21001.2 - Nieuwe huisvesting - bijlage duurzaamheid

Nieuwe huisvesting Best Bijlage voor onderwerp duurzaamheid in opvolging op themasessie – 4 januari 2021

Ref. 1649403-0059 d.d. 07-01-2021

DUURZAAMHEID

9

Definitie en conceptueel model Duurzaamheid

De bouwblokken van een duurzaam systeem:

“Duurzaamheid is de “staat” van een complex dynamisch systeem. In deze staat kan dit systeem blijven “bloeien” zonder dat het leidt tot instorting of uitputting, of dat het bronnen vereist van buiten zijn gedefinieerde systeemgrenzen. Toegepast op onze beschaving is deze vorm consistent met een gebalanceerde en gezonde samenleving, evenals bloeiende ecosystemen en een prachtige planeet.”

Het totale systeem bestaat uit een aantal bouwblokken die gerelateerd zijn aan elkaar waarbij deze een onderlinge afhankelijkheid hebben. Het element “Individueel geluk” staat op het hoogste niveau en is daarbij afhankelijk van alle onderliggende niveaus. Hieruit blijkt de verbintenis tussen alle thema’s die het begrip duurzaamheid in zich heeft.

10

Visie op Duurzaamheid gezond zijn met een aangenaam binnenklimaat

comfortabel gebouw, prettig opgezet en (multi)functioneel ingericht

Nieuwe huisvesting van Best en voor Best

klimaatbestendig, energie-neutraal

“De nieuwe huisvesting als groen voorbeeldproject voor de gemeente”

flexibel, gezond, uitnodigend

een voorbeeld en katalysator voor duurzame ontwikkelingen in de gemeente en stimuleert innovaties

Materialenkringloop zover als mogelijk gesloten (circulaire economie)

11

Niveaus uitgangspunten

Energie

Circulaire economie

Klimaatadaptatie/groen/ biodiversiteit

Welbevinden

Wettelijk

• Label C per 2023 / BENG (2021) • Erkende Maatregelenlijst • Bouwbesluit

Niet beschikbaar (MPG alleen voor nieuwbouw)

Wet natuurbescherming (biodiversiteit)

Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet)

Raadbesluiten

Energieneutraal: alle benodigde energie opwekken door duurzame bronnen (volgens 3-sterren-dossier) Eerste energieneutrale regio (3sterren-dossier)

Afvalloos: in 2030 geen huishoudelijk afval meer; vrijkomende materialen hoogwaardig toepassen (volgens 3sterren-dossier)

Projectkader (scenariostudie 4 maart 2020)

• Energielabel A • Gasloos • Streven naar energieneutraal gebouw volgens definitie Best

• Maximaal hergebruik materiaal • Inzet van natuurlijke materialen/biobased materialen

• Flexibiliteit van het gebouw • Behouden van buitenruimte en inzet op bevorderen van biodiversiteit • Waterscheiding

• Gezond binnenklimaat (verlichting, luchtkwaliteit, groen, inzet van kleuren) (binnenmilieuklasse niet bepaald)

12

Duurzaamheidsambitie vertaald naar scenario’s

Scenario 2b, ‘strippen: • Energie: gasloos laagtemperatuursysteem met behoud van radiatoren - hooguit op piekmomenten inzet van elektrische ketel t.b.v. verwarmen • Buitenschil en daarmee de isolatiewaarde van gebouw wordt verbeterd – lager energieverbruik • Circulaire economie / afvalloos: hergebruik van aanwezig casco/ fundering + installaties +80% meubilair • Behouden van aanwezige pv-panelen • Klimaatadaptatie: • Inzetten op flexibiliteit en losmaakbaarheid • Inzet van natuurlijke/biobased materialen voor bouwkundige aanpassingen. • Scheiding van waterstromen en de inzet van regenwater binnen het gebouw • Welbevinden: • Binnenmilieu klasse C realiseren; niet klasse B of A

13

Duurzaamheidsambitie vertaald naar scenario’s

Scenario 3a, nieuwbouw op de huidige locatie: • Energie: gasloos laagtemperatuursysteem met behoud van radiatoren - hooguit op piekmomenten inzet van elektrische ketel t.b.v. verwarmen • Door extra investering mogelijk buitenschil en daarmee de isolatiewaarde van gebouw verbeteren – lager energieverbruik • Circulaire economie / afvalloos: hergebruik van oudbouw-gedeelte met (grotendeels behoud van) huidige functies + LED-verlichting + 80% meubilair • Behouden van aanwezige pv-panelen • Klimaatadaptatie: • Inzetten op flexibiliteit en losmaakbaarheid • Inzet van natuurlijke/biobased materialen voor bouwkundige aanpassingen. • Scheiding van waterstromen en de inzet van regenwater binnen het gebouw • Mogelijk realiseren van groen dak en/ of waterretentiedak • Welbevinden: • Binnenmilieu klasse C in basis realiseerbaar • Door extra investering ook klasse B en zelfs A haalbaar 14

Duurzaamheidsambitie vertaald naar scenario’s

Scenario 3b, nieuwbouw op een nieuwe locatie: • Energie: gasloos laagtemperatuursysteem • Door extra investering mogelijk buitenschil en daarmee de isolatiewaarde van gebouw verbeteren – lager energieverbruik • Circulaire economie / afvalloos: hergebruik van 80% meubilair • Huidig gebouw blijft in gebruik als gemeentehuis tot oplevering van nieuwbouw; geen tijdelijke huisvesting nodig • Hierdoor geen hergebruik van gebouwgebonden onderdelen en installaties, wel hergebruik van aanwezige pv-panelen • Klimaatadaptatie: • Inzetten op flexibiliteit en losmaakbaarheid • Inzet van natuurlijke/biobased materialen voor bouwkundige aanpassingen. • Scheiding van waterstromen en de inzet van regenwater binnen het gebouw • Mogelijk realiseren van groen dak en/ of waterretentiedak • Welbevinden: • Binnenmilieu klasse C in basis realiseerbaar • Door extra investering ook klasse B en zelfs A haalbaar 15

Duurzaamheidsniveaus

Scenario 2b Strippen ‘nieuwbouw’; ‘oudbouw’ behouden

Scenario 3a nieuwbouw huidige locatie – behoud ‘oudbouw’

Scenario 3b nieuwbouw op een nieuwe locatie

• Energielabel A • Gasloos (vervangen gasketel door elektrische piek-ketel) • Hergebruik van meubilair gemeentehuis en BestWijzer (minimaal 80%). • Hergebruik oudbouw • Behoud van huidig casco / fundering • Hergebruik van pv-panelen, LEDverlichting, brandmeld-, ventilatie- en verwarmingsinstallaties (oudbouw) • Binnenmilieu klasse C haalbaar

• Energielabel A / BENG • Gasloos (vervangen gasketel door elektrische piek-ketel) • Hergebruik van meubilair gemeentehuis en BestWijzer (minimaal 80%). • Hergebruik oudbouw

• Energielabel A / BENG • gasloos

• Binnenmilieu klasse C haalbaar

• Binnenmilieu klasse C haalbaar

Extra investeringen die mogelijk terug te verdienen zijn

• Verbeteren isolatiewaarde buitenschil en dak

• Verhoogde isolatiewaarde buitengevel en dak om energieverbruik te beperken

• Verhoogde isolatiewaarde buitengevel en dak om energieverbruik te beperken

Extra investeringen zonder terugverdienmogelijkheid

• Binnenmilieu klasse B of A technisch niet haalbaar

• Binnenmilieu klasse A haalbaar voor nieuwbouwgedeelte – hoger welbevinden en imago • Inzet van natuurlijke / biobased materialen • Mogelijk realiseren groen dak en/of waterretentiedak • Grijswatercircuit

• Binnenmilieu klasse A haalbaar – hoger welbevinden en imago

Projectkaders + wettelijk niveau

• Inzet van natuurlijke/biobased materialen voor bouwkundige aanpassingen.

• Grijswatercircuit

• Hergebruik van pv-panelen • Mogelijk hergebruik LED-verlichting

• Hergebruik van meubilair gemeentehuis en BestWijzer (minimaal 80%). • Huidig pand verkopen – hergebruik van elementen door nieuwe eigenaar • Hergebruik pv-panelen

• Inzet van natuurlijke / biobased materialen • Mogelijk realiseren groen dak en/of waterretentiedak • Grijswatercircuit 16

Opdracht raad duurzaamheidsniveaus

Opdracht: In opvolging op de themasessie van 4 januari wordt aan de raad gevraagd richting te geven over het duurzaamheidsniveau op de volgende onderwerpen: • Binnenmilieu: Kiest de raad voor extra investeringen in het binnenmilieu van de nieuwe huisvesting (binnenmilieu klasse A/B/C)? • Groen dak/ waterretentiedak: Kiest de raad voor extra investeringen in een groen dak/ waterretentiedak? • Gijswatersysteem: Kiest de raad voor extra investeringen in een grijswatersysteem? Ter informatie en onderbouwing van de keuzes volgen hierna inhoudelijke informatie om de afweging mogelijk te maken. Per fractie ontvangen wij graag een korte reactie (max. 1 A4) uiterlijk vrijdag 22 januari 2021, 10:00uur. Op 25 januari wordt in de richtinggevende raadssessie de resultaten teruggekoppeld en gaan we hierover met u in gesprek om uiteindelijk tot een gedragen ingevuld schema te komen. 17

17

Achtergrondinformatie duurzaamheid

Achtergrondinformatie in opvolging op themasessie van 4 januari 2021

18

Binnenmilieu – effect voor productiviteit en ziekteverzuim

Een gebouw heeft een groot effect op het welzijn van de mensen in het gebouw en de productiviteit van mensen en organisaties. Ondanks dat de kosten van gebouwen aanzienlijk zijn, beslaan ze maar circa 10% van de totale kosten van een organisatie. Het is dus belangrijk om vooral ook de focus te hebben op het effect van het gebouw op de mensen en de organisatie, aangezien de kosten voor personeel circa 90% beslaan.

Onderzoek DGBC; Gezondheid, Welzijn en Productiviteit in kantoren

Voorbeeldproject Stadskantoor Venlo Gezond werkklimaat Het stadskantoor van de gemeente Venlo genereert maatschappelijke waarde door haar werknemers een aangename, lichte en natuurlijk werkomgeving te bieden. Alleen al door het ziekteverzuim met 1% te verlagen, bespaart de gemeente €480.000 per jaar – waarin de productiviteitsverhoging als gevolg van de aangenamere werkomgeving nog niet eens is meegenomen.

Bron: https://www.smartcirculair.com/circulair-stadskantoor-venlo/

19

Binnenmilieu – PvE gezonde kantoren 2018

• Ter bepaling van het juiste niveau voor het binnenmilieu is het ‘Programma van eisen gezonde kantoren 2018’ gebruikt (zie volgende slide) • Het programma gaat uit van drie ambitieniveaus: •

klasse C (voldoende)

•

klasse B (goed)

•

klasse A (zeer goed)

• “Aan ieder ambitieniveau zijn eigen (prestatie)eisen gekoppeld. Klasse C is hierbij het basisniveau c.q. de ondergrens; vaak gebaseerd op geldende wet- en regelgeving, zoals vastgelegd in het Bouwbesluit 2012. • De eisen kunnen zowel bij nieuwbouw als bij renovaties gebruikt worden. Wel met de opmerking dat het vaak bij renovaties zo is dat er sprake is van bepaalde belemmeringen (denk bijvoorbeeld aan afwijkende plafondhoogtes of een gevel die slechts beperkt aangepakt mag worden in verband met de monumentenstatus van een gebouw).”* • In scenario 2b worden dergelijke beperkingen ervaren. In het scenario wordt ervan uitgegaan dat bestaande installaties hergebruikt worden, evenals de constructie met een beperkte plafondhoogte. Daarmee is het technisch niet mogelijk binnenmilieuklasse B of A binnen dit scenario te realiseren.

* Zie rapport https://tvvlconnect.nl/?file=467&m=1542116048&action=file.download pagina 5

20

Binnenmilieu – Programma van Eisen gezonde kantoren 2018

- Lucht - CO2 & luchtverversing - Vocht

- Temperatuur -

Wintercomfort Zomercomfort Tocht Lokale behaaglijkheid

Klasse C - VOLDOENDE Klasse B - GOED Klasse A – ZEER GOED

- Licht - Kunstlicht - Daglicht & uitzicht - Helderheidswering

- Geluid - Installatiegeluid - Ruimte-akoestiek Bron: https://tvvlconnect.nl/?file=467&m=1542116048&action=file.download

21

Binnenmilieu – Programma van Eisen gezonde kantoren 2018

Door de opsteller van het rapport ‘Programma van eisen gezonde kantoren 2018’ wordt het volgende geadviseerd* (pagina 5): • kies bij nieuwbouw en ingrijpende renovaties in beginsel bij alle 4 de thema’s minimaal voor een klasse B-kwaliteit; • kies op één of meerdere aspecten voor klasse A kwaliteit wanneer er sprake is van bijzondere omstandigheden (bv. klasse A op het aspect lucht wanneer het gaat om een kantoorgebouw dat gebruikt gaat worden door relatief veel mensen met een luchtwegaandoening, of klasse A op het aspect geluid in situaties waarbij een groot deel van de dag uiterste concentratie nodig is); • indien sprake is van een kantoorgebouw op een A locatie en het expliciet de bedoeling is dat er sprake is van een productiviteit-bevorderend binnenmilieu dan is het zinvol om op alle deelaspecten voor klasse A kwaliteit te kiezen; * Er bestaat geen wettelijke verplichting dit advies op te volgen. 22 Bron: https://tvvlconnect.nl/?file=467&m=1542116048&action=file.download

Binnenmilieu - effect binnenmilieu-eisen op productiviteit & ziekteverzuim

• Een verbeterd binnenmilieu heeft een positief effect op productiviteit en ziekteverzuim

• De effecten van keuzes voor een beter niveau worden op de volgende slides op een aantal geselecteerde onderwerpen weergegeven. • Het klasse C effect is hierbij op 0 gesteld (= referentieniveau). Indien sprake is van een beperkt positief effect dan is dit aangegeven met ‘+’’; is sprake van een meer significant positief effect dan is dit aangegeven met ‘++’.

23

Binnenmilieu – significante effecten voor onderwerp lucht

Op basis van een referentieproject zijn de volgende effecten geanalyseerd: • CO2-concentratie, luchtverversing, spuiventilatie: In het referentiedocument wordt gesproken over een productiviteitsboost (indien voor het klasse A niveau gekozen wordt) van 4% veroorzaakt door de combinatiemaatregel: basisventilatie systeem met klasse A capaciteit plus aanvullend ook (voldoende) spuiventilatie mogelijkheden. • Vluchtige stoffen: In het referentiedocument wordt in dit verband gesproken over een productiviteits-boost (indien voor het klasse A niveau gekozen wordt aantoonbaar emissiearme materialen) van 3%. 24 Bron: https://tvvlconnect.nl/?file=467&m=1542116048&action=file.download

Binnenmilieu – significante effecten voor onderwerp klimaat

Op basis van een referentieproject zijn de volgende effecten geanalyseerd: • Wintercomfort: In het referentiedocument wordt in dit verband gesproken over een productiviteits-boost (indien voor het klasse A niveau gekozen wordt) van 2,5%. • Zomercomfort: In het referentiedocument wordt in dit verband gesproken over een productiviteits-boost (indien voor het klasse A niveau gekozen wordt) van 2,5%. 25 Bron: https://tvvlconnect.nl/?file=467&m=1542116048&action=file.download

Binnenmilieu – significante effecten voor onderwerp licht

Op basis van een referentieproject zijn de volgende effecten geanalyseerd: • Kunstlicht: In het referentiedocument wordt in dit verband gesproken over een productiviteits-boost (indien voor het klasse A niveau gekozen wordt) van 3%. • Helderheidswering: In het referentiedocument wordt in dit verband gesproken over een productiviteits-boost (indien voor het klasse A niveau gekozen wordt) van 5%. 26 Bron: https://tvvlconnect.nl/?file=467&m=1542116048&action=file.download

Binnenmilieu – significante effecten voor onderwerp geluid

Op basis van een referentieproject zijn de volgende effecten geanalyseerd: • Geluidwerende gevel/ installatiegeluid: In het referentiedocument wordt in dit verband (combinatie van achtergrondgeluid t.g.v. geluid van buiten + installatiegeluid) gesproken over een productiviteits-boost (indien voor het klasse A niveau gekozen wordt) van 2,5% • Ruimte-akoestiek: In het referentiedocument wordt in dit verband (akoestiek - layout - hinderlijk spraakgeluid) gesproken over een productiviteits-boost (indien voor het klasse A niveau gekozen wordt) van 7%. 27 Bron: https://tvvlconnect.nl/?file=467&m=1542116048&action=file.download

Binnenmilieu – mogelijke effecten door keuze voor klasse A

• Zoals aangegeven wordt binnenmilieuklasse C in alle drie de scenario’s gehaald en wordt beschouwd als wettelijk minimum wat tot een voldoende kwaliteit leidt • In scenario 3a en 3b is ook de realisatie van een hoger binnenmilieu-klasse mogelijk, in scenario 2b is dat op basis van constructieve en installatietechnische randvoorwaarden niet haalbaar Huidige situatie gemeentehuis Best (conform opgave gemeente Best) • De raming voor totale personeelslasten voor 2021 bedraagt € 18,6 mln • Wordt door een reductie van 1% in ziekteverzuim gerealiseerd levert dat €186.000 per jaar op (zonder rekening te houden met de kosten voor inhuur van derden) • Het ziekteverzuim in 2020 bedroeg 6,16%.

28