Toelichting Bijlage 3 - Cultuurhistorische Analyse
Tekst van het document
Cultuurhistorische analyse Landgoed De Berkt
Kasteellaan 1 te Heesch gemeente Bernheze
drs. Annélien van Kuilenburg
Co lo fon O pdr a ch t ge ve r : B ra b an t s P ar t i cul ie r G ro nd be z i t Da t um : 3 1 j an ua r i 2 0 1 4 St a tus : de f in i t ie f Au te ur : d rs. An né l ie n va n Ku il e nb ur g Be z o e k da tu m : 2 1 o k to be r 2 0 1 3
M o nu me n te n hu is Br a ba n t B .V . M ar k t 9 4 9 3 1 BR G e e r tr u ide nbe r g ww w .m o nu me n te n hu is br a ba n t. nl T. 0 1 6 2 -5 1 1 8 3 3 E. in fo @ mo n um e n te nh u is b ra ba n t. nl M o nu me n te n hu is Br a ba n t B .V . aa nv aa rd t ge e n aa ns pr ake l i jk he id vo o r e ve n tue l e s ch ade v o o r t vl o e i e nd u it he t ge br ui k va n de re s ul ta te n v an di t o nde rz o e k o f de to e p as si n g v an de ad v ie z e n .
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
2
Voorwoord Br ab an t s P ar t i cul ie r G ro nd be z i t he e f t M o nu me n te nhu i s B ra ba n t o pd ra c h t ve rl e e nd vo o r he t u i tvo e re n va n e e n c ul t uu rh is to ri sc he an al y se v an l a nd go e d De B e r kt i n He e s ch . Ee r de r he e f t he t M o nu me n te nhu i s i n o pd ra c ht va n Er f go e d Br ab an t i n he t ka de r va n he t J aa r v an de Hi s to r is ch e Bu i te npl aa t s 2 0 1 2 e e n cul tuu r hi s to r is c he a nal yse v a n t we e Br a ba n tse l and go e de re n ge m aak t . Do o r he t te ru gl o pe n va n de in ko ms te n u i t de t rad i t io ne l e e co no m is c h e dra ge rs s ta a t de to e k o ms t i ge in s ta nd ho ud i n g va n de B r ab an t se l a nd g o e de re n o nde r d ruk . Om de z e w aa rde v o l l e ge b ie de n vo o r de to e ko ms t du urz aa m in st an d te ku n ne n ho ud e n, z ul l e n n ie u we e co no m is che dr a ge r s ge z o c h t mo e t wo r de n . B i j de z e o n t wi k ke l i n ge n d ie ne n de cul t uur h is to r i sc he wa ar de n va n de l and go e de re n e c ht e r be ho ude n te bl ij ve n e n ve rs te rk t te wo r de n . Ee n cul tuu r hi s to r is c he a nal yse ma ak t i nz i c h te l ij k w at de cul tuu rh i st o r is c he kw al i te i te n v an de be tr e ff e nd e l a nd go e de re n z ij n .
U i te i nde l ij ke do e l s te l l i n g va n de o p dr ac h t is o m in sa me ns pr aa k me t be tro kke n pa r t ije n ( e i g e na ar , pro v in c ie e n ge me e n te ) te ko me n to t e e n we r k ba ar e n to e ko m st b e ste nd i g pl a no l o g is ch be l e ids ka de r da t wa ar d e be ho ud do o r o n tw i kke l i ng va n de l a nd go e de re n m o g e l ij k ma ak t .
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
3
Inhoud 1.
Inl e id i ng 1 .1 Aanl e i d in g 1 .2 Do e l s te l l i n g 1 .3 O pz e t 1 .4 Ve ra n two o rd i n g
5 5 5 5 6
2
On t w ik ke l in gs ge sc h ie d e n is 2 .1 L ig g i n g e n be g re nz i n g 2 .2 H is to r i sc he o n tw ik ke l i n g 2 .3 On t w ik ke l in ge n o p de kaa r t
7 7 7 9
3
Hu id i ge s i tu a t ie 3 .1 O pz e t e n i nr i ch t i n g 3 .2 He t h ui s 3 .3 Er f - e n tu i na anl e g 3 .4 De a g ra r is ch e s chu ur 3 .5 De k i p pe n sc huu r 3 .6 Ste r re n bo s , l ane n e n h o ut wal l e n 3 .7 La nds c ha p pe l ij ke w aa r de n
12 12 13 14 15 15 16 19
4
Cul tuu r hi s to r is c he w aa r de r in g
20
5
Cul tuu r hi s to r is c he e ffe c tbe o o r de l i n g 5 .1 V is ie 5 .2 Be o o r de l in g
21 21 24
6
Co n cl u si e e n aa n be ve l i n ge n
25
Bi jl a ge I: be s c hr i jv i ng a g ra ri sc he s c huu r
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
26
4
1. Inleiding 1.1 Aanleiding La nd go e d De Be rk t is e e n 1 1 h e c t are g ro o t pa r t ic ul ie r l an d go e d na b ij He e s ch in de ge me e n te Be rn he z e . He t l an d go e d is i n 1 9 9 6 i n e i ge n do m ge ko m e n v an fa m il ie De L aa t . De f a m i l ie wil he t l and go e d gr a ag duu rz a a m vo o r de to e ko m s t in s ta nd ho ude n o m he t te k un ne n o ve rd ra ge n aa n de v o l g e nd e g e ne r at ie . H ie r vo o r i s do o ro n t w ik ke l i n g ge we n st . Bi j he t do o ro n tw i kke l e n v an hi s to r i sc he l a nd go e de r e n ge l e ge n i n he t bu i te n ge b ie d, kr i j gt e e n e i ge na ar te ma ke n me t pl ano l o g is c he a spe c te n. Zo we l va n ui t he t R ij k, p ro v in c ie al s ge me e n te z i j n e r vo o r w aa rde n w aa ra an e e n do o ro n t w ik ke l in g mo e t vo l do e n . Er z ij n mo ge l ij khe de n , ma ar o o k be pe r k in ge n. O m e r vo o r te z o r ge n d at de cul tuu r hi s to r is c he k wal i te i t ge h an dh aa fd bl ij f t , is he t no o dz a ke l ij k d at de cul tuu r hi s to r is c he w aa r de n e n de e f fe c te n v an de vo o r ge no me n o n tw i kke l in ge n hi e ro p i n be e l d z ij n ge br ac h t d o o r mi dde l va n cul tuu r hi s to r is c h o n de r z o e k.
1.2 Doelstelling He t do e l va n de z e ra p p o r ta ge is o m e ne rz i jd s de cul t uur h is to r is che w aa rde n va n l a nd go e d De Be r k t i n be e l d te bre n ge n e n a nde rz i jd s de e f fe c te n v an d e vo o r ge no me n pl an ne n va n de fa m il ie h ie ro p te to e tse n . He t o nde rz o e k vo r m t e e n k ade r o m go e d be a r gu me n te e rd te ku nne n o o rde l e n o ve r de cul tuu r hi s to r is c he k wal i te i t v an d e o n t w ikk e l i n gs pl an ne n e n de e f fe c t e n v an de z e o n t w ikk e l i n ge n o p de be s ta and e cul t uur h i sto r is che w aa rde n. La n dgo e d De B e r kt i s do o r de pr o vi n cie N o o r d -B ra ba n t ni e t aa n ge m e r kt al s co m p l e x v a n cul tuu r hi s to r is c h b e l a n g . D a t be te ke n t da t d it l and go e d in fe i te n ie t i n aa nm e r ki n g ko m t vo o r de mo ge l i jk he de n u i t r e ge l in g 7 .8 va n de Ve ro r de n in g R ui m te , w aa r in ro de o n t wi kke l i n ge n o nde r v o o rw aa rde n z ij n to e ge s t a an . T o c h he b be n o o k l a nd go e de r e n d ie nie t al s z o da n ig z ij n aa n ge m e r kt te m ak e n me t in s ta nd ho ud i n gs pro bl e me n w aa rdo o r do o ro n t w ikke l i n ge n z i jn ge we n st .
Oo k vo o r de z e l a nd go e de re n i s he t va n be l a n g d at de aa nd a ch ts pu n te n e n be l e m me r i n ge n va nu i t he t c ul t uu rh is to r is ch as pe ct i n be e l d z i jn ge br a ch t , z o da t de z e i n de di ve r s e st ad i a va n pl a no nt w ik ke l i n g s te e ds in de be l a n ge na fwe g i n g ku n ne n wo rde n m e e ge no m e n.
1.3 Opzet In h o o f ds tu k 2 wo rd t , m e de a an d e h an d va n hi sto r is che ka da st r al e k aa r te n , de o n tw i kke l in g s ge s ch ie d e n is v an l an d go e d De B e rk t in be e l d ge b r ac h t. In h e t hi e ro p vo l ge nde ho o fd s tu k wo rd t de hu i di ge s i tu a ti e va n he t l a nd go e d be s p ro ke n. In ho o fds tu k 4 wo rde n v an ui t mo n ume n te no o g pu n t de be l a n gr i jk s te c .q . me e s t wa ar de vo l l e e l e me n te n e n b e e l da s pe c te n v an l and go e d De Be rk t be n o e md . On de r cul tu ur h is to ri sc he wa ar de n wo rd e n z o w e l ar ch i te c tuu rh i s to r is c he wa ar de n al s cul tuu r hi s t o r is che l an ds ch ap s - e n g ro e n wa a rde n be do e l d . In h o o f ds tu k 5 i s o n de r z o ch t wa t de e ffe c te n v an d e vo o r ge no me n o n tw i kke l in ge n z ij n o p de cul t uur h is to r is che w aa rde n v an he t l a nd go e d. E r is be o o rde e l d i n h o e ve rre de a rc h i te c tu ur h is to ri s che w aa rde n be ho u de n o f he r s te l d c.q . v e rs te rk t wo r de n ; o f de h is to r i sc he a fl e e s b aa rhe i d va n d e be bo u wi n g e n de o m ge vi n g be ho ude n o f ve r s t e rk t wo r d t; e n o f de hi s to ri sc he Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
5
l and sc h ap pe l i jke e n gro e nw aa rde n v an de o m g e vi n g be ho ude n e n ve r s te rk t wo r de n . O p b as is va n de i n be e l d ge b ra ch te cul t uur h is t o r is che wa ar de n e n d e cul tuu r hi s to r is c he e ffe c t be o o rde l in g wo rde n a an be ve l i n ge n ge da an m e t we l ke cul tuu r hi s to r is c he a spe c te n b ij de in r ic h t in g v an he t n ie u we te rre i n r e ke n i n g me e ge ho ude n d ie n t te wo r de n . De a an be ve l in ge n s tr e kke n me de to t be h o ud e n e ve n tue e l he r s te l v a n de cul tuu r hi s to r is c he wa ar de n va n he t l an d g o e d e n be v a t te n ra nd vo o r w aa r de n v o o r n ie u we o n t w i kke l in ge n e n be s te m m in g spl an ne n. De a a nbe ve l in ge n s t aa n in ho o fd st uk 6 .
1.4 Verantwoording Vo o r he t cul tu ur h is to r i s ch o nde rz o e k i s ge b ru i k ge ma ak t va n b e s ch ik b a re cul tuu r hi s to r is c he in fo r ma t ie , z o al s re de n ge ve nde mo nu me n t be s c hr i j vi n ge n , hi s to r i sc h k aa r t ma te ri a al , d e cul t uur h is to r ie k a ar t v a n de ge me e nt e Be rn he z e e n in fo r m a t ie v an d e Cu l tuu r hi s to r i sc he Wa ar de nk aa r t va n de p ro v i nc ie . T ij de n s a an vul l e n d ve l d we r k, w aa rb i j te ve ns fo to ’s z ij n ge no m e n , is ge to e ts t in we l ke ma te de be t re f fe n de w aa rde n no g a an we z i g z i j n. F am il ie De L aa t , l and go e de i ge n aa r , he e f t in e e n pe rso o nl i jk ge s pre k de pl ano n tw i kke l i n g n ade r to e ge l i ch t .
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
6
2. Beschrijving 2.1 Ligging en begrenzing La nd go e d De Be rk t is c i rc a 1 1 he c t are g ro o t . H e t l and go e d l i g t i n he t bu i te n ge b ie d va n de ge me e n te Be rn he z e , te n z uid we st e n va n de k e r n He e s ch . O p o n de r st aa nde ka ar t is de be g re nz i n g v an he t l a nd go e d a an ge du id . Va n de hu id i ge s t ru c tuu r be s ta at 8 ,7 he ct a re u i t l a nd g o e d i n he t ka de r va n de N a tuu rs cho o n we t e n 2 , 5 he c t ar e u i t l a nd bo u w g ro n d.
De situering en begrenzing van De Berkt.
2.2 Historische ontwikkeling La nd go e d De Be rk t is ro nd 1 8 0 0 o n ts t aa n do o r o n t gi n ni n g v an wo e st h e ide e n b ro e kl a nd in de ge m e e n te H e e s ch . I n d ie t ij d we rd e e n be s ta an d h uis me t g ro n d g e n aa md “ De Be r kt ” do o r de he e r J o an ne s L in se n aa n ge k o c h t. H e t l and sc h ap be s to nd de s t ij ds u i t o nd ie pe be e k da l g ro n de n ge l e ge n tus se n de be e k De V i nc ke l e n de h o ge r ge l e ge n e n re e ds i n c ul t uu r g e b ra c h te akke r g ro n de n va n de g e hu ch te n M u n ne ke ns V i nke l e n Zo g ge l . Tuss e n 1 8 0 0 e n 1 8 3 0 w is t J o an ne s L i nse n z i j n be z i t u i t te b re i d e n to t e e n aa ne e n ge sl o te n ge b ie d v a n c i rc a 1 1 1 he c ta re . In ve r sc h il l e n de a kte s w o rd t aa nko o p va n g ro n de n ge da an d o o r z o we l z ij n v ade r J o an ne s de Ou de al s do o r J o an ne s L ins e n d e J o n g he . O p he t Kad as t ra al M i nu ut pl a n u i t 1 8 3 2 wo rd t h e t hu is o p De Be rk t aa n ge d ui d al s k as te e l me t tu i ne n e n bo o m g aa rde n.
Oo k z ij n i n d ie t i jd de l an e n e n dre v e n aa n ge l e gd , al l e n m e t vo o rpo o t re ch t e n be pl a n t m e t e i ke n bo m e n, wa ar va n de hu id i ge J o n ke rs s tr aa t al s z i ch t as v a nu i t he t bu i te nhu i s be w aa rd is ge bl e ve n . De bu i te n pl a at s w e rd o m ge ve n me t e e n bi n ne n g ra ch t , tu i n e n, vi jve rs e n bo o m ga ar de n. I n de bo o m g aa rde n we r de n ho o gs t a mf ru i t b o me n aa n ge pl an t . O m he t ge he l e h ui s pe r ce e l we r d e e n b u it e n g ra ch t aa n ge l e gd . Aan sl u i te n d d aa ro p o n t sto nde n e e n s te rre n bo s e n e e n z o g e n aa md En g e l s bo s. Oo k we rde n no g di ve r s e an de re bo s pe r ce l e n i n ge pl an t . E r we r de n dr i e Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
7
bo e rde ri je n e n e e n tu i n ma ns wo ni n g ge ve s t ig d. He t k ave l pa t ro o n v an d e l and bo uw pe rce l e n wa s z e e r kl e i ns ch al i g va n o pz e t. Al l e k ave l s w are n o m ge ve n do o r sl o t e n e n ho u tw al l e n, va nw e g e he t o o rs p r o nke l i jke na t te he ide - e n bro e kl a nd . De o nt w a te r in g we rd ge re ge l d do o r he t gr ave n v an wa te rl o pe n l an gs de no o rd - e n z u id z ij de v an he t l a nd go e d die ve r de ro p we s te l i jk ui t mo ndde n in de w a te rl o p e n na ar de b e e k De V in cke l . De l ic h te he l l in g v an o n ge ve e r e e n m e t e r o v e r de ge he l e l e ng te ( 1 1 0 0 me te r) v an de do o r J o an ne s L ins e n aa n ge l e gde z i ch tl a a n o p he t hu is , de hu id i ge J o nke rs s tr aa t , ge e f t e e n sub t ie l e ve r s te r k in g v a n de aa nbl i k da a rva n . In de pe r io de 1 8 4 2 -1 8 4 8 wo r d t he t ge he l e l and go e d o ve r ge no me n do o r de ade l l ij ke fa m il ie V a n de n Bo g ae r de v an Te rb ru g ge , d ie o o k he t k as te e l He e s w ij k e n he t k as te e l N e me l ae r i n be z i t ha d. He t h ui s e n de bo e r de r i je n kr ij ge n in d ie ti jd de kl e ure n va n he t k as te e l v a n He e sw i jk . I n de ak te v an ve r ko o p d. d.
1 7 no ve m be r 1 8 4 8 w o rd t he t be z i t o ms ch re ve n al s : “Ee n l a nd go e d b e s ta an de u it e e n he r e n hu is , d r ie bo u w ma ns hu iz e n me t d r ie afz o nde rl ij ke s ch ure n, e e n a r be i de r sw o n i ng , v e rs ch il l e nde o ps t al l e n z o al s sc ho p pe n e n va rk e ns ho kke n, e rve n, bo o m g aa r de n , E ng e l se tu i ne n , ma st - e n sc ha ar bo s se n , bo u w - e n we il a nde n, l ane n , we g e n. ” Do o r de fa m il ie Va n de n Bo g ae r de we rd De Be rk t vo o r na me l i jk al s j a c h tg e b ie d ge br ui k t. He t hu is wo r d t in d ie pe r io de o m sc hr e ve n al s he t j ac h tsl o t o p de De Be r k t. R o nd 1 8 9 5 ko m t Fr an c is cus de L aa t , de o ve r g ro o tv ade r v an de h u id i ge e i ge na ar , al s p ac h te r o p he t hu is De Be r k t w o n e n. De bu i te npl aa t s k ri j g t d an e e n be s te m mi n g al s ba kke ri j , g ru t te r ij e n bo e r de r ij . Vo o r z i j n be dr i jf i s i n 1 9 1 1 e e n gro te g ra an sc hu ur me t ve e s tal l i n g g e bo uw d. La n gz a am ve rd we ne n de tu i ne n , v i jve rs e n de bo o m ga ar de n me t de o ud e ho o gs t am f ru i tbo me n e n we rd ste e ds me e r de na dru k o p h e t bo e re nbe dr i jf ge l e gd . He t b ro o d b ak ke n in de ho u t ge s to o k te o ve n we rd na de o o rl o g ge st aa k t .
Vo o r al n a 1 9 5 0 z ij n d o o r in te ns i ve r i n g i n de l a nd bo u w e n de n o o dz a ak t o t s c ha al ve r gro t i n g ve e l e l e me n te n va n he t o o rs pro nk e l i jke l a nd go e d v e rd we ne n . In 1 9 6 6 is he t l a nd go e d ve rs n i ppe rd do o r o pe n ba re ve rk o o p . Va n de bo e rde ri je n we rde n de z i t te n de pa ch te rs de n i e uwe e i ge na re n . De l a n e n e n dre v e n , to ta al 4 he c ta re , gro te nde e l s be z e t me t o ude e ike n, g i n ge n o ve r i n and e re pa r t ic ul ie re ha n de n . In 1 9 9 8 is De Be r k t in h e t k ade r v an de N at uu rs cho o n we t o pn ie u w to t l and go e d be no e m d. H ie r to e b e ho o r t 8 , 5 he c ta r e va n he t vo o r m al ig e ste r re n bo s e n de bo sl a a n v an af de K as te e l l aa n t o t aa n de V in ke l se st r aa t . Oo k de bu i te n gr a ch t , d ie m e t de ru il ve r ka ve l i n g w as o ve r ge ga a n n aa r de ge me e n te , is i n 1 9 9 8 w e e r bi j he t l a nd go e d ge vo e gd.
Familie De Laat en buurtgenoten voor het kasteeltje, 1915.
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
8
2.3 Ontwikkelingen op de kaart H is to r i sc he to po gr af i sc he e n ka das t ral e ka a rt e n ge ve n inz i ch t i n de o n tw i kke l in g s ge s ch ie d e n is v an ge b ie de n . V a n kaa r te n u i t o p e e n vo l ge nde pe r io de n i s s te e d s ge ke ke n ho e de ru i m te l ij ke , l and sc h ap pe l i jke e n bo u wku nd i ge st ru c tuu r va n l a nd go e d De Be r k t z i ch he bbe n o n tw ik ke l d . 17 94 La nd go e d De Be rk t is v an af c ir c a 1 8 0 0 o nt s ta a n al s o n t g in n in g sl a nd g o e d. Vó ó r die t i jd be s to nd he t l a n dsc ha p u i t b ro e k - e n he ide g ro n de n . De M e ie r ij kaa r t va n He nd r ik Ve rhe e s u i t 1 7 9 4 to o n t he t g e b ie d te n z u id we s te n v an He e sc h v an vó ó r de o n t g i nn i ng e n . La nd go e d De Be rk t , g e l e ge n tus se n Zo g ge l e n e n He e s vi nk e l , is no g n ie t o n t go n ne n .
Meierijkaart van Hendrik Verhees, getiteld: Kaart Figuratief voor het grootste gedeelte van Bataafsch Braband, bevattende de Meyerye van ’s Bosch, bestaande in de vier kwartieren… enz. Bron: BHIC.
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
9
181 1-1 83 2 He t K ad as tr aal M inu u tp l an va n 1 8 3 2 l a a t h e t l a nd hu is z ie n da t i n he t r e g is te r al s ‘ ka s te e l ’ wo rd t a a ng e du id. He t l an dhu i s, b ij de “ P ”, he e f t e e n re ch t h o e ki g g ro n dpl an me t e e n kl e i ne u i tb o uw aa n de a ch t e rz ijd e . R o ndo m he t l a n dhu is l i g ge n de ve rs ch il l e nde pa c ht bo e rde r ije n . D e s c huu r d ie te ge nwo o rd i g di re ct na as t h e t hu is s ta a t i s n o g ni e t z i c ht b aa r.
Kadastraal Minuutplan 1811-1832, Noord-Brabant, Heesch, sectie D, blad 02. De rode cirkel duidt het landhuis aan. Bron: watwaswaar.nl.
183 6 De To po gr af is c he M il i ta ir e K aa r t va n 1 8 3 6 to o n t e e n to ta al o ve rz ic h t v a n l and go e d De Be rk t . Te n no o r de n va n h e t hu is i s e e n gro o t s te r re nbo s aa n ge l e gd . Ve rs c hil l e nd e l ane n ma ke n o nde rde e l ui t va n he t l an d go e d . De hu id i ge J o nke rss t ra a t, v o r mt e e n z i ch t as v a n e n na ar he t h ui s. De ak ke r - e n we ide pe r ce l e n z ij n kl e i ns ch al ig e n wo r de n do o r m i dde l v a n sl o o t je s e n bo o ms i ng e l s v an e l ka ar ge s c he ide n. Da t ka ar te n u i t de z e pe rio de n ie t al t i jd be tro uw b aa r z ij n to o n t de z e ka a rt we l : he t l an d hu is s t aa t e r n ie t o p !
De Berkt, Topografische Militaire Kaart 1836. Bron: watwaswaar.nl.
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
10
192 2 De To po gr af is c he M il i ta ir e K aa r t va n 1 9 2 2 l aa t t e n o pz i c h te v an d e vo ri ge kaa r t e e n v r ij we l o ng e w ijz i g d be e l d. He t s te r re nbo s is in t ac t . De do nk e re kl e ur ge e f t a an da t e r vo o rn a me l ij k n aal db o me n z ij n aa n ge pl an t . Op de n o o r de l i jke e n o o s te l i jke g re n s v an he t l a nd go e d l i g t e e n h o ut wal . Al l e l a ne n z i jn i n de z e t ij d no g o nve r ha rd . Oo k he t kl e i ns ch al i ge l a nds ch a p me t s tro ke n ve r ka v e l i ng i s no g i n ta c t . N a as t he t l a nd hu is z ie n we nu e e n s ch uur e n b ij ge bo u we n.
Uitsnede van de Topografische Militaire Kaart uit 1922, kaartnummer 589, Nistelrode. Bron: watwaswaar.nl
195 6 Va na f d e j are n 1 9 5 0 he e f t he t l an d go e d g ro te o n tw i kke l in ge n o nde r g aa n d ie o p o nde rs ta an de k aa r t dui de l ij k z ic h tb aa r z ij n . He t s te rre n bo s is g ro te nde e l s ve rd we ne n w aa rb i j gro t e de l e n va n he t bo s pl a at s he b be n ge m aa k t vo o r l and bo uw g ro n d. De ho ut wal s tru c tu ur te n no o r de n e n z u ide n v an he t ste r re n bo s i s e ve ne e n s ve rl o re n ge g aa n . Oo k v an he t kl e i ns ch al ig e co ul is se l a nds c ha p is we in i g o ve r ge bl e ve n : d iv e rse pe r ce l e n z ij n sa me n ge vo e gd to t g ro t e re s tu kke n gro nd .
Uitsnede van de Topografische Kaart ui 1956, kaartnummer 45E, Heesch/Oss.
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
11
3. Huidig karakter 3.1 Opzet en inrichting De ke r n v an l an dg o e d D e Be r k t wo rd t ge vo r md do o r he t o m gr ac h te l a n dhu is ( he t “ ka s te e l tje ”) me t o mr i n ge n d e r f . Di t is va n o o rs pr o n g he t p r iv a te ge de e l t e va n he t l an dg o e d me t e e n wo o n fu nc t ie e n e e n e rf aa nl e g me t e n ke l e re st an te n va n vo o r mal i g a g ra r is c h ge b ru ik ( de a g ra r is ch e sc huu r, de ve rv al l e n ki p pe n sc hu ur e n re s ta n te n v an d e ho o g st a m bo o m ga ar d) . Zo ’ n 8 ,5 he c ta re v an he t l a nd go e d v al t s in ds 1 9 9 8 o nde r de N a tuu rs c h o o nw e t , wa ar to e o nde r and e re d e re s t an te n v an he t s te r re n bo s be ho re n . H ie r na as t be s t aa t o n ge ve e r 2 ,5 h e c ta re u i t l a nd bo u w g ro nd . O p o nde rs ta a nde k a ar t is de hu id i ge k ad as tr al e e i ge ndo ms si t ua t ie n ade r a a n ge du id . Sa me n va t te nd be s t aa t he t l a nd go e d u it de vo l ge nde cul tuu r hi s to r is c h e o nde rde l e n: • He t l a nd hu is ( r ij ks mo n u me nt) me t o m r in ge nd e rf e n o m gr a ch t in g • Ee n ag r ar is c he s chu ur ( ri jk s mo n ume n t) • Ee n v e r val l e n k i pp e ns c huu r ( ge e n mo nu me n te ns ta t us) • R e s ta n t va n s te r re n bo s e n E n ge l s bo s • La nd bo u w gro nde n • Zi c ht as se n e n l a ne n
Huidige situatie van landgoed De Berkt. Bron: visie Stan Elings.
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
12
Te n o pz i ch te va n de si t ua t ie i n 1 9 2 2 ( To po g ra f is ch e M il it a ire Ka a rt) , is l and go e d De Be rk t i n gr i jpe nd ve r a nde rd. Do o r ve r ko o p va n ge de e l te n is he t l and go e d ve rkl e i nd e n ve rs n i ppe rd . Va n h e t kl e i ns ch al i ge l a nds ch a p, me t de st ro ke nv e r kav e l i n g, de ve l e sl o o t je s , bo me ns i n ge l s e n ho u t wal l e n ( te ge nwo o rd i g ge e n o n de rde e l me e r va n he t l a nd go e d) , is no g ma ar w e i ni g be wa ard ge bl e ve n . Al s ge v o l g va n de ve r a nde r in ge n in de l a nd bo u wse c to r na de T we e de We re l do o rl o g z ij n ve l e pe r ce l e n sa me ng e vo e gd to t g ro te r e st ukk e n l and bo uw g ro n d. Oo k h e t s te r re n bo s i s do o r he t ve r and e rd e g ro nd ge br ui k g ro te n de e l s v e rl o re n ge ga a n e n o m ge z e t i n l a n dbo u w g ro n d. Bo ve nd ie n i s do o r d e ve rko o p v an de o o rs pr o n ke l i jk e p ac h t b o e rde r ije n e n d ive rse g ro n de n he t l a nd go e d s te e d s ve rde r ve rkl e i nd . Do o r ve r ko o p i n ge de e l te n is o o k de sa me n ha n g v an he t l an dgo e d me t o mr i ng e nd e g ro n de n e n vo o r mal i ge pa c ht bo e rde r ije n v e r m i nde rd .
An de r e e l e me n t e n z ij n b e ho u de n ge bl e ve n , z o al s de hu id i ge J o nk e r ss tr aa t , d ie , ho e we l k ad as tr aal ge e n o nde rde e l me e r ui t ma ke n d v an he t l a nd go e d , no g s te e d s e e n b e l an g r ij ke z i c h tas r i ch t i n g he t hu is v o r m t e n e e n we z e nl i jk o nd e rd e e l u i tm aa k t v an de be l e v i n g va n h e t l and go e d.
3.2 Het huis He t h ui s is ge l e ge n a an he t e ind e va n de J o n ke r ss tr aa t , e e n l a ng e l a an die te v e ns al s be l an g r ij ke z i ch t as fun ge e r t . He t be t re f t e e n re c h th o e k i g a d e l l i jk pa nd , o o rs pro nke l i jk w aa rs ch i jnl i jk d a te r e nd u i t de z e s tie nde e e u w, m aa r in g r ij pe nd ve r bo u wd o ms t re e k s 1 8 3 0 do o r e i g e na ar J o a nne s L i nse n. H e t pa nd is aa n ge w e z e n al s ri jk s mo nu me n t . H e t hu is he e f t e e n sy m me t ri sc he ge v e l i nde l i n g me t e e n t o e g an gs de u r me t ho u te n o ml i js t i n g i n he t m i d de n e n ve ns te rs aa n we e r sz ijd e n. He t in te r ie u r m e t sc h o uwe n e n s tu cpl af o nd s da te e rt ui t de e e r st e he l f t v an de ne ge n ti e nd e e e u w. He t l u id kl o k je in d e da k ru i te r ko m t ui t 1 7 5 4 . He t h u is is ge de e l te l ij k o m g ra c h t . R o nd 1 9 8 0 i s he t hu is o nde r l e id in g va n Bo ss ch e Sc ho o l -a r ch i te c t J a n de J o n g ge re s ta ure e rd . Da ar b i j i s de ge ve l o n t pl e is te r d, wa ar me e de o ude b aks te ne n we e r z i c ht b aa r z ij n ge w o rde n.
He t in te r ie u r he e f t e ve ne e ns ve rs c hil l e nde w ijz i g in ge n o nde rg aa n , z o al s he t n ie u we t ra p p e nh ui s n aa r o nt we r p va n J a n de J o n g e n de to e ge pa st e kl e ur s te l l in g v a n Bo s sc he S cho o l - kl e u re n . In 2 0 0 2 is e r aa n de ac h te rz i jde e e n u i t b re i d in g ge re al ise e rd do o r Ar ch i te c te n bu re a u H an s va n de r La an u i t ’s - He r to ge n bo s c h. Oo k de n i e uwe po o rt e n br u g o ve r de g ra ch t z i jn do o r d it bu re au o n t wo rp e n .
Het landhuis voor de restauratie van 1980. Bron: BHIC. Rechts: het luidklokje uit 1754.
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
13
3.3 Erf- en tuinaanleg R o ndo m he t h ui s l ig t e e n p ar ka c h ti ge aa nl e g d i e va na f 1 8 0 0 to t s t an d i s ge br a ch t . D e e r f be pl a nt in g be st aa t ui t e nk e l e f o rse s o l i t a ire bo me n ( e e n pa ar de n ka s ta nje , ta m m e kas t an je s , l in de n e n p l at a ne n) , w aa ro nde r e e n o o st e rs e pl a ta an ui t 1 8 1 0 e n be uke n ha ge n. N a as t he t hu is l i g t e e n pe r ce e l me t e nke l e o ude ho o gs ta m f ru i tbo me n . De g ra c h t r o ndo m he t hu i s i s me t be r ke n be gro e i d.
Links: aanblik op de voorgevel van het huis met beukenhagen en bomen. Rechts: solitaire boom.
Boomgaard naast het huis.
Links en rechts: de berken langs de gracht.
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
14
3.4 De agrarische schuur O p ko r te a fs t and va n he t hu is s t aa t e e n gro te a g ra ri sc he d w ar sde e l s c h uur u i t c ir ca 1 9 1 0 . He t o bje c t b e t re f t e e n ri jk s mo n ume n t. 1 De s c huu r is ge de e l t e l i jk o p ge tro kke n u i t me tse l we r k, ge de e l te l ij k u i t g e po tde kse l d e ho u te n d e l e n, o nde r e e n wo l fd ak me t pa nn e n vo e t. De s c huu r is vo o r he t e e rs t z ic h t b aa r o p de To po g ra f is che M il i t a ir e K aa r t va n 1 9 2 2 , wa ar hi j v e e l kl e i ne r is da n n u. He t in te r ie u r be v at e e n ge b in t co ns t ruc t ie me t te l m e rke n.
De rijksmonumentale schuur naast het huis.
Blik op de zij- en achtergevel van de schuur.
3.5 De kippenschuur In h e t ve rl e n gd e va n bo ve n ge no e mde s c huu r s t aa t e e n vo o r mal i ge ki p pe n sc hu ur o p re c h th o e ki ge pl a t te gro nd . De ba ks te ne n mu re n z i j n ge me tse l d i n w il d ve r ba nd . He t o o rs p ro n ke l ij ke z ade l d ak , d a t w as be de kt me t an t ra c ie t gr i jz e p an ne n, is ge de m o n te e rd ( d e o o rs pro nke l i jke da kp an ne n z e l f z ij n no g a an we z i g) . De vo o r ge ve l b e va t v ie r g r o te ge to o gd e t wi n t i gr ui t sve ns te rs me t ijz e re n ko z i jne n. D i ch t b ij de gro nd z i jn ve r sc hil l e nd e dr ie h o e k i ge o pe n i n ge n vo o r ki p pe n a an ge b ra c h t. De to e g an gs de u r z i t in de ko r te l i nke rz i j ge v e l . De re c h te rz i j ge ve l , d ie ge d e e l te l i jk u i t ce me n t st e e n be s t aa t , be va t e e n re c h t ho e k i g ve ns te r e n e e n hal fro nd dr ie de l i g i jz e r e n ve ns te r . D e a ch te r ge ve l , d ie l a ge r is d a n de vo o r ge ve l , is ge h e e l bl i nd .
1
Bijlage I bevat een uitgebreidere beschrijving van de schuur.
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
15
De voormalige kippenschuur.
Links: halfrond venster in de rechterzijgevel. Rechts: één van de getoogde twintigruits ijzeren vensters.
Links: uitloopgat voor de kippen. Rechts: linkerzijgevel met toegangsdeur.
3.6 Sterrenbos, lanen en houtwallen Ee n b ijz o nde r o nde rde e l va n de a a nl e g va n l an dgo e d De Be rk t wa s he t ste r re n bo s , d a t do o r L i nse n v an af 1 8 1 0 we rd a an ge l e gd . Va n he t s te r r e nb o s re s te e r t sl e ch t s e e n kl e i n ge de e l te , d at be s ta at ui t l o o fh o u t, vo o r n ame l ij k e ike n .
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
16
Ee n k e n me rke nd o nde r de e l va n he t l a nd go e d vo r me n de l ane n, z o al s de Kas te e l l aa n e n de J o nke rss t ra a t, wa a rva n e r no g e nke l e o nve r ha rd z ij n . D e l ane n s t aa n te ve ns aa n ge d ui d o p de cul tuu r hi s to ri e ka a rt va n de ge me e n te Be r nhe z e . De J o nke rs s tr aa t fun ge e r t al s z ic h ta s va n e n na ar he t hu is . D e l ane n e n z ic h ta sse n be ho re n ni e t me e r to t he t hu i di ge l and go e d, m aa r vo r me n no g ste e ds e e n o nde rde e l v an he t h is to r is ch e e n se m bl e . La n gs de r and e n va n he t l a nd go e d z ij n ho u tw al l e n ge l e ge n .
Landgoed De Berkt met omringende lanenstructuren en houtwallen op de cultuurhistoriekaart van Bernheze.
Zicht vanaf de Jonkersstraat op huize De Berkt.
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
17
Het sterrenbos op de Topografische Militaire Kaart van 1836.
Huidige structuur van het sterrrenbos, Google Maps.
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
18
3.7 Landschappelijke waarden Al s ge vo l g va n s ch aal ve r gro t i ng i s he t o o rs p ro nke l i jke kl e i ns c hal i ge l a nds c ha p me t s m al l e , st ro o kvo r m i ge pe r ce l e r in g , z o al s d ie o p de To po gr a fi sc he M il i ta i re Ka ar t v a n 1 9 2 2 n o g aa n we z i g w as , gro te nde e l s ve rl o re n ge g aa n . H ie rv o o r z ij n g ro te s tu kke n we i de - e n a kke rl a nd in de pl a a ts ge k o me n . D i t ge de e l te ho o r t ni e t me e r b ij he t h ui d i g e l an dg o e d . He t is do o r ve r ko o p i n a nde re ha nd e n o ve r ge g aa n.
Landschap van landgoed De Berkt, Topografische Militaire Kaart 1922.
Huidige structuur van het landschap.
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
19
4. Cultuurhistorische Waardering C ul t u ur h i s tor i s ch e wa ar d en La nd go e d De Be rk t is v an al ge m e e n cul tu ur h is to ri sc h be l a n g al s vo o r be e l d va n e e n o n t g in n in gsl a n dgo e d d a t va n af 1 8 0 0 i s o n ts ta an va nu i t e e n re e ds be s t aa nd bu i te n ve rbl i jf ( ja ch t ve r bl i jf) i n he t bu i te n ge b ie d va n He e s ch . Vo o r ts is La nd go e d De Be rk t v an cul tuu r hi s to r i sc he w aa rde v a nwe ge de h is to ri sc he re l a t ie me t k as te e l He e s w ij k. Ar ch i t ec t u ur h is tor is ch e wa ar den O p p an dn i ve au i s e r sp r ake v a n a rc h i te c t uur h is to ri sc he wa ar de d ie to t ui t in g ko m t i n ho o fd vo rm e n de t a il l e r i n g. He t l a nd hu is e n de sc huu r z ij n a a n ge we z e n al s r i jk sm o nu me n t, w aa rm e e de cul tuu r hi s to r is che w aa rde v a n be i de bo u ww e r ke n wo rd t e r k e nd . Sit u a tion ele en e n se m b lew aar de n Si tu a t io ne l e w aa rde va nwe ge de l i gg i n g v an h e t l and hu is me t z i ch t as se n e n re s ta n te n v an he t s te rr e nb o s.
En se mbl e w aa rde va nwe ge de f un c t io ne l e e n vi sue l e s a me n ha n g tus s e n de ve r sc h il l e n de o n d e rde l e n v an he t l a nd go e d, z o al s he t l a nd hu is e n s c huu r, de re s ta n te n va n he t s te rre n bo s , de ho u t wal l e n, l ane n e n z i c ht as se n e n de v isue l e re l a tie me t d e vo o r m al i ge p ac h t bo e r de r ij e n . G aa fh ei d De ho o f do pz e t va n he t o o rs pr o n ke l i jk e l a nd go e d i s he rke n ba ar ge bl e v e n. M e t na me de h is to r is che ke r n v an he t l a nd go e d, be st aa nde ui t he t l a nd hu i s me t o m gr a ch t i ng , de t ui n m e t e nke l e so l it a ire bo m e n, de a g ra r is che sc huu r e n ki p pe n sc hu ur he bbe n h un ga af he id we te n te b e ho ude n . D e l a nds c ha p pe l ij ke wa ar de n z i jn do o r sc ha al ve r gro t i ng e n ru il ve rk ave l in g aa n ge ta s t. Zel dz aa mh ei d La nd go e d de B e r kt i s v a n be l a ng we ge ns d e re l at ie ve z e l dz aa m he id al s kl e i ns c hal i g o n t g i nn i n g sl an d go e d i n de re gi o .
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
20
5. Cultuurhistorische effectbeoordeling 5.1 Visie In 2 0 1 3 is do o r bu re au El i n gs e e n o n t w ik ke l in g sv is ie vo o r l and go e d De Be r k t o p ge s te l d. He t pl a n vo o rz i e t o nd e r an de re i n h e rs te l v a n he t s te r re n b o s, wa ar b ij de o o rs pro nke l i jke d re ve n wo rde n he rs te l d .
Ontwikkelingsvisie voor landgoed De Bert, Bureau Stan Elings, 2013.
Fa m il ie De La a t he e f t d e vo l ge n de we nse n te r o n tw i kke l in g va n l a nd g o e d De Be r k t: 1 . R e s tau ra t ie e n h e r be s te m m in g v a n de ri jk s mo n ume n tal e sc huu r to t mul t i fun c t io n e l e ru i m te ; 2 . He ro p bo u w e n he r be s te m m in g v a n de o u de k i p pe n sc hu ur to t mul t i fun c t io n e l e ru i m te ; 3 . Sl o pe n v an de h o o i be r g ui t de j are n 1 9 6 0 ; 4 . He t re al ise re n va n e e n ni e uw e wo n in g o p he t l and go e d.
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
21
1. Re s ta ur a ti e en h er b e s t em m in g v an de s ch u ur De s c huu r he e f t de s ta t us v an r ij ks mo n um e n t . De e i ge n aa r he e f t de w e ns de sc huu r te re s tau re re n e n te he r be s te m me n to t mul t i fun c t io n e l e ru i m te .
De rijksmonumentale schuur.
2. Res t a ur er en en h er b es te m me n v oor ma lig e kip p e n s ch u ur De e i ge n aa r he e f t de w e ns de vo o rm al i ge k i p p e ns ch uur te re s t au re re n e n te he r be s te m me n to t mul t i fun c t io n e l e ru i m te . B i j vo o r ke u r wo rd t he t o bj e c t w a t ve rd e r na ar ac h te re n o p ge bo u wd, z o da t de a fs ta nd t usse n h e t wo o nh uis e n d e ki p pe n sc hu ur g ro te r wo rde n, wa ar me e de pr iv a cy va n he t wo o nh ui s w o rd t ve r g ro o t.
De kippenschuur
3. Sloo p v an de h oo ib er g c. q. kar sc h op De ho o ibe r g c.q . k ar sc h o p is ge bo u wd i n de ja r e n 1 9 6 0 me t al s do e l l and bo uw m at e r ie e l e n ho o i o p te sl a an . He t o b je c t is o p ge t ro k ke n ui t go e d ko pe bo u wm a te r i a l e n d ie de s ti jd s vo o rh a nde n w are n , z o al s be to n bl o kke n, ho u te n bal ke n e n go l fpl a te n. D e we n s v an de e i ge n aa r is o m he t o b je c t te sl o pe n.
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
22
De karschop uit de jaren 1960.
4. Real isa t ie n i e uw e w on in g De e i ge n aa r v a n l a nd go e d De Be rk t h e e f t de we ns e e n n ie u we wo ni n g t e re al ise re n o p he t l an dg o e d. De wo n i n g is ge pl and i n h e t o o s te n va n h e t l and go e d, i n de z ui do o s te l ij ke ho e k va n he t st e rre n bo s . D e o n tsl u it i n g va n he t pe r ce e l ge s ch ie d t v ia de Vi nk e l se s t ra a t.
De rode cirkel geeft de bouwlocatie voor de nieuwe woning aan. Bron: ontwikkelingsvisie Stan Elings.
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
23
5.2 Beoordeling 1. Res t a ur a tie en h er b es te m min g v an de s ch u ur Do o r e e n n ie u we fun c t i e i n de s c huu r o n de r te re al ise re n, ka n he t o b je c t wo r de n be ho ud e n vo o r de to e ko ms t . Be ho u d d o o r o n t w ik ke l in g pa s t b in ne n de hu id i ge o p va t t in ge n va n de mo n u me n te nz o r g. Bi j re s ta ur a t ie e n he r be s te m m i ng i s he t v an be l a n g d a t de cul tuu rh is to r is che w aa rde n v a n he t o bj e c t wo r de n ge re s pe c te e r d e n z o ve e l mo ge l i jk ge ha nd ha af d bl i jve n. Va nu i t cul tuu rh i s to r is c h o o gp un t adv i se e r t M o nu me n te n hu is B r ab an t pos itie f o p vo o r ge s te l de do o ro n tw ik ke l in g . 2. Re s ta ur a ti e en h er b e s t em m in g v an de kip p en sc h uur De vo o r mal i ge k ip pe ns ch uur he e f t d an we l ge e n mo nu me n te ns ta tu s, he t o bj e c t ma ak t we l o nde r de e l u i t va n de a gr a ri sc he o n t w ik ke l in gs ge sc h i e de n is va n De Be rk t . V an u it he t s t an dp un t va n de mo n ume n te nz o r g ga a t de v o o rke ur ui t na ar re s t aur a t ie e n he r be s te m m i ng va n de ki p pe n sc hu ur o p de o o rs pr o n ke l i jk e pl aa t s, wa ar b ij de o o rs pro nke l i jke o pz e t e n de ta il l e r in g z o v e e l mo ge l ij k w o rd e n ge ha n dha a fd . 3.
Sloo p v an de h oo ib er g c. q. kar sc h op De s c ho p , d a te re nd ui t de j are n 1 9 6 0 , ma ak t w e l is wa a r o n de r de e l u i t va n de ag r ar is c he h is to r ie v an he t l a nd go e d , ma ar he e f t ge e n b ijz o nd e re ar ch i te c to n i sc he wa ar d e o f z e l dz aa m he ids wa a r de . He t o bje c t is z e e r e e nvo ud i g ge bo uw d m e t go e d ko pe ma te r ial e n , z o al s be to n bl o k ke n e n go l fpl a te n. Va n we ge de z e e r ge r i n ge c ul tuu rh is to ri sc he wa ar de is he t v anu i t mo nu me n te no o g pu nt g e o o rl o o fd o m te k ie z e n vo o r sl o o p . 4. Rea lis er en van een n ie u we won i n g M e t de re al is a tie va n de wo n i n g in d e z u ido o s t ho e k va n he t vo o r m al i g e ste r re n bo s , bl ij f t de n ie uwe be bo u wi n g be w us t bu i te n de cul tuu rh i st o r is ch e be bo u wi n gs ke r n v an he t l a nd go e d. De o n tsl u i t in g va n he t pe r ce e l v ia de V i nke l se s t ra at i s po s i tie f , o mda t daa r me e he t c ul t uu rh is to r is ch e nse m bl e z o ve e l mo ge l i j k wo rd t o n tl as t . He t is v an be l an g da t d e n ie u we wo n in g i n o pz e t e n k ar ak te r o n de r ge s ch i kt i s aa n de be s t aa nde be bo uw in g .
G e he e l pas se n d b in ne n de o pv a tt i n ge n va n de hu id i ge mo n um e n te nz o r g, z i jn n ie u we to e vo e g in ge n o nde rs che i de n d va n de be s t aa nde e l e me n te n . E e n ve rw i jz in g i n he t o n t we r p na ar l an d go e d De Be r k t z o r g t e r vo o r da t o o k de ve r w ijz i n g n aa r he t l an dgo e d e n de s a me n ha n g wo r de n ge w aa rbo r gd . D i t ve rs te rk t he t l a nd go e d al s ge he e l . M o nu me n te n hu is Br a ba n t o o r de e l t p os itief o p de re al i sa t ie va n e e n w o n in g o p de vo o r ge s te l de l o c a tie .
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
24
6. Conclusie en aanbevelingen La nd go e d De Be rk t vo r m t e e n un ie k e l e me n t i n de ge me e n te Be rn he z e . O m he t hu i di ge l a nd go e d v o o r de to e ko ms t in s ta n d te ku nne n h o ude n, i s e e n do o ro n tw i kke l i ng ge we ns t e n z e l f s no o dz a ke l ij k. Va nu i t cul tuu rh i s to r is c h o o gp un t is he t v an be l an g d a t de vo o r ge no m e n o n tw i kke l in ge n b ij dr a g e n a an be ho ud o f he r s t e l va n de cul tuu r hi s to r i sc he wa ar de n va n he t l an d g o e d. Co n cl u de re nd ka n w o rd e n ge s te l d da t vo o rl i g g e nde pl a n ne n vo o r l an d go e d De B e r kt b i jd ra ge n a an de duu rz a me i ns ta nd ho udi n g v an he t l and go e d mè t be h o ud va n de cul tuu r h is to r is che wa a rde n. De ge we n s te o n t w ik ke l in g e n z ij n be s ch e i de n va n k ar ak te r. He rbe s te mm i n g v an d e g ro te a g ra r is che sc hu ur e n de kl e ine re ki p pe ns chu ur d ra ge n bi j aa n de v e r ste rk i n g v an de cul tuu r hi s to r is c he e n a r ch i te c tuu rh i st o r is c he w aa rde n v an l an dg o e d D e Be r k t. He t he rs te l va n he t s te r re n bo s l e ve r t e e n be l an g ri jke b i jd ra ge aa n he t he r s te l va n l a nd go e d De Be r k t al s h i s to r is c h l a nd go e d .
Heb r esp e c t v oor on tw ikk elin g sg e s ch ie d en is Bi j he r be s te m m in g va n de g ro te s c huu r is h e t v an be l a n g d a t de a gr ar i sc he o n tw i kke l in g s ge s ch ie d e n is v an he t o bje c t afl e e sb aa r bl i j f t. Oo k de ki p pe n sc hu ur ma ak t e e n be l a ng r ij k o nde rde e l ui t v a n de a g ra r is ch e o n tw i kke l in g s ge s ch ie d e n is o p l a nd go e d De Be rk t . V an u it cul t uur h is to ri sc h o o g pu n t bl i jf t de s ch uu r o p de h u id i ge pl aa t s s ta a n e n wo rd t he t o b je c t ge re s ta ure e rd me t , in z o ve r re mo ge l ij k, be ho u d va n de o o rs p ro n ke l ij k e ma te r ial e n . Ma ak g eb r uik va n v oo r over leg O mda t de gro te sc huu r e e n r i jk smo nu me n t ge l e ge n in he t b u it e n ge b i e d be tre f t , z ul l e n de R i jks d ie ns t vo o r he t Cul t ure e l Er f go e d e n P ro v i n cie N o o rd Br ab an t e e n adv ie s u i tb re n ge n o ve r de vo o r ge n o me n he r be s te m m in g v an d e sc huu r. Do o r ge bru i k te ma ke n va n vo o ro ve rl e g , ku nn e n d e pl an ne n al vo o r af wo r de n be sp ro ke n e n k an e r t ijd i g r ic h t in g aa n de pl an ne n wo rde n ge ge v e n , z o da t e r o p t i ma al re c h t wo r d t ge da a n a an d e c ul tu ur h is to ri sc he kw al it e i te n va n he t o b je c t .
Eig e n tij d se vor mg evin g n ie uw e won in g G e ad vi se e r d w o rd t o m de n ie u we wo n i n g u i t t e vo e re n in e e n mo de r n e e n he de nd aa gse s ti jl , w aa r b ij aa n ge sl o te n w o rd t o p he t cul tu ur h is to ri sc h e ka rak te r v a n l a nd go e d De B e r kt . D i t k an d o o r s t ijl e l e me n te n v an he t l a nd hu is te ge br ui ke n i n he t n ie uwe o n twe r p, z o nde r d at e r e e n ko p ie hi e r va n wo r d t ge ma ak t . E r ma g d ui de l ij k s p rak e z i j n va n e e n ni e uw e t o e vo e g i ng i n d e vo r m ge v i n g e n m a te r i al e n.
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
25
Bijlage I: Beschrijving agrarische schuur De a g ra r is ch e s chu ur na as t he t hu is be t re f t e e n ri jk s mo n ume n t . In he t R i jks mo nu me n te n re g is t e r wo rd t sl e c h ts e e n s u m m ie re be s c hr i jv i ng va n de sc huu r ge ge ve n. O md a t he r be s te m m i ng va n de sc huu r do o r de e i ge na ar wo r d t ge we n s t, is he t go e d o m de hu id i ge cul tuu r hi s to ri sc he wa ar de n i n be e l d te he b be n. De z e be kno p te be s ch r ij v in g ge e f t e e n be e l d va n de cul tuu r hi s to r is c he w aa r de n . Ee n be sc h ri jv i n g v an d e bo uw h is to ri sc he wa ar de n is n ie t i n de z e be sc h ri jv in g o p ge no me n .
Algemeen D wa rsde e l sc hu ur u i t c ir ca 1 9 1 0 g e bo uw d o p e e n re c ht ho e ki ge pl a t te gr o nd o nde r e e n wo l fd ak me t pa nn e n vo e t. De s c huu r is me t de no kas ha ak s o p de Kas te e l l aa n ge pl a a ts t . He t o bje c t is ge de e l te l i jk o p ge tro kke n u i t me ts e l we r k e n ge de e l te l i jk u i t ge po tde kse l de ho ut e n d e l e n o p e e n ge m e t se l de pl i n t. De sc huu r is vo o r he t e e r s t z i ch t ba ar o p de To po g r af is c he M il i ta i re K aa r t v an 1 9 2 2 , wa ar h ij ve e l kl e i ne r is da n n u. M o ge l ij k wa s he t ge bo u w in de z e t ij d no g in ge b ru ik al s ko e ts hu is e n we rd h ij l a te r u it ge bre i d to t de hu id i ge o m va ng . De o o rs pro nk e l i jke r ie t e n k ap i s l a te r ve rv an ge n do o r go l f pl a te n .
Uitsnede van de Topografische Militaire Kaart uit 1922. De rode cirkel geeft de plaats van de schuur aan.
Voorgevel De vo o r ge ve l be s ta a t g e he e l u i t ve r nie uw de g e po tde kse l d e de l e n o p e e n ba ks te ne n pl in t . De z e h o ute n de l e n z ij n v e r n ie uwd . I n de ge ve l z i t te n dr ie g ro te du b be l e , o pe nsl a and e de u re n e n e nke l e ni e t -o o rs p ro n ke l ij ke r a me n. Oo k de de u re n z i jn ve r n ie u wd . Aa n de l i nke rz ij de be v i nd t z ic h e e n a an bo uw o nde r l e sse n aa rs da k u i t de ja r e n 1 9 6 0 .
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
26
Voorzijde
Detailopname van de gevel
Deeldeuren
Linkerzijgevel De l in ke rz i j ge ve l ke n t e e n a fh a ng o nd e r e e n l e sse n aa rs da k da t me t pa nne n is be de k t. H ie ro nde r is ru i m te vo o r s t al l in g va n l a nd bo u w ma te ri e e l . De af ha n g da te e rt u it de j a re n 1 9 6 0 . Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
27
Linkerzijgevel.
Rechterzijgevel De re c h te rz i j ge ve l va n de sc hu ur be s t aa t g ro te nde e l s u it m uur we rk ge me tse l d in w il d ve r b an d. He t bo ve ns te ge de e l te , w aa r in z i ch d r ie o pe n i n ge n ( z o nde r l ui ke n) be v i nde n, be s ta at u it ve rn ie u wde ge po tde kse l de de l e n. In he t muu r we r k b e v in de n z i c h e e n aa n tal va rke ns de ur tje e n t we e r e c h tho e k i ge be to n ne n s tal ve ns te r s. Aan de ge ve l i s a fl e e s b aa r da t e r l at e r ge he e l r e ch t s e e n u i t bre id i n g he e f t pl aa ts ge vo n de n . De z e u i t bre i di n g d a te e r t ui t de ja re n 1960.
Rechterzijgevel.
Detailopname van de rechterzijgevel
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
28
Achtergevel De a c h te r ge ve l be v at e e n a an bo u w o ve r de ge he l e bre e d te d ie d a te e r t u i t de ja re n 1 9 6 0 . In he t muu r we r k, da t is o p ge t ro k ke n u i t he r ge bru i k te b ak s te ne n i n w il d ve r ba nd , z ij n ve rs c hil l e nd e dr ie de l i ge be t o nne n s t al ve ns te rs aa n ge br a ch t e n e e n dr ie t al ge to o gd e ho u te n l o o pde u re n . G e he e l r e c h ts is e e n kl e i ne r e n o ude r s tal ve n st e r aa nw e z i g me t e e n he r ge b ru i kt i jz e r e n ve n st e r s p i nn e ko p .
Achtergevel.
IJzeren spinnekopraam.
Interieur He t in te r ie ur va n de sc h uur be z i t e e n ge b i n tco ns tr uc t ie me t te l me rke n. G e z ie n he t fe i t d a t de te l me rke n n ie t me t e l k aa r co r re s po n de r e n e n w il l e ke u r i g ge pl a a ts t l ij ke n te z i jn , he b be n we h ie r te mak e n m e t e e n sc huu r d ie is sa me n ge s te l d me t h e r g e br u ik te bal ke n di e u i t e e n s ch uur o f bo e rde r ij va n e l de rs a fko ms t i g z ij n .
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
29
Gebintconstructie
Interieur schuur
Kapconstructie
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
30
Foto’s van de telmerken. Onder: verbeelding van de telmerken.
Cul tuu r hi s to r is c he a n al ys e L an d go e d De B e r k t te He e s ch
31