21020.4 - Concept RES 1.0 MRE
Tekst van het document
XML'/.
Regionale Energiestrategíe 1.0
Versie 1 februari 2021
CONCEPT
Metropoolregio Eindhoven Hoofddocument
ooo Energiek en innovatief! Samen stap voor stap over op duurzame energie in onze regio Archiefexemplaar van BL21-04538
- Regionale Energiestrategie 1.0 Metropoolregio Eindhoven Concept
Metropoolregio Eindhoven
K
‘ İh ^
Regionale
Energie Strategie
3 Metal fuels: ijzerpoeder voor opslag van duurzame energie
ŗ
Met veel genoegen presenteer ik u namens de stuurgroep de RES 1.0 van de
Met deze RES 1.0 worden we steeds concreter, onder andere via het uitvoeren
Metropoolregio Eindhoven. Deze bestaat uit een hoofddocument en achter grondinformatie met een toelichting op de thema's en de keuzes. Met de RES 1.0 zetten we een grote volgende stap in de energietransitie voor onze
van een planMER op MRE-niveau (in navolging van De Kempen), via de uitwerking van de energiebespaarplannen, de Regionale Structuur Warmte
regio. Ons devies: samen inzetten op besparen én stap voor stap over op
en de doorrekening van ons regionale elektriciteitsnetwerk. Met de planMER doorlopen we een zorgvuldig proces om te komen tot zoekgebieden in de
duurzame energie, opgewekt in onze eigen regio. De RES is een gezamenlijke strategie die we inrichten met de gemeenten, waterschappen, provincie,
regio, rekening houdend met milieueffecten, lokale belangen en de kansen om de energieopgave te verbinden aan andere opgaven in onze regio.
netbeheerder en onze stakeholders: inwoners, bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke partners. Samen komen we zo tot afgewogen en gedragen keuzes.
Naast een grote technische opgave is de regionale energiestrategie vooral
In de zomer van 2020 is de concept-RES in de regio besproken door de raden en is zij vastgesteld door de colleges van de 21 gemeenten en de besturen van de waterschappen en provincie. De reacties op de concept-RES zijn
ook een maatschappelijke, financiële en een ruimtelijke opgave. Bovendien is er sprake van een groot aantal uitdagingen, zoals de uitbreiding van de capaciteit van het netwerk. Dat maakt het onmogelijk om in één keer een compleet uitgewerkte strategie te hebben. De komende jaren vullen we in
meegenomen in deze RES 1.0. De concept-RES was een belangrijke eerste
meerdere 'rondes' de opgave steeds concreter in: het is een 'ongoing' proces. Overheden leggen bestuurlijke keuzes vast, tenminste voor de periode tot
stap in de voortgang van de energietransitie van onze regio ZuidoostBrabant. Op 1 oktober is het document aangeboden aan NP RES. De concept-
2030, in onder meer omgevingsvisie en omgevingsplannen. Ik wens u veel inspiratie.
RES is doorgerekend door het Planbureau voor de Leefomgeving. De RES 1.0 is een volgende stap in de uitwerking van onze regionale strategie. In Voorbehoud: de milieueffectenprocedure is nog niet volledig doorlopen. De zoekgebieden voor wind- en zonne-energie op land zijn op de kaarten gebaseerd op de zoekgebieden uit de concept-RES minus de harde belemmeringen op basis van de tussenresultaten van het planMER (stap 1 t/m 3). In de bijlage 'tussenresultaten
dit hoofddocument staan de belangrijkste stappen vermeld, de uitwerking met analyses en overwegingen vindt u in de achtergrondinformatie RES 1.0
planMER' is bovendien de effectbeoordeling van elk zoekgebied te raadplegen. Voordat we in het planMER een nadere selectie aanbrengen richting een voorkeursalternatief voor de regio, vragen wij volksvertegenwoordigers en stakeholders op basis van voorgenoemde informatie om hun input. Met behulp van
(volgt).
die input wordt een voorkeursalternatief geformuleerd en het planMER verder afgerond. Onderdeel hiervan is de zienswijze procedure en de adviesvraag aan de commissie voor de milieueffectrapportage en Brabant Advies. Het definitieve planMER samen met de lokale input dienen als onderbouwing van de zoekgebieden voor wind- en zonne-energie op land. We vertalen deze resultaten naar de RES 1.0 die ter vaststelling wordt voorgelegd bij de provincie Noord-Brabant, de waterschappen en gemeenten.
Frans Kuppens Voorzitter stuurgroep Regionale Energie Strategie ter*
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
Het metaalbrandstoísysteem (metal fuels) gebruikt ijzerpoeder om duurzame energie op te slaan. Door de hoge energiedichtheid is ijzerpoeder zeer compact en gemakkelijk te transporteren als energiedrager. Een ander groot voordeel is dat metaalbrandstoffen herbruikbaar zijn, zodat je het poeder maar één keer hoeft te maken. En het is CO2vrij. De warmte kan worden gebruikt om stoom op te wekken, die industriële processen kan aandrijven of stroomturbines voor elektriciteit kan aandrijven. De resterende roest kan gemakkelijk worden opgevangen en weer worden omgezet in ijzerpoeder, met behulp van elektriciteit uit wind of zon. Het metaalbrandstofsysteem is ontwikkeld door de TU/e, studententeam Team Solid en een consortium van industriële partners.
Voorwoord
EPTB
5
vC| CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCE CONCEPTOeELd CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCE conceptbeeLDWONCEPTbEeld CONCEPTBEELD CONCE
ínhoud
CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCE CONCEPTBEELD/ CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CQnJ CONCEPTBEELEKONCEPTBEELD CONCEPTB^d^^B ',PPT
3
1.
Opgave en kader
2.
De thema's van RES Metropool Regio Eindhoven
3.
Samen de energieambitie realiseren
4.
Besparen - duurzame warmte - duurzame opwek
^ľ.LĽ CONéfcR’tìftBfeoNCE
4.1 Besparen 4.2 Duurzame warmte 4.3 Duurzame opwek
^-^mCEPŤBEELD CONCEPTBSpb' ^
EELD C - x ůEELD CONCEPTBEELD C®®PÜaTEELD CO EELDCONCEPTBEEL D CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD
NCEPTBE CONCEPTBE] CONCEPTBEELD CONCEPTBE CONCEPT
CONCEP'
EELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD ONCEPTBEELD ONCEPTBE el '^IE é d ■bEEL NCEPTBEELD CEPTBEELD Ceptbeeld
CONCEPTBEELD
5.
Stap voor stap naar uitvoering
6.
Begrippenlijst
Achtergrondinformatie / bijlagen volgen nog
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
;
6
es
7
1. Opgave en kader Electriciteit Warmte Energie verbruik Aantal inwoners
5,55 TWh 8,7 TWh ±800.000 Op basis van de Klimaatwet moet in 2050 de CO2-uitstoot met 95Zo zijn
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
**
*e e« •e
Samenwerking
Besparen
afgenomen en streven we ernaar om in 2030 de uitstoot van CO2 met 49Zo te verminderen. In het kader van het Nationaal Klimaatakkoord heeft het Rijk aan alle 30 regio's in Nederland gevraagd te onderzoeken hoe en waar
m » « » e
ze energie kunnen besparen en energie duurzaam kunnen opwekken. Voor
Participatie cL,
*
e » •e 1 r
EnergiekJinnovatief I
'S
grootschalige duurzame opwek is landelijk een opgave vastgesteld van 35 TWh. Regio's stellen hiervoor een Regionale Energiestrategie (RES) op.
Duurzame opwek
Voor u ligt de Regionale Energiestrategie (RES) 1.0 van de Metropoolregio Eindhoven. De RES 1.0 beschrijft wat de mogelijkheden zijn voor besparing
^
en het grootschalig opwekken van elektriciteit en warmte in de regio. Stap voor stap gaan we over van fossiele brandstoffen op duurzame energie.
e * e
In 2030 2,0-TWh Koppeling met andere thema's
e » e
Opgave, ambitie en leidende principes De Metropoolregio Eindhoven wil voorop lopen in de energietransitie, met
Duurzame warmte
als einddoel om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Als tussenstap willen we
\ I t
we vanuit de draagkracht van ons landschap bepalen wat haalbaar is voor opwek van duurzame elektriciteit. Zoals in de concept-RES is uitgewerkt
* a a m *
Leidende principes Toekomstgericht Iedereen draagt bij Behoud ruimtelijke kwaliteit Kans voor de regio Voordelen zijn voor iedereen
Stap voor stap naar uitvoering!
uiterlijk in 2030 49Zo minder CO2 uitstoten dan in 1990. De inzet op besparing is de basis voor de regionale strategie. Daarnaast is het uitgangspunt dat
/X\ X7/
gaan we nu uit van een bijdrage van 2 TWh voor onze regio aan de landelijke opgave van 35 TWh. Kleinschalige zon-op-dak-installaties worden in het Klimaatakkoord niet meegeteld voor het doel van 35 TWh. In deze doelstelling is immers al rekening gehouden met een autonome groei van kleinschalig zon-op-dak tot ongeveer 7 TWh. Uiteraard zien we wel het belang van zonop-dak en onderzoeken we de mogelijkheden om zon-op-dak te stimuleren
Z
en bewoners aan te zetten tot besparing en duurzame opwek van energie (Basisdocument hoofdstuk besparing).
"Iedereen gaat iets merken van de energietransitie. Het landschap zal van kleur veranderen en woningen en bedrijven worden anders verwarmd. Maar de energietransitie levert vooral veel op. Een schonere wereld met een gezonde lucht en een klimaat dat niet te heet is. Als samenleving werken we toe naar een nieuwe, groene economie. De opgave is groot, het belang ook. In Nederland en in de Metropoolregio Eindhoven werken we samen aan onze toekomst en aan die van onze kinderen en kleinkinderen.” Frans Kuppens, voorzitter stuurgroep
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
* « «
8
9 nieuwe aansluitmogelijkheden en zorgen voor afstemming op regionaal niveau over verdeling van de beschikbare capaciteit en juiste prioritering
De RES wordt uitgewerkt op basis van onze leidende principes: een kader van (maatschappelijke) uitgangspunten, richtinggevende afspraken en hoofdlijnen. Voor de Metropoolregio Eindhoven hebben we de volgende leidende principes benoemd:
van toekomstige investeringen en innovaties in het elektriciteitsnet (systeemefficiëntie). Door belanghebbenden in een vroegtijdig stadium
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
Een toekomstgerichte strategische visie Een gezamenlijke opgave en iedereen draagt bij ^ Focus op maximaal behouden van ruimtelijke kwaliteit De energietransitie als kans voor de regio ^ Maatschappelijk draagvlak en bewustzijn staan centraal
De focus op 2030, een doorkijk naar 2050! Alle belanghebbenden dragen bij naar vermogen. Inzet op besparen en een zorgvuldig proces (o.m. via planMER en Zonneladder); van grofmazig naar fijn. Wat levert de energietransitie op, in combinatie met andere opgaven..
te betrekken creëren we draagvlak voor beslissingen en waarborgen we de kwaliteit van beslissingen (maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak). Uiteindelijk gaat het erom dat elke regio bijdraagt en we gezamenlijk de landelijke doelstelling behalen van 35 TWh. Elke regio kiest afzonderlijk voor een goede balans tussen de vier onderdelen.
Ervoor zorgen dat iedereen meeprofiteert.
De bovenstaande leidende principes bieden de gemeenten, provincie en waterschappen de handvatten voor een uitwerking van de RES en voor de vertaalslag naar het eigen beleid. De concretisering van de leidende principes krijgt in het verloop van het proces steeds verder vorm.
Elke regio is uniek en elke regio maakt dus haar eigen afweging. Een momentopname, zorgvuldig vastgesteld
Afwegingskader De bovenstaande leidende principes sluiten aan bij het afwegingskader van het Nationaal Programma RES (NP RES) dat bestaat uit vier onderdelen: 1. Kwantiteit opwek 2. Ruimtelijke inpassing 3. Systeemefficiëntie
0o9Wok
De energietransitie is een opgave die iedereen aangaat.
Het proces van startnotitie, via concept-RES naar RES 1.0 en verder We zijn begonnen met een startnotitie voor de basis van het proces en de eisen waaraan onze RES moet voldoen. In de startnotitie hebben we de gezamenlijke leidende principes vastgesteld voor het vormgeven van de energietransitie in onze regio. Vervolgens hebben we samen met alle gemeenten, water schappen en provincie gewerkt aan de concept-RES. Dit eerste concept is richtinggevend voor de aanpak van de regionale energietransitie en de inzet (het bod aan het Rijk) voor het te realiseren regionale aandeel duurzame energie. Afgelopen zomer stelden de colleges, provincie en waterschappen
Onze RES 1.0 is een momentopname. Ze geeft aan waar we op dit moment
de concept-RES vast en hebben gemeenteraden hun reacties gegeven. De reacties van stakeholders en volksvertegenwoordigers op de concept-RES
staan op de weg naar 2030 en verder, de weg naar 2050. De energiestrategie is tenslotte een dynamisch proces dat permanent in verandering is.
hebben we betrokken in de uitwerking van deze RES 1.0. Als bijlage is een tabel opgenomen met de reacties die destijds op de Concept-RES zijn gegeven
Veranderende omstandigheden, nieuwe technologieën, nieuwe en andere stakeholders hebben invloed op het proces.
en op welke plek in deze RES 1.0 wordt ingegaan op het onderwerp van een specifieke reactie.
We gebruiken alle kennis en de gezamenlijke kunde en ervaring van de
Het Planbureau voor de Leefomgeving rekent de concept-RES nu door en beoordeelt of de regionale inzet voldoende bijdraagt aan de landelijke
4. Maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak
betrokken partijen om regionaal weloverwogen afspraken te maken. Het belang van samenwerking in de regio is groot. De afgelopen tijd hebben we
ambities uit het klimaatakkoord en of deze bijgesteld moet worden. Die reactie nemen we straks mee als bijlage bij de RES 1.0.
Het afwegingskader van NP RES helpt bij het maken van keuzes in het proces van de RES. De keuzes die we maken, analyseren en toetsen we
gezien dat er op tal van vlakken wordt samengewerkt in onze regio. Want we hebben niet alleen een flexibele energiestrategie nodig om in een telkens
Deze RES 1.0 leggen we voor aan alle gemeenten, de waterschappen en de
op de vier onderdelen. Voor onze regio is het uitgangspunt dat we vanuit de draagkracht van ons landschap (ruimtelijke inpassing) bepalen wat
veranderende wereld, de huidige en toekomstige energiedoelstellingen te blijven behalen, maar ook een stevig samenwerkingsnetwerk. We werken
provincie. Vervolgens bieden we onze RES 1.0 aan het Rijk aan. Daarna passen we de RES tweejaarlijks (RES 2.0 en volgende) aan en werken we toe
haalbaar is voor opwek van duurzame elektriciteit (kwantiteit opwek) en het duurzaam benutten van regionale warmtebronnen. We doen onderzoek naar
'bottom-up' en we sluiten aan op lokale initiatieven.
naar 2030 en maken we een doorkijk naar 2050.
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
Onze leidende principes
10
11
2. Metropoolregio Eindhoven De regionale energietransitie geven we vorm vanuit onze waarden, de kracht en de verschillen van de regio en uitdagingen op andere thema's. Daarmee is de regionale energietransitie een niet op zichzelf staand vraagstuk. De verbrede kijk naar de energietransitie binnen de Metropoolregio Eindhoven
V ^0^
4#
De regionale thema's: economie, mobiliteit, transitie landelijk gebied en energietransitie
u uu u D DD C
2018 - 2019
dec 2019 - mei 2020
juni 2020 - dec 2021
2022 - 2030
Welvaart én welzijn voor onze inwoners en ondernemers. Gemert - Ba kei Laarbeek
FASE 1 en FASE 2
Voorbereiding Analyse S ambitie
FASE 3
FASE 4
Uitwerking en opleveren concept-RES
Uitwerking en opleveren RES 1.0
FASE 5
Verankeren, uitvoeren en monitoren
Energiebespaarplannen
Cyclisch Proces
Regionale Structuur Warmte Zoekgebieden
(2-jaarlijks)
Metropoolregio Eindhoven richt zich op het verbeteren van de leef-, verblijfen werkomstandigheden van onze inwoners, bezoekers en bedrijven.
inclusieve en duurzame regio. Welvaart én welzijn voor inwoners en ondernemers, daar gaat het om. We zetten samen de schouders eronder en maken onze regio sterker, beter en toekomstbestendig. Door de bijzondere samenwerking tussen overheden, kennisinstellingen en bedrijfsleven, is de regio Zuidoost-Brabant erin geslaagd een succesverhaal neer te zetten waar niet alleen binnen Nederland maar zelfs wereldwijd naar wordt
ook logisch dat we samen een RES opstellen.
Leidende principes
Startnotitie RES
Concept-RES
RES 1.0
RES 2.0 - RES 3.0 - etc...
Metropool Regio Eindhoven
Metropool Regio Eindhoven
Metropool Regio Eindhoven
Metropool Regio Eindhoven
Oirschot
Nuenen
Duurzaamheid staat daarbij centraal. We willen samen een evenwichtige regio zijn waarin we werken aan een excellente economie en aan een
gekeken. De sleutel tot dit succes is samenwerken: overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen weten elkaar te vinden en te versterken. Het is dan
Financiële participatie
Son en Breugel
Mobiliteit, ons landelijk gebied én onze economie krijgen een impuls van de energietransitie
Helmond
Eindhoven Geldrop Mîerlo
Deurne
Veldhoven Reusel De Mierden
Waalre
Bladel
Asten So meren
Eersel Heeze - Leende
BergeIJk
Valkenswaard
Cranendonck
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
belichten we hier.
12
13 Verschillen maken onze regio sterk
Toptechnologieregio Brainport: inzet op energie-innovaties
De Metropoolregio Eindhoven is een regio van contrasten. Dat maakt haar uniek. Ze is een hecht netwerk van steden, stedelijke randgemeenten,
De Brainportregio is de bakermat van de hightech industrie en draagt
is de diversiteit. De stad en het landelijk gebied versterken elkaar en profiteren in hoge mate van elkaars kwaliteiten en functioneren als een geheel. Dit is dan ook kenmerkend voor het vestigingsklimaat van de regio, zowel voor inwoners als ondernemers. Deze kwaliteiten staan echter onder druk. Het
aanzienlijk bij aan het verdien- en innovatievermogen van Nederland. Koplopers in technologie op het gebied van mobiliteit, gezondheid, voeding en energie vinden in Brainport hun logische thuisbasis. De energietransitie en het behalen van de energie- en klimaatdoelstellingen is een wereldwijde uitdaging die alle facetten van ons leven raakt en dicht bij huis begint. Voor een duurzame economie en een duurzaam ruimtelijke ontwikkeling is de ontwikkeling van energie-innovaties erg belangrijk. Verschillende
is daarom belangrijk dat betrokken overheden samen blijven werken aan het versterken van de uitgangspositie van de regio: een gezonde, veilige en
vormen van hernieuwbare energie opwekken, die vervolgens opslaan tegen steeds lagere kosten en de reductie van materialen; dat is waar bedrijven, kennisinstellingen en overheden in Brainport Eindhoven voor gaan. Een
aantrekkelijke woon-, werk- en leefomgeving met ruimte voor gewenste ontwikkelingen en het versterken van het duurzaam verdienvermogen.
uitdaging die kansen biedt voor de kennisintensieve maakindustrie in deze regio. Er is een reeks ontwikkelingen en producten uit onze eigen regio die direct effect hebben op klimaat- en energiedoelstellingen. Dit is onderdeel van de Brainport Agenda en daarmee zetten we grote stappen in het
Onze unieke regio is een hecht netwerk van stedelijk gebied en natuur.
economisch verdienvermogen voor de regio en behalen we maatschappelijke doelen op het vlak van energie. Dit geldt voor duurzame en slimme mobiliteit, LED-verlichting, laadinfrastructuur, de inzet van waterstof
V
Ontwikkeling van het
Inzetten van regionale
Ontwikkeling van nieuwe
Versneld naar de markt krijgen
Battery Competence Centre
competenties (o.a. HTSM
technologieën en producten
van grootschaliger inzetten van
en Automotive) t.b.v.
t.b.v. de CO2 reductie
bestaande energie innovaties
de waterstoftransitie
en opwekkingsmogelijkheden zoals dunne film-zonnecellen. Door een concrete marktvraag te ontwikkelen kan de opschaling van deze bestaande technologieën versnellen. Door op regionaal niveau samen te werken met onder meer Brainport Development en kennisinstellingen kunnen we de innovatie kracht in de regio benutten en versterken, bijvoorbeeld door innovatie in te zetten om in onze regio met de netschaarste om te gaan.
We realiseren experimenteerruimte voor innovaties op het gebied van duurzame energie
De Brainportregio is de bakermat van de hightech industrie.
Brainport Smart District: nieuwe inzichten en technieken toegepast In de Helmondse wijk Brandevoort wordt de slimste wijk ter wereld ontwikkeld, Brainport Smart District (BSD). De nieuwste inzichten en technieken op het gebied van participatie, gezondheid, data, mobiliteit, energie en circulariteit worden hier ingezet om een duurzame en mooie woonomgeving te creëren. BSD wordt een slimme woon en werkwijk waarin bewoners zelf een centrale rol spelen bij de ontwikkeling van hun eigen leefomgeving. De ontwikkeling van BSD is een co-creatieproces tussen onder andere bewoners, professionals en andere stakeholders.
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
dorpen, natuurgebieden, fraaie diverse landschappen, een grote schatkist aan cultuurhistorisch erfgoed, dynamische economische en innovatieve hotspots en gemoedelijk bewoond landelijk gebied. De kracht van onze regio
Energie-innovatie in de Brainport Agenda Ontwikkelingen en producten in onze regio die direct effect hebben op klimaat- en energiedoelstellingen
Onderwijs en arbeidsmarkt en de energietransitie
De RES als hefboom voor andere regionale opgaven
De energietransitie brengt niet alleen veranderingen in de omvang van
De regio wordt naast de energietransitie geconfronteerd met een aantal
werkgelegenheid en verdeling ervan over sectoren met zich mee, maar ook in het type werk en de kennis en competenties die daarvoor nodig zijn. De energietransitie biedt een groot aantal kansen, ook voor groepen die nu
andere grote opgaven, zoals de transitie van het landelijk gebied, circulaire economie en klimaatadaptatie. De nieuwe grote opgaven moeten ruimtelijk worden ingepast. In de ruimtelijke afweging van kansrijke zoekgebieden
nog aan de kant van de arbeidsmarkt staan. Maar er zijn nu al tekorten in diverse, vooral technische, beroepen die hierbij relevant zijn: machine- en
is de samenhang met andere opgaven cruciaal. Het realiseren van wind- en zonneparken betekent (nog) meer druk op de schaarse ruimte
servicemonteurs, bouw- en infravaklieden, elektriciens, elektromonteurs en
in een dichtbevolkte regio. Afspraken zijn nodig voor de versnelling en
installateurs, operators, informatici en software engineers, elektrotechnisch ingenieurs, enzovoorts. Er liggen grote uitdagingen om voldoende mensen
afstemming van de transitie van de agrarische sector, klimaatadaptatie, natuurontwikkeling en de inpassing van duurzame opwek van energie.
op te leiden en beschikbaar te hebben voor het werk dat samenhangt met de energietransitie.
Dit draagt bij aan de kwaliteit van het vestigingsklimaat van Brainport en aan de leefbaarheid van de regio als totaal. De Omgevingsagenda Zuidoost-
Er liggen grote uitdagingen om voldoende mensen op te leiden en beschikbaar te hebben voor het werk dat samenhangt met de energietransitie. We werken samen met Brainport Development en de arbeidsmarktregio's Zuidoost-Brabant en Helmond-De Peel, om een beter beeld te krijgen van
Brabant faciliteert de samenwerking tussen de betrokken overheden en de realisatie van de gemaakte afspraken. De RES willen we inzetten als hefboom voor kwaliteitsverbetering (ruimtelijk, economisch, ecologisch en sociaal). Dit door de energietransitie te koppelen aan andere opgaven en te kijken of de energieprojecten een (deel van de) oplossing kunnen zijn. Hierdoor komen mogelijke oplossingen voor de integrale opgaven eerder in beeld. In de omgevingsagenda is aangegeven dat nieuwe woningen voldoen aan nieuwe eisen op het gebied van energie, circulair bouwen en klimaat.
de gevolgen van de energietransitie op de regionale arbeidsmarkt. We verkennen de opgaven en maken de vertaling daarvan naar concrete acties. Werkgevers en onderwijsinstellingen uit de regio worden daarbij betrokken. Daarnaast zorgen we ervoor dat, via het PACT Brabant en het Kennispact MBO Brabant, op provinciale schaal en met de andere Brabantse arbeidsmarktregio's afstemming en kennisdeling plaats vindt. Op deze manier wordt gebruik gemaakt van elkaars informatie en kennis en worden krachten waar mogelijk gebundeld. Ook voorkomen we zo dat werkgevers en instellingen, met vestigingen of activiteiten in meerdere regio's, tegelijkertijd vanuit de verschillende RES-regio's worden benaderd.
Er zijn afspraken nodig voor de versnelling en afstemming van de transitie van de agrarische sector, klimaatadaptatie, natuurontwikkeling en de inpassing van duurzame opwek van energie.
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
15
16
17
3. Samen de energieambitie realiseren Op verschillende niveau's werken we al samen binnen onze regio
Regionale samenwerking De RES van de Metropoolregio Eindhoven is een regionaal samen werkingsverband van de gemeenten Asten, Bergeijk, Best, Bladel, Cranendonck, Deurne, Eersel, Eindhoven, Geldrop-Mierlo, Gemert-Bakel,
regionale kennis, innovatie en vakmensen. De besluiten daarover worden lokaal genomen. Gemeenten zijn dus zelf aan zet. Daarbij realiseren wij ons dat de mogelijkheden en kansen en fasering per gemeente kunnen verschillen.
waterschappen Aa en Maas en De Dommel, de provincie Noord-Brabant en Enexis Netbeheer. De gemeenten werken met elkaar samen via de subregio's de Peel, de Kempen, de A2-gemeenten en het Stedelijk Gebied Eindhoven.
Op tal van gebieden werken gemeenten en clusters van gemeenten samen. İŚĮ튌İ
įfţwí D , .ļ
Hier staan we voor in onze regio Samen onderzoeken we de mogelijkheden om de energietransitie uit te voeren. Voor een succesvolle transitie bekijken we het verbruik aan elektriciteit en warmte, de opwek van duurzame energie en de distributie daarvan in samenhang. Daar komt bij dat de energietransitie in de gebouwde omgeving ook wordt beïnvloed door de ontwikkelingen in het verduurzamen van de mobiliteit en industrie. Innovatiekracht is nodig om tot effectieve en efficiënte oplossingen te komen. We onderzoeken waar en hoe we het beste duurzame elektriciteit, zoals wind- en zonne-energie kunnen opwekken. Daarbij maken we optimaal gebruik van de beschikbare ruimte en het gezamenlijk elektriciteitsnetwerk. Het uitgangspunt is om de ruimtelijke kwaliteit van onze regio te behouden. We weten welke warmtebronnen er zijn in de regio, zodat wijken en gebouwen van het aardgas af kunnen. Daarnaast kijken we hoe we slim gebruik kunnen maken van de inzet van
'ŵ,:: ^ mm
0:1
•.v; ••••v-
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
Heeze-Leende, Helmond, Laarbeek, Nuenen, Oirschot, Reusel-De Mierden, Someren, Son en Breugel, Valkenswaard, Veldhoven en Waalre, de
18
19 dec 2019 - mei 2020
juni 2020 - dec 2021
2022 - 2030
FASE 1 en FASE 2
FASE 3
FASE 4
FASE 5
Voorbereiding
Uitwerking en
Uitwerking en
Verankeren, uitvoeren
Analyse S ambitie
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
^ Brainstormsessies ^ Werkateliers
opleveren concept-RES ^ Subregionale inloopavonden ^ Werkateliers Huis van Waalre, stakeholders en ambtelijk ^ Werkateliers Seats2Meet, stakeholders en ambtelijk
opleveren RES 1.0 ^ Online vragenuurtjes, inwoners en volksvertegenwoordigers ^ Online sessies Warmte deel 1 RSW en lokale TVW, ambtenaren ^ Online maatschappelijke partners (adviesgroep i.o.) ^ Online Bouwstenenatelier PlanMER stakeholders ^ Inspraakprocedure PlanMER ^ Masterclass RES i.r.t. Omgevingswet ambtelijk ^ Enquête en online Bouwstenenate lier Duurzame Opwek, ambtenaren ^ Online sessie warmte deel 2 uitgangsprincipes RSW, ambtenaren ^ Webinar Energiebesparing bij bedrijven, stakeholders ^ Talkshow Innovatie in de regio, alle doelgroepen ^ Online Bouwstenenatelier deel 2 Presentatie tussenresultaten PlanMER, stakeholders ^ Online sessie adviesgroep Maatschappelijke partners ^ Internetconsultatie, inwoners ^ Online sessie Waterstof, ambtenaren, bestuurders en volksvertegenwoordigers. ^ Subregionale online meet-ups, inwo ners en volksvertegenwoordigers ^ Presentatie RES 1.0
en monitoren Nog in te vullen... Dit wordt te zijner tijd opgenomen op de website en de activiteitenkalender
Participatie: samen werken aan betrokkenheid Door de energietransitie gaan ons landschap en onze omgeving er de
te maken met de RES bekijken we in overleg met gemeenten wat nodig is om op lokaal niveau participatie te versterken.
komende jaren anders uitzien. Met de komst van energiebronnen als zon en wind wordt de duurzame energievoorziening steeds zichtbaarder. Draagvlak en acceptatie onder omwonenden en andere inwoners en bedrijven uit de
Participatie is een continu proces dat op twee niveaus plaatsvindt: intern en
omgeving van projecten zijn daarbij van cruciaal belang. Samenwerken betekent vanzelfsprekend dat er concessies gedaan moeten worden. Door
extern. Bij de interne participatie betrekken werkgroepen voor hun opdracht stakeholders en ambtenaren voor informatie en advies, bijvoorbeeld over
belanghebbenden in een vroegtijdig stadium te betrekken creëren we
de landschappelijke inpassing, energiebespaarplannen, ruimtegebruik en
draagvlak voor beslissingen en waarborgen we de kwaliteit van beslissingen. Belanghebbenden zijn onder meer woningcorporaties, energiecorporaties,
de bepaling van de zoekgebieden. Op basis hiervan geven de werkgroepen invulling aan hun onderdeel van de RES. Tussenresultaten worden vervolgens
jongeren, agrariërs, natuurbeheerders, energiedeskundigen, raadsleden, colleges en inwoners. Onderzoek laat zien dat het draagvlak voor verduurzaming van de energievoorziening in Brabant over het algemeen
extern getoetst. Stakeholders worden op diverse momenten geconsulteerd om de opbrengst te beoordelen en input te geven. Inwoners hebben de mogelijkheid om onder andere via bijeenkomsten en het planMER-traject
hoog is. Echter is algemeen draagvlak niet hetzelfde als acceptatie van
reacties te geven en zienswijzen in te dienen. Volksvertegenwoordigers
(lokale) effecten. Bij het creëren van draagvlak is inzicht in wat leeft bij bewoners van groot belang. Het is belangrijk dat we bij de verschillende fasen van beleidsvorming tot projectimplementatie, inclusief keuzes van
kunnen tussentijds input geven via hun bestuurders en stellen uiteindelijk de RES vast.
locaties, inwoners goed meenemen.
We moeten inzicht hebben in wat er leeft bij inwoners.
Participatie: een continu proces
De consultatie op de concept-RES heeft geleid tot aanpassingen in deze 1.0-versie
We blijven informeren Om inwoners, volksvertegenwoordigers en stakeholders te informeren over
Iedereen in onze regio bekend maken met RES
de ontwikkeling en het proces van de RES zijn er afgelopen jaar onlinevragenuurtjes en webinars georganiseerd. Naast algemene informatie zijn
Zonder participatie geen RES. De afgelopen periode hebben we participatie
specifieke doelgroepen over onderdelen bijgepraat en geconsulteerd, zoals
dan ook op verschillende manieren gerealiseerd, door middel van webinars, werkateliers, internetconsultaties en kennissessies (een volledig overzicht
tijdens de bouwstenenateliers over de milieuonderzoeken in het kader van Plan-MER. Om inwoners mee te nemen in de toekomst van de RES is er op 2
vindt u in de bijlage. Ook houden we een actueel overzicht bij met antwoorden op vragen over de RES via onze website RES MRE. Om meer inwoners bekend
december een talkshow georganiseerd over lokale innovaties die bijdragen aan een duurzame energievoorziening.
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
2018 - 2019
Procesparticipatie Zeggenschap over project
Financiële participatie Financiële betrokkenheid bij project
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
21
Participatie: betrokkenheid omgeving
Lokale financële lusten
Draagvlak & Acceptatie Eigendom Z aandelen vanaf beginfase Risico S rendement: hoog
z
\
Obligaties en/of verkrijgen aandelen na oplevering Risico S rendement: laag Stippellijnen: risico op 'negatief draagvlak' bij financiële tegenvaller
Sociale participatie Omgeving profijt in natura van project middels fonds
Enegiefonds Brabant
Coöperatie
Ontwikkelaar
energietransitie en de RES. Om hiervan een beeld te krijgen is begin 2020 een flitspeiling
positieve bijdrage vanuit het project aan de lokale samenleving, niet door zeggenschap bij het project (eventueel wel zeggenschap bij het/een fonds).
aanreiken, gaat uit van de oprichting van een stichting/ontwikkelfonds per gemeente en/of project om minimaal 507 van het eigen vermogen in
gehouden. In aanvulling hierop is recentelijk een internetconsultatie onder inwoners
Financiële participatie kan bijdragen aan draagvlak en acceptatie. Bij
een project in te brengen. Opbrengsten vloeien terug naar de stichting/in het ontwikkelfonds en naar de investeerders in het project. De stichting/
uitgezet. Ruim 1.700 respondenten hebben de vragenlijst ingevuld.
eigendom is er sprake van zeggenschap over het project vanaf begin. Bij obligaties/aandelen is dat pas later, over aanleg van het project is dan niets
het ontwikkelfonds kan hiermee vervolgens maatschappelijke projecten, bij voorkeur op het gebied van de energietransitie, financieren. Gemeente
Het vervolg
meer te zeggen. Daarnaast kunnen er positieve financiële gevolgen zijn van het project. Het kan echter ook financieel negatief uitpakken; dan draagt het
én energiecoöperatie zijn vertegenwoordigd in de stichting. Als men gebruik maakt van het Energiefonds Brabant is het mogelijk dat er in de
niet bij aan draagvlak en acceptatie.
ontwikkelfase geen financiële risico's zijn voor individuele burgers of leden van energiecoöperaties. Tot maximaal 507 van het eigen vermogen wordt
is op onze website www.energieregiomre.nl.
Financiële participatie: Iedereen moet kunnen profiteren van de energietransitie Naast procesparticipatie, zoals hierboven uitgewerkt, is het van belang dat er ook sprake is van 'financiële participatie'. We willen dat iedereen voordeel kan hebben van de wind- en zonne-energie die we in onze regio opwekken. Hierbij sluiten we aan bij het Klimaatakkoord waarin het uitgangspunt is opgenomen om te streven naar 5070 lokaal eigendom van de nieuwe zonne en windparken. Ook houden we rekening met de provinciale handreiking 'Juridische uitwerking 507 participatie'. Lokaal eigenaarschap levert
^Mñh^OOpbrengsten uit
min. 50%
Het project ĥ
Opbrengsten uit het project ĥ
max. 50^
Zonder participatie geen energietransitie.
Project hernieuwbare energie
geld op voor de regio en kan ook leiden tot een grotere betrokkenheid van mensen bij lokale projecten, acceptatie van energieprojecten en grotere gemeenschapszin. We streven als regio naar maximale lokale participatie en het maximaal lokaal benutten van de opbrengsten. We geloven in lokaal maatwerk op het niveau van individuele projecten.
\sv.
y
\nV.
y
ingebracht door een ontwikkelaar. Naast de eigen inbreng vanuit de stichting en de ontwikkelaar worden projecten voor de resterende projectkosten (zo'n 807) met vreemd vermogen gedekt. Het model biedt ruimte voor lokaal maatwerk.
Wat we gaan doen! ^ We faciliteren stakeholders, ambtenaren, volksvertegenwoordigers en inwoners om alle ins en outs van de energietransitie tot zich te nemen. ^ We gaan door met het organiseren van bijeenkomsten en communicatiemomenten. ^ We zorgen ervoor dat iedereen in onze regio voordeel heeft van de energie die we met wind en zon in de regio opwekken. ^ We bieden een model voor lokaal eigendom van zonne- en windparken, wat leidt tot grotere betrokkenheid van de inwoners. ^ We financieren met de opbrengsten andere projecten, met name op het gebied van energietransitie.
vn^j
Į#įB|ļ#ļīq
Om te garanderen dat er invulling gegeven wordt aan minimaal 507 lokaal
Sociale participatie kan bijdragen aan draagvlak en acceptatie. Dit door de
kennisbijeenkomsten. Dit gebeurt volgens een activiteitenkalender, die terug te vinden Stichting Z Ontwikkelfonds
Model financiële participatie en lokaal eigendom eigenaarschap is er de intentie om te werken vanuit het model dat hiernaast is weergegeven. Het voorstel voor dit flexibele model dat we in de RES 1.0
verzoek van werkgroepen en specifieke doelgroepen zoals ambtenaren - webinars of
Gemeente
Procesparticipatie is direct gericht op communicatie over en eventuele aanpassing van het project ten behoeve van draagvlak en acceptatie.
onder inwoners is er inzicht nodig in hun standpunten ten opzichte van de
weer kan fysieke bijeenkomsten, zoals vragenuurtjes, en organiseren - mede op
Financiële participatie - impact
000
Om voldoende draagvlak te verwerven
We gaan door met het organiseren van online-bijeenkomsten en zodra het
o
□nū
We raadplegen continu
Bank Z InvestNL
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
20
EPTB 4. Besparen - duurzame warmte - duurzame opwek
«q
CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCE CONCEPTOEİLd C^^EPTBEELD CONCEPTBEELD CONCE conceptbeeLDWBNCEPTBEeld CONCEPTBEELD CONCE CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CONCE CONCEPTBEELD/ CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CQnJ CONCEPTBEELEKIONCEPTBEELD CONCEPTBESM^^
De focus op besparen en opwekken De RES is een instrument om met maatschappelijke betrokkenheid te komen tot regionale keuzen voor besparen en duurzaam opwekken. In de concept-RES hebben we een bod gedaan van 2 TWh. In deze RES 1.0 hebben we de invulling daarvan concreter gemaakt. Met meer zekerheid kunnen we dit bod, maar ook de andere onderdelen, nu onderbouwen. Het verbruik aan elektriciteit en warmte, opwek van duurzame energie en de distributie daarvan beschouwen we in samenhang. Energiebesparing is cruciaal in onze energietransitie; de energie die we niet (meer) verbruiken hoeven we ook niet meer op te wekken. Daarom zetten wij als regio primair en maximaal in op besparing.
Wat is nieuw in deze RES 1.0? De thema's in samenhang...
^PONCEpTBEELD CONCEPTBEELD ĮPTHįELDnjNCEpTpEELD CONCEPTBEELD
CEPT-BeELDj^
conc|ptbe ONCEPTBE CONCEPTBE
cOnceptBI concIPtbi
CONCEPTBEELD
CePTBEElDCONCIpTBEELD CONCEPTBEELD CEPTBeELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CIPtBEELD CONCEPTBEELD CONCEPTBEELD CIPTİiIL^C^ICIPTIIIl^onceptbeeld CEPTH|LD CONCEPTB|H^3NCEPT|E|l d CEPTBEELD CONCE^^||H^ONCEPtBIIId CEPTBEELD C0|^^I|||I^^|CEPTBEELD
CEPTBEEL^^^^^I||||B^ONceptBEELD ^ONCEPTBEELD
De energiebespaarplannen voor wonen, bedrijven en maatschappelijk vastgoed zijn verder uitgewerkt. Hiermee geven we handvatten aan de gemeenten om inwoners en bedrijven te ondersteunen en te stimuleren om energie te besparen. Voor de energie die we (nog) nodig hebben zetten we als
Onze RES 1.0 is gebaseerd op de volgende elementen: ^ Besparing binnen de gebouwde omgeving. ^ Inpassen opwekking van duurzame elektriciteit op land (wind en zon). ^ Warmtetransitie in de gebouwde omgeving door het opstellen van lokale transitievisies warmte ondersteund door een Regionale Structuur Warmte. ^ Een benodigde infrastructuur voor transport en opslag van energie.
Nieuwe ontwikkelingen nauwgezet volgen en inzetten De RES richt zich op de thema's Gebouwde omgeving en Elektriciteit. Aan de andere klimaattafels wordt gekeken naar thema's als mobiliteit, industrie en landbouw. Voor de opwek van elektriciteit kijken wij nu naar twee beproefde technieken: zon en wind, maar houden zeker ook rekening met ontwikkelingen in de toekomst. Met andere technieken zoals waterstof en thorium worden pilots gedaan. We blijven verbinding zoeken met innovaties. Die zullen een prominentere plek moeten krijgen in de vervolgstappen en bij de ontwikkeling van nieuw beleid.
eerste in op de 'no-regret' maatregelen: zon op daken, langs infrastructuur, in 'pauze'- en energielandschappen. In de regio zien we daarnaast nog meer kansen voor duurzame opwek via wind en zon op land. Met een planMER is nader onderzoek gedaan naar milieueffecten en koppeling met andere thema's om te kunnen komen tot een integrale gebiedsontwikkeling. Ook is een nieuwe doorrekening gemaakt van het elektriciteitsnetwerk op basis van de resultaten van de planMER. Dit heeft geresulteerd in een eerste schets van een 'voorkeursalternatief' (VKA) voor locaties voor grootschalige duurzame opwek. Voor de warmtetransitie zijn de warmtebronnen en de warmtevraag verder in beeld gebracht in de 'Regionale Structuur Warmte' en zijn er afspraken gemaakt over het vervolg.
23
Warmtebatterij: zomerwarmte opslaan voor gebruik in de winter De innovatieve warmtebatterij maakt gebruik van thermochemisch materiaal om duurzame energie op een goedkope en verliesvrije manier op te slaan. Dit helpt om kortere periodes te overbruggen, vooral in de wintermaanden, wanneer er minder of geen energie uit zon, wind of andere duurzame bronnen Afbeelding beschikbaar is. De warmtebatterij is stabiel, werkt volgt... zonder verlies van energie en gaat bij correct gebruik zeker 20 jaar mee. De warmtebatterij is ontwikkeld door de TU/e en TNO.
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
;
24
25 4.1 Besparen DIRECT BESPAREN
Energiebesparing is cruciaal in de energietransitie; de energie die we niet verbruiken hoeven we ook niet op te wekken. Daarom richten wij ons als
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
regio maximaal op besparing. Je kunt op een aantal manieren besparing stimuleren en dat gebeurt ook al in de regio. Gemeenten kiezen zelf voor wat ze doen en via welke samenwerkingsverbanden. (zie bouwsteen besparing in bijlage) Onder besparen beschouwen we ook kleinschalige duurzame opwek van elektriciteit en warmte, die verbonden is aan het gebouw.
De Groene Zone: zonnepanelen op 7000 woningen Binnen het thema besparen onderzoeken we de mogelijkheden om zon-opdak te stimuleren en bewoners aan te zetten tot besparing en duurzame opwek van energie. De Groene Zone is een initiatief van 12 gemeentes in de regio Zuidoost Brabant en heeft als doel om in twee jaar tijd 7000 woningen te voorzien van zonnepanelen. Huiseigenaren die meedoen aan dit initiatief worden volledig ontzorgd. Technische kennis en inzet van eigen geld is niet nodig.
Praktische voorbeelden
DIRECT BESPAREN — RECHT OP JE DOEL AF RUSTIG ORIËNTEREN -
Ontplooiere
Simpel in oplossing
Groene Zone
ONTZORGEN
ONTZORGEN WIJKAANPAK EIGEN OPLOSSINGEN DIRECT VERGAAND VERDUURZAMEN
Buurkracht Stnictuurzoekere
Persoonlijke benadering
WIJKAANPAK
NIEUWBOUW
Wat niet wordt verbruikt, hoeft ook niet te worden opgewekt.
Bij besparen zetten we met name in op gedragsverandering. Dat vertaalt zich naar besparing bij gebruik, bij de aankoop van apparaten en bij
Duurzame gedragsverandering door weerstanden weg te nemen en handelingsperspectief te bieden.
De doelgroepen
Handelingsperspectief voor iedere vorm van besparing. Wat kan ik doen?
Energiebesparing en duurzaamheid staan sinds de jaren '90 jaarlijks 'op de agenda', met wisselend succes. Het is onze ambitie om mensen
Doelgroep wonen: woningbezitters en woningcorporaties
een passende oplossing te komen per situatie. Die is tenslotte afhankelijk
in onze regio duurzaam in beweging te krijgen zodat ze zoveel mogelijk energie gaan besparen, waarmee we onze CO2-uitstoot reduceren. Hierbij
woningeigenaren, woningbouwcorporaties, particuliere huurwoningen, VvE's en sociale koopwoningen. In de RES 1.0 ligt de focus op het aanpakken
van de situatie per betreffende persoon of organisatie en de staat van het gebouw. Met innovaties in techniek, werkprocessen en aanpakken
is het noodzakelijk om de boodschap te richten op specifieke doelgroepen, situaties en mogelijkheden, weerstanden weg te nemen en mensen
voor particuliere woningeigenaren en woningbouwcorporaties. Deze zijn namelijk het grootste qua aantal woningen waardoor de grootste
De routes voor bewoners
komen er in de toekomst meer mogelijkheden. Door goed samen te werken versnellen we de verduurzaming binnen de doelgroepen Wonen, Bedrijven en Maatschappelijk Vastgoed.
handelingsperspectief te bieden: wat kunnen ze concreet doen om te besparen. Met de klantreis breng je precies in beeld welke stappen iemand
besparingswinst te behalen is. Bovendien zijn het de groepen waar de meeste gemeenten zich met hun duurzaamheidsbeleid op concentreren.
te besparen tot routes voor mensen die aan de slag willen gaan met forse verduurzamingsmaatregelen. Sommigen weten wat ze willen, anderen
doorloopt om de stap te zetten tot het nemen van maatregelen.
Het doel is om de realisatie van de energiebesparing te versnellen. Op basis van een gedragsanalyse in samenwerking met stakeholders (onder
doen het liever samen of worden graag ontzorgd. Dit geeft inzicht in wat een gemeente kan doen om een bepaalde route goed te faciliteren of te organiseren
andere energiecoöperaties en woningcorporaties) is bij de doelgroepen gekeken naar hoe mensen besparen. Op basis van die analyse is een achttal
zoals het aanscherpen van de communicatie waardoor weerstanden worden weggenomen en handelingsperspectief wordt vergroot. (Voor een overzicht
'bespaarroutes' opgesteld.
van de routes zie basidocument)
gebouwaanpassingen, zoals isoleren en renoveren. We werken aan verschillende aanpakken die gemeenten kunnen gebruiken, om zo tot
De grootste uitdaging zit bij gedragsverandering!
Binnen de doelgroep wonen kennen we de doelgroepen particuliere
Er zijn routes voor bewoners die kleine maatregelen nemen om energie
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
Besparen is een werkwoord
26
27 Ambitie 2021 - 2022 Wonen Inzetten op gedragsverandering
Samen slimmer duurzaam doen Samen werken aan energiebesparing
Kennis en informatie delen
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
De routes voor woningcorporaties Voor woningcorporaties liggen kansen/uitdagingen op het gebied van ^ De ruimtelijke ordening en vergunningen (b.v. beperkingen bestem mingsplan, leges). ^ Het stimuleren van duurzaam gedrag van bewoners. ^ De warmtetransitie (innovatie en het gebrek aan zekerheid van duurzame oplossingen). We gaan met woningcorporaties in gesprek om afspraken te maken over de
Iedere gemeente heeftt informatie over routes energiebesparing. Delen mogelijke onderzoeken zoals leefstijlenonderzoek Motivaction
Monitoring Iedere gemeente monitort de voortgang van hun besparingsaanpakken
Rapporteren en evalueren Besparingsaanpakken worden gedeeld, de resultaten gerapporteerd en geëvalueerd. Zo kunnen andere gemeenten hier weer van leren
kansen en uitdagingen. De nadruk zal vanuit besparing liggen op duurzame
Gezamelijk ontzorgingsproject Verkennnen mogelijkheden
Regionale communicatie Campagne of middelen
EnergiecoachesAambassadeurs Regionaal organiseren (evt. gekoppeld aan energieloket)
Strategisch communicatieplan Start A2 gemeenten + Oirschot. Uitrol mogelijk
Energieloket Informeren gemeenten over mogelijkheden nieuw energieloket
Inventarisatie
gedragsverandering.
Mogelijkheden woningcorporaties
Vervolg RRE/RREW
Omgevingsagenda Zuidoost-Brabant: goede en betaalbare woningen Om te komen tot een voldoende aanbod van kwalitatief goede en betaalbare woningen moet het kwantitatieve woningtekort in de regio worden aangepakt. Deze opgave betreft het gehele stedelijke netwerk, inclusief de vitale kernen van het landelijk gebied. Belangrijk bij deze opgave is dat deze nieuwe woningen voldoen aan nieuwe eisen op het gebied van energie, circulair bouwen en klimaat. (Omgevingsagenda Zuidoost-Brabant, MRE 2020)
Ultra-duurzame Brabantse corporatie Thuis: 'Aan de slag gaan belangrijker dan doelen halen’ De Brabantse corporatie Thuis, met het hoofdkantoor in Eindhoven, wil graag vooroplopen in verduurzaming van het woningbezit en is bereid om daarvoor meer te doen dan nodig is volgens het Bouwbesluit. "Verduurzaming is een van de grote maatschappelijke opgaven. Wij voelen ons als corporatie verantwoordelijk om daar een bijdrage aan te leveren. Dat past binnen het Klimaatakkoord."
Onderzoeken gezamenlijke aanpak
Wijkaanpak Project... Basisinfrastructuur
Additionele modules
Deelname 21 gemeenten
Keuzevrijheid gemeente
De Willem en De Zwijger in Best winnen duurzaamheidsprijs Het bouwproject De Willem en De Zwijger van corporatie 'Thuis' aan de Willem de Zwijgerweg in Best heeft in 2018 de prijs voor het meest duurzame bouwproject van vakblad Cobouw gewonnen. De twee appartementencomplexen zijn een project van aannemer BAM Wonen BV, NB-Architecten uit Best en woonstichting 'Thuis uit Eindhoven.
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
Kees Bakker, Energiehuis Helmond "Eigenaren van woningen volgen verschillende routes als het gaat om energiebesparing of verduurzaming van hun woning. De route hangt af van het doel, van de mogelijkheden en omstandigheden."
Helmondse Energie Community gericht op duurzaam en energiebewust ondernemen In 2013 ondertekenden 18 Helmondse bedrijven het Helmondse Energie Convenant (HEC). Het doel was om in drie jaar tijd gezamenlijk 10ozo energie te besparen en te verduurzamen, onder andere door te leren van elkaar. Inmiddels is het samenwerkingsplatform uitgegroeid tot de Helmondse Energie Community, een netwerk van bedrijven die kennis en ervaring uitwisselen op het gebied van duurzaam en energiebewust ondernemen.
We creëren meer urgentie; we ondersteunen bedrijven met besparen zodat
Gemeenten geven prioriteit aan de verduurzaming van vastgoed
ze zich op hun business kunnen richten. We willen ze ontzorgen door bijvoorbeeld Greendeals op te zetten. Daarnaast zijn er landelijke subsidies
Binnen de MRE regio zijn er ruim 3.600 (geregistreerde) maatschappelijke vastgoedobjecten. De gemeenten zijn van ruim 2.700 objecten eigenaar. Dat
en zijn er belastingvoordelen die het financieel aantrekkelijker maken om te verduurzamen. We zetten handhaving in bij bedrijven die niet of onvoldoende
zorgt voor 30Zo van de totale uitstoot in de gebouwde omgeving. Een groot deel van de vastgoedobjecten is toe aan duurzaam onderhoud, renovatie of
met energiebesparing aan de slag gaan, waarbij de Omgevingsdienst uiteraard ook een rol heeft. Naast handhaving leggen we de nadruk op het
complete ombouw. Om forse stappen te maken in deze verduurzaming is het van belang dat gemeenten prioriteit geven aan duurzame projecten en het
bieden van ondersteuning.
toewijzen van voldoende financiële middelen en capaciteit. Ook ambtenaren moeten de urgentie gaan voelen om versneld de gebouwen te verduurzamen.
Méér handelingsperspectief
Gemeenten hebben een belangrijke (voorbeeld)rol bij het verduurzamen van de gebouwde omgeving.
Gebiedsbenadering ^ Bedrijventerreinen ^ Winkel-horeca gebieden
Goed voorbeeld doet goed volgen. Gemeenten laten zich zien!
1 Wetgeving en handhaving • Activiteitenbesluit ^ Vergunningen ^ EED ^ ... Push
De doelgroep bedrijven: 'handhaving en handreiking' Focus B urgentie op bedrijventerreinen en kantoren Binnen de doelgroep Bedrijven zijn er vier sub doelgroepen: bedrijven terreinen, kantoren, retail en agrarische bedrijven. De focus ligt in de eerste fase van de RES 1.0 op bedrijventerreinen en kantoren. Met name bij kantoorgebouwen is er urgentie om aan de slag te gaan met besparing: het ministerie van Binnenlandse Zaken voert per 1 januari 2023 de energielabel C-verplichting in voor kantoren van minimaal 100 vierkante meter. Alle bedrijven met een verbruik van minimaal 50.000 kWh aan elektriciteit of 25.000 m3 gas zijn gebonden aan het doorvoeren van energiebesparende maatregelen (EML) en hierover te rapporteren.
Meer dan de helft van ons totale energieverbruik ligt bij bedrijven. We zijn met bedrijven niet alleen in gesprek over (energie)besparing, maar nemen ook kansen mee voor energieopwekking of warmte-uitwisseling en eventuele meekoppelkansen met andere opgaven.
Ontmoeting kennis ^ Kennis ^ Business cases ^ Innovatieve technieken ^ Processen
Individuele bedrijven ^ Terugverdientijd ^ Belastingregelingen
Convenanten en Green Deals ^ Sector- en ketenorganisaties ^ Publiek- private samenwerking ^ Collectieve inkoop - ... Pull
"Er is nog veel te leren over het verduurzamen van het maatschappelijk vastgoed. Gemeenten krijgen bij het opstellen en uitvoeren van hun eigen portefeuilleroutekaart te maken met nieuwe vraagstukken; er komt veel kijken bij het verduurzamen van bijvoorbeeld zwembaden, schoolgebouwen, buurthuizen, bibliotheken en gemeentelijke kantoorpanden. De vraagstukken gaan over de inhoudelijke aanpak, ook over hoe je dit het beste kunt organiseren. De samenwerking tussen gemeentelijke vastgoedadviseurs in de RES-regio Eindhoven is een fantastisch voorbeeld van slim organiseren. Gemeenten kunnen zo optimaal gebruik maken van de beschikbare kennis en capaciteit." Inka Vogelaar, projectleider Verduurzamen Maatschappelijk Vastgoed, VNG
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
29
30 Ambitie 2021 - 2022 Besparing bij bedrijven
Ambitie 2021 - 2022 Gemeentelijk vastgoed
Handhaving en handreiking
Samen werken aan de individuele opgave
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
Duurzaam Doen! Zoveel mogelijk mensen, bedrijven en organisaties in beweging krijgen om de CO2 uitstoot van hun energieverbruik op een technisch mogelijke, financieel haalbare, maatschappelijk acceptabele manier maximaal te verminderen. Deelname aan x kennissessies
Delen van kennis en ontwikke lingen
Green deals opzetten Aanpak energielabel C kantoren Gebiedsgerichte aanpak VNO-NCW
Monitoring en evaluatie
Pilots VNO-NCW archetypen Op dit moment worden zijn 3 pilots gestart om bedrijventerreinen te verduurzamen. Op basis van deze pilots wordt een aanpak voor archetypen van bedrijventerreinen opgesteld en gedeeld.
Energie-plan ODZOB In iedere gemeente toezicht en vergunningverlening gericht op energiebesparing bij bedrijven.
Online platform voor bedrijven Aanpak agrarische bedrijven Duurzaamsheidafspraken nieuwbouw Aanscherpen handhaving
Werkwijze Samen slimmer duurzaam bezig
Deelname aan 6 kennissessies
Delen van kennis en ontwikkelingen
Samen werken aan de opgave
Routekaart maatschappelijk vastgoed Iedere gemeente beschikt over een portefeuille routekaart.
Project 1 Project 2 Project 3
Green Deal Zorg
1 ■V'íJÍO." 'îĩio'î
Met de Green Deal Zorgsector Eindhoven krijgen ondertekenaars drie jaar de tijd om
Project 4
hun bedrijfsvoering te verduurzamen en toe te werken naar een integraal milieukeurmerk
KvïVS Project...
zoals de Milieuthermometer Zorg.
Monitoring Iedere gemeente heeft een actueel inzicht in het eigen gebruik.
Collectieve projecten Uitvoering van projecten die een collectief doel hebben (bijvoorbeeld toezicht, subsidie financiering)
Opzetten ondernemersfonds
O.b.v. de ingebrachte projecten worden de additionele modules bepaald. Mogelijke projecten: Greendeal zorg Led verlichting Schooldakrevolutie Inkoop Duurzame Energie Postcoderoos
Data-analyse Voor de regio wordt de data op het gebied van besparing bij bedrijven inzichtelijk gemaakt en geanalyseerd. Hiermee wordt inzichtelijk gemaakt waar kansen zijn voor besparing.
'USSR?
^. 1
-Vľľ
Stappenplan voor verduurzaming ambtelijke huisvesting, onderwijs en sport
Wat we gaan doen!
Binnen de besparingsaanpak voor het gemeentelijk vastgoed ligt de focus op ambtelijke huisvesting, onderwijs en sport. Dit betreft ruim de helft van al het gemeentelijk vastgoed. De vastgoedambtenaren zijn bekend met
duurzaam opwekken. ^ We verlagen de warmte- en elektriciteitsbehoefte: wat je bespaart, hoef je
deze objecten en hebben vaak dezelfde opgave. De behoeften binnen deze focus zijn opgehaald en vervolgens samen met nationale kenniscentra
Aanpak zon op dak
vertaald naar de werkwijze 'Samen Slimmer Duurzaam Bezig'. Doel van deze werkwijze is om door structurele samenwerking te voorzien in de kennis en capaciteitsbehoeften en zo meer resultaten te behalen, zonder extra tijdsbesteding en tegen gelijke of lagere kosten. Het voorstel is dat iedere
Basisinfrastructuur
Additionele modules
Basisinfrastructuur
Additionele modules
Deelname 21 gemeenten
Keuzevrijheid gemeente
Deelname 21 gemeenten
Keuzevrijheid gemeente
gemeente jaarlijks twee projecten inbrengt. (Zie basisdocument. + link 21 gemeenten in de Metropoolregio Eindhoven verduurzamen maatschappelijk vastgoed - YouTube)
We komen gezamenlijk tot keuzes voor besparen en kleinschalig
ook niet op te wekken. Gemeenten geven het goede voorbeeld door eigen vastgoed te verduurzamen. ^ We zetten in op gedragsverandering; de sleutel voor het in beweging brengen van bewoners, bedrijven en gemeenten. ^ De acht bespaarroutes vormen de basis van concrete besparingsactiviteiten. We stimuleren inwoners, bedrijven en gemeenten om mee te doen ^ Samenwerking gemeenten S stakeholders is de basis voor duurzame versnelling: kennis en ervaring delen, monitoren en slim bijsturen.
ŕ (1)
c o Ō) įļ
4.2 Duurzame warmte: Regionale Structuur Warmte op hoofdlijnen •«“wsW,
Nog hogere netbelasting op sommige plekken
De Metropoolregio Eindhoven kent geen overvloed aan bovenlokale
Dit betekent dat er een forse toename is van de belasting op het elektriciteitsnet
warmte-bronnen. Er is bijvoorbeeld geen grote industriële sector die veel restwarmte produceert en er is een gedeelte van de regio datt
en de vraag naar duurzame elektriciteit. Op sommige plekken in de regio komt mogelijk de warmtevraag uit volledig elektrische oplossingen (met
grondwaterbeschermingszones heeft, waardoor er voorzichtig om moet worden gegaan met de bodem en het gebruiken van aardwarmte. Daarnaast staat de duurzaamheid van biomassaverbranding ter discussie. Meer
individuele warmtepompen bijvoorbeeld), wat betekent dat de belasting op het net op deze locaties nog hoger is. Dat pleit ervoor om maximaal in te zetten op besparing.
elektriciteitsverbruik voor lokale duurzame opwekking van warmte zorgt voor veel extra belasting van ons net. Vanwege deze redenen is het van belang dat de 21 gemeenten, de provincie en de 2 waterschappen samenwerken om
Doelstellingen Regionale Structuur Warmte (RSW)
te komen tot keuzes voor de regio met een optimale inzet van de bovenlokale bronnen die we wél hebben. Daarom maken we als regio gezamenlijk een
^ De bovenlokale I regionale bronnen optimaal benutten; * Desinvesteringen voorkomen;
'Regionale Structuur Warmte'.
* Maatschappelijke kosten laag houden en daarbij rekening houden met inwoners en bedrijven in nabijgelegen gemeenten.
De Metropoolregio Eindhoven kent geen overvloed aan bovenlokale warmtebronnen. -Tv ' -Î
»
SP^ Ī Actueel informatieplatform "We werken aan een platform waarop alle
informatie is verzameld. Dit platform biedt een actueel overzicht van de beschikbare ^ bronnen en hun potentie, de lopende en de geplande warmteprojecten"
Met de Regionale Structuur Warmte willen we:
Visievorming in de steigers De Regionale Structuur Warmte geeft inzicht in de potentie van verschillende warmtebronnen in de regio. De RSW brengt vraag en aanbod in beeld, zodat
1,5 TWh aan elektrische (hulp)energie
op lokaal niveau vraag en aanbod aan elkaar kunnen worden gekoppeld. Echter, deze informatie is nog grofmazig en moeten we aanvullen met lokale
Het overschakelen op duurzame warmte betekent, afhankelijk van de toegepaste duurzame warmtebron, meestal een toename in het gebruik van
informatie. Gelijktijdig aan het opstellen van de RSW wordt op lokaal niveau beleid geschreven voor het verduurzamen van de gebouwde omgeving.
elektrische (hulp)energie. Dit leidt tot een extra belasting van het toch al zwaar belaste elektriciteitsnet. Als de gehele warmtevraag gedekt wordt door
Elke gemeente stelt uiterlijk in december 2021 een Transitie Visie Warmte vast, waarin staat in welke wijken voor 2030 wordt begonnen en welke
duurzame warmtebronnen moet gemiddeld genomen een derde van deze warmteproductie komen uit elektriciteit. Bij een optimale warmtetransitie
duurzame warmtebron daarvoor in aanmerking komt. Om de informatie en bestuurlijke keuzes op lokaal en regionaal niveau zoveel mogelijk op
is dat in 2050 bij een verwachte warmtevraag van 4,4 TWh gelijk aan 1,5 TWh aan elektriciteit.
elkaar aan te laten sluiten is goede afstemming nodig. Naarmate er meer duidelijkheid komt over de lokale invulling van duurzame warmte, geeft dit op regionaal niveau inzicht in waar het schuurt enIof kansen biedt. Zo vindt er een wisselwerking plaats tussen lokale beleidsontwikkeling en regionale
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
Geen regio van overvloed
33
34
35
Richting RES 2.0 worden afspraken gemaakt hoe deze uitwisseling structureel vorm gaat krijgen. 1
R egionale E nergiestrategie 1.0 | M e tro p o o lre g io Eindhoven
Regionale Structuur Warmte Lokale warmtevraag. Plannen en afwegingen
j r
^ Lokale Transitie Visie Warmte
L.
Overzicht, aanbod en verdeling regionale bronnen
^
Er komt een gezamenlijke kennis- en leeragenda. Hiermee maken we informatie begrijpelijk en toepasbaar.
basis daarvan wordt dan besloten hoe en waar de bron wordt ingezet en door wie de bron wordt ontsloten? Daarom is het essentieel om regionaal afspraken te maken over hoe we met deze (sub)regionale bronnen omgaan en op basis waarvan een bepaalde bron wordt toegekend aan een bepaalde (deel)wijk. Hiervoor ontwikkelen we richting RES 2.0 een methodiek waarin de maatschappelijke kosten en baten kunnen worden gewogen.
Wat we gaan doen!
Met de 21 gemeenten komen we tot overeenstemming over de weging van deze maatschappelijke kosten en baten en het belang van verschillende