden van de gemeente past. In het voorliggend advies wordt invulling gegeven aan dit beleidsvoornemen. Zoals hiervoor gezegd pakt de gemeente Best haar maatschappelijke verantwoordelijkheid in de energietransitie door een ambitieus doel te stellen: een energieneutraal Best. In het Uitvoeringsprogramma energietransitie is vastgelegd hoe we de ambitie samen met de gemeenschap willen realiseren en wat we daarvoor de komende periode gaan doen. De programmalijn woon- en leefomgeving, die verder is uitgewerkt in de nota ‘Samen aan de slag met duurzaam wonen in Best’, is een van de vier programmalijnen in het Uitvoeringsprogramma energietransitie.

De programmalijn richt zich op het verder verduurzamen van 1

Meer dan veertig organisaties sloten in september 2013 het Energieakkoord voor duurzame groei. Gezamenlijk gaan zij voor verduurzaming van onze samenleving en economie.

*IN17-03257*

IN17-03257/ Pagina 1 van 7

het woningen. In deze nota zijn diverse activiteiten van verschillende stakeholders genoemd die hieraan bijdragen. In deze nota wordt ook toegelicht hoe de gemeente Best verder gaat bij dragen aan de versnelling van energieneutraal wonen. Regionaal zonnepaneelproject De doelstelling uit het Nationaal-Energieakkoord geeft aan dat in 2023 in totaal 16% aan hernieuwbare energie geproduceerd dient te worden. Als dit percentage voor koopwoningen 1 op 1 vertaald wordt, betekent dit dat in 2013 in totaal 16% van de woningen de eigen elektriciteit duurzaam moet opwekken. In 2016 blijkt dat in Best ca 7,5% van de koopwoningen zijn voorzien van zonnepanelen. Om inwoners te stimuleren zonnepanelen op de eigen woning te plaatsen is daarom het voorstel om, samen met andere gemeenten in de regio Zuidoost Brabant, een groot zonnepanelenproject uit te voeren. Het zonnepanelenproject, dat met name is gericht op woningeigenaren met weinig financiële middelen om de aanschaf van zonnepanelen voor te financieren, is gebaseerd op een succesvol voorbeeld van de gemeente Landgraaf. Met toestemming van de gemeente Landgraaf kunnen wij dit project ook in onze regio uitrollen. Dit project is een van de mogelijkheden die een inwoner heeft om zijn woning te verduurzamen.

Denk in dit kader ook aan het zelf aanschaffen van zonnepanelen, bijvoorbeeld na buurman tot buurman advies van Best Duurzaam, projecten voor (huur)woningen via de woningcorporaties en postcoderoos projecten. Daarnaast volgen we ook ontwikkelingen ten aanzien van andere veelbelovende projecten, zoals het Woningabonnement, zodat we, als dit voldoende is uitgekristalliseerd, mogelijk ook hierbij aan kunnen sluiten als gemeente Best. Kern van het project Met dit project worden woningeigenaren gestimuleerd om zonnepanelen te plaatsen op de eigen woning. Inwoners kunnen voor de aanschaf van zonnepanelen een lening krijgen van de gemeente. De inwoner betaalt de lening in maximaal 15 jaar terug aan de gemeente, maar is al wel meteen eigenaar van de panelen. Dit project is met name bedoeld voor de doelgroep die geen eigen middelen heeft voor de voorfinanciering van zonnepanelen en die ontzorgd wil worden. De gemeente koopt samen met de gemeenten in de regio de zonnepanelen grootschalig in en sluit met het betreffende bedrijf een overeenkomst voor het leveren, plaatsen, en onderhouden van de zonnepanelen en het administratief afhandelen van de lening. Dit bedrijf wordt de serviceprovider genoemd. Hierbij geldt dat de aanvragen op datum van binnenkomst worden beoordeeld. Advies 1. Deel te nemen aan het Zonnepanelenproject regio Zuidoost-Brabant; 2.

De uit het projectplan voortvloeiende en daarmee samenhangende activiteiten tot de publieke taak van de gemeente Best te rekenen; 3. Om deelname mogelijk te maken de bijgevoegde verordening Zonnepanelenproject regio ZuidoostBrabant gemeente Best 2017 vast te stellen; 4. In te stemmen met de financiële uitgangspunten voor dit project en op basis daarvan vaststellen van de 2e begrotingswijziging 2018 voor het verstrekken van een voorfinanciering van maximaal € 1.828.115 aan de serviceprovider voor de uitvoering van dit project.

Argumenten Woningeigenaren worden ontzorgd, zij worden hierdoor gestimuleerd om zonnepanelen te plaatsen 1.1 De succesfactor van het project is dat de inwoners geheel ontzorgd worden. Veel particuliere woningeigenaren geven aan dat zij willen investeren in vormen van duurzame energie zoals zonnepanelen. Maar zij stuiten op een aantal drempels waarvan het uitzoekwerk, de administratieve handelingen, de financiën en het zelf organiseren van het onderhoud de belangrijkste zijn. Deze bezwaren worden in het project weggenomen: de woningeigenaar wordt volledig ontzorgd. Daarbij

*IN17-03257*

IN17-03257/ Pagina 2 van 7

heeft de woningeigenaar al vanaf de eerste maand een financieel voordeel (de terugbetaling van de lening kost namelijk minder dan de besparing op de energierekening oplevert). De focus van dit project ligt op de woningeigenaren. Van deze regeling worden gebouwen met een maatschappelijke functie (ook indien kleinverbruiker) uitgesloten. Hiermee wijken we af van het projectvoorstel van de regio. Voor sportverenigingen is een regelingen zoals Energiebesparing duurzame energie Sportaccommodaties (EDS). Daarnaast zijn er organisaties die van maatschappelijke instellingen (zoals scholen, buurtverenigingen, zorginstellingen en sportverenigingen) helpen hun gebouwen te verduurzamen.

1.2

De gemeente wordt ontzorgd bij de uitvoering van dit project. De gemeente Landgraaf heeft dit project helemaal opgezet en uitgedacht. De 21 gemeenten in de regio hebben van de gemeente Landgraaf de beschikking gekregen over alle benodigde documenten (verordening, aanbestedingsdocumenten, communicatiemiddelen etc.). Daarnaast is in dit project geregeld dat een bedrijf (serviceprovider genoemd) alle administratieve en uitvoeringstaken op zich neemt. Dit geldt voor het leveren en onderhouden van de zonnepanelen en de maandelijkse facturering.

1.3

Het project levert een bijdrage aan de verduurzaming van het energieverbruik. In Landgraaf (37.500 inwoners) hebben 750 particuliere woningeigenaren meegedaan met het project. De regionale doelstelling, zoals opgenomen in het regionale projectplan, is voor Best deelname van 366 woningeigenaren. Het project in Landgraaf leidde bovendien tot een belangrijke ‘spin-off’. Vanuit het project wordt er namelijk veel gecommuniceerd over zonnepanelen. Dit heeft in Landgraaf duidelijk een stimulerende werking gehad. Voor iedere woning die via het project zonnepanelen had geplaatst, bleek er daarnaast ook door een ander installatiebedrijf een woning te zijn voorzien van zonnepanelen. Met een vergelijkbare spin-off die in Landgraaf is bereikt zou het project 1% verduurzaming van het totale energieverbruik in Best op kunnen leveren.

1.4

Het project stimuleert het bedrijfsleven en de werkgelegenheid in de regio Zuidoost-Brabant. De omvang van dit project (ongeveer € 50 miljoen voor de regiogemeenten gezamenlijk) is dusdanig groot dat het wettelijk verplicht is om een Europese aanbesteding te houden voor de selectie van het bedrijf. Het is dus niet mogelijk om zomaar een lokaal MKB bedrijf te kiezen. De ervaring van het project uit Landgraaf leert wel dat de geselecteerde serviceprovider veel gebruik maakt van lokale (onder)aannemers voor de uitvoering van het werk. Het project zorgt ook via de spin-off voor extra kansen voor het lokale bedrijfsleven.

1.5

Het project is kostenneutraal voor de gemeente. Het project houdt in dat er leningen worden verstrekt. Het gaat dus nadrukkelijk niet om subsidie. Deze lening wordt in maximaal 15 jaar, inclusief rente, volledig afgelost door de deelnemende inwoners. Deelnemers zijn overigens niet verplicht om de panelen in 15 jaar af te betalen, zij kunnen ook tussentijds boetevrij aflossen. Bij wanbetaling wordt in het uiterste geval een incassobureau ingeschakeld. Zoals in argument 4.2 wordt aangegeven worden de financiële risico’s vooraf opgevangen door een risico opslag toe te passen op de verschuldigde rente.

1.6

De lokale energie coöperatie is bij dit project betrokken. De lokale energiecoöperatie Best Duurzaam is bij dit project betrokken. Zij en andere relevante ketenpartners worden in de gelegenheid gesteld om ook andere duurzaamheidsprojecten onder de aandacht te brengen, evenals andere aanvullende duurzaamheidsmaatregelen (zoals bijvoorbeeld isolatie).

*IN17-03257*

IN17-03257/ Pagina 3 van 7

1.7

De gemeente neemt verantwoordelijkheid voor het in beweging krijgen van de energietransitie. Op dit moment heeft 7,7% van de koopwoningen (bijna 700 woningen) in Best zonnepanelen. Om de doelen van het nationaal energieakkoord te bereiken is nog veel extra inzet nodig. De gemeente faciliteert met dit zonnepanelenproject de inwoners om een bijdrage te leveren aan het duurzaam opwekken van energie. Daarbij krijgen ook mensen met een beperkt budget kans om een bijdrage te leveren, omdat deelnemers meteen na de plaatsing van de zonnepanelen minder gaan betalen aan de afbetaling van de zonnepanelen dan aan de elektriciteitsrekening.

1.8

Zonnepanelen als stap in het verduurzamen De meeste woningen worden verwarmd met gas. Het verduurzamen of vervangen van het gasgebruik zit niet in dit project. Om te zorgen voor een echt duurzame woning, zijn meer maatregelen nodig (zoals isoleren of het verwarmen via een luchtwarmte-/aardwarmtepomp). Hierover worden aspirant deelnemers geïnformeerd door de serviceprovider. Het plaatsen van zonnepanelen moet gezien worden als een belangrijke - en vaak ook noodzakelijke stap – voor het realiseren van een energieneutrale woning, maar niet als totaaloplossing.

1.9

Versnellen is nodig om de ambitie ‘eerste energieneutrale regio’ te halen. Om de ambities te realiseren is het nodig om gezamenlijk te versnellen. Gemeente Best laat door deelname aan dit project zien dat het hiervoor een belangrijke partner is in de regio.

1.10

De kansenkaart uit het regionale project ’Ruimte voor energie’ geeft aan dat zonnepanelen kansen bieden voor Best Op de regionale kansenkaart voor energie is te zien welke duurzame energieoplossingen op welke plek kansrijk zijn. De kansen en mogelijkheden voor hernieuwbare energie zijn opgenomen op deze kaart. Voor Best is zonne-energie een hele belangrijke oplossing om de ambitie te realiseren.

2.1

Jurisprudentie wijst uit dat deze wijze van financieren van zonnepanelen door de gemeente is toegestaan. Tijdens een kort geding (die door een installateur is aangespannen naar aanleiding van de uitrol van het project in Landgraaf naar Parkstad), is de vraag aan de rechter voorgelegd of een overheid een dergelijk project mag (voor)financieren. De rechter heeft de gemeente in het gelijk gesteld. Belangrijk is daarbij dat de gemeente uitspreekt dat zij dit duurzaamheidsinitiatief tot de publieke taak rekent. Dan is er wetstechnisch geen probleem. In de Financiële verordening 2017 heeft de gemeenteraad bepaald dat in het kader van duurzaamheid leningen kunnen worden verstrekt. Deze keuze is nader uitgewerkt in de bijgevoegde verordening Zonnepanelenproject gemeente Best 2017, IN17-02354. Impliciet is daarmee aangegeven dat het verstrekken van leningen in het kader van het zonnepanelenproject behoren tot de publieke taak van de gemeente (op grond van de wet Financiering Decentrale Overheden).

3.1

Om de financiering van de zonnepanelen voor woningeigenaren mogelijk te maken zijn regels nodig. Met deze regels moet rekening gehouden worden bij de uitvoering van het project. Met deze verordening krijgt het college de bevoegdheid om leningen te verstrekken voor het plaatsen van zonnepanelen. De verordening zorgt er ook juridisch voor dat de gemeente in het kader van het maatschappelijk belang de leningen voor de aanschaf van de zonnepanelen mag verstrekken, zie hierboven argument 2.1. Het college zal in een later stadium nog regels vast stellen voor de uitvoering en de administratieve afwikkeling. Onder andere zal daarbij de wijze van indiening worden geregeld en ook zal daarbij het tijdvak waarbinnen de aanvragen moeten worden ingediend vastgesteld worden. De verordening geeft aan dat woningeigenaren, verenigingen van eigenaren van appartementen en wooncomplexen kunnen deelnemen aan het project mits ze voldoen aan de toetsingscriteria: het moet een kleinverbruiker zijn, de aanvraag moet betrekking hebben op maximaal 30 zonnepanelen en het moet bestaande bouw betreffen (inclusief nieuwe aanbouw).

*IN17-03257*

IN17-03257/ Pagina 4 van 7

4.1

Financieringswijze: verhouding tussen gemeente – serviceprovider - deelnemers Bij de raming van het benodigde maximale investeringsvolume is uitgegaan van het aantal woningen dat is opgenomen in het projectplan. Voor Best betekent dat deelname van ca. 366 woningeigenaren, die elk gemiddeld 14 zonnepanelen aanschaffen. Plaatsing van 14 zonnepanelen kost circa € 5.000, waarmee het totaal benodigde investeringsvolume uitkomt op € 1.828.115. Op basis van ervaringen uit Landgraaf schatten wij in dat ca 75% van de leningen in 2018 zal worden verstrekt en 25% in 2019. Voor de uitvoering van dit project stelt de gemeente € 1.828.115 beschikbaar via een voorfinanciering aan de serviceprovider. De serviceprovider koopt vervolgens namens de deelnemers zonnepanelen aan en zorgt voor installatie daarvan. Daarbij worden met de deelnemers (geldlenings)contracten afgesloten. In juridische zin is de gemeente daarbij de geldverstrekker en de deelnemers zijn juridisch de geldnemers. De gemeente ontvangt via de serviceprovider van de deelnemers naast de aflossing, een kostendekkende rentevergoeding van 1,25% per jaar (per 18 juli 2017). Leningen die namens ons worden aangegaan hebben een looptijd van maximaal 15 jaar.

De rente die de deelnemers verschuldigd zijn, bestaat naast de kostendekkende rentevergoeding voor de gemeente ook uit een opslag ter dekking van de kosten van de serviceprovider en een opslag voor de (debiteuren)risico’s die worden gelopen. Zoals eerder in dit voorstel al aangegeven wordt ook de gemeente ontzorgd. De serviceprovider voert namens de gemeente de administratie van het project, inclusief de invordering van openstaande bedragen. Verder worden afspraken gemaakt over relevante zaken voor de Planning en Control cyclus (met betrekking tot administratieve zaken en met betrekking tot verantwoordingsinformatie/beleidsmatige verantwoording). Verwacht wordt dat dit project budgettair neutraal kan worden uitgevoerd (met in achtneming van de risico’s, zie argument 4.2).

4.2

4.3

Beheersing van risico’s:

Risico’s zijn nooit volledig uit te sluiten, maar waar mogelijk zijn of worden risico beperkende maatregelen getroffen: - het risico van faillissement van de serviceprovider kan worden beheerst via contractuele afspraken vooraf en via een opslag ter dekking van de kosten van de serviceprovider op de rente; - het risico dat deelnemers niet aan de toekomstige betalingsverplichtingen kunnen voldoen (debiteurenrisico) wordt beheerst via een risico opslag op de rente die deelnemers verschuldigd zijn; - (delen van) de lening wordt pas verstrekt op het moment van het ontstaan van de financieringsbehoefte. Hierdoor is ons risico lager als er onverhoopt minder deelnemers zijn dan vooraf verwacht; - het beheersen van risico’s op de ontwikkeling van energieprijs en (fiscale) overheidsmaatregelen is niet mogelijk omdat dit buiten onze invloedsfeer ligt. Getoetst is daarom aan de actuele marktsituatie en tarieven.

Regeling van de Kleine Ondernemers Regeling (KOR) met de financiering van de zonnepanelen Zolang de KOR bestaat, kunnen deelnemers op grond daarvan de BTW op de investering in de zonnepanelen terugvragen bij de belastingdienst. Ook dit proces wordt geregeld door de serviceprovider. Eventueel kan de BTW teruggave worden verrekend met de geldlening. Uitgangspunt blijft bij elke keuze, dat wij na maximaal 15 jaar de bijdrage / geldlening van maximaal € 1.828.115 hebben terugontvangen.

*IN17-03257*

IN17-03257/ Pagina 5 van 7

4.4

De salderingsregeling van het Rijk blijft geldig tot 2023. Half juli jl. is bekend gemaakt dat de salderingsregeling in ieder geval tot 2023 blijft bestaan. De salderingsregeling houdt in dat de door zonnepanelen overdag opgewekte elektriciteit mag worden gesaldeerd met de ’s avonds van het elektriciteitsnet gebruikte elektriciteit, zodat men niet hoeft te investeren in accu’s voor de tussentijdse opslag hiervan.

4.5

Geen toets Bureau Krediet Registratie. Ter bescherming van consumenten en kredietverstrekkers is in het verleden Bureau Krediet Registratie (BKR) opgezet. Deze organisatie verzamelt op basis van verplichte registratie gegevens van de financiële verplichtingen die consumenten zijn aangegaan. Belanghebbenden kunnen het BKR laten toetsen of een extra/aanvullende lening verantwoord is. Hiervoor zijn kosten verschuldigd door de debiteur. Een uitgangspunt van dit project is dat de maandelijkse energielasten met meer verminderen dan het bedrag dat voor de aanleg van de zonnepanelen moet worden terugbetaald. De leningen voor de zonnepanelen worden nagenoeg allemaal verstrekt aan woningeigenaren. Op een enkele uitzondering na, zal verhaal daarom mogelijk zijn op het onderliggende woningbezit. Bovenstaande uitgangspunten hebben er toe geleid dat regionaal is afgesproken om geen BKR-toets te doen voorafgaand aan deelname aan het project.

Kosten en dekking Het project wordt voor de gemeente kostenneutraal uitgevoerd. De gemeente verstrekt een voorfinanciering aan de serviceprovider (maximaal € 1.828.115), die vervolgens namens de deelnemers de zonnepanelen aanschaft en plaatst. Op basis van het contract dat de serviceprovider namens de gemeente sluit, worden geldleningen verstrekt aan de deelnemers. Omdat de rentelasten wegvallen tegen de renteopbrengsten zijn er geen financiële consequenties in de exploitatiesfeer. De daadwerkelijke verstrekking wordt afgestemd met de actuele financieringsbehoefte van het project (zie argument 4.2). Verwezen wordt naar de 2e begrotingswijziging 2018, die als bijlage bij dit voorstel is gevoegd. Bewonersparticipatie De lokale energiecoöperatie Best Duurzaam is bij dit project betrokken. Zij en andere relevante ketenpartners worden in de gelegenheid gesteld om ook andere lokale duurzaamheidsprojecten onder de aandacht te brengen, evenals aanvullende duurzaamheidsmaatregelen (zoals bijvoorbeeld isolatie).

Communicatie Na besluitvorming wordt actief bekendheid gegeven aan het project. Hiervoor wordt regionaal een communicatiestrategie opgesteld, naar voorbeeld van de gemeente Landgraaf. Voordeel van de (regionale) samenwerking is dat er een dusdanig groot project wordt gerealiseerd, dat dit veel kans op media aandacht genereert. Als gemeente Best communiceren we, samen met onder meer de energiecoöperatie Best Duurzaam, ook actief via de gebruikelijke analoge en digitale middelen (Groeiend Best, website, Facebook, Twitter). Nadat de aanbesteding is afgerond, worden de inwoners per gemeente inhoudelijk geïnformeerd over (deelname aan) het project via informatieavonden. Tegelijkertijd krijgen ook andere (zonne)energie-initiatieven (door bijvoorbeeld energiecoöperaties en woningcorporaties) en lokale bedrijven de ruimte om informatie te verstrekken op deze informatieavonden. Inwoners kunnen ter plekke hun interesse voor deelname kenbaar maken, maar ook via de regionale website ‘hoebespaarikenergie.info’.

*IN17-03257*

IN17-03257/ Pagina 6 van 7

Procedure en planning Dit voorstel wordt aan gemeenteraden van de regiogemeenten in ZO-Brabant voorgelegd. De afspraak is dat iedere gemeente uiterlijk half september 2017 duidelijkheid geeft of zij wil deelnemen aan het project. Vervolgens wordt gezamenlijk de aanbestedingsprocedure voor het selecteren van een serviceprovider in gang gezet en wordt de communicatie voorbereid. De planning is dat vanaf 1 januari 2018 informatieavonden gehouden worden voor inwoners om hen te stimuleren zelf energie te besparen en duurzame energie op te wekken en om deel te nemen aan het Zonnepanelenproject regio Zuidoost-Brabant. Vanaf dat moment kunnen de eerste zonnepanelen via dit project ook daadwerkelijk geplaatst worden (zie verder ook het bijgevoegde processchema). Evaluatie Dit project wordt zowel regionaal als lokaal geëvalueerd. De uitkomsten hiervan worden onder meer via de reguliere planning- en controlcyclus met de raad gedeeld en betrokken bij de periodieke herijking van het uitvoeringsprogramma energietransitie. Bijlagen - Raadsbesluit Zonnepanelenproject Zuidoost Brabant IN17-03319 - Processchema BL17-11339 - Verordening Zonnepanelenproject gemeente Best 2017 IN17-02354 - 2e begrotingswijziging 2018 BL17-11724 01-08-2017

college van burgemeester en wethouders,

Ceciel Noordman secretaris

b.a. Anton van Aert burgemeester

*IN17-03257*

IN17-03257/ Pagina 7 van 7