Toelichting bijlage 7 - Archeologisch rapport
Tekst van het document
ArcheoPro Archeologisch rapport Nr 19133 De Hoge Wal 17, Heesch Gemeente Bernheze Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O); Bureauonderzoek en karterend booronderzoek
Concept versie 13-01-2020
(Zonder opmerkingen zal deze versie na 3 maanden als definitief rapport worden opgeleverd)
Richard Exaltus Joep Orbons
Januari 2020
ArcheoPro
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 2
ArcheoPro Archeologisch rapport Nr 19133 De Hoge Wal 17, Heesch Gemeente Bernheze Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O); Bureauonderzoek en karterend booronderzoek
Colofon Opdrachtgever Projectcode Bestandsnaam Versie Status Archis melding (OM nummer) Bevoegd gezag Opslagplaats documentatie ISSN Auteur Projectleider Projectmedewerkers Onderaannemers Autorisatie
Traject Heesch, ‘t Dorp 13, 5384 MA Heesch 19-058 ArcheoPro Rapport De Hoge Wal 17, Heesch 2020 01 13 13-01-2020 Concept 4760008100 Gemeente Bernheze Provincie Noord-Brabant 1569-7363 Richard Exaltus, Joep Orbons Richard Exaltus Richard Exaltus, Joep Orbons Niet van toepassing Drs R.P. Exaltus; senior-archeoloog
Uitgegeven door ArcheoPro © Copyright 2019 ArcheoPro, Eijsden ArcheoPro Sint Jozefstraat 45 NL 6245 LL Eijsden Nederland
Versie: 13-01-2020
Tel : 0(0 31) 43 3672586 www.archeopro.nl
Kamer van Koophandel Limburg: 14117581 e-mail: info@archeopro.nl
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 3
Inhoudsopgave 1. Inleiding ............................................................................................................................................................................ 5 1.1 Algemeen........................................................................................................................................................................ 5 1.2 Locatiegegevens (LS02)....................................................................................................................................... 5 1.3 Aard van de ingreep (LS01) ................................................................................................................................ 5 1.4 Onderzoek (LS01) ............................................................................................................................................. 6 1.5 Doel- en vraagstelling ............................................................................................................................................... 6 2 Bureauonderzoek ........................................................................................................................................................ 11 2.1 Methode en bronnen ..............................................................................................................................................
11 2.2 Geo(morfo)logie, aardkunde en bodem (LS04) ...................................................................................... 13 2.3 Referentieprofiel ...................................................................................................................................................... 13 2.4 Archeologie (LS01/LS04) .............................................................................................................................. 20 2.5 Informatie amateurarcheologen (LS01/LS04)......................................................................................... 21 2.6 Historie (LS03) .................................................................................................................................................... 26 2.7 Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel (LS05)................................................................. 32 2.8 Onderzoeksstrategie (LS05) ........................................................................................................................... 33 3 Veldonderzoek.............................................................................................................................................................. 34 3.1 Verrichte werkzaamheden (VS03) ................................................................................................................
34 3.2 Resultaten booronderzoek (VS03)............................................................................................................... 34 4 Conclusies en aanbevelingen
(VS07) .............................................................................................................. 38
Bijlage 1: Verklarende woordenlijst ........................................................................................................................ 39 Bijlage 2: Archeologische tijdschaal ........................................................................................................................ 39 Bijlage 3: Literatuurlijst................................................................................................................................................ 40 Bijlage 4: Overzicht vondstlocaties .......................................................................................................................... 42 Bijlage 5: Overzicht archeologische onderzoeksmeldingen .......................................................................... 47 Bijlage 6: Boorbeschrijving ......................................................................................................................................... 56
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 4
Samenvatting Op 23 december 2019 is door ArcheoPro een Inventariserend Veldonderzoek Overig (IVOO) uitgevoerd op een terrein aan de Hoge Wal 17 te Heesch. Volgens het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel geldt voor het plangebied hooguit een middelhoge verwachting voor resten uit het laat-paleolithicum en het mesolithicum. Gezien de ligging van het plangebied op agrarische percelen, op enige afstand van de historische bebouwing, geldt een lage verwachting voor resten van bewoning uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd. Gezien de resultaten van eerdere onderzoeken in de directe omgeving van het plangebied en de verwachte aanwezigheid van een enkeerdgrond met een tenminste vijftig centimeter dik akkerdek, geldt een hoge verwachting voor resten van nederzettingen en grafvelden uit het neolithicum tot en met de volle middeleeuwen. Om het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel te toetsen zijn binnen het plangebied dertien verkennende boringen gezet in een dichtheid van veertig boringen per hectare. Uit de resultaten van het met een guts verrichte verkennende booronderzoek blijkt dat de bodem binnen het grootste deel van het plangebied tot diep in de C-horizont verstoord is. Dit is vrijwel zeker het gevolg van de inrichtings- en bouwwerkzaamheden die hier in de tweede helft van de twintigste eeuw hebben plaatsgevonden.
Op het centrale deel van het plangebied is de bodem echter minder dan een halve meter verstoord en is onder de verstoorde toplaag bovendien een pakket matig humeus zand met daarin houtskoolspikkels aangetroffen. Het met een megaboor naboren van deze oorspronkelijke akkerlaag heeft naast houtskooldeetjes geen archeologische indicatoren opgeleverd. Binnen het meest oostelijke deel van dit terreindeel is de bouw van twee woningen gepland. Ook de noordrand van deze zone grenst aan een locatie waarop een woning zal worden gebouwd. Het naboren met een megaboor heeft geen archeologische indicatoren opgeleverd die op de aanwezigheid van archeologische sporen zouden kunnen wijzen. De resultaten van het booronderzoek geven dan ook geen aanleiding om archeologische vervolgonderzoek te adviseren. Op basis van booronderzoek kan echter nooit volledig worden uitgesloten dat in de zone rond de boorpunten 5, 6, 7 en 9 nog behoudenswaardige archeologische sporen aanwezig zijn vanaf een diepte van ongeveer 60 centimeter beneden maaiveld.. Om uit te sluiten dat dergelijke grondsporen ongedocumenteerd verloren gaan, zou hier bij ingrepen die dieper reiken dan een halve meter, proefsleuvenonderzoek moeten worden uitgevoerd.
Gezien de beperkte omvang van de geplande ingrepen, verdient het aanbeveling om bij een dergelijk onderzoek het volledige grondplan van de te bouwen woningen als proefput/sleuf uit te graven. Het is echter aan het bevoegd gezag, in dit geval de gemeente Bernheze, om te beoordelen of zij een dergelijk onderzoek werkelijk noodzakelijk acht.
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 5
1. Inleiding
1.1 Algemeen Opdrachtgever Contactpersoon opdrachtgever Datum uitvoeringveldwerk Archis onderzoeksmelding Bevoegd gezag: Bewaarplaats vondsten: Bewaarplaats documentatie
Traject Heesch, ‘t Dorp 13, 5384 MA Heesch Peter Broeksteeg 23 december 2019 4760008100 Gemeente Bernheze Provincie Noord-Brabant Provincie Noord-Brabant
1.2 Locatiegegevens Provincie Gemeente Plaats Toponiem Globale ligging Hoekcoördinaten plangebied
Oppervlakte plangebied Eigendom Grondgebruik Hoogteligging Bepaling locaties
(LS02)
Noord-Brabant Bernheze Heesch De Hoge Wal 17, Heesch Binnen de bebouwde kom van Heesch 164343 / 416244 164343 / 416309 164413 / 416309 164413 / 416244 0.34 Hectare Particulier Tuin en woning Ca. 9 meter +NAP GPS Garmin, meetlinten
1.3 Aard van de ingreep Aard ingreep
Versie: 13-01-2020
(LS01)
De bouw van een 6-tal seniorenwoningen.
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
1.4 Onderzoek
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 6
(LS01)
Op 23 december 2019 is door ArcheoPro een Inventariserend Veldonderzoek Overig (IVOO) uitgevoerd op een terrein aan de Hoge Wal 17 te Heesch. De aanleiding tot het onderzoek vormt de voorgenomen sloop van de huidige bebouwing en vervanging hiervan door zes seniorenwoningen. Het archeologisch onderzoek betrof een Inventariserend Veldonderzoek Overig (IVO-O) met bureaustudie. Het plangebied ligt in een gebied waar een gemeentelijk archeologisch beleid is vastgesteld. Op grond van dit beleid valt het plangebied in een zone met een hoge archeologische verwachting waarvoor binnen het bestemmingsplan een dubbelbestemming voor archeologie van toepassing is. Voor het grootste (onbebouwde) deel van het plangebied geldt dat hier onderzoek vereist is bij bodemingrepen dieper dan veertig centimeter en groter dan 250 vierkante meter. Voor het bebouwde deel van het plangebied geldt dat hier onderzoek vereist is bij bodemingrepen dieper dan veertig centimeter en groter dan 2500 vierkante meter. Om in deze zones een omgevingsvergunning te kunnen verkrijgen, dient de initiatiefnemer een rapport te overleggen waarin naar oordeel van de bevoegde overheid de archeologische waarde van het plangebied voldoende is vastgesteld. In het kader van dit proces heeft het in dit rapport beschreven onderzoek plaatsgevonden.
1.5 Doel- en vraagstelling Bureauonderzoek heeft tot doel om op basis van beschikbare informatie te komen tot een gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel op basis waarvan de volgende vragen beantwoord kunnen worden: -Kunnen binnen het plangebied (nog) archeologische resten verwacht worden? -Zo ja, in welke zones en op welke diepten is dit het geval? -Wat zijn de verwachte prospectieve kenmerken van dergelijke archeologische resten? -Welke vorm van veldonderzoek is geschikt om de verwachte resten op te sporen? Inventariserend Veldonderzoek heeft vervolgens tot doel om het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel te toetsen door middel van veldwaarnemingen. Aan de hand van de resultaten hiervan kan worden vastgesteld of binnen het plangebied daadwerkelijk archeologische waarden aanwezig (kunnen) zijn en of deze vervolgonderzoek en/of planaanpassing vereisen. ArcheoPro voert haar onderzoeken uit conform de hiervoor vastgelegde normen en richtlijnen (KNA 4.0 en SIKB BRL 4000) en is in het bezit van de daarvoor vereiste BRL 4000 certificaten 4002 en 4003. Het onderzoek is uitgevoerd door drs. R.P. Exaltus (senior KNA-archeoloog), drs. ing. P.J. Orbons (senior KNA-archeoloog/senior vakspecialist) en H. Rik (veldtechnicus).
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 7
Figuur 1: De ligging van het plangebied (rood omlijnd) met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 1
1 Bron: Kadaster Topografische Dienst, Top25Raster, Top10Vector, GBKN kaarten, Emmen 2008.
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 8
Figuur 2: De binnen het plangebied voorgenomen bouw van zes seniorenwoningen2
2 Bron: Traject
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 9
Figuur 3: Het plangebied op de bestemmingsplankaart 3
3 Bron: www.ruimtelijkeplannen.nl
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 10
Figuur 4: Het plangebied op de kadasterkaart 4
4 Bron: www.kadaster.nl
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 11
2 Bureauonderzoek
2.1 Methode en bronnen Onderzoeksgebied bureauonderzoek: Cirkel met een straal van één kilometer rond het centrum van het plangebied Tijdens het bureauonderzoek wordt door de bestudering van beschikbare bronnen, kennis vergaard omtrent de bodem en geologie van het onderzoeksgebied en de hierin bekende en te verwachten archeologische waarden. Aan de hand van de resultaten van het bureauonderzoek kan de beste aanpak voor het veldonderzoek worden bepaald. Hierbij zijn de volgende bronnen geraadpleegd (voor bronvermelding; zie ook literatuurlijst, dit geldt ook voor de kaarten die in de tekst opgenomen zijn): • • • • • • • • • • • • • •
Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) Archeologische MonumentenKaart (AMK) ARCHeologisch Informatie Systeem (ARCHIS) Atlas van topografische kaarten Nederland 1955-1965, 1:50.000 Bodemkaart 1:50.000 Gemeente Bernheze, Archeologische beleidskaart Historische topografische atlas van Noord-Brabant 1836-1843, 1:25.000 Geomorfologische kaart 1:50.000 Geologische kaart 1:50.000 Grote historische atlas van Nederland 1:50.000 1838-1857 (Deel Zuid) Grote historische topografische atlas van Nederland, provincie Noord-Brabant 1:25.000 1894-1926 Indicatieve Kaart Archeologische Waarden (IKAW) Kadastrale minuutplan met aanwijzende tafels, 1830 Provincie Noord-Brabant, Cultuurhistorische waardekaart
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 12
Figuur 5: Luchtfoto (2018) met daarop rood omlijnd het plangebied 5
5 Bron: http://www.pdok.nl
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
2.2 Geo(morfo)logie, aardkunde en bodem
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 13
(LS04)
Tijdens het Midden-Pleistoceen (de periode van de ijstijden) vormde de Maas een vlechtende rivier met talrijke stroomgeulen waarin en waarlangs rivierzand en grind (de formatie van Veghel) werd afgezet. Plaatselijk werd rivierzand door de wind afgezet in de vorm van rivierduinen (donken). Tijdens een groot deel van de laatste ijstijd (het Weichseliën), heerste in Nederland een poolklimaat. Door het ontbreken van begroeiing had de wind vrij spel en kon vanuit het Noordzeebekken dekzand worden afgezet. Dit dekzand behoort tot het Laagpakket van Wierden (Formatie van Boxtel) en is langs de zuidrand van het onderzoeksgebied afgezet in de vorm van dekzandwelvingen (legenda-eenheid 3L51yc op figuur 8). Op enige afstand ten zuiden van het plangebied is een dekzandvlakte ontstaan (figuur 8; legenda-eenheden 2M51). Op de uitsnede uit het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN; figuur 9), is duidelijk te zien dat de maaiveldhoogte binnen het onderzoeksgebied sterk afloopt in westelijke richting. De lagere terreindelen zijn tot aan de bedijking onder invloed van de Maas gebleven. Deze gebieden maakten tot aan het begin van de twintigste eeuw deel uit van de voormalige Beersche of Beerse Maas; een lange overstoombedding die liep van Beers tot ten noorden van ’s Hertogenbosch. Deze liep tijdens hoog water onder en vormde dan een tijdelijke rivier.
Heesch zelf lag op de hogere gronden, hier ten oosten van. Op de drogere delen van het dekzandlandschap zijn veelal veldpodzolgronden ontstaan. Deze worden gekenmerkt door een uitspoelingslaag (E-horizont) en een inspoelingslaag (Bhorizont). De B-horizont gaat veelal via een overgangslaag (de BC-horizont) over in het niet door bodemvorming beïnvloede zand (de C-horizont). Dergelijke bodems zijn aanwezig op het zuidwestelijke deel van het onderzoeksgebied in de vorm van laarpodzolgronden (legenda-eenheid cHn21 op figuur 10). Dergelijke (podzol)gronden hebben door ontginning of langdurige be-akkering een dikkere teeltlaag dan gewoonlijk het geval is op een akker. Binnen het plangebied geeft de bodemkaart de aanwezigheid van een hoge zwarte enkeerdgrond die zijn gevormd in leemarm en zwak lemig fijn zand (legenda-eenheid zEZ21 op figuur 10). Dergelijke enkeerdgronden worden gekenmerkt door een tenminste 50 cm dik humusrijk bovendek dat is ontstaan ten gevolge van eeuwenlange bemesting met potstalmest. De grondwatertrappenkaart (figuur 11), laat zien dat de bodems hier redelijk tot goed ontwaterd zijn.
2.3 Referentieprofiel De enkeerdgronden worden gekenmerkt door een tenminste 50 cm dikke zwarte humeuze bovengrond die veelal in de Middeleeuwen en de Nieuwe Tijd ( tot ± 1900), is ontstaan ten gevolge van eeuwenlange bemesting met potstalmest. Veelal gaat dit akkerdek geleidelijk aan over in het niet door plaggenbemesting met humus verrijkte zand. Doordat enkeerdgronden vaak zijn aangelegd in gebieden waar oorspronkelijk podzolgronden zijn ontstaan, kunnen resten hiervan onder het akkerdek aanwezig zijn. (Zie figuur 6 uit Ten Cate et al. 1995).
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 14
Figuur 6: Voorbeeld van een hoge zwarte enkeerdgrond op een podzol profiel 6
6 Bron: Ten Cate et al. 1005
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 15
Figuur 7: Uitsnede uit de paleogeografische kaart met daarin rood omlijnd het plangebied met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 7 7 Bron: P Vernieuwd digitaal basistand basisbestand paleogeografie van de Rijn-Maas Delta. K.M. Cohen, E. Stourhamer. 2012
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 16
Figuur 8: Uitsnede uit de geomorfologische kaart met daarin rood omlijnd het plangebied met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 8
8 Bron: Stichting voor Bodemkartering: Geomorfologische kaart van Nederland 1:50.000, Staring Centrum, Wageningen, 1989
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 17
Figuur 9: Uitsnede uit het Actueel Hoogtebestand Nederland met daarin rood omlijnd het plangebied met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 9
9 Bron: Rijkswaterstaat, Servicedesk Data, AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland), Delft
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 18
Figuur 10: Uitsnede uit de bodemkaart met daarin rood omlijnd het plangebied met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft. Voor uitleg van de codes, zie hoofdstuk 2.2 10
10 Bron: Stichting voor Bodemkartering,
Versie: 13-01-2020
Bodemkaart van Nederland 1:50.000. Wageningen, 1968
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 19
Figuur 11: Uitsnede uit de grondwatertrappenkaart met daarin rood omlijnd het plangebied met daaromheen de cirkel die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 11
11 Bron: Stichting voor Bodemkartering,
Versie: 13-01-2020
Bodemkaart van Nederland 1:50.000. Wageningen, 1968
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
2.4 Archeologie
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 20
(LS01/LS04)
Voor dekzandgebieden in hun algemeenheid geldt dat hierbinnen bewoningssporen kunnen worden aangetroffen die dateren vanaf het paleolithicum. Vuursteenvindplaatsen van jagerverzamelaars uit het laat-paleolithicum en het mesolithicum liggen veelal op relatief hooggelegen delen van het dekzandlandschap in de nabijheid van water. Later, in het neolithicum wanneer een sedentair bestaan in de plaats komt van een nomadisch levenswijze, verkiest men vooral de hoogste delen van het dekzandlandschap. Deze nederzettingskeuze blijft tot in de vroege middeleeuwen bestaan. In de late middeleeuwen en de nieuwe tijd zijn de nederzettingen met name gesticht langs doorgangswegen, op kruispunten van wegen en aan de overgangen van rivieren. Op de archeologische beleidskaart van de gemeente Oss ligt het plangebied in een zone met een hoge archeologische verwachting. Deze is gebaseerd op de ligging in een zone waarin de bodemkaart de aanwezigheid van enkeerdgronden aangeeft. Binnen het onderzoeksgebied ligt een groot aantal bekende archeologische vindplaatsen waarvan de oudste al uit het laatpaleolithicum dateren (zie bijlage 4). Het zwaartepunt van de bewoning in het onderzoeksgebied ligt echter in de ijzertijd tot en met de nieuwe tijd. Hieronder worden de vindplaatsen die in de nabijheid van het plangebied liggen nader besproken.
Nog geen honderd meter ten noorden van het plangebied ligt zaaknummer 3101468100. Deze betreft de vondst van een deels uit een holle boomstam bestaande waterput met aardewerkresten uit de vroege ijzertijd. Honderdvijftig meter ten noordoosten van het plangebied ligt zaaknummer 815158100. Deze betreft de vondst van een waterput uit de late middeleeuwen met daarin talrijke aardewerkresten. Ongeveer honderdtwintig meter ten zuiden van het plangebied ligt zaaknummer 2788501100. Hier zijn aardewerkresten uit de periode late middeleeuwen tot nieuwe tijd aangetroffen. Ongeveer tweehonderd meter ten zuidwesten van het plangebied ligt een cluster van zaaknummers. Hiervan vormt zaaknummer 2818463100 de vondst van een tonput met daarin aardewerkresten uit de periode late middeleeuwen tot nieuwe tijd. Zaaknummer 2124835100 betreft de resultaten van een hier in 2006 door RAAP verricht booronderzoek waarbij een esdek is aangetroffen, met daaronder restanten van de oorspronkelijke podzolbodem. Lokaal zijn in de ondergrond ijzer- en mangaanconcreties aangetroffen die waarschijnlijk een gevolg zijn van de grondwaterstuwing rond de Peelrandbreuk. In de basis van het esdek zijn fragmenten middeleeuws aardewerk aangetroffen.
Deze gegevens in combinatie met de reeds bekende archeologische vindplaatsen in Heesch en de middelhoge tot hoge archeologische verwachting voor vindplaatsen van Landbouwers maken de aanwezigheid van nederzettingssporen uit de Middeleeuwen in het plangebied niet onwaarschijnlijk. Zaaknummer 3980473100 betreft in 2015 door Transect verricht proefsleuvenonderzoek. Hierbij is onder een akkerdek van zestig centimeter dikte de C-horizont van een podzolbodem aangetroffen. De hierin aangetroffen sporen bestaan hoofdzakelijk uit bewoningssporen uit de volle middeleeuwen en de late middeleeuwen. Uit de vele paalkuilen zijn in elk geval één, maar waarschijnlijk drie hoofdgebouwen te reconstrueren. Het meest duidelijk is het hoofdgebouw in werkput 4, dat met een licht gebogen rij staanderpalen in de Dommelen-typologie past. Het is hierbij met zeker 4 staanders een zogenaamd A2-type huis. Bij het huis ligt aan de oostelijke zijde een bijgebouw in dezelfde oriëntatie. Direct achter het huis, aan de zuidelijke kopse zijde ligt een waterput. Tevens is een twee meter brede greppel aangetroffen die in de 14de eeuw lijkt te zijn gegraven. Het is vooralsnog onduidelijk welke functie deze greppel had. De greppel loopt over grote afstand in de richting van noord naar zuid, maar buigt aan de zuidzijde om richting oosten. Nederzettingsterreinen uit deze periode zijn minder goed bekend dan de
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 21
nederzettingsterreinen uit de 11de en 12de eeuw. Oorzaak hiervoor is dat dergelijke nederzettingsterreinen veelal op de locatie van de huidige dorps- en stadskernen liggen en dientengevolge vrijwel nooit voor onderzoek in aanmerking komen. Na de 14de eeuw is het terrein in gebruik genomen als akker. Een hier in 2017 door het ADC verrichte algehele opgraving. De vroegste bewoning van het plangebied dateert van na 1150. Binnen het onderzochte gebied zijn op twee locaties structuren gevonden die vermoedelijk behoord hebben tot één of meerdere erven uit de volle middeleeuwen. Van het erf zijn hoofdzakelijk de bijgebouwen teruggevonden. Uit herbouw van verschillende gebouwen blijkt dat het erf meerdere fasen gekend zal hebben. Vermoedelijk is het erf aan het eind van de Volle Middeleeuwen of begin van de Late Middeleeuwen (13e eeuw) verlaten. Het gebied is daarna waarschijnlijk als akkerland in gebruik genomen, zoals afgeleid kan worden de aanwezigheid van de 14e-eeuwse greppel.
2.5 Informatie amateurarcheologen
(LS01/LS04)
ArcheoPro heeft geen contact opgenomen met amateurarcheologen of een heemkundevereniging aangezien het onderzochte gebied een privé terrein betreft dat niet vrijelijk toegankelijk is voor derden.
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 22
Figuur 12: Kaart met Archis vondstlocaties met daarop een cirkel met een straal van één kilometer rond het plangebied die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 12 12 Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, ARCHIS III (Archeologisch Informatie Systeem),
Versie: 13-01-2020
http://archis.cultureelerfgoed.nl
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 23
Figuur 13: Kaart met Archisonderzoeksmeldingen met daarop een cirkel met een straal van één kilometer rond het plangebied die de buitengrens van het onderzoeksgebied aangeeft 13 13 Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, ARCHIS III (Archeologisch Informatie Systeem), http://archis.cultureelerfgoed.nl
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 24
Figuur 14: Uitsnede uit de gemeentelijke beleidskaart 14
14 Bron: Gemeente Bernheze
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
Duinen en strandwallen Jonge aanwas Fries-Gronings kleigebied Jonge zeeinbraken Keileemgebied Noordelijk zandgebied Noordelijk kustveengebied Noord-Hollands kleigebied Hollands-Utrechts veengebied Diepe droogmakerijen Münsterland Stuwwallen IJsseldal
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 25
Rijn-Maasdelta Hoge Rijnterrassen Lage Rijnterrassen Maasdal Lage Maasterrassen Peelhorst Roerdalslenk Kempisch zandgebied Zeeuws-Zuidhollands kleigebied Vlaams zandgebied Noordelijk Lössgebied Zuidelijk Lössgebied Voorland Ardennen
Figuur 15: Locatie van het plangebied op de archeologische landschappenkaart van Nederland 15
15 Bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Archeologische Landschappenkaart van Nederland.
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
2.6 Historie
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 26
(LS03)
Volgens de kaart van de historische landschappen en historische relicten (zie figuur 17 en 18) ligt het plangebied net buiten een historische kern in een zone die van oudsher in gebruik is als akkerland. De kadasterkaart uit de periode 1811-1832 laat zien dat het plangebied destijds op geruime afstand van de historische bebouwing stond en ook niet aan een historische weg grensde (zie figuur 20). Deze situatie komt overeen met die op de topografische kaart uit 1845 (zie figuur 21). Op de topografische kaart uit 1899 staat inmiddels een klein gebouw afgebeeld op het noordwestelijke deel van het plangebied. Dit lijkt in de eerste helft van de twintigste eeuw al weer afgebroken te zijn. Mogelijk betrof het slechts een kippenhok o.i.d. In de tweede helft van de twintigste eeuw is een grote woning met garages gebouwd op het zuidwestelijke deel van het plangebied.
Figuur 16: Uitsnede uit de Tranchotkaart van 1805 16
16 Bron: Tranchot en v. Muffling, Kartenaufnahme der Rheinlande 1803-1820
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 27
Figuur 17: Uitsnede uit de kaart met historische relicten (Naar de Bont, 1993) 17
17 Bron: Bont, Ch de., Cultuurhistorisch onderzoek Oost-Brabant, 1993
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 28
Figuur 18: Uitsnede uit de kaart met historische landschapselementen (Naar de Bont, 1993) 18
18 Bron: Bont, Ch de., Cultuurhistorisch onderzoek Oost-Brabant, 1993
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 29
Figuur 19: Uitsnede uit de kaart cultuurhistorische monumenten 19
19 Bron: Kadaster Topografische Dienst, Top25Raster, Top10Vector, GBKN kaarten, Emmen 2008
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 30
Figuur 20: Uitsnede uit de kadastrale kaart uit 1832 20
20 Bron: Kadaster Topografische Dienst, Top25Raster, Top10Vector, GBKN kaarten, Emmen 2008
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 31
Figuur 21: Uitsneden uit de topografische kaarten uit achtereenvolgens: 1845, 1899, 1956 en 2015 21
21 Bron: Kadaster Topografische Dienst
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
2.7 Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 32
(LS05)
Specifieke ligging (locatie) Het plangebied ligt op dekzandwelving waarop de bodemkaart de aanwezigheid van hoge zwarte enkeerdgronden aangeeft. Het plangebied ligt van oudsher op agrarische percelen, op enige afstand van historische bebouwing en de oude wegen. In de tweede helft van de negentiende eeuw is binnen het plangebied een schuur o.i.d. gebouwd. Deze lijkt in de eerste helft van de twintigste eeuw te gesloopt. In de tweede helft van de twintigste eeuw is de zuidwesthoek bebouwd met de huidige woning. Verwachte perioden (datering) Op basis van de bekende gegevens van archeologische waarden in het onderzoeksgebied moet worden geconcludeerd dat voor het plangebied, in verband met de ligging buiten een gradiëntzone, hooguit een middelhoge verwachting geldt voor resten uit het laatpaleolithicum en het mesoltihicum. Gezien de ligging van het plangebied op agrarische percelen, op enige afstand van de historische bebouwing, geldt een lage verwachting voor resten van bewoning uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd. Gezien de resultaten van eerdere onderzoeken in de directe omgeving van het plangebied en de verwachte aanwezigheid van een enkeerdgrond met een tenminste vijftig centimeter dik akkerdek, geldt een hoge verwachting voor resten van nederzettingen en grafvelden uit het neolithicum tot en met de volle middeleeuwen.
Complextypen Nederzettingsresten uit het paleolithicum en mesolithicum kunnen zowel bestaan uit basisnederzettingen met een oppervlakte tussen 200 en 1.000 m² als uit kleine tijdelijke kampementjes met zeer geringe afmetingen die nauwelijks meer zijn dan de neerslag van een enkele (jacht)activiteit of een kortstondig kamp van enkele tientallen vierkante meters. Nederzettingsresten uit de perioden vanaf het neolithicum tot en met de middeleeuwen kunnen voorkomen als concentraties van vondstmateriaal (aardewerk, bouwsteen, natuursteen) of als vullingen van afvalkuilen, paalkuilen, waterputten, e.d. Deze resten zullen indien aanwezig direct onder de bouwvoor of het akkerdek voorkomen. Indien nederzettingsresten worden aangetroffen, kan ook de aanwezigheid van bijbehorende sporen van begravingen, zowel in de vorm van crematiegraven als van inhumatiegraven, niet worden uitgesloten. Uiterlijke kenmerken Vuursteenvindplaatsen uit het laat-paleolithicum of mesolithicum zullen binnen het plangebied uit vondststrooïngen bestaan met eventuele ondiepe sporen in de ondergrond (m.n. haardplaatsen) die afgedekt worden door de bouwvoor. Eventueel kunnen door verploeging of graafwerkzaamheden ook vondsten aanwezig zijn in de bouwvoor of aan het oppervlak.
Nederzettingsresten (huisplaatsen) uit periode van het neolithicum tot en met de middeleeuwen kunnen onder de bouwvoor of het akkerdek voorkomen als concentraties van vondstmateriaal (aardewerk, vuursteen, natuursteen, verbrande leem, houtskool) of als vullingen van afvalkuilen, paalkuilen en waterputten e.d. Deze kunnen zijn afgedekt door een esdek. Mogelijke verstoringen Door het gebruik voor de landbouw zal op zijn minst oppervlakkige bodemverstoring zijn opgetreden. De bouw van de huidige woning zal in elk geval op het zuidwestelijke deel van het plangebied tot aanzienlijke bodemverstoring hebben geleid.
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 33
2.8 Onderzoeksstrategie
(LS05)
Tijdens het veldwerk moet allereerst worden vastgesteld hoe de bodem is opgebouwd, in hoeverre deze intact is en of hierin archeologische indicatoren aanwezig (kunnen) zijn. Om de bodemopbouw zo exact mogelijk te kunnen bestuderen kan het beste gebruik gemaakt worden van een guts. Indien blijkt dat de huidige grondbewerking tot in de natuurlijke bodem reikt en een goede vondstzichtbaarheid heerst, is een oppervlaktekartering het meest geschikt voor het opsporen van archeologische indicatoren. De meeste van de archeologische vondsten in de omgeving van het plangebied zijn immers gedaan als oppervlaktevondsten. Indien een oppervlaktekartering niet mogelijk is of in onvoldoende mate effectief zal zijn, wordt nageboord met een edelmanboor met een diameter van 15 cm. Het hiermee opgeboorde materiaal wordt gezeefd op een zeef met een maaswijdte van vier millimeter. Rekening houdend met de bestaande bebouwing zijn binnen het plangebied dertien boorpunten verdeeld over een zo gelijkmatig mogelijk netwerk. Hierdoor is binnen het 0,34 hectare grote plangebied een boordichtheid bereikt van ongeveer veertig boringen per hectare. Een dergelijke boordichtheid voldoet volgens de Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek (SIKB, 2006), ruimschoots als brede zoekoptie om vindplaatsen uit alle perioden, in zand op te sporen.
Zelfs met de door ArcheoPro gehanteerde hoge boordichtheid is op basis van booronderzoek nooit te garanderen dat alle typen archeologische resten kunnen worden opgespoord. De kans op het aantreffen van grondsporen is bijvoorbeeld aanmerkelijk groter indien een proefsleuvenonderzoek wordt uitgevoerd. Een dergelijke aanpak zou echter in dit stadium van het onderzoek een te zwaar middel vormen Van alle boorpunten is de NAP-hoogte bepaald door middel van het AHN en de waterpas.
Figuur 22: Het plangebied nabij boorpunt 9, gezien in westelijke richting
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 34
3 Veldonderzoek
3.1 Verrichte werkzaamheden Positie boringen: Gebruikt boormateriaal: Totaal aantal boringen: Boordichtheid: Geboorde diepte: Inmeten boorlocaties: Boorbeschrijving:
(VS03)
Regelmatige verdeling over het plangebied (figuur 26). Zandguts met een diameter van 2 cm en edelmanboor met een diameter van 15 cm. Dertien Ruim veertig boringen per hectare 1 – 1,5 m –Mv GPS, meetlint en waterpas Archeologische Standaard Boorbeschrijving (ASB 5.2)
Inspectie bodemontsluitingen en/of oppervlaktekartering: In verband met de begroeiing van het plangebied was geen oppervlaktekartering mogelijk. Evenmin waren bodemontsluitingen aanwezig die geïnspecteerd konden worden op de aanwezigheid van archeologische indicatoren.
3.2 Resultaten booronderzoek
(VS03)
De boringen zijn min of meer gezet in vier west-oost gerichte boorraaien van achtereenvolgens drie, vier, twee en vier boringen. De ligging van de boorpunten is weergegeven op de boorpuntenkaart. De resultaten van het booronderzoek zijn opgesomd in Bijlage 1. Tijdens het veldonderzoek is bovenin alle boringen een rommelige toplaag aangetroffen van humusrijk zand. Deze rommelige toplaag wordt gekenmerkt door de aanwezigheid hierin van brokken zand van uiteenlopend humusgehalte (zie figuur 23). De dikte hiervan loopt uiteen van iets minder dan een halve meter in de boringen 5, 6 en 7 tot ongeveer tachtig centimeter op de boorpunten 1, 2, 3, 8 en 10 tot en met 13.
Figuur 23: Foto van de rommelige toplaag van overwegend humusrijk zand zoals deze bovenin de boringen is aangetroffen. Op boorpunt 9 is de rommelige toplaag van humusrijk zand ongeveer zeventig centimeter dik en is direct hieronder het schone, lichtgele zand van de C-horizont aangetroffen. Tussen de C-horizont en de op deze boorpunten iets minder dan een halve meter dikke humusrijke toplaag, is op de boorpunten 5, 6 en 7 een ongeveer tien centimeter dik pakket matig humeus zand aangetroffen met daarin een enkele houtskoolspikkel. Het lijkt hier om de onderkant van het oorspronkelijke akkerpakket te gaan.
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 35
Onder de humusrijke toplaag is op de boorpunten 1, 2, 3, 4, 8, 10, 11, 12 en 13 een menglaag aangetroffen die ontstaan lijkt te zijn door het doorgraven van de top van de C-horizont. De dikte hiervan loopt uiteen van ongeveer dertig centimeter op de boorpunten 1, 2 en 3 tot negentig centimeter op boorpunt 11. De totale diepte tot waarop de bodemopbouw verstoord is loopt op deze boorpunten uiteen van ongeveer tachtig centimeter op de boorpunten 1 tot en met 4, ruim 1,3 meter op de boorpunten 10, 12 en 13 en ruim anderhalve meter op de boorpunten 8 en 11. Vergelijking van de bodemopbouw op deze boorpunten met die op de boorpunten 5, 6 en 7, laat zien dat de bodem op de eerst genoemde boorpunten tot minimaal veertig centimeter in de C-horizont is verstoord. Gemiddeld bedraagt deze diepte zeventig centimeter. In verband met de nog grotendeels intacte bodemopbouw op de boorpunten 5, 6 en 7, is hier nageboord met een edelmanboor met een diameter van vijftien centimeter. Het zeven van het hiermee opgeboorde zand, heeft in de matig humeuze zandlaag naast een enkel brokje houtskool, geen archeologische indicatoren opgeleverd. Het zeefresidu van het direct hierboven gelegen zand bestond uit brokken (kachel)slak, brokken door ijzer aaneen gekit zand en enkele deeltjes gebakken aardewerk-achtig materiaal (zie figuur 24), die uit de nieuwe tijd lijken te dateren.
Figuur 24: Foto van het zeefresidu dat afkomstig is uit van links naar rechts de boringen 5, 6 en 7, met bovenin gebakken aardewerk-achtige brokjes, in het midden (kachel)slak en onderin brokken van door ijzer aaneengekit zand.
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 36
Figuur 25: Boorprofielen
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 37
Figuur 26: Boorpunten met verstoringsdiepten
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
4 Conclusies en aanbevelingen
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 38
(VS07)
Volgens het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel geldt voor het plangebied hooguit een middelhoge verwachting voor resten uit het laat-paleolithicum en het mesolithicum. Gezien de ligging van het plangebied op agrarische percelen, op enige afstand van de historische bebouwing, geldt een lage verwachting voor resten van bewoning uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd. Gezien de resultaten van eerdere onderzoeken in de directe omgeving van het plangebied en de verwachte aanwezigheid van een enkeerdgrond met een tenminste vijftig centimeter dik akkerdek, geldt een hoge verwachting voor resten van nederzettingen en grafvelden uit het neolithicum tot en met de volle middeleeuwen. Om het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel te toetsen zijn binnen het plangebied dertien verkennende boringen gezet in een dichtheid van veertig boringen per hectare. Uit de resultaten van het met een guts verrichte verkennende booronderzoek blijkt dat de bodem binnen het grootste deel van het plangebied tot diep in de C-horizont verstoord is. Dit is vrijwel zeker het gevolg van de inrichtings- en bouwwerkzaamheden die hier in de tweede helft van de twintigste eeuw hebben plaatsgevonden.
Op het centrale deel van het plangebied is de bodem echter minder dan een halve meter verstoord en is onder de verstoorde toplaag bovendien een pakket matig humeus zand met daarin houtskoolspikkels aangetroffen. Het met een megaboor naboren van deze oorspronkelijke akkerlaag heeft naast houtskooldeetjes geen archeologische indicatoren opgeleverd. Binnen het meest oostelijke deel van dit terreindeel is de bouw van twee woningen gepland. Ook de noordrand van deze zone grenst aan een locatie waarop een woning zal worden gebouwd. Het naboren met een megaboor heeft geen archeologische indicatoren opgeleverd die op de aanwezigheid van archeologische sporen zouden kunnen wijzen. De resultaten van het booronderzoek geven dan ook geen aanleiding om archeologische vervolgonderzoek te adviseren. Op basis van booronderzoek kan echter nooit volledig worden uitgesloten dat in de zone rond de boorpunten 5, 6, 7 en 9 nog behoudenswaardige archeologische sporen aanwezig zijn vanaf een diepte van ongeveer 60 centimeter beneden maaiveld.. Om uit te sluiten dat dergelijke grondsporen ongedocumenteerd verloren gaan, zou hier bij ingrepen die dieper reiken dan een halve meter, proefsleuvenonderzoek moeten worden uitgevoerd.
Gezien de beperkte omvang van de geplande ingrepen, verdient het aanbeveling om bij een dergelijk onderzoek het volledige grondplan van de te bouwen woningen als proefput/sleuf uit te graven. Het is echter aan het bevoegd gezag, in dit geval de gemeente Bernheze, om te beoordelen of zij een dergelijk onderzoek werkelijk noodzakelijk acht. In alle gevallen blijft onverminderd van kracht dat indien bij toekomstig graafwerk archeologische vondsten worden gedaan of archeologische grondsporen worden aangetroffen, deze direct gemeld dienen te worden bij de minister conform de Erfgoedwet 2016, artikel 5.10 & 5.11.
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 39
Bijlage 1: Verklarende woordenlijst
Verklarende woordenlijst AHN Actueel Hoogtebestand Nederland AMK Archeologische Monumentenkaart ASB Archeologische Standaard Boorbeschrijving Archis Archeologisch Informatie Systeem BP Before Present (present=1950) GIS Geografische Informatie Systemen GPS Global Positioning System IKAW Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden IVO Inventariserend VeldOnderzoek KLIC Kabels en Leidingen Informatie Centrum KNA Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie -mv Onder maaiveld NAP Normaal Amsterdams Peil PVA Plan van Aanpak PVE Programma van Eisen RCE Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed SBB Standaard Boor Beschrijvingsmethode SIKB Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer
Bijlage 2: Archeologische tijdschaal Periode Midden- en Laat Paleolithicum (oude steentijd) Mesolithicum (midden steentijd) Neolithicum (nieuwe steentijd) Bronstijd IJzertijd Romeinse tijd Vroege middeleeuwen Volle middeleeuwen Late middeleeuwen Nieuwe tijd
Versie: 13-01-2020
Datering 250.000
- 9000
9000 4500 2000 800 12 v chr. 500 1000 1250 1500
-
4500 2000 800 12 v. chr. 500 n. chr. 1000 1250 1500 heden
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 40
Bijlage 3: Literatuurlijst Bronnen Encyclopedie van Noord-Brabant (red. A. van Oirschot, A.C. Jansen en L.S.A. Kroesen; Baarn 1985) Grote historische Provincie Atlas van Nederland; deel 4 Zuid-Nederland 1838-1857 1:50.000. Topografische dienst Wolters Noordhoff Groningen 1990 Grote historische topografische Provincie Atlas Noord-Brabant; 1905 1:25.000. Nieuwland Tilburg 2006 Grote topografische atlas van Nederland 1:50.000 Deel 4 Zuid-Nederland. Topografische dienst. Wolters Noordhoff Groningen 1997 Kadaster Topografische Dienst, Top25Raster, Top10Vector, GBKN kaarten, Emmen 2008 Luchtfoto, http://maps.google.nl Provincie Noord-Brabant, brabant.nl/CHW)
Cultuurhistorische
waardekaart
(http://www.noord-
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, IKAW 2 (Indicatieve kaart Archeologische Waarden), Amersfoort. Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, AMK (Archeologische monumentenkaart), Amersfoort. Rijkswaterstaat, Servicedesk Data, AHN (Actueel Hoogtebestand Nederland), Delft. Stichting voor Bodemkartering, Bodemkaart van Nederland 1:50.000. Wageningen, 1968. Stichting voor Bodemkartering: Geomorfologische kaart van Nederland 1:50.000, Staring Centrum, Wageningen, 1989 Stichting voor Bodemkartering, Geologische kaart van Nederland 1:50.000. Wageningen, 1968. Tranchot en v. Muffling, Kartenaufnahme der Rheinlande 1803-1820 Twaalf provinciën 2007. Atlas van topografische kaarten. Nederland 1955-1965. Uitgeverij twaalf provinciën. Landsmeer.
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 41
Digitale bronnen Ruimtelijke plannen http://www.ruimtelijkeplannen.nl Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed - Archis III http://archis.cultureelerfgoed.nl
Literatuur Bont, Ch de., Cultuurhistorisch onderzoek Oost-Brabant, 1993. Cate, J. A. M. ten. A. F. van Holst, H. Kleijer en J. Stolp, 1995. Handleiding bodemgeografisch onderzoek; richtlijnen en voorschriften. Deel A: Bodem. Wageningen, DLO-Staring Centrum. Technisch Document 19A. Cohen, K.M. & E. Stouthamer, 2012. Beknopte toelichting bij het digitaal basisbestand paleogeografie van de Rijn-Maas Delta, Utrecht, 2012. Es. Van W.A., Sarfatij, H. & P.J. Woltering (red.) 1988. Archeologie in Nederland; De rijkdom van het bodemarchief. Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek. Amersfoort. Kuiper, M. 2006/2007. Atlas van topografische kaarten Nederland, 1955-1965. Uitgeverij 12 Provinciën, Landsmeer. Leidraad inventariserend veldonderzoek; Deel: karterend booronderzoek (SIKB, 2006)
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 42
Bijlage 4: Overzicht vondstlocaties Zaak nr:
Coordinaat
Periode
2015363100 165457/415118 Mesoliticum, Neoliticum, Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd
Vondsten
Complexen
Bouwmateriaal, keramiek, Bewoning, vuursteen, onbekend grafveld
2063850100 165430/415050 Neoliticum, Bronstijd, IJzertijd Keramiek 2063850100 165360/415100 Middeleeuwen Keramiek
Onbekend Onbekend
2124835100 164310/416050 Neoliticum, Bronstijd, IJzertijd, Keramiek Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Agrarisch
2241986100 164480/416573 Paleoliticum, Mesoliticum, Neoliticum, Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd 2332098100 164899/416253 IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Bewoning, onbekend
Gebruiksmateriaal, keramiek
Bouwmateriaal, gebruiksmateriaal, keramiek 2349740100 165354/416395 Romeinse tijd, Middeleeuwen, Bouwmateriaal, Nieuwe Tijd gebruiksmateriaal, keramiek, metaal 2370687100 164897/416246 Neoliticum, Bronstijd, IJzertijd, Bot, gebruiksmateriaal, Romeinse tijd, Middeleeuwen, keramiek, metaal Nieuwe Tijd 2381970100 164636/415783 Romeinse tijd, Middeleeuwen, Gebruiksmateriaal, Nieuwe Tijd keramiek, metaal, onbekend
Versie: 13-01-2020
Bewoning, onbekend Bewoning, onbekend Bewoning, infrastructuur Bewoning, infrastructuur
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 43
2711867100 164000/416590 Middeleeuwen
Keramiek
Onbekend
2768138100 165540/416440 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd 2769483100 165000/416800 IJzertijd, Romeinse tijd
Keramiek, metaal Keramiek, onbekend
Onbekend Bewoning
2771053100 164810/415870 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Keramiek, metaal
Bewoning
2771231100 164360/416870 IJzertijd, Romeinse tijd 2771248100 165020/415660 Bronstijd, IJzertijd
Keramiek Keramiek
Onbekend Onbekend
2771256100 165070/417120 IJzertijd Keramiek 2771426100 164580/414970 Paleoliticum, Mesoliticum, Keramiek, vuursteen, Neoliticum, Bronstijd, IJzertijd, onbekend Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Onbekend Bewoning
2771434100 164920/415540 Bronstijd, IJzertijd, Middeleeuwen 2771442100 165060/416210 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Keramiek
Bewoning, onbekend Bewoning
2771467100 163500/416480 IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Keramiek
Keramiek
Bewoning, onbekend
2771483100 163440/416500 Neoliticum, Bronstijd, IJzertijd, Keramiek, metaal, Romeinse tijd, Middeleeuwen, onbekend Nieuwe Tijd
Bewoning
2771515100 164200/416060 Neoliticum, Bronstijd, IJzertijd, Bot, keramiek, metaal Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Onbekend
2771523100 164450/416810 Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Bot, keramiek, metaal, onbekend
Bewoning, onbekend
2771564100 163440/416500 Nieuwe Tijd 2771572100 164750/416430 Middeleeuwen
Keramiek Keramiek, onbekend
Onbekend Onbekend
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 44
2771589100 164940/415250 Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen
Keramiek
Onbekend
2771597100 163240/416520 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Keramiek
Onbekend
2771620100 164620/416770 Neoliticum, Bronstijd, IJzertijd, Gebruiksmateriaal, Romeinse tijd, Middeleeuwen, keramiek Nieuwe Tijd
Onbekend
2771629100 163820/416420 Paleoliticum, Mesoliticum, Keramiek, onbekend Neoliticum, Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Onbekend
2771637100 165230/416420 Middeleeuwen
Onbekend
Keramiek, metaal
2771645100 165090/416000 Paleoliticum, Mesoliticum, Bot, keramiek, onbekend Neoliticum, Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Bewoning, onbekend
2771678100 164780/416800 Paleoliticum, Mesoliticum, Keramiek, metaal, Neoliticum, Bronstijd, IJzertijd, vuursteen, onbekend Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd 2771686100 165240/415840 Bronstijd, Middeleeuwen Keramiek, metaal, onbekend
Bewoning
2771701100 165240/416750 Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Keramiek, metaal
Onbekend
2771718100 165340/416750 IJzertijd
Keramiek
Onbekend
2771742100 164840/416130 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Bot, keramiek, metaal
Bewoning
2771750100 164720/416060 Middeleeuwen
Keramiek, metaal
Bewoning
2771759100 164840/415950 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Gebruiksmateriaal,
Bewoning
Versie: 13-01-2020
Onbekend
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 45
keramiek, metaal, onbekend 2771767100 165410/416300 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Keramiek
Onbekend
2771775100 164520/415020 Neoliticum 2771783100 164520/415020 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Vuursteen Keramiek
Onbekend Onbekend
2771823100 165500/416160 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Bouwmateriaal, gebruiksmateriaal, keramiek, onbekend
Bewoning
2772188100 164000/416590 IJzertijd, Romeinse tijd Keramiek 2772196100 165020/415640 Bronstijd, IJzertijd, Romeinse Keramiek tijd, Middeleeuwen 2774059100 165220/415060 Neoliticum, Bronstijd, IJzertijd Gebruiksmateriaal, keramiek, vuursteen
Onbekend Bewoning
2788486100 164140/416110 Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Gebruiksmateriaal, keramiek, metaal
Onbekend
2788494100 164300/416850 IJzertijd, Middeleeuwen
Keramiek
Onbekend
2788501100 164380/416120 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd 2788518100 164780/416000 Middeleeuwen
Keramiek Keramiek
Onbekend Onbekend
Onbekend
2788526100 165140/417000 Paleoliticum, Mesoliticum, Gebruiksmateriaal, Neoliticum, Bronstijd, IJzertijd, keramiek, vuursteen Romeinse tijd, Middeleeuwen
Bewoning
2788534100 165150/417060 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd 2788542100 165280/415040 Mesoliticum
Keramiek Vuursteen
Bewoning Onbekend
2788550100 165460/415830 Middeleeuwen 2788559100 165520/415720 Middeleeuwen
Keramiek Keramiek
Onbekend Onbekend
2815036100 164820/415600 Romeinse tijd
Onbekend
Onbekend
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 46
2815141100 164650/416240 IJzertijd
Gebruiksmateriaal, keramiek, onbekend
Bewoning
2815158100 164440/416440 Middeleeuwen
Gebruiksmateriaal, keramiek
Bewoning
2818463100 164270/416030 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Gebruiksmateriaal, keramiek
Onbekend
2904590100 165100/417430 Neoliticum
Vuursteen
Onbekend
2904696100 163700/416600 IJzertijd
Keramiek
Bewoning
2904711100 165000/415580 Bronstijd 2908810100 165080/415750 Middeleeuwen
Keramiek Keramiek
Bewoning Bewoning
2912139100 164000/416000 Paleoliticum, Mesoliticum, Neoliticum, Bronstijd
Vuursteen
Onbekend
2919187100 164780/415800 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd 2922701100 164780/415920 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Keramiek Keramiek
Bewoning Bewoning
2924095100 164800/416500 Romeinse tijd 2924362100 164950/415250 Romeinse tijd
Keramiek Keramiek
Bewoning Bewoning
2924516100 163360/416580 Romeinse tijd
Keramiek
Bewoning
2924524100 163600/416600 IJzertijd, Romeinse tijd 2951424100 164600/416040 Middeleeuwen
Keramiek Bewoning Bouwmateriaal, keramiek Bewoning
3038289100 165550/416040 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd 3064605100 164606/416270 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Keramiek Keramiek
Onbekend Infrastructuur
3089132100 164600/416870 Romeinse tijd, Middeleeuwen 3089181100 163790/416560 IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen 3089619100 163200/416000 Middeleeuwen
Keramiek Keramiek
Onbekend Bewoning
Keramiek
Bewoning
3101468100 164340/416400 IJzertijd, Middeleeuwen
Gebruiksmateriaal,
Bewoning
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 47
keramiek 3130158100 164650/415000 Neoliticum, Bronstijd 3134695100 165280/416420 Middeleeuwen
Keramiek, vuursteen Keramiek
Bewoning Bewoning
3154248100 164300/416780 IJzertijd
Keramiek
Onbekend
3233466100 164470/416850 Bronstijd, IJzertijd 3251553100 165246/416536 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Keramiek Bot, bouwmateriaal
Onbekend Grafveld
3980473100 164329/416020 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd 4033924100 164889/416679 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Keramiek Keramiek
Geen Geen
4543730100 164309/416022 Middeleeuwen, Nieuwe Tijd, Onbekend, Onbekend
Bot, bouwmateriaal, gebruiksmateriaal, keramiek, metaal
Geen
4600187100 165275/416372 Paleoliticum, Mesoliticum, Geen Neoliticum, Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd
Geen
Bijlage 5: Overzicht archeologische onderzoeksmeldingen
Zaak nr:
Coordinaat
Onderzoek
Periode
2015363100 5.54/51.73 Oppervlak: 5.11736 ha. 2033620100 5.54/51.73 Oppervlak:
Onbekend
Mesoliticum, neoliticum, bronstijd, Bouwmateriaal, keramiek, ijzertijd, romeinse tijd vuursteen, onbekend
Bewoning, grafveld
Booronderzoek
Onbekend
Geen
Versie: 13-01-2020
Vondsten
Geen
www.ArcheoPro.nl
Complexen
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 48
17.675 ha. 2063850100 5.58/51.75 Oppervlak: 173.531 ha.
Bureauonderzoek Mesoliticum, neoliticum, bronstijd, Gebruiksmateriaal, ijzertijd, middeleeuwen keramiek, vuursteen
Onbekend
2082180100 5.54/51.73 Oppervlak: 8.24654 ha.
Begeleiding
Onbekend
Geen
Geen
2124835100 5.52/51.73 Oppervlak: 0.853067 ha.
Booronderzoek
Neoliticum, bronstijd, ijzertijd, romeinse tijd, middeleeuwen, nieuwe tijd
Keramiek
Agrarisch
2162946100 5.52/51.73 Oppervlak: 1.74655 ha.
Booronderzoek
Onbekend
Geen
Geen
2197955100 5.54/51.73 Oppervlak: 0.181539 ha.
Booronderzoek
Onbekend
Geen
Geen
2207674100 5.52/51.74 Oppervlak: 0.871618 ha. 2210435100 5.53/51.73 Oppervlak: 0.074553 ha. 2214826100 5.53/51.74 Oppervlak: 0.082764 ha. 2231422100 5.54/51.74 Oppervlak: 0.481113 ha. 2241167100 5.53/51.74
Booronderzoek
Onbekend
Geen
Geen
Booronderzoek
Onbekend
Geen
Geen
Booronderzoek
Onbekend
Geen
Geen
Booronderzoek
Onbekend
Geen
Geen
Bureauonderzoek Onbekend
Geen
Geen
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 49
Oppervlak: 1.05731 ha. 2241986100 5.52/51.74 Oppervlak: 0.294438 ha.
Paleoliticum, mesoliticum, neoliticum, bronstijd, ijzertijd, romeinse tijd, middeleeuwen, nieuwe tijd Bureauonderzoek Onbekend
Gebruiksmateriaal, keramiek
Bewoning, onbekend
Geen
Geen
Bureauonderzoek Onbekend
Geen
Geen
Bureauonderzoek Onbekend
Geen
Geen
Booronderzoek
Onbekend
Geen
Geen
2279068100 5.52/51.72 Oppervlak: 0.205774 ha.
Bureauonderzoek Onbekend
Geen
Geen
2285320100 5.53/51.74 Oppervlak: 0.589572 ha.
Booronderzoek
Onbekend
Geen
Geen
2286414100 5.53/51.74 Oppervlak: 0.142864 ha.
Bureauonderzoek Onbekend
Geen
Geen
2287638100 5.53/51.74 Oppervlak:
Booronderzoek
Geen
Geen
2250482100 5.52/51.74 Oppervlak: 0.366225 ha. 2269412100 5.53/51.74 Oppervlak: 0.216084 ha. 2273810100 5.51/51.73 Oppervlak: 1.02017 ha. 2275277100 5.51/51.73 Oppervlak: 1.0187 ha.
Versie: 13-01-2020
Proefsleuven
Onbekend
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 50
0.542167 ha. 2288480100 5.54/51.74 Oppervlak: 5.66729 ha.
Bureauonderzoek Onbekend
Geen
Geen
2291030100 5.53/51.73 Oppervlak: 0.177542 ha.
Bureauonderzoek Onbekend
Geen
Geen
2291047100 5.52/51.74 Oppervlak: 0.290018 ha.
Bureauonderzoek Onbekend
Geen
Geen
2292327100 5.53/51.74 Oppervlak: 0.068141 ha.
Bureauonderzoek Onbekend
Geen
Geen
2293672100 5.53/51.74 Oppervlak: 0.149314 ha.
Booronderzoek
Onbekend
Geen
Geen
2293948100 5.52/51.72 Oppervlak: 0.206622 ha. 2293964100 5.52/51.74 Oppervlak: 0.362037 ha. 2294596100 5.53/51.74 Oppervlak: 0.067604 ha. 2300450100 5.53/51.73 Oppervlak: 0.05225 ha. 2300459100 5.53/51.72
Booronderzoek
Onbekend
Geen
Geen
Booronderzoek
Onbekend
Geen
Geen
Booronderzoek
Onbekend
Geen
Geen
Bureauonderzoek Onbekend
Geen
Geen
Bureauonderzoek Onbekend
Geen
Geen
Versie: 13-01-2020
www.ArcheoPro.nl
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 51
Oppervlak: 0.081097 ha. 2300475100 5.53/51.72 Oppervlak: 0.044719 ha. 2303723100 5.52/51.73 Oppervlak: 0.058236 ha. 2308754100 5.51/51.73 Oppervlak: 19.6934 ha. 2314845100 5.53/51.74 Oppervlak: 0.910998 ha. 2314853100 5.53/51.74 Oppervlak: 0.919044 ha. 2317291100 5.53/51.73 Oppervlak: 0.295331 ha. 2317307100 5.53/51.73 Oppervlak: 0.295531 ha. 2332098100 5.53/51.74 Oppervlak: 0.924046 ha. 2332908100 5.51/51.73 Oppervlak: 0.642896 ha.
Versie: 13-01-2020
Bureauonderzoek Onbekend
Geen
Geen
Booronderzoek
Onbekend
Geen
Geen
Booronderzoek
Onbekend
Geen
Geen
Bureauonderzoek Onbekend
Geen
Geen
Booronderzoek
Onbekend
Geen
Geen
Bureauonderzoek Onbekend
Geen
Geen
Booronderzoek
Onbekend
Geen
Geen
Proefsleuven
IJzertijd, romeinse tijd, middeleeuwen, nieuwe tijd
Bewoning, onbekend
Booronderzoek
Onbekend
Bouwmateriaal, gebruiksmateriaal, keramiek Geen
www.ArcheoPro.nl
Geen
Archeologisch onderzoek De Hoge Wal 17, Heesch, Gemeente Bernheze.
ArcheoPro Rapport, 19133, Pagina 52
2335208100 5.52/51.73 Oppervlak: 0.430486 ha. 2349740100 5.54/51.74 Oppervlak: 0.185218 ha. 2351108100 5.53/51.74 Oppervlak: 0.659554 ha. 2351116100 5.53/51.74 Oppervlak: 0.662378 ha. 2351205100 5.53/51.74 Oppervlak: 0.398824 ha. 2352089100 5.53/51.73 Oppervlak: 4.11967 ha.
Booronderzoek
Onbekend