Toelichting bijlage 5 - Groepsrisico LPG-tankstation

Adviesgroep AVIV BV Wethouder Beversstraat 185 7543 BK Enschede

Groepsrisico LPG-tankstation / LPG-tankstation te Heesch

Project Datum

204214 27 mei 2020

Groepsrisico LPG-tankstation / LPG-tankstation te Heesch

Project

204214

Datum

27 mei 2020

Auteurs

S.J.M. van Veldhoven mSc. ing. A.M. op den Dries v2 (Concept)

Versie nr.

Opdrachtgever

’t traject Heesch b.v. t.a.v. P. Broeksteeg ’t Dorp 13 5384 MA Heesch

Groepsrisico LPG-tankstation / LPG-tankstation te Heesch

Inhoudsopgave 1 Inleiding ______________________________________________________ 4 2 Gegevens risicoberekening ______________________________________ 5 2.1 Inleiding ___________________________________________________ 5 2.2 Ongevalscenario’s tank _______________________________________ 5 2.3 Ongevalscenario’s tankauto ___________________________________ 5 2.4 BLEVE-frequentie tankauto ____________________________________ 6 2.5 Parameters ________________________________________________ 8 2.6 Aanwezigen rond het tankstation _______________________________ 9 3 Resultaten LPG-tankstation _____________________________________ 11 3.1 Plaatsgebonden risico _______________________________________ 11 3.2 Groepsrisico_______________________________________________ 12 3.3 Effectafstanden ____________________________________________ 13 4 Conclusie ____________________________________________________ 14 Referenties _____________________________________________________ 15 Bijlage 1 Bevi definities kwetsbare en beperkt kwetsbare objecten _______ 16

3

Groepsrisico LPG-tankstation / LPG-tankstation te Heesch

1 Inleiding Men is voornemens woningen te ontwikkelen ten noorden van het LPG-tankstation aan ’t Dorp 118 te Heesch. De woningen liggen op binnen het invloedsgebied van 150 m van het LPG-tankstation. In deze studie wordt het groepsrisico berekend dat wordt veroorzaakt door het LPGtankstation. De gegevens voor de risicoberekening worden samengevat in hoofdstuk 2. In hoofdstuk 3 wordt inzicht gegeven in het plaatsgebonden risico en groepsrisico veroorzaakt door het LPG-tankstation. Daarnaast worden de effectafstanden waar rekening mee gehouden dient te worden beschreven. Hoofdstuk 4 bevat de conclusie.

4

Groepsrisico LPG-tankstation / LPG-tankstation te Heesch

2 Gegevens risicoberekening 2.1

Inleiding Informatie betreffende de ligging van het toekomstig LPG-tankstation is verkregen van de opdrachtgever. De inrichting heeft een ondergronds opgestelde tank van 20 m3. De berekening van het groepsrisico wordt uitgevoerd voor een maximale doorzet tot 500 m3/jr. Voor een LPG-tankstation wordt het extern veiligheidsrisico bepaald door ongevalscenario’s van de tank en de tankauto aanwezig tijdens de bevoorrading. Andere ongevalscenario’s, bijvoorbeeld het falen van de vloeistofleiding tussen het vulpunt en de tank of tussen de tank en de afleverzuil, leveren een te verwaarlozen bijdrage aan het risico. De berekening van het risico wordt uitgevoerd volgens de voorschriften opgenomen in de Handleiding risicoberekeningen Bevi [3], het stappenplan groepsrisico [4] en een specifiek berekeningsvoorschrift [5]. Het stappenplan en het specifieke berekeningsvoorschrift houden rekening met de invloed van de omgeving op de BLEVE-frequentie van de lossende tankauto.

2.2

Ongevalscenario’s tank Er is een ondergrondse tank opgesteld met een volume van 20 m3 met een maximale inhoud van 9.2 ton (de maximale vullingsgraad). Tabel 1 toont de frequentie en bronsterkte voor de ongevalscenario’s. Scenario

Bron sterkte

Toelichting Maximale inhoud Maximale inhoud in 600 s Vloeistofuitstroming met uitstroomcoëfficiënt Cd=0.60 Lengte 10 m, diameter 1.25” Lengte 10 m Lengte 75 m, diameter 1.25“ Lengte 75 m

O.1 O.2 O.3

Instantaan Continu 10 min Continu 10 mm

5.0 10-7 5.0 10-7 1.0 10-5

9.2 ton 15.5 kg/s 1.1 kg/s

O.4 O.5 O.6 O.7

Vloeistofleiding - breuk Vloeistofleiding - lekkage Afleverleiding - breuk Afleverleiding - lekkage

5.0 10-6 1.5 10-5 3.8 10-5 1.1 10-4

3.0 kg/s 0.1 kg/s 3.0 kg/s 0.1 kg/s

Tabel 1.

2.3

Frequentie [/jr]

Ongevalscenario’s tank

Ongevalscenario’s tankauto De bevoorrading van LPG vindt meestal overdag plaats [10]. Er zijn echter geen venstertijden vastgelegd waarbinnen het tankstation bevoorraad dient te worden. Uitgegaan wordt daarom van de situatie dat bevoorrading op elk moment kan plaatsvinden.

5

Groepsrisico LPG-tankstation / LPG-tankstation te Heesch

Voor een doorzet tot 500 m3/jr zijn er standaard 35 lossingen nodig van elk 30 min. De lostijd per jaar is dan 17.5 uur (0.2% van de tijd). Bevoorrading vindt plaats met een tankauto van 60 m3 en een maximale inhoud van 26.7 ton. De tankauto kan bij aankomst op de inrichting voor 100%, 67% of 33% gevuld zijn. Deze gegevens worden gebruikt om met een initiële ongevalfrequentie de frequentie van de ongevalscenario’s voor de inrichting af te leiden. Voor de ongevalscenario’s instantaan falen en uitstroming uit de grootste aansluiting wordt de initiële ongevalfrequentie vermenigvuldigd met de fractie gedurende het jaar dat de betreffende tankauto aanwezig is binnen de inrichting. Voor volledige breuk van de pomp is rekening gehouden met de beperking van de uitstroomtijd door een doorstroombegrenzer. De kans dat de doorstroombegrenzer niet sluit is 0.06. Voor volledige breuk van de losslang is rekening gehouden met de beperking van de uitstroomtijd door een andere doorstroombegrenzer. De kans dat deze doorstroombegrenzer niet sluit is 0.12. Tabel 2 toont de ongevalscenario’s. Scenario

T.1

Instantaan vulgraad 100%

Frequen tie [/jr] 1.0 10-9

26.7 ton

Maximale inhoud

T.2

Continu grootste aansluiting

1.0 10-9

66.1 kg/s

P.1

Breuk pomp doorstroombegrenzer sluit Breuk pomp doorstroombegrenzer sluit niet Lekkage pomp

1.9 10-7

21.1 kg/s

1.2 10-8

21.1 kg/s

8.8 10-6

0.7 kg/s

Breuk losslang doorstroombegrenzer sluit Breuk losslang doorstroombegrenzer sluit niet Lekkage losslang

6.2 10-6

8.6 kg/s

8.4 10-7

8.6 kg/s

7.0 10-4

0.3 kg/s

Vloeistof 3 inch gat, uitstroomcoëfficiënt Cd=0.60 Leiding 5 m, diameter 3”, duur 5 s en leidinginhoud 105.5 kg Leiding 5 m, diameter 3”, duur 1800 s Vloeistof 7.6 mm gat, uitstroomcoëfficiënt Cd=0.60 Leiding 5 m, diameter 2”, duur 5 s en leidinginhoud 43 kg Leiding 5 m, diameter 2”, duur 1800 s Vloeistof 5 mm gat, uitstroomcoëfficiënt Cd=0.60

P.2 P.3 L.1 L.2 L.3

Tabel 2.

2.4

Bron sterkte

Toelichting

Ongevalscenario’s overslag tankauto doorzet tot 500 m3/jr

BLEVE-frequentie tankauto Voor de frequentie van een BLEVE van een tankauto tijdens bevoorrading wordt de specifieke modellering voor een LPG-tankstation gevolgd [3 en 5]. Drie oorzaken worden onderscheiden, te weten brand van het LPG-systeem, omgevingsbrand en mechanische inslag. De belangrijkste oorzaak van een BLEVE is een omgevingsbrand. De afspraak in het LPG-convenant om een hittewerende coating aan te brengen op de tankauto is mede ingegeven door de mogelijkheid om de gevolgen van een omgevingsbrand beter te kunnen beheersen. In het modelleringsvoorschrift is ook aangegeven dat, mits bepaalde afstanden tot objecten worden aangehouden, de frequentie op een BLEVE door een omgevingsbrand wel een factor tien kleiner kan zijn. Deze afstanden zijn voorgeschreven in het Besluit LPG-

6

Groepsrisico LPG-tankstation / LPG-tankstation te Heesch

tankstations Hinderwet uit 1988 (maar zijn aangepast in het stappenplan van het RIVM). Een andere belangrijke oorzaak is de mechanische inslag veroorzaakt door een voertuig dat botst met de lossende tankauto. Voor een BLEVE veroorzaakt door een brand van het LPG-systeem wordt uitgegaan van een frequentie van 5.8 10-10 /uur voor een onbeschermde tankauto. Door de hittewerende coating wordt de BLEVE-frequentie verlaagd met een factor twintig [5]. Voor een doorzet tot 500 m3/jr volgt dan een frequentie van 0.05 x 17.5 x 5.8 10-10 = 5.1 10-10 /jr op dit scenario B.1. Aangenomen wordt dat de tankauto maximaal is gevuld. Voor een omgevingsbrand geldt dat de afstand tussen de opstelplaats van de LPG-tankauto en een aantal met name genoemde objecten groter moet zijn dan de minimaal benodigde afstand. Toetsing wordt uitgevoerd voor de benzine en LPG-afleverzuil, gebouwen en voor de opstelplaats van de benzinetankauto. In het Besluit LPG-tankstations (en daarmee in de milieuvergunning) is opgenomen dat de benzinetankauto niet tegelijkertijd met de LPGtankauto op de inrichting aanwezig mag zijn. Deze oorzaak is daarmee uit te sluiten. Tabel 3 vat de beoordeling samen. De frequentie op een omgevingsbrand voor 100 verladingen is dan afgerond 1 10-6 /jr (zie tabel 5 in [5]).

Object omgevingsbrand LPG-afleverzuil personenauto’s Benzine afleverzuil personenauto’s Opstelplaats benzinetankauto Gebouwen ( 5 m < hoogte < 10 m) Tabel 3.

Toetsingsafstand [m] 17.5 5 25 10 m / 15 m

Vulpunt binnen deze afstand? Nee Nee n.v.t Ja

Toetsing bijdrage omgevingsbrand aan de BLEVE-frequentie (toetsingsafstand conform stappenplan RIVM)

Tabel 4 toont de specifieke BLEVE-frequentie voor de huidige situatie veroorzaakt door een externe brand afhankelijk van de vulgraad. De kans op een BLEVE gegeven een brand is afhankelijk van de vulgraad. Deze kans is 0.19, 0.46 of 0.73 voor een vulgraad van respectievelijk 100%, 67% en 33%. Verder wordt ervan uitgegaan dat de tankauto is voorzien van een hittewerende coating. Er wordt aangenomen dat de BLEVE-frequentie hierdoor wordt verlaagd met een factor twintig. Deze aanname is opgenomen in de notitie QRA berekening LPG-tankstations van het RIVM [5]. Scenario

B.2 B.3 B.4

BLEVE vulgraad 100% BLEVE vulgraad 67% BLEVE vulgraad 33%

Tabel 4.

Basisfrequentie [per 100 verladingen] 1 10-6 1 10-6 1 10-6

Factor

35/100 x 0.333 x 0.19 x 0.05 35/100 x 0.333 x 0.46 x 0.05 35/100 x 0.333 x 0.73 x 0.05

Frequentie [/jr] 1.1 10-9 2.7 10-9 4.3 10-9

Specifieke BLEVE-frequentie tankauto doorzet tot 500 m3/jr door externe brand

7

Groepsrisico LPG-tankstation / LPG-tankstation te Heesch

Tabel 5 toont de ongevalsscenario’s. De BLEVE wordt gemodelleerd met de barstdruk gelijk aan 24.5 bara. Scenario B.2 B.3 B.4

BLEVE vulgraad 100% BLEVE vulgraad 67% BLEVE vulgraad 33%

Frequentie [/jr] 1.1 10-9 2.7 10-9 4.3 10-9

Bron sterkte 26.7 ton 17.9 ton 8.8 ton

Toelichting Maximale inhoud 100% Maximale inhoud 67% Maximale inhoud 33%

Ongevalsscenario’s BLEVE tankauto doorzet tot 500 m3/jr door externe brand

Tabel 5.

Een BLEVE van de tankauto kan ook plaatsvinden door externe impact (aanrijdingen). De frequentie is afhankelijk van het type opstelplaats. Voor dit tankstation wordt uitgegaan van de waarde voor een geïsoleerde opstelplaats waarbij een aanrijding van opzij tegen de leidingkast niet aannemelijk wordt geacht. Tabel 6 toont de specifieke BLEVE-frequentie. Tabel 7 toont de ongevalsscenario’s. De BLEVE wordt gemodelleerd met de barstdruk gelijk aan de evenwichtsdruk bij omgevingstemperatuur. Scenario

B.5 B.6

BLEVE vulgraad 100% BLEVE vulgraad 67%

Basis frequentie [per 100 verladingen] 2.5 10-9 2.5 10-9

B.7

BLEVE vulgraad 33%

2.5 10-9

Factor

Frequentie [/jr]

35/100 x 0.333 35/100 x 0.333

2.9 10-10 2.9 10-10

35/100 x 0.333

2.9 10-10

Specifieke BLEVE-frequentie tankauto doorzet tot 500 m3/jr door mechanische inslag

Tabel 6.

(aanrijdingen)

Scenario B.5 B.6 B.7 Tabel 7.

BLEVE vulgraad 100% BLEVE vulgraad 67% BLEVE vulgraad 33%

Frequentie [/jr] 2.9 10-10 2.9 10-10 2.9 10-10

Bron sterkte 26.7 ton 17.9 ton 8.8 ton

Toelichting Maximale inhoud 100% Maximale inhoud 67% Maximale inhoud 33%

Ongevalsscenario’s BLEVE tankauto doorzet 500 tot m3/jr door mechanische inslag (aanrijdingen)

2.5

Parameters De standaard parameters van Safeti-NL versie 8.21 zijn gebruikt voor de berekening. De gegevens voor het weerstation Volkel worden gebruikt voor de kans op het voorkomen van een bepaalde weersklasse. De ruwheidslengte is 0.3 m.

8

Groepsrisico LPG-tankstation / LPG-tankstation te Heesch

2.6

Aanwezigen rond het tankstation Omgeving Voor een schatting van het aantal dodelijke slachtoffers van een BLEVE geldt dat binnen de (cirkelvormige) 35 kW/m2 contour iedereen zal overlijden, ongeacht beschermende factoren zoals kleding of het verblijf in een gebouw. Buiten deze contour geldt dat alleen personen gedood kunnen worden die zich buitenshuis bevinden, waarbij tevens conform PGS 3 het beschermende effect van de kleding (een reductiefactor voor de kans op overlijden van 0.14) nog mee dient te worden genomen. De bijdrage aan het totaal aantal dodelijke slachtoffers buiten de 35 kW/m2 contour is te verwaarlozen. In het Revi wordt daarom ook als invloedsgebied voor het groepsrisico een cirkelvormig gebied met een straal van 150 m voorgeschreven. Voor deze berekening is de aanwezigheid van personen geïnventariseerd tot een afstand van circa 150 m rond het vulpunt en de tank. De maximale effectafstand voor 1% letaliteit bij onbeschermde blootstelling is weliswaar circa 300 m, maar personen aanwezig op grotere afstand dan 150 m hebben een te verwaarlozen bijdrage aan het groepsrisico. Voor het modelleren van de bevolking wordt uitgegaan van de BAG-populatieservice [6]. Figuur 1 toont de omgeving van het LPG-tankstation. De figuur toont tevens de ligging van de gebieden die voor de berekening van het groepsrisico zijn gemodelleerd.

Het blauwe vlak ligt binnen de inrichtingsgrens en behoort tot de inrichting. Bebouwing die deel uitmaakt van de inrichting dient niet meegenomen te worden in de risicoberekening.

Figuur 1.

Omgeving LPG-tankstation

9

Groepsrisico LPG-tankstation / LPG-tankstation te Heesch

Plangebied In de huidige situatie is er op de planlocatie sprake van een woning. Er worden drie personen verondersteld waarvan 50% overdag en 100% ’s nachts aanwezig is. In de toekomstige situatie wordt de woning gesaneerd. Er worden zes woningen ontwikkeld. De exacte ligging van de woningen is nog niet bekend, maar elke woning zal binnen een kavel worden gebouwd. De huidige situatie en de toekomstige kavels worden weergegeven in figuur 2. De afstand tussen de woningen het vulpunt van het LPG-tankstation dient ten minste 25 m te zijn. Dit betekent dat een hoek van het het meest zuidwestelijk gelegen kavel niet bebouwd mag worden. Deze hoek is daarom niet meegenomen in figuur 2. Uitgegaan wordt van 2.4 persoon per woning waarvan 50% overdag en 100% ’s nachts aanwezig is. Dit resulteert in 7 personen overdag en 14 personen ’s nachts binnen het plangebied. Deze personen worden uniform over het gehele vlak verdeeld.

Figuur 2.

Huidige en toekomstige situatie

10

Groepsrisico LPG-tankstation / LPG-tankstation te Heesch

3 Resultaten LPG-tankstation 3.1

Plaatsgebonden risico De normstelling voor LPG tankstations is opgenomen in de Regeling externe veiligheid inrichtingen, afgekort tot Revi [2]. Het Revi is een ministeriële regeling die valt onder het Bevi [1]. De normstelling voor het plaatsgebonden risico gaat voor nieuwe situaties uit van een grenswaarde van 1.0 10-6 /jr voor kwetsbare objecten, dit betekent dat altijd moet worden voldaan aan deze grenswaarden. Voor beperkt kwetsbare objecten is dit een richtwaarde, dit betekent dat om gewichtige redenen daarvan mag worden afgeweken. De grens- en richtwaarde van het plaatsgebonden risico zijn beide 10 -6 per jaar (Bevi art. 6, 7 en 8). De afstanden tot de grens- en richtwaarde voor de zogenaamde categoriale inrichtingen (o.a. LPG-tankstations, Bevi art. 4.5) zijn vastgelegd in de Revi. Voor LPGtankstations met een ondergrondse opslagtank en een doorzet tot 500 m3 per jaar, geldt dat de afstand tot grens- en richtwaarde gelijk is aan: • 25 m vanaf vulpunt; • 25 m tot de ondergrondse opslagtank; • 15 m tot de afleverzuil. Binnen de PR 10-6 contouren is geen sprake van (beperkt) kwetsbare objecten. De contouren en bebouwing worden weergegeven in figuur 3.

Figuur 3.

PR 10-6 contouren

11

Groepsrisico LPG-tankstation / LPG-tankstation te Heesch

3.2

Groepsrisico Figuur 4 toont het groepsrisico voor de huidige en toekomstige situatie. Het groepsrisico is kleiner dan de oriëntatiewaarde voor beide situaties. Het maximaal aantal slachtoffers is circa 115. Door de ruimtelijke ontwikkeling neemt het groepsrisico toe.

Figuur 4.

Groepsrisico bij doorzet tot 500 m3/jr

Tabel 8 toont de factor ten opzichte van de oriëntatiewaarde. Een factor groter dan 1 betekent een overschrijding van de oriëntatiewaarde. Situatie

Factor t.o.v. oriëntatiewaarde

Bij aantal slachtoffers

Huidig

0.08

69

Toekomstig

0.11

63

Tabel 8.

Groepsrisico als factor ten opzichte van de oriëntatiewaarde

12

Groepsrisico LPG-tankstation / LPG-tankstation te Heesch

3.3

Effectafstanden Bij de verantwoording van het risico moet rekening worden gehouden met de zogeheten effectbenadering [7]. Als (beperkt) kwetsbare objecten binnen de 60 m effectafstand komen te liggen dan moet deze situatie gemotiveerd worden. Hetzelfde geldt voor zeer kwetsbare objecten binnen de 160 m effectafstand. Beide afstanden worden gemeten vanaf het vulpunt. De afstanden gelden alleen bij besluiten waarbij het risico toeneemt. Bij bijvoorbeeld conserverende bestemmingsplannen gelden deze afstanden niet.

Figuur 5.

Effectafstanden 60 m en 160 m rond het vulpunt

De toekomstige invulling van het plangebied bestaat uit woningen. Dit zijn kwetsbare objecten conform bevi [1]. Het plangebied bevindt zich geheel binnen de 160 m effectafstand en gedeeltelijk binnen de 60 m effectafstand. De realisatie van de kwetsbare objecten binnen 60 m van het vulpunt dient te worden gemotiveerd.

13

Groepsrisico LPG-tankstation / LPG-tankstation te Heesch

4 Conclusie Plaatsgebonden risico Binnen de vastgestelde PR 10-6-contouren rond de LPG-installaties bevinden zich geen (beperkt) kwetsbare objecten. Het plaatsgebonden risico vormt daarmee geen belemmering voor de ontwikkeling. Groepsrisico Het groepsrisico neemt door het plan toe van een factor 0.08 naar een factor 0.11 ten opzichte van de oriëntatiewaarde. Conform art. 13 van het Bevi moet het groepsrisico in alle gevallen worden verantwoord [1]. Effectafstand De toekomstige woningen (kwetsbare objecten) bevinden zich gedeeltelijk binnen 60 m van het vulpunt. Deze ontwikkeling dient te worden gemotiveerd.

14

Groepsrisico LPG-tankstation / LPG-tankstation te Heesch

Referenties 1.

Ministerie VROM

2004

Besluit externe veiligheid inrichtingen (Bevi) Stb. 2004, 250

2

VROM

2004

Regeling externe veiligheid inrichtingen (Revi) Stb. 2004, 521 (laatst gewijzigd 29 juni 2016)

3.

RIVM

2019

Handleiding risicoberekeningen Bevi (versie 4.1 gedateerd 1 oktober 2019)

4.

RIVM

2008

Stappenplan groepsrisicoberekening LPG- tankstations (versie gedateerd 12 augustus 2008)

5.

RIVM

2008

QRA berekening LPG-tankstations (versie 1.1 gedateerd 29 mei 2008)

6.

IOV

2019

http://populatieservice.demis.nl/ versie 2020-01

7.

Rijkswaterstaat/ Infomil

2016

Effectbenadering besluitvorming rondom LPGtankstations (versie 1 juli 2016)

8.

IOV

2018

Handleiding BAG populatieservice versie 1.0. juli 2018

9.

Geonovum

2020

www.ruimtelijkeplannen.nl

10.

‘t Traject

2020

Informatie ontvangen van opdrachtgever

15

Groepsrisico LPG-tankstation / LPG-tankstation te Heesch

Bijlage 1 Bevi definities kwetsbare en beperkt kwetsbare objecten 1. b. beperkt kwetsbaar object: a. 1. verspreid liggende woningen, woonschepen en woonwagens van derden met een dichtheid van maximaal twee woningen, woonschepen of woonwagens per hectare, en 2. dienst- en bedrijfswoningen van derden; b. kantoorgebouwen, voorzover zij niet onder onderdeel l, onder c, vallen; c. hotels en restaurants, voorzover zij niet onder onderdeel l, onder c, vallen; d. winkels, voorzover zij niet onder onderdeel l, onder c, vallen; e. sporthallen, sportterreinen, zwembaden en speeltuinen; f.

kampeerterreinen en andere terreinen bestemd voor recreatieve doeleinden, voorzover zij niet onder onderdeel l, onder d, vallen;

g. bedrijfsgebouwen, voorzover zij niet onder onderdeel l, onder c, vallen; h. objecten die met de onder a tot en met e en g genoemde gelijkgesteld kunnen worden uit hoofde van de gemiddelde tijd per dag gedurende welke personen daar verblijven, het aantal personen dat daarin doorgaans aanwezig is en de mogelijkheden voor zelfredzaamheid bij een ongeval, voorzover die objecten geen kwetsbare objecten zijn, en i.

objecten met een hoge infrastructurele waarde, zoals een telefoon- of elektriciteitscentrale of een gebouw met vluchtleidingsapparatuur, voorzover die objecten wegens de aard van de gevaarlijke stoffen die bij een ongeval kunnen vrijkomen, bescherming verdienen tegen de gevolgen van dat ongeval;

1. l. kwetsbaar object: a. woningen, woonschepen en woonwagens, niet zijnde woningen, woonschepen of woonwagens als bedoeld in onderdeel b, onder a; b. gebouwen bestemd voor het verblijf, al dan niet gedurende een gedeelte van de dag, van minderjarigen, ouderen, zieken of gehandicapten, zoals: 1. ziekenhuizen, bejaardenhuizen en verpleeghuizen; 2. scholen, of 3. gebouwen of gedeelten daarvan, bestemd voor dagopvang van minderjarigen; c. gebouwen waarin doorgaans grote aantallen personen gedurende een groot gedeelte van de dag aanwezig zijn, waartoe in ieder geval behoren: 1. kantoorgebouwen en hotels met een bruto vloeroppervlak van meer dan 1500 m2 per object, of 2. complexen waarin meer dan 5 winkels zijn gevestigd en waarvan het gezamenlijk bruto vloeroppervlak meer dan 1000 m2 bedraagt en winkels met een totaal bruto vloeroppervlak van meer dan 2000 m2 per winkel, voorzover in die complexen of in die winkels een supermarkt, hypermarkt of warenhuis is gevestigd, en d. kampeer- en andere recreatieterreinen bestemd voor het verblijf van meer dan 50 personen gedurende meerdere aaneengesloten dagen;

16