21092.6 - SWOTS en criteria gemeente Best en Best Duurzaam

Sessie Transitie Visie Warmte | werkgroep techniek Best Duurzaam & gemeente Best 9 oktober 2020 11:30 – 14:00 Aanwezig Gemeente Best : Cyrille Gijbels-Janssen, Esmée de Nie, Jeroen van Hemmen, Leon Piepers Best Duurzaam : Jan Willem Slijper, Reinier ten Kate, Milan Marell, Harry Brugman

Tijdens deze sessie hebben we gesproken over de Transitie Visie Warmte in Best in relatie tot de Regionale Energie Strategie (RES) en de visie die wij in Best hierover hebben. In dit document vindt u: o Pagina 1-2 : besproken zaken en uitkomsten eerste sessie. o Pagina 3 : eerste opzet criteria voor afwegingskader. Deze zijn in latere sessies verwerkt tot onderdelen die in de Transitievisie Warmte zijn teruggekomen. o Pagina 4-8 : SWOT’s per bron/techniek zoals gemeld in RSW + aanvullingen van allee aanwezigen uit de eerste sessie. Doel (CO2 reductie) en middel (aardgasvrij) worden vaak door elkaar gehaald De focus in de opdracht van het rijk ligt nu sterk op het gebruiken van minder aardgas. Het onderliggende doel is eigenlijk om CO2 te reduceren. Minder aardgas gebruiken kan daar aan bijdragen. Maar als CO2 reductie het ‘hoofddoel’ is, moeten we niet alleen kijken naar alternatieve warmtebronnen, maar ook naar besparing. Daarmee komen we op twee verschillende middelen om het doel, CO2 reductie, te verwezenlijken: 1) Minder warmte gebruiken, door bijvoorbeeld isolatie 2) Gebouwen met duurzame bronnen verwarmen Belangrijk daarbij is om niet in aantallen woningen/gebouwen te denken bij aardgasvrij, maar in woningequivalenten m3 gas. Zo wordt besparing ook meegeteld. En hiermee maken we het mogelijk om grotere gebouwen (van bijvoorbeeld bedrijven) te vergelijken met woningen.

Er zijn verschillende bronnen, dragers en hulpmiddelen Met de warmtetransitie kijken we naar duurzame warmtebronnen, maar ook naar technieken die nodig zijn om deze bronnen te gebruiken en de infrastructuur om de warmte naar de gebruiker te transporteren. Eigenlijk zijn er drie dingen die belangrijk zijn om mee te nemen in de warmtetransitie: 1) Bronnen: zoals de zon, wind, en aarde (geothermie). 2) Dragers: dit zijn eigenlijk de verschillende soort infrastructuur, zoals elektriciteit, gas en water in een warmtenet. 3) Hulpmiddelen: geen directe bron, maar wel nodig om de bron te gebruiken via de juiste infrastructuur. Bijvoorbeeld warmtepompen en waterstof (moet gemaakt worden). Dit maakt het niet makkelijker om alle mogelijkheden voor Best uit te zoeken. Alle drie de onderdelen moeten namelijk meegenomen worden om alle opties te onderzoeken. We hebben het al vrij uitgebreid gehad over een aantal bronnen en technieken (hulpmiddelen), waar we een analyse van hebben gemaakt van sterke en zwakke punten (SWOT). Deze SWOT’s staan achteraan dit document. Individueel vs. collectieve oplossingen Daarnaast zit er ook nog verschil in individuele en collectieve oplossingen. Soms is een oplossing alleen collectief mogelijk (zoals een warmtenet), maar soms kan een bron/techniek zowel individueel als collectief worden ingezet (zoals warmtepompen).

Op grote schaal zullen collectieve oplossingen waarschijnlijk goedkoper uitvallen, maar dat is nu nog niet het geval. Er is niet alleen verschil tussen de hoogte van de kosten, maar ook waar deze kosten liggen. Is er sprake van een hoge voor investering, met weinig Pagina 1 van 8

Archiefexemplaar van BL21-24594

- SWOTS en criteria gemeente Best en Best Duurzaam- TVW

gebruikskosten of juist andersom? Hier gaan we de volgende sessie verder op in als we het hebben over het afwegingskader. Hoe we onze gebouwen ook gaan verwarmen, er moet iets veranderen aan de infrastructuur De warmtetransitie heeft grote impact op de infrastructuur. Er zijn drie infrastructuur mogelijkheden voor verschillende vormen van duurzame warmte: gas, elektrisch, of een warmtenet (o.b.v. water). Hoewel er nu al een gas- en elektriciteitsnet in de grond ligt, zijn deze waarschijnlijk niet geschikt om op grote schaal gebouwen mee te verwarmen. Bij gas komt dat door de pijpen die waarschijnlijk niet geschikt zijn voor een ander soort gas (zoals waterstof) en dus aangepast zouden moeten worden. Maar nog belangrijk is de vraag of er wel een duurzaam gas bestaat die voldoende beschikbaar is voor het verwarmen van gebouwen. Bij het elektriciteitsnet komt dat door de capaciteit. Als alle gebouwen met elektriciteit in hun warmte zouden voorzien, zou het net daar voor moeten worden verzwaard. Waterstof is nu niet geschikt voor verwarmen van gebouwen Iedereen is het er mee eens dat waterstof nu niet gebruikt zal worden om huizen te verwarmen om meerdere redenen: 1) Het kost nu meer elektriciteit (en dus ruimte) om waterstof te maken dan de energie die je er uit kan halen. 2) Waterstof is hoogwaardige warmte en heeft daardoor veel concurrentie.

Het verwarmen van gebouwen staat ergens onderaan de lijst van potentiele gebruiksdoelen van waterstof (zie de waterstofladder).

Pagina 2 van 8

CRITERIA & AFWEGINGSKADER Tijdens de eerste sessie hebben we al kort een aantal criteria voor het afwegingskader besproken. De volgende keer gaan we hier verder op in. Hieronder staan dikgedrukt een aantal criteria genoemd van waaruit we de volgende keer het gesprek voort zullen zetten: •

•

• • •

•

• •

• • •

Is het duurzaam? o Komt er CO2 vrij/draagt het bij aan CO2 reductie?
We gaan voor de kortste koolstof cyclus o Gebruik (schaarse) materialen o Oorsprong materialen; komt dit uit conflictgebieden? Kosten o Maatschappelijke kosten (verzwaring net/subsidies)
Nu worden kosten voor verzwaring van het elektriciteitsnet vaak niet meegenomen o Investeringskosten (waar liggen die: bij pandeigenaar, overheid of exploitant?) o Gebruikskosten Impact inwoners
Wat moeten zij doen aan/investering in hun woning? Ruimtelijke impact
Zowel op het totaal ruimtegebruik als aanslag op de natuur/andere gebruiksdoelen. Opschaalbaarheid o Technisch (capaciteit/beschikbaarheid bron & techniek) o Infrastructuur o Materialen o Kosten grootschalig o Etc. Toekomstbestendig
Technieken zullen ontwikkelen waardoor andere bronnen interessant(er) kunnen worden. Proberen zoveel mogelijk hierop in te spelen door opties open te houden waar mogelijk (bijvoorbeeld door infrastructuur met meerdere mogelijkheden). Concurrentie met andere sectoren
waar op de ladder zit warmte in Best? Gelijktijdigheid van vraag aanbod
Het liefste warmte zo dicht mogelijk bij de bron gebruiken
Warmte die er toch al is gebruiken en niet ‘verspillen’ (bijv. restwarmte/verbranden afval) Kwaliteit warmte
Laag, midden of hoge temperatuur Risicoprofiel
Welke risico’s heeft een bron? Bijv.

een goede boring bij geothermie is geen zekerheid. Leveringszekerheid
Is dit een tijdelijke bron (restwarmte) of is hij er altijd (zon)?
Is de warmte 24/7 beschikbaar? (restwarmte alleen als bedrijf open, zon alleen overdag zonder opslag)

Pagina 3 van 8

BRONNEN & TECHNIEKEN Hieronder staat een SWOT per bron/techniek, zoals vermeld in de Regionale Structuur Warmte. In blauw staan onze toevoegingen op de RSW die in de vorige sessie aan bod zijn gekomen. Kijk deze SWOT’s goed door voor eventuele aanvullingen en aanpassingen. Restwarmte Sterkten • Veel bronnen verspreid over de regio • Goedkope bron • Geen vergunning nodig voor de bron • ‘rest’ product

Kansen • Fossiele restwarmte wordt op de lange termijn duurzame restwarmte • Goede transitieoplossing, mooie tussenstap tot er andere betere mogelijkheden zijn • Goed startpunt voor bijv. warmtenet • Kan efficiëntie warmtepompen verhogen

Zwakten • Te weinig informatie per bron • In veel gevallen is sprake van lage temperatuur warmte • Bronnen liggen niet altijd in de buurt van gebouwde omgeving • Bron kan op termijn dichtgaan (bedrijf dat failliet gaat of verhuist bijv.), belangrijk om meerdere bronnen aan te sluiten en om leveringszekerheid contractueel met bedrijf vast te stellen. Bedreigingen • Restwarmte wordt minder door het stimuleren van besparing en intern hergebruik (continuiteit is onzeker) • Afhankelijk van economische activiteit van een industrie (kan dus op termijn dicht) • Weinig restwarmte beschikbaar in Best • Nog geen infrastructuur voor verspreiding • Niet continue toevoer warmte (door openingstijden fabrieken bijv.)

Aquathermie Sterkten • De bronnen voor aquathermie zijn lokaal beschikbaar • Aquathermie is inzetbaar met andere laagwaardige warmtebronnen • Aquathermie is inzetbaar in combinatie met koudelevering • Warmte uit oppervlaktewater is vrij beschikbaar (mits onttrekking vergund is) en binnen het potentieel onuitputtelijk. • Het benutten van aquathermie kan het rendement van een warmtepomp verhogen. Kansen • Kan bijdragen aan betere condities voor de aquatische biodiversiteit; • Kan de bewustwording voor goed waterbeheer vergroten bij de bewoners • Kan zorgen voor collectieve bodemenergiesystemen i.p.v. individuele systemen (verlaging risico op verslechtering grondwaterkwaliteit)

Zwakten • Vraagt om hoge investeringskosten (tvt van 30 jaar) • Afhankelijk van het aanbod aan water. Met de verandering van het klimaat kunnen hoog gelegen beken droogvallen in de zomermaanden. • Vanwege de lage temperatuur van de bronnen moet de temperatuur op individueel of collectief niveau middels een warmtepomp omhoog gebracht worden naar ten minste 30°C. Hiervoor is er elektriciteit nodig.

Bedreigingen • Lozing van kouder water kan een bedreiging vormen • Voor de aquatische biodiversiteit (bv. Realisatie koudebruggen, wat een belemmering is voor de vismigratie) • Onttrekken van warmte uit riolering kan voor een verslechtering van de zuiveringsprestaties van de rwzi zorgen.

Pagina 4 van 8

• • •

Koppeling met klimaatadaptatie in de wijk (open water in de wijk) en tegengaan van hittestress. Is te combineren met een warmte/koudenet Er is ecologische positieve bijdrage te leveren door het verlagen van de watertemperatuur.

•

•

Een toename van bodemenergiesystemen neemt een risico mee op het beheer van de kwaliteit van het diepere grondwater. Terughoudendheid van meerdere partijen (overheid, investeerders, leveranciers, klanten) vanwege de betrekkelijke onbekendheid van het systeem.

Biomassa (vergistbaar) Sterkten • Deze stromen (met name mest) zijn in de hele regio beschikbaar en dit blijft ook zo. • Ook als de veestapel aanzienlijk verminderd is er voldoende mest voor verwerking voor energie. • Gemeenten en waterschappen hebben invloed en eigenaarschap over GFT, restafval, rioolslib, bermgras, maaisel. • Mestverwerking biedt een oplossing voor milieuproblematiek in de landbouw (stikstof, methaan en ammoniakuitstoot)

Kansen • Bij afloop van contracten is verwerking van GFT en restafval met energieproductie in de regio mogelijk te maken. • Er is een mestoverschot in de regio, met name in de Peel, waardoor er kansen zijn voor een grootschalige installatie. • Mogelijke transitiebron tot betere oplossingen • Interessant als het restproduct is

Zwakten • Momenteel wordt zowel GFT als restafval en rioolslib voor verwerking geexporteerd buiten de regio. • Mestverwerking tot biogas vergt aanzienlijke investeringen en langjarige contracten met boeren. • Maatschappelijk draagvlak voor biogas uit mest is laag door angst voor geuroverlast en instandhouding intensieve veeteelt. • Bermgras en maaisel is lastig in te zetten als brandstof, omdat het nieuwe technieken betreft die veel energie en geld kosten. • Niet duurzaam • Niet voldoende beschikbaar Bedreigingen • In de toekomst is minder afval (rest en GFT) beschikbaar voor energieproductie door betere recycling. • Er is een groot verschil in de verwerkingsprijs van GFT en restafval tussen huidige marktpartijen en nieuwe initiatieven met energieproductie. • Omtrent mestverwerking bestaat tegenstrijdige en complexe wet- en regelgeving, waardoor initiatieven moeilijk van de grond komen. • CO2 als rest-/bijproduct • Keten eromheen vervuilend • GF van GFT is geschikter voor andere doeleinden

Biomassa ketel (individueel verwarmen via pellets of biomassa) Sterkten • Afgifte systeem warmte: geen aanpassing nodig • Kosten beperkt

Kansen • nvt

Zwakten • Geen noodzaak tot energiebesparing • Nieuwe CV ketel • Voorzieningszekerheid afhankelijk van opslag van pellets Bedreigingen • Afhankelijk van leveranciers van pellets • Strengere regels rondom emissie van fijne stof

Pagina 5 van 8

Verbrandbare biomassa Sterkten • Relatief eenvoudig grootschalig in te zetten, waardoor hoogwaardige rookgasreiniging mogelijk is. • Er worden landelijk strenge eisen ontwikkeld voor houtige biomassa. • Gebruik van duurzame keurmerken is verplicht bij grootschalige toepassingen.

Kansen • Mogelijk een groei in het aanbod van resthout, doordat landschap meer multifunctioneel gebruikt zal worden (toename in struiken, bossen, natuur) • Er is voldoende resthout beschikbaar in de regio voor centrale verwerking, met name in de Kempen. Samenwerking tussen gemeenten op beheer en onderhoud en verwerking noodzakelijk.

Zwakten • Bij houtige biomassa moet CO2 eerst vastgelegd worden in biomassa voor het ingezet kan worden voor energie. Alleen dan kan een CO2 reductie gerealiseerd worden. • Maatschappelijk draagvlak is laag door angst voor een toename aan uitstoot van fijnstof, stikstof en CO2. • Bij kleinschalige toepassing van houtige biomassa is er weinig controle en daardoor weinig zekerheid op de duurzaamheid van de bron. Bedreigingen • Import van houtige biomassa ontmoedigt het gebruik van lokale biomassa. • De markt is onvoorspelbaar.

WKO Sterkten • Buiten grondwaterbeschermingsgebieden, makkelijk toe te passen • Met behulp van warmtepomp kan verschillende temperatuurniveaus bereikt worden (goed en matig geisoleerde woningen) • Zowel warmte als koude levering • Weinig ruimtelijke impact Kansen • Ontwikkeling koude vraag in komende jaren • Ontwikkeling opslagbehoeften (o.a. om verzwaring E-net te beperken) • Hulpmiddel om aquathermie efficienter te maken • Landelijk mix van elektriciteit wordt steeds duurzamer waardoor EPC (EnergiePrestatieCoefficient) beter wordt • WKO kan uitsluiting van condenswarmte van supermarkten of datacenter aantrekkelijker maken

Zwakten • Extra elektriciteitsgebruik voor warmtepomp • Veel operationele problemen bij bestaande installaties waardoor financieel rendement laag kan zijn • Evenwicht tussen koude en warmtevraag is soms lastig te krijgen (TEO kan hiervoor helpen) • Moet bepaalde afstand van elkaar hebben • Kosten per boring hoog (?) Bedreigingen • Restricties gebruik grondwater/ondergrond op gebied van het doorboren van kleilagen en het gebruik van anti-vriesmiddelen • Restricties van het aantal WKO’s (inrichting collectieve systemen) • Veel nog onbekend, zoals: o Impact op grote schaal o Impact op verschillende bodemlagen o Impact op bodem (temperatuur)

Pagina 6 van 8

Geothermie Sterkten • Niet weersafhankelijk en geeft een gelijkmatige en voorspelbare opbrengst • SDE subsidies (voor meer dan 500m) • Ondiepe geothermie i.c.m. warmtepompen eenvoudig te ontwikkelen (met minder risico’s), toepasbaar in stedelijk gebied • Hoge temperatuur bij diepe boring, dan zelfs elektriciteit op te wekken,

Kansen • Bij gebieden die weinige alternatieven hebben op gas, of waar een duidelijke geothermie bron is, is geothermie een enorme kans

Zwakten • Afhankelijk van groot afzetgebied (minimaal 3000 weq voor diepe geothermie en 600 voor ondiepe geothermie) • Hoge investeringen en risico’s (voor diepe geothermie) • Onbekendheid van exacte potentie • Minder geschikt voor utiliteit vanwege koudevraag (WKO meer geschikt) • Ondiepe geothermie : verzwaring van elektriciteitsnet door gebruik van warmtepompen • Door slenken moeten we heel diep in Best (>4km) (= minder/niet rendabel) • Best waarschijnlijk niet geschikt voor diepe boringen • Breuklijn is technisch gezien beste plek om te boren, maar neemt meeste risico met zich mee. • Er kan veel fout gaan met grote gevolgen: o Hoge kosten voor niks o Grond verontreiniging Bedreigingen • Concurrentie van andere technologieën die in de eerste aardgasvrije wijken uitgevoerd zullen worden (geothermie zal daarna komen) • Restricties gebruik grondwater/ondergrond op gebied van het doorboren van kleilagen en het gebruik van anti-vriesmiddelen. • Bron kan afkoelen

Toekomstige bron: Waterstof Sterkten • Geen aanpassing van afgiftesysteem • Geen CO2 bij verbranding • Seizoen vraag wordt opgevangen door opslag van waterstof • Geen vervanging van aardgasleidingen, minimale aanpassingen nodig • Kan geproduceerd worden waar sprake is van een overschot aan duurzame elektriciteit transport van lokale waterstof is goedkoper dan elektriciteit. • Minimale aanpassing van CV ketel • Hoogwaardige energie (maar niet perse nodig voor verwarmen woningen) Kansen • Waterstof kan op grote schaal in woestijnen geproduceerd worden en inkomst genereren voor ontwikkelingslanden.

Zwakten • Waterstof kostbaar maar prijs daalt • Omzetting van elektriciteit naar waterstof is nog inefficient (wordt steeds beter met nieuwe technologieen, innovatie, schaalvergroting en standaardisering)

Bedreigingen • Concurrentie door andere sectoren • Meer ruimte nodig dan bij all-electric, omdat het nu nog meer elektriciteit kost om waterstof te maken.

Pagina 7 van 8

Nog niet uitgebreid besproken: Warmtepomp Sterkten • Zelfvoorzienend • Mogelijkheid om koude te leveren

Kansen • Landelijk mix van elektriciteit wordt steeds duurzamer waardoor EPC (EnergiePrestatieCoefficient) beter wordt • Nieuwere generatie koudemiddelen heeft dan ook een steeds lagere milieubelasting (F-gassen bij lekkage)

Zwakten • Hoge investering (isolatie, warmtepomp en afgiftesysteem) • Bron elektriciteit niet per se duurzaam (korte termijn) • Verzwaring van elektriciteitsinfrastructuur • Hoge investeringskosten voor eindgebruiker • Geluidsoverlast bij luchtwarmtepompen • Extra ruimte in woning voor installatie Bedreigingen • toename van de elektriciteitsvraag en daarmee ook van duurzame energiebronnen en de daarbij behorende ruimtevraag. • Verzwaring van elektriciteitsinfrastructuur met bijbehorende ruimte- en capaciteitsvraag

Zonthermie Sterkten • Zonthermie is in iedere gemeente beschikbaar • Zonthermie is nu beschikbaar • Zonthermie kent een laag financieel (voorloop)risico; “je weet wat je krijgt” • Zonnecollectoren kunnen hoge temperatuur warmte opwekken, tot wel 200°C; gebruikelijke aanvoertemperatuur voor gebouwen is 70°C • Lager ruimtebeslag dan PV; factor 3 tot 4 • Laag materiaalgebruik en circulair • Op verschillende schalen toepasbaar en uitbreidbaar: individueel, in klein en groot collectief • Bruikbaar ter vervanging van minder duurzame warmtebronnen, voor verduurzaming warmtenetten. Kansen • Uitstekend voor collectieve warmtevoorziening in Energy Communities • Beschikbaarheid ISDE en SDE subsidies

Zwakten • Seizoensopslag is nodig voor ruimteverwarming • Teruglevering (buiten de opslag) nog niet mogelijk • Saldering/terugleversubsidie niet mogelijk (voor pv ook maar tot 2024)

Bedreigingen • Strijden om dezelfde (beperkte) m2 als PV panelen • Onbekend bij het grote publiek

Kernenergie Hier is geen SWOT van opgenomen in de RSW en hebben we nog niet uitgebreid besproken.

Pagina 8 van 8