Document · PDF

TOE PvE Proefsleuvenonderzoek (geanonimiseerde versie)

Commissie Ruimte en Leefbaarheid 17 september 2024, gemeente BernhezeBij agendapunt: Vaststellen bestemmingsplan Hommelsedijk-Nobisweg, Heeswijk-Dinther12.010 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Bijlage 16 PVE Proefsleuvenonderzoek

1279

Programma van Eisen IVO-P Nobisweg - Hommelsedijk te Heeswijk-Dinther (gemeente Bernheze)

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

Programma van Eisen Format conform KNA versie 4.1 (28-05-2018) Concept versie Locatie

Nobisweg, Hommelsedijk te Heeswijk-Dinther

Projectnaam

AM22387-2

Plaats binnen archeologisch proces 0 IVO-P Proefsleuvenonderzoek (BRL SIKB 4000 protocol 4003) Opsteller

Naam, adres, telefoon, e-mail

Auteur

Datum

Paraaf

Datum

Paraaf

Datum

Paraaf

. Aeres Milieu Noordhoven 4 6042 NW Roermond 0475-320000 naam@aeres-milieu.nl

Senior KNA Archeoloog, controle/goedkeuring

Aeres Milieu Noordhoven 4 6042 NW Roermond 0475-320000 nico.vd.feest@aeres-milieu.nl

Opdrachtgever

Naam, adres, telefoon, e-mail Kragten Schoolstraat 8 6049 BN Herten kp@kragten.nl

Goedkeuring bevoegde overheid

Naam, adres, telefoon, e-mail

0 Gemeente

Gemeente Bernheze

0 Provincie

Postbus 19

0 Rijk

5384 ZG Heesch

0 Overig Deskundige namens de bevoegde overheid: (Monumentenhuis Brabant b.v.)

info@monumentenhuisbrabant.nl Kennisgeving

0162 - 511833 Provinciaal Depot Bodemvondsten Noord-Brabant

depothouder / eigenaar

Depotbeheerder:

24-10-2023

Waterstraat 16 5211 JD 's-Hertogenbosch

Pagina | 2

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

INHOUDSOPGAVE 1.

Administratieve gegevens onderzoeksgebied .................................................................................... 5

Aanleiding en motivering van het onderzoek .................................................................................... 6 2.1

Aanleiding en motivering .............................................................................................................................................................................. 6

Eerder uitgevoerd onderzoek .................................................................................................................... 9

Archeologische verwachting .................................................................................................................. 10 4.1

Regionale archeologische en cultuurlandschappelijke context ................................................................................................... 10

4.2

Aard en ouderdom van de vindplaats(en) ............................................................................................................................................. 11

4.3

Begrenzing en oppervlakte van de vindplaats(en) ............................................................................................................................. 12

4.4

Structuren en sporen..................................................................................................................................................................................... 12

4.5

Anorganische artefacten .............................................................................................................................................................................. 12

4.6

Organische artefacten .................................................................................................................................................................................. 12

4.7

Archeozoölogische en botanische resten .............................................................................................................................................. 12

4.8

Archeologische stratigrafie en diepte van vondstlagen .................................................................................................................. 13

4.9

Gaafheid en conservering............................................................................................................................................................................ 13

Doelstelling en vraagstelling ................................................................................................................. 14 5.1

Doelstelling ...................................................................................................................................................................................................... 14

5.2

Relatie met NOaA en/of andere onderzoekskaders ........................................................................................................................... 14

5.3

Vraagstelling .................................................................................................................................................................................................... 14

5.4

Onderzoeksvragen ......................................................................................................................................................................................... 14

Methoden en technieken ......................................................................................................................... 17 6.1

Methoden en technieken ............................................................................................................................................................................. 17

6.2

Strategie ............................................................................................................................................................................................................ 19

6.3

Omgang kwetsbare vondsten en monsters .......................................................................................................................................... 20

6.4

Structuren en grondsporen ......................................................................................................................................................................... 20

6.5

Aardwetenschappelijk onderzoek ............................................................................................................................................................ 21

6.6

6.7

6.8

Archeozoölogische, archeobotanische en fysisch antropologische resten ............................................................................... 22

6.9

Overige resten ................................................................................................................................................................................................. 23

6.10

Dateringstechnieken ..................................................................................................................................................................................... 23

6.11

Beperkingen ..................................................................................................................................................................................................... 23

Pagina | 3

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

Uitwerking en conservering.................................................................................................................... 24 7.1

Evaluatierapport ............................................................................................................................................................................................. 24

7.2

Structuren, grondsporen, scheepwrak of vliegtuig, vondstspreidingen ..................................................................................... 24

7.3

Analyse aardewetenschappelijke gegevens ......................................................................................................................................... 25

7.4

7.5

7.6

Archeozoölogische en -botanische resten ............................................................................................................................................ 26

7.7

Beeldrapportage (objecttekeningen, foto’s, kaarten e.d.) ................................................................................................................ 27

(De)selectie en conservering .................................................................................................................. 28 8.1

Selectie materiaal voor uitwerking.......................................................................................................................................................... 28

8.2

Selectie materiaal voor deponering en verwijdering ........................................................................................................................ 28

8.3

Selectie materiaal voor conservering ..................................................................................................................................................... 29

Deponering .................................................................................................................................................... 30 9.1

Eisen betreffende depot .............................................................................................................................................................................. 30

9.2

Te leveren product ......................................................................................................................................................................................... 31

10.

Randvoorwaarden en aanvullende eisen .......................................................................................... 32

10.1

Personele randvoorwaarden ...................................................................................................................................................................... 32

10.2

Overlegmomenten ......................................................................................................................................................................................... 32

10.3

Kwaliteitsbewaking, toezicht, overleg en evaluatie .......................................................................................................................... 33

10.4

Overige randvoorwaarden en aanvullende eisen ............................................................................................................................... 33

11.

Wijzigingen t.o.v. het vastgestelde PvE ............................................................................................. 34

11.1

Wijzigingen tijdens het veldwerk ............................................................................................................................................................. 34

11.2

Belangrijke wijzigingen................................................................................................................................................................................ 34

11.3

Procedure van wijziging na de evaluatiefase van het veldwerk ................................................................................................... 35

11.4

Procedure van wijziging tijdens uitwerking en conservering ........................................................................................................ 35

Bijlagen: 1 2 3 4

Topografische kaart Puttenplan Lijst van verwachte aantallen Overzicht te raadplegen specialisten/specialismen

Pagina | 4

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

1. Administratieve gegevens onderzoeksgebied Administratieve gegevens onderzoekgebied Projectnaam

AM22387-2

Provincie

Noord-Brabant

Gemeente

Bernheze

Plaats

Nobisweg – Hommelsedijk te Heeswijk-Dinther

Toponiem

Heeswijk-Dinther Heeswijk-Dinther, sectie a, nrs., 564, 565, 1105, 1104, 3065, 3064, 541

Kadastrale registratie

sectie b, nrs. 1311, 861, 834, 676, 1055, 1431, 1432, 1312 (ged.) sectie c, nrs. 251, 271, 272, 273

Coördinaten locatie A : Centraal 162.055; 407.353 NW: 161.946; 407.412 NO: 162.119; 407.460 ZW: 162.200; 407.389 ZO: 162.047; 407.201

x, y-coördinaten

Coördinaten locatie B : Centraal 162.177; 407.200 NW: 162.176; 407.339 NO: 162.305; 407.232 ZW: 162.058; 407.103 ZO: 162.281; 407.131 Coördinaten locatie C : Centraal 162.338; 406.891 NW: 162.201; 406.938 NO: 162.571; 406.944 ZW: 162.193; 406.850 ZO: 162.580; 406.868

CMA/AMK-status

n.v.t.

Archis-monumentnummer

n.v.t.

Archis-waarnemingsnummer

n.v.t.

Aanleiding onderzoek

Bestemmingsplanwijziging Circa 10,9 ha (verzameloppervlakte van locaties A, B en C)

Oppervlakte plangebied

Locatie A: circa 3,1 ha Locatie B: circa 3,9 ha Locatie C: circa 3,9 ha Locatie A: circa 3,1 ha

Oppervlakte onderzoeksgebied

Locatie B: circa 2,7 ha Locatie C: circa 2,3 ha

Huidig grondgebruik

Bebouwing, akker en tuin

Pagina | 5

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

2. Aanleiding en motivering van het onderzoek 2.1

Aanleiding en motivering

De aanleiding voor het laten uitvoeren van een proefsleuvenonderzoek is de (her)ontwikkeling van de drie locaties (A, B en C) ten behoeve van nieuwbouwwoningen (Figuur 1). Deelgebied A ligt volgens de Archeologische Beleidskaart van de gemeente Bernheze (2011) in een zone Categorie 4: Gebieden met een hoge archeologische verwachting. Deelgebied B ligt volgens de Archeologische Beleidskaart van de gemeente Bernheze (2011) deels in een zone Categorie 4: Gebieden met een hoge archeologische verwachting, deels in een zone Categorie 5: Gebieden met een middelhoge archeologische verwachting en deels in een zone Categorie 6: Gebieden met een lage archeologische verwachting. Ook deelgebied C ligt binnen meerdere beleidszones: Categorie 4: Gebieden met een hoge archeologische verwachting, deels in een zone Categorie 5: Gebieden met een middelhoge archeologische verwachting en deels in een zone Categorie 6: Gebieden met een lage archeologische verwachting. Het noordelijke deel staat aangegeven als ‘water circa 1832’ (Bijlage 4).1 In november 2022 is door Aeres Milieu een bureau- en verkennend veldonderzoek door middel van boringen uitgevoerd (Figuur 2).2 “Op basis van dit onderzoek werd geconcludeerd dat: "de bodemopbouw ter plaatse van boringen Type-II bestaat uit (deels) intacte enkeerd- of laarpodzolgronden.

Hierdoor is de kans groot dat archeologische resten in de ondergrond kunnen worden aangetroffen. De in het vooronderzoek opgestelde archeologische verwachting ter plaatse van boringen Type-II (hoog voor laat-paleolithicum - nieuwe tijd) blijft dan ook gehandhaafd. De bodemopbouw ter plaatse van Type I-boringen bestaat uit een scherp AC-profiel. Hierdoor is de kans groot dat eventueel aanwezige archeologische resten vanaf het neolithicum – nieuwe tijd (Type I-boringen) in goede staat aangetroffen kunnen worden. De graafwerkzaamheden bij de voorgenomen planontwikkeling kunnen ter plaatse van Type I en II-boringen een negatieve impact hebben op het verwachte aanwezige archeologische niveau. Op basis van de bodemkundige gesteldheid kunnen onder de humus houdende bovengrond (0 - 25 centimeter beneden maaiveld) archeologische resten aanwezig zijn. Dergelijke resten worden verwacht vanaf dit niveau tot in de C-horizont die ter plaatse word verwacht op een diepte van circa 25 tot 170 centimeter onder maaiveld. Wanneer in locatie A en delen van locaties B en C graafwerkzaamheden gaan plaatsvinden (zie advieskaart, Figuur 1), dan kunnen eventueel aanwezige archeologische resten verloren gaan. Op basis hiervan wordt voor dit deel van het plangebied een vervolgonderzoek geadviseerd. Ter hoogte van de geul/depressie, Type III-boringen, geldt een lage archeologische verwachting.

Vermoedelijk was de geul/depressie te nat voor bewoning. Eventuele archeologische resten zullen naar verwachting beperkt blijven tot off-site fenomenen.

1 ArchAeO en BAAC 2010, Archeologische Beleidsadvieskaart gemeente Bernheze (project V-09.0195); Kortlang en Monumentenhuis Brabant 2010, Nota Archeologiebeleid gemeente Bernheze (Archaeo rapport 10). 2 Kruithof en Hagens 2023. Pagina | 6

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

Ter plaatse van Type IV-boringen is een rommelig AC-bodemprofiel aangetroffen met een verstoring tot in de top van de C-horizont. Het archeologische niveau is verdwenen, mogelijk als gevolg van zandwinning. De hoge verwachting voor de periode laat-paleolithicum – nieuwe tijd is bijgesteld naar laag. Omwille hiervan wordt ter plaatse van de Type III en Type IV-boringen geen vervolgonderzoek noodzakelijk geacht.” De gemeente heeft dit advies overgenomen en gesteld dat dit onderzoek uitgevoerd dient te worden door middel van een proefsleuvenonderzoek. In het voorliggende PvE staan de eisen verwoord waaraan dit onderzoek dient te voldoen.

Figuur 2: Topografische ligging van het plangebied met de drie deellocaties. Het plangebied is rood omlijnd.

Pagina | 7

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

Figuur 2. Advieskaart van het plangebied. In het blauwe deel wordt er geen vervolgonderzoek geadviseerd. In het groene deel van het plangebied wordt wel een vervolgonderzoek geadviseerd.

Pagina | 8

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

3. Eerder uitgevoerd onderzoek Eerder uitgevoerd onderzoek Bureauonderzoek en verkennend veldonderzoek d.m.v. boringen Uitvoerder

Aeres Milieu

Uitvoeringsperiode

November 2022 – maart 2023

Rapportage

2023: Archeologisch bureau- en verkennend veldonderzoek door middel van boringen Nobisweg – Hommelsedijk (gemeente Bernheze). Aeres Milieu rapport AM22387-2, Roermond.

Vondsten / Monsters / Documentatie

n.v.t.

Pagina | 9

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

4. Archeologische verwachting3 4.1

Regionale archeologische en cultuurlandschappelijke context

Heeswijk-Dinther ligt in het zuidelijk zandgebied. De ondergrond wordt doorsneden door meerdere breuken die zuidoostnoordwest georiënteerd zijn en de Roerdalslenk en de Peelhorst begrenzen. Het plangebied ligt binnen de dalingszone van de Roerdalslenk4 en ten westen van de peelrandbreuk en de breuk van Gemert. De Roerdalslenk is opgevuld met een zandpakket van meer dan 15 meter dik.5 Het huidige landschap is grotendeels tijdens het Weichselien (circa 115.000 – 11.700 jaar geleden) gevormd, toen de laatste ijstijd plaatsvond. Als gevolg van de lage zeespiegelstand tijdens het optimum, 120 meter lager dan tegenwoordig, kwam de Noordzee droog te liggen en kreeg het klimaat een meer continentaal karakter (koud en droog).6 In deze periode breidde het landijs zich sterk uit in Europa. Gedurende het grootste deel van het Weichselien (Pleniglaciaal, circa 73.000 – 14.700 jaar geleden) was de bodem bevroren. Tijdens perioden dat er sprake was van dooi, werd door sneeuwsmelt- en regenwater veel sediment verspoeld, waarbij fluvioperiglaciale afzettingen zijn gevormd en dalen ontstonden. De fluvioperiglaciale afzettingen zijn zeer divers en bestaan uit fijn en grof zand, soms met grind, leemlagen en plantenresten en worden tot het Laagpakket van Singraven van de Formatie van Boxtel gerekend.7 Later zijn de fluvioperiglaciale afzettingen bedekt met dekzand.

In de koudste en droogste perioden van het Weichselien, met name tijdens het Laat-Pleniglaciaal (circa 26.000 – 14.700 jaar geleden) en in sommige perioden van het Laat-Glaciaal (circa 14.700 – 11.700 jaar geleden), is de vegetatie voor een groot deel verdwenen, waardoor op grote schaal verstuiving optrad. Hierbij werd dekzand afgezet.8 Dit dekzand is kalkloos, fijnkorrelig (150 – 210 μm), goed afgerond en gesorteerd en arm aan grind. Het dekzand wordt tot het Laagpakket van Wierden van de Formatie van Boxtel gerekend. Het reliëf dat tijdens de dekzandafzetting is ontstaan, wordt gekenmerkt door vlaktes met depressies en dekzandruggen of dekzandkoppen. In het Holoceen (vanaf circa 11.700 jaar geleden) werd het klimaat warmer en vochtiger. Het landschap is door geologische processen weinig meer veranderd. Het dekzand werd door de toenemende vegetatie vastgelegd en de beken sneden zich in, waarbij ze de natuurlijke laagten volgden, zoals de eerder gevormde dalen die in het Pleniglaciaal werden gevormd. Systematische ontbossingen vanaf de (late) middeleeuwen hebben grootschalige verstuivingen veroorzaakt. Hierdoor ontstonden landduinen. Deze stuifzanden worden tot het Laagpakket van Kootwijk van de Formatie van Boxtel gerekend en worden gekenmerkt als reliëfrijke zones in het landschap. Zo ook ten zuiden en noordoosten van het plangebied.

Ter plaatse van het plangebied komen in de bodem dekzand en overige periglaciale afzettingen voor. Deze afzettingen behoren tot het Laagpakket van Wierden, onderdeel van de Formatie van Boxtel.9

3 Kruithof en Hagens 2023. 4 Rensink et al., 2019. 5 Berendsen, 2011, 28-29. 6 Stouthamer, 2020, 205. 7 Berendsen, 2011, 189. 8 Berendsen, 2011, 190. 9 Geologische overzichtskaart van Nederland, 2021. Pagina | 10

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

Archeologische verwachting De drie locaties A, B en C liggen geomorfologisch op een hooggelegen dekzandstrook met ten zuiden hiervan het beekdal van de rivier de Aa en ten noorden het beekdal van de Leijgraaf. Locaties in de directe nabijheid van watervoorzieningen zijn aantrekkelijke vestigingslocaties voor jagers-verzamelaars. In de omgeving, op de flank van dezelfde dekzandrug richting het beekdal van de Aa, zijn vuurstenen artefacten aangetroffen. Nabij het beekdal van de Leijgraaf zijn tot op heden geen vuursteenvondsten bekend uit deze periode. Op basis van de landschappelijke situatie geldt er een hoge verwachting voor de periode laat-paleolithicum tot en met het mesolithicum.

De eerste akkergronden werden op vruchtbare en goed ontwaterde gronden aangelegd. Binnen het plangebied worden in het noorden (locatie A, noordelijk deel locatie B) enkeerdgronden en in het zuiden (locatie C en zuidelijk deel locatie B) laarpodzolgronden verwacht. De bovengrond van enkeerd- en laarpodzolgronden kenmerkt zich door een minstens 30 – 50 centimeter dik humeus pakket. Dit humeuze pakket is ontstaan door langdurige landbouwkundig gebruik. In de omgeving van de locaties A, B en C zijn meerdere vondsten bekend uit de periode neolithicum en in de directe omgeving van het plangebied zijn meerdere vondsten bekend uit zowel de ijzertijd als uit de Romeinse tijd. Op basis van deze gegevens geldt voor alle drie de locaties een hoge verwachting voor zowel vindplaatsen uit de periode neolithicum en bronstijd als voor vindplaatsen uit de ijzertijd, Romeinse tijd en de vroege middeleeuwen. Het plangebied ligt ten noordoosten van de oude kernen van Heeswijk en Dinther en maakt deel uit van een gebied bestaande uit meerdere historische hoeven, afgewisseld met zones van akkerlanden. Sommige hoeven hebben een oorsprong die soms tot tenminste de late middeleeuwen teruggaan. De aan het plangebied grenzende wegen, zoals de Zandstraat en Heuvelstraat verwijzen naar de ligging van de hier aanwezige historische buurtschappen.

De hoeve aan de Heuvelstraat 4-4a (westelijke deel locatie B) heeft muurankers die wijzen op een oorsprong in 1702. Ook de hoeve aan de Nobisweg 15 (centraal-zuidelijk deel locatie C) is van een oude oorsprong. Uit bestudering van historische kaarten blijkt dan ook dat ter plaatse al bebouwing aanwezig was sinds tenminste begin 19e eeuw. Het zal hierbij in elk geval gaan om de hoeve Heuvelstraat 4-4a en vermoedelijk ook de hoeve Nobisweg 15. De overige delen van de locaties zijn als bouwland en deels als weiland in gebruik. In het centraalnoordelijke deel van locatie C staan waterplassen (voormalige vennen) ingetekend. Deze situatie blijft grotendeels ongewijzigd tot ver in de 20e eeuw, als ook de waterplassen worden gedempt en ook de andere huidige bebouwing ontstaat. Op basis van deze gegevens geldt voor alle 3 de locaties A, B en C (met uitzondering van de zone met de waterplassen) een hoge archeologische verwachting voor de periode late middeleeuwen tot en met de nieuwe tijd. Dit geldt in het bijzonder voor de twee genoemde historische hoeven Heuvelstraat 4-4a (westelijk deel locatie B) en Nobisweg 15 (zuidelijk deel locatie C).

4.2

Aard en ouderdom van de vindplaats(en)

Vooralsnog is er geen vindplaats aangetroffen en kan er over de aard en ouderdom geen concrete uitspraak gedaan worden.

Pagina | 11

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

4.3

Begrenzing en oppervlakte van de vindplaats(en)

Vooralsnog is er geen vindplaats aangetroffen en kan er vooralsnog geen concrete uitspraak gedaan worden over de omvang en begrenzing van een vindplaats. Maar mogelijk bevinden er zich vindplaatsen geheel of gedeeltelijk binnen de contouren van het plangebied.

4.4

Structuren en sporen

Nederzettingsresten van jager-verzamelaars kunnen voorkomen in de vorm van haardkuilen en vuursteenstrooiingen. Nederzettingsresten van sedentaire samenlevingen kunnen voorkomen als concentraties van vondstmateriaal (aardewerk, bouwsteen, natuursteen) of als vullingen van afvalkuilen, paalkuilen, waterputten, e.d. Daarnaast kunnen sporen aangetroffen worden behorend tot agrarische activiteiten, zoals perceleringsgreppels, erfscheidingen, etc.

4.5

Anorganische artefacten

Naar verwachting zullen met name anorganische artefacten worden aangetroffen tijdens het onderzoek. Het kan hierbij gaan om resten van aardewerk, metaal, bouwkeramiek, glas, natuursteen en mogelijk ook (bewerkte) vuursteen. De datering van de vondsten kan variëren van de steentijd tot de (late) middeleeuwen en nieuwe tijd.

4.6

Organische artefacten

De verwachting op het aantreffen van organische vondsten is relatief laag vanwege de lage grondwaterstand (GWT V en VI) waardoor binnen 40 en 80 centimeter beneden maaiveld geen organische resten worden verwacht. Enkel onder de grondwaterstand en in waterverzadigde contexten, zoals bijvoorbeeld een waterput, een diepe greppel of gracht, kunnen organische artefacten worden gevonden. Te denken valt hierbij onder andere aan voorwerpen van hout, vlechtwerk, textiel, been en leer.

4.7

Archeozoölogische en botanische resten

Bij het aantreffen van een waterverzadigde context of onder de grondwaterstand kunnen eveneens archeozoölogische en botanische resten worden aangetroffen. Het is ook mogelijk dierbegravingen aan te treffen van bijvoorbeeld runderen of paarden Buiten de waterverzadigde context is de verwachting dat de botanische resten enkel in verkoolde toestand bewaard zijn gebleven. Hierbij kan het bijvoorbeeld gaan om houtskool of zaden en pollen.

Pagina | 12

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

4.8

Archeologische stratigrafie en diepte van vondstlagen

Vanaf het maaiveld kunnen vondsten uit alle perioden aangetroffen worden. Sporen uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd zullen naar verwachting vanaf de bouwvoor zichtbaar worden. Onder het plaggendek, dus in de top van de natuurlijke bodem kunnen oudere sporen en/of vondsten worden aangetroffen vanaf het paleolithicum tot en met de vroege middeleeuwen. Op basis van de bodemkundige gesteldheid, vastgesteld tijdens het vooronderzoek kunnen onder de humushoudende bovengrond (0 - 25 centimeter beneden maaiveld) archeologische resten aanwezig zijn. Dergelijke resten worden verwacht vanaf dit niveau tot in de C-horizont die ter plaatse word verwacht op een diepte van circa 25 tot 170 centimeter onder maaiveld.

4.9

Gaafheid en conservering

Op basis van het uitgevoerd booronderzoek kan worden gesteld dat de bodem binnen het plangebied opgedeeld kan worden in twee type boringen. Boringen van het Type-II bestaan uit (deels) intacte enkeerd- of laarpodzolgronden. Het antropogeen opgebrachte dek heeft over het algemeen een gunstige conserverende en beschermende werking op mogelijke archeologische resten in de bodem. De bodemopbouw ter plaatse van Type I-boringen bestaat uit een scherp AC-profiel, hierdoor is de kans groot dat eventueel aanwezige archeologische resten (vanaf het neolithicum – nieuwe tijd) in goede staat aangetroffen kunnen worden. Eventuele archeologische resten zijn daardoor naar verwachting goed geconserveerd, maar door verploeging/bewerking kan de gaafheid ervan matig zijn. Historische gegevens, kabels en leidingen daarentegen hebben mogelijk geleid tot gedeeltelijke verstoring van het plangebied.

Pagina | 13

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

5. Doelstelling en vraagstelling 5.1

Doelstelling

Het doel van het proefsleuvenonderzoek is het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting en gebeurt door middel van waarnemingen in het veld, waarbij (extra) informatie wordt verkregen over bekende en/of verwachte archeologische waarden binnen het onderzoeksgebied. Dit omvat de aan- of afwezigheid, de aard, de omvang, de datering, de gaafheid, de conservering en de inhoudelijke kwaliteit van de archeologische waarden.

5.2

Relatie met NOaA en/of andere onderzoekskaders

Er is nog geen vindplaats aangetroffen, waardoor datering en complextype ontbreken. Daarom kan vooralsnog niet vastgesteld worden wat de relatie is van de eventueel aanwezige vindplaats in relatie tot de NOaA 2.0. In het eventueel op te stellen evaluatierapport zullen daarom nadere vragen met betrekking tot de NOaA geformuleerd worden.

5.3

Vraagstelling

De vraagstelling voor een IVO-Proefsleuven betreft het toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting voor die delen van het plangebied die verstoord dreigen te worden door de voorgenomen bouwplannen. De vraag is of er nog archeologische waarden in de bodem aanwezig zijn en zo ja, wat daarvan de aard, ouderdom, omvang, gaafheid en conservering is en welke bijdrage deze kunnen leveren aan de kennisvermeerdering deze onderzoekslocatie en omgeving.

5.4

Onderzoeksvragen

Voor zover mogelijk dient antwoord te worden gegeven op de volgende vragen:

Bodemopbouw en landschap: 1.

Wat is de landschappelijke ligging van de site(s). Meer in het bijzonder, wat is de geologische, geomorfologische en bodemkundige context?

Hoe is de opbouw van het profiel in bodemkundige zin? Is er sprake van een plaggendek, podzol etc.? Zijn er fasen te onderscheiden in de bodemopbouw? Wat zijn de kenmerken daarvan en de waarschijnlijke datering?

Is er sprake van een duidelijke stratigrafie, wellicht met ophogingslagen en loopniveaus en/of wegdekken?

Zijn er aan de onderzijde van het plaggendek ontginningssporen zoals spitsporen aanwezig? Dekt het plaggendek alle sporen af of zijn er ook sporen gegraven vanuit of door het esdek?

Is er sprake van (sub)recente verstoring en postdepositionele processen?

Pagina | 14

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

Sporen en vondsten: 1.

Indien er geen archeologische resten of beperkte archeologische fenomenen (bijv. alleen losse vondsten zonder enige context) oplevert, welke verklaring kan hieraan worden gegeven? Is er bijvoorbeeld sprake van aantoonbare afwezigheid van bewoning en/of actief landgebruik, verstoringen van antropogene aard, beperking van de archeologische waarnemingsmogelijkheden als gevolg van bodemprocessen of beperking van de archeologische waarnemingsmogelijkheden als gevolg van werk- en/of weersomstandigheden?

Bevinden zich in het plangebied nog archeologisch relevante sporen of vondsten in de breedste zin van het woord (dus ook (sub)recente resten ouder dan 50 jaar)?10

Indien hier restanten van aanwezig zijn, hoe kunnen deze dan geïnterpreteerd worden m.b.t. functie en datering?

Zijn er archeologische resten in situ bewaard gebleven, vanaf welke diepte en dient hier in de toekomst rekening mee te worden gehouden bij ontwikkelingen in het plangebied en de directe omgeving?

Wat is de aard, datering, omvang en begrenzing (horizontaal en verticaal) van archeologische resten, grondsporen en structuren?

Zijn er aanwijzingen aangetroffen voor landgebruik (off site-patronen) zoals wegen, percelering, akkers, grondstofwinning, vennen etc.?

Wat is de interne structuur van de vindplaats? Welke fasering is hierbinnen aan te brengen?

Wat is de datering van de archeologische vondsten en tot welke vondsttypen of vondst categorieën behoren zij?

Wat is de gaafheid en conservering van grondsporen, structuren en vondstconcentraties?

10.

Wat is de relatie tussen het gebruik en de geschiedenis van de onderzoekslocatie en de historische, historischlandschappelijke en overige cultuurhistorische aspecten van zijn omgeving?

Paleo-ecologische resten: 11.

Waar en in welke mate is deze locatie geschikt voor paleo-ecologisch en natuurwetenschappelijk onderzoek? Welke methoden zijn het meest kansrijk?

Waardebepaling: 12. Hoe kan de vindplaats gewaardeerd worden op basis van de fysieke en archeologisch inhoudelijke kwaliteit? Welke waarde is er samenvattend te geven aan het onderzoeksgebied en de daarin te onderscheiden delen (binnen verticale en/of horizontale grenzen; complextypen, periode, sites)? Beschrijf en beredeneer de verschillen in waarde conform de waarderingstabel uit de KNA 4.1.

Conclusie, evaluatie en aanbevelingen: 13. Hoe verhouden de conclusies zich tot de resultaten van reeds bekende gegevens? In welke mate wijkt de geconstateerde waarde af van de eerder toegekende waarde of van de gespecificeerde verwachting? 14. Welk risico lopen de geconstateerde archeologische waarden door de voorgenomen verstoring? Is behoud of verder onderzoek vanuit AMZ-perspectief gewenst? 15. Welke strategische en methodische aanbevelingen kunnen worden gegeven voor vervolgonderzoek, zowel binnen dit onderzoeksgebied als in aangrenzende of naburige percelen?

10 Onder subrecent wordt verstaan: na 1900, onder recent wordt verstaan: na 1950. Pagina | 15

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

Locatie specifieke vragen: 16. Wat is de aard van deze sporen en vondsten? Is sprake van bijgebouwen, spiekers, greppels, waterputten? Zo ja, hoe komen deze tot uiting? 17. Bevinden zich binnen het plangebied sporen of vondsten gerelateerd aan het historische bebouwing, gelegen aan de Driepoel, Nobisweg en de kruising met de Hommelsedijk-Heuvelstraat? 18. Is er sprake van een gefaseerde bebouwing uit de periode nieuwe tijd tot heden? Zijn er (laat)middeleeuwse voorgangers aanwezig? Wat is de diepteligging hiervan en is sprake van oude (woon)niveaus? Bij het aantreffen van muurresten: 19. In welke periode kunnen de resten worden gedateerd? 20. Is er sprake van herstel- of verbouwingssporen? Zo ja, is het mogelijk te achterhalen wat de datering en/ of aanleiding hiervoor was? 21. Wat is de relatie tussen de aangetroffen resten en de huidige bebouwing (oriëntatie, toegepast materiaal, toegepaste bouwmethode)?

Pagina | 16

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

6. Methoden en technieken 6.1

Methoden en technieken

Algemeen: Het onderzoek dient conform de in de vigerende KNA 4.1 (Centraal College van Deskundigen 2018) verwoorde richtlijnen te worden uitgevoerd. Aanvullend daarop geldt het volgende: •

Er worden bij aanvang foto’s gemaakt van de algemene situatie, waaronder terrein en omgeving bij aanvang van het werk, de vlakken, de profielen, de grondsporen in het vlak en de coupes. Tevens worden er van belangwekkende en/of kwetsbare vondsten op de plaats van aantreffen foto’s gemaakt. Ten behoeve van publicatie of expositie worden ook actie- of illustratieve foto’s gemaakt.

•

De aanleg van het ‘vlak’ dient te gebeuren met een gladde, gesloten bak onder toezicht van een senior KNAarcheoloog.

•

Het onderzoek staat fulltime onder leiding van een senior KNA-archeoloog die archeologische gegevens conform de KNA documenteert.

•

Ten behoeve van de aanleg van het vlak wordt een verdiepte put aangelegd om de bodemopbouw in kaart te brengen en de juiste hoogte van het aan te leggen vlak te bepalen.

•

Bij de aanleg van- en het verdiepen tot het vlak zal gebruik gemaakt worden van een metaaldetector. De metaaldetector wordt ook gebruikt bij het couperen van sporen. Daarnaast wordt er ook de stort mee afgezocht.

•

Bij het laagsgewijs verdiepen met de graafmachine dient men ook alert te zijn op archeologische mobilia (vuursteen, houtskool en/of crematieresten). Indien vuursteen, spikkels houtskool of crematieresten worden getraceerd, dan de locatie als bult laten staan. Locatie vervolgens met schep schavende wijs verdiepen. Indien er aanwijzingen zijn voor spoorvervaging (uitloging) zal een dieper controlevlak aangelegd moeten worden.

•

Tijdens het onderzoek wordt profiel- en vlakinformatie altijd gecombineerd. Dit houdt in dat profielen niet achteraf worden schoongemaakt, d.w.z. nadat het vlak reeds is onderzocht.

•

Puinlagen en recente verstoringen worden laagsgewijze afgegraven tot het niveau van ongestoorde vlakken, nadat deze in het eerste vlak zijn gedocumenteerd.

•

Alle sporen zullen worden voorzien van unieke volgnummers en geregistreerd worden op een daartoe geëigend formulier.

•

Vondsten in de bouwvoor worden, alleen wanneer daar een bijzondere reden voor is, in vakken van 5x4 m verzameld.

•

Alle vondsten worden verzameld per stratigrafische laag in vakken van maximaal 5x4 m of per spoor, en binnen een spoor per spoorvulling, ook binnen een spoor wordt gelet op de stratigrafie van het spoor.

•

Bijzondere vondsten in intacte bodemhorizonten worden altijd ingemeten en met een afzonderlijk vondstnummer geregistreerd. Pagina | 17

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

•

Vondsten zullen worden geregistreerd op een daartoe geëigend formulier en voorzien van een vondstnummer.

•

Cultuurlagen worden steekproefsgewijs doorzocht op vondstmateriaal.

•

Bij het aantreffen van (bewerkt) vuursteen dient het vlak rondom deze vuursteenvondst opgeschaafd te worden. Indien daarbij meerdere fragmenten (bewerkt) vuursteen of vuurstenen afslagen aangetroffen worden, dient er overlegd te worden met de bevoegde overheid over de te volgen strategie.

•

Hoogtematen zullen worden genomen van de vlakken, het maaiveld en alle sporen in de proefsleuven.

•

Om tot een goede waardering van de vindplaats te komen, dienen tijdens het proefsleuvenonderzoek sporen te worden gecoupeerd om de kwaliteit en conservering van de sporen te kunnen inschatten. Een uitzondering vormen duidelijke structuren of een overvloed aan sporen. Bij een geringe spoordichtheid worden alle geïsoleerde sporen, behalve recente sporen en verstoringen (van na 1950) gecoupeerd. Indien onduidelijkheid bestaat over het wel of niet couperen dient contact opgenomen te worden met de bevoegde overheid.

•

Grotere sporen worden in secties of door middel van kwadranten onderzocht.

•

Er wordt altijd een vlaktekening gemaakt, ook wanneer geen grondsporen of structuurresten zichtbaar zijn. Deze vlaktekening is altijd in het veld aanwezig (ook bij digitaal intekenen).

•

Alle sporen, verstoringen en bodemverkleuringen worden ingetekend op de vlaktekeningen. Het puttenplan geeft een overzicht van alle werkputten en het gehanteerde meetsysteem.

•

Metingen worden uitgevoerd in RD-stelsel.

•

Sloten en greppels dienen zodanig gecoupeerd te worden dat de onderzoeksvragen beantwoord kunnen worden. Tevens dient gelet te worden op het voorkomen van sporen in of onder de sloten en greppels (bijvoorbeeld door delen van de greppels in de lengterichting te couperen).

•

Bij het aantreffen van bijzondere archeologische resten buiten de archeologische verwachting (zie hoofdstuk 4) worden opdrachtgever, depotbeheerder en bevoegde overheid onmiddellijk gewaarschuwd. In gezamenlijk overleg tussen de partijen zal vervolgens worden bepaald hoe met deze resten dient te worden omgegaan.

•

Alle sporen worden gedocumenteerd door de gecoupeerde sporen te tekenen (vlakfoto’s en vlaktekening). Dit gebeurt op schaal 1:50. Coupes en profielen zullen ook worden gefotografeerd en getekend. Dit dient te gebeuren op schaal 1:20.

•

Indien archeozoölogische resten worden aangetroffen worden deze volledig geborgen en wordt niet volstaan met het nemen van een monster. Wanneer de sporen daartoe geschikt zijn, moeten alle sporen van één en dezelfde structuur bemonsterd worden ten behoeve het verzamelen van macroresten. Voor deze systematische monstername dient een specialist in het veld geraadpleegd te worden.

•

Indien sloten en greppels tot een erf behoren, dienen op regelmatige afstand monsters uit coupes genomen te worden, teneinde informatie over activiteitencentra op de erven te verzamelen.

Pagina | 18

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

•

Bij het aantreffen van waterputten/beerputten dient de aard ervan te worden vastgesteld d.m.v. boringen. Couperen/onderzoeken dient in een vervolgonderzoek plaats te vinden.

•

Bij het aantreffen van vermoedelijke graven dient een segment te worden uitgenomen om de aard van het spoor en de datering vast te stellen. Daarna dient het, vanwege de kwetsbare aard, direct (tijdens het IVO-P) te worden opgegraven.

•

Waar mogelijk en relevant voor de onderzoeksvragen worden monsters genomen voor 14C of dendrochronologische dateringen en voor botanisch onderzoek uit kansrijke sporen. Bij het aantreffen van sporen van uitzonderlijke aard wordt contact opgenomen met de bevoegde overheid.

•

Aan het einde van het veldwerk worden de opdrachtgever en de bevoegde overheid op de hoogte gebracht van de eerste resultaten van het onderzoek.

6.2

Strategie

Rekening houdend met de aanwezige bebouwing, kabels en leidingen is een puttenplan gemaakt (bijlage 2). In plangebied A worden een totaal van 12 proefsleuven aangelegd met afmetingen van 50 bij 4 meter en met een totale oppervlakte van 2.400 m2. In plangebied B worden een totaal van 12 proefsleuven aangelegd met afmetingen van 35 bij 4 meter en met een totale oppervlakte van 1.632 m2. In plangebied C worden een totaal van 14 proefsleuven aangelegd met afmetingen van 35 bij 4 meter en met een totale oppervlakte van 1.960 m2. Dit is gelijk aan 7,4% de geplande bodemingreep die nodig is voor de voorgenomen ontwikkeling. Indien er tijdens het proefsleuvenonderzoek een vindplaats wordt aangetroffen, dient er na de sloop van de huidige bebouwing ook nog proefsleuvenonderzoek plaats te vinden op de locatie van de huidige bebouwing. Dit gebeurt in overleg met de bevoegde overheid en de opdrachtgever. De exacte locatie van de proefsleuven wordt echter mede bepaald door de verantwoordelijke senior KNA-archeoloog ter plaatse, die beter kan inschatten of de gekozen locatie ook toepasbaar is in de praktijk. Met andere woorden, indien een put gepland is, maar dit in de praktijk niet haalbaar of logisch is, kan hiervan afgeweken worden. Er worden verschillende periodes verwacht, deze tekenen zich mogelijk op verschillende niveaus af.

Hierdoor wordt uitgegaan van de aanleg van tenminste twee vlakken. Het onderzoek is erop gericht om een eventueel aanwezige vindplaats te waarderen op basis van de fysieke en inhoudelijke kwaliteit. Daartoe dient het vondstmateriaal verzameld te worden en een deel van de aanwezige sporen onderzocht te worden. Om tot een goede waardering van de vindplaats te komen, dienen tijdens het proefsleuvenonderzoek sporen te worden gecoupeerd om de kwaliteit en conservering van de sporen te kunnen inschatten. Een uitzondering vormen duidelijke structuren of een overvloed aan sporen. Bij een geringe spoordichtheid worden alle geïsoleerde sporen, behalve recente sporen en verstoringen (van na 1950) gecoupeerd. Indien onduidelijkheid bestaat over het wel of niet couperen dient contact opgenomen te worden met de bevoegde overheid. Om zoveel mogelijk informatie te bewaren voor een eventuele opgraving, dienen sporen niet afgewerkt te worden. Tenzij reeds tijdens het proefsleuvenonderzoek al duidelijk is dat de vindplaats niet behoudenswaardig is. Indien er sprake is van een zeer lage sporen dichtheid (maximaal twee per werkput)is dan worden alle sporen gecoupeerd en afgewerkt.

Indien sporen of structuren aangetroffen worden, die zich buiten de bouwput voortzetten, wordt de opgravingsput ter plekke uitgebreid, voor zover dat zinvol en noodzakelijk is voor de beantwoording van de onderzoeksvragen.

Pagina | 19

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

Bij bijzondere en/of in situ behoudenswaardige vondsten dient overleg plaats te vinden met de bevoegde overheid, diens adviseur en de opdrachtgever over de te volgen strategie, vóórdat deze verwijderd mogen worden. Richtlijn bij het onderzoek is de Veldhandleiding Archeologie. Het veldwerk vindt plaats conform de vigerende versie van de KNA (4.1). Vanwege de complexiteit dient er in het veld een senior KNA archeoloog aanwezig te zijn met relevante ervaring met betrekking tot opgraven in deze regio. Deze archeoloog dient er tevens ook op toe te zien dat er tijdens het veldwerk aangestuurd wordt op het beantwoorden van de onderzoeksvragen. Bovendien kan 100 m2 extra worden onderzocht als dit noodzakelijk blijkt om tot een goede waardestelling te kunnen komen. De beslissing om deze optionele vierkante meters te ontgraven zal vooraf worden overlegd tussen de verantwoordelijke senior KNA-archeoloog en de bevoegde overheid (of diens adviseur). De opdrachtgever zal vervolgens op te hoogte worden gesteld. Vuursteenvindplaatsen Bij alle aan te leggen proefsleuven moet met de vondst van vuursteenconcentraties rekening worden gehouden, dit wordt als volgt gedefinieerd: Indien meer dan twee fragmenten antropogeen bewerkt vuursteen per 4 m² in het vlak worden vastgesteld, zonder dat een grondspoor kan worden herkend, kan een vuursteenconcentratie aanwezig zijn.

Hierover dient dan contact te worden opgenomen met de bevoegde overheid.

6.3

Omgang kwetsbare vondsten en monsters

Conform OS11 / OS11wb en de KNA-Leidraad ‘Eerste hulp bij kwetsbaar vondstmateriaal’ •

Bij bijzondere of kwetsbare vondsten zullen materiaalspecialisten ingeschakeld worden voor de berging. Mochten deze niet beschikbaar zijn, zullen dergelijke vondsten en-bloc worden gelicht.

•

Conform KNA 4.1 worden kwetsbare en voor degradatie gevoelige vondsten binnen 1 week aan een daartoe erkend specialist aangeleverd.

6.4

Structuren en grondsporen

Jachtkampementen uit de periode laat-paleolithicum en mesolithicum zullen zich met name kenmerken door de aanwezigheid van een vondststrooiing van vuursteen en mogelijk ook haardkuilen. Een nederzetting dan wel huisplaats uit de periode neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen zal zich kenmerken door de aanwezigheid van paalgaten/kuilen, spiekers, waterputten, greppels, boerderijplattegronden en andere erfstructuren. Een laatmiddeleeuwse nederzetting dan wel boerderij zal zich naar verwachting met name kenmerken door de aanwezigheid van muurwerk, funderingsresten, vloerniveaus, beer- en waterputten. •

Grondsporen worden gecoupeerd voor zover nodig om de onderzoeksvragen te beantwoorden (bijv. aard, datering, conservering, gaafheid). Indien het aantal sporen gering is (circa 1 of 2 per put), zullen alle sporen worden gecoupeerd en afgewerkt. Uitzondering hierop vormen zeer grote sporen als water- of beerputten. Hiervan zal getracht worden de diepte vast te stellen d.m.v. een boring. Indien geschikt wordt de boorkern bemonsterd voor archeobotanisch onderzoek.

•

Sporen behorend bij een één gebouw worden zoveel mogelijk in dezelfde richting gecoupeerd.

Pagina | 20

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

•

Van aanwezige lagen zullen representatieve aandelen monster en vondsmateriaal worden verzameld. Daarnaast zal ook de vorm, omvang en dikte van deze lagen worden bepaald.

•

Van structuren wordt een overzichtsfoto gemaakt. Bij voorkeur voordat de sporen gecoupeerd zijn, alsook daarna.

•

Structuren worden in zijn totaliteit gefotografeerd, voor zover mogelijk.

•

Van de aangetroffen structuren worden, indien dit niet de constructie in gevaar brengt, monsters genomen van de gebruikte bouwmaterialen (bakstenen, hout, mortel etc.).

•

Van muurwerk wordt tenminste het volgende gedocumenteerd: - het metselverband - vijf- en tienlagenmaat - eventueel herbruik - baksteenformaten - hoogte bovenkant en onderkant muurwerk - funderingswijze - mortelwerk (type) - baksteentype

•

6.5

Resten uit de Tweede Wereldoorlog worden behandeld als archeologische resten.

Aardwetenschappelijk onderzoek

Van iedere proefsleuf dient een goede bodemkundige beschrijving te worden opgesteld om inzicht te krijgen in de landschappelijke en bodemkundige context van het onderzoeksgebied (o.a. benaming van horizonten, textuur en bodemtype, zie KNA 4.1 - voor verdere specificaties OS05). Hiervoor dienen in de in geomorfologisch/bodemkundig meest informatieve zijde (of, als dit overal gelijk is, in de lange zijde) van de sleuf, minimaal 2 profielopnames van één meter breed gemaakt te worden (in de 50 meter lange sleuven van deelgebied A 3), waarvan één profiel in de vorm van een kijkgat wordt aangelegd. Deze dienen te worden gefotografeerd, getekend en beschreven. De beschrijving van de profielen kan worden opgesteld door de KNA-archeoloog, tenzij er sprake is van een zodanig complex profiel dat de KNA-archeoloog of de senior KNA-archeoloog hiervoor ontoereikende kennis heeft (uitgezonderd antropogene lagen). In dat geval dient de beschrijving plaats te vinden door een fysisch geograaf. De tekening van de profielen dient op schaal 1:20 te gebeuren; hierop moeten tevens de NAP-hoogtes en de grens met het opgravingsvlak worden aangegeven. Verder dient bij afwijkende patronen in de bodemopbouw of grondsporen in de putwand (te denken valt aan lokale depressies, afvallagen, restanten van oud loopvlak et cetera) het hele profiel te worden getekend en gefotografeerd (schaal 1:20).

De profielen worden beschreven en getekend op basis van archeologica, textuur, kleur, structuur en lithostratigrafie. Indien sprake is van bijzondere fenomenen als veen- of oude cultuurlagen, dan worden deze selectief (d.w.z. in relatie tot de onderzoeksvragen) bemonsterd voor pollenanalyse en/of slijpplaatonderzoek. Hiertoe wordt aanvullend in het veld een specialist geraadpleegd.

Pagina | 21

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

6.6

Anorganische artefacten

Conform PS06 en OS11/OS11wb. •

Alle vondsten zullen worden geborgen conform Specificatie PS06 Richtlijnen voor (de)selectie van vondsten, KNA 4.1, met uitzondering van bijzondere vondsten of uitzonderlijk grote hoeveelheden. In dergelijke gevallen zal – na overleg met de opdrachtgever en de bevoegde overheid – specialisten op de betreffende gebieden geraadpleegd en of ingeschakeld worden bij het onderzoeken van de sporen en het bergen van de vondsten.

•

Indien er sprake is van vondsten van groot belang of vondsten welke aanvullende kosten met zich meebrengen zal hierover eerst overleg gepleegd worden met de initiatiefnemer en de bevoegde overheid.

•

(fragmenten van) Kookpotten (ongeglazuurd) uit een gesloten context zullen met handschoenen aan in het veld worden verpakt met aluminiumfolie. Dit om eventueel residu-onderzoek mogelijk te maken.

•

Conform KNA 4.1 worden kwetsbare en voor degradatie gevoelige vondsten binnen 1 week aan een daartoe erkend specialist aangeleverd.

•

Monsters worden uitsluitend genomen voor zover ze bijdragen aan beantwoording van de vraagstelling. Datering en aard zijn hierbij de belangrijkste selectiecriteria.

•

Indien er sprake is van uitzonderlijk rijke vondstcontexten welke niet direct geborgen kunnen worden, dienen deze te worden afgedekt door betonplaten zonder hijsogen (géén Stelcon).

6.7

Organische artefacten

Conform PS06 en OS11/OS11wb. •

Organische vondsten zullen worden geborgen conform Specificatie PS06 Richtlijnen voor (de)selectie van vondsten, KNA 4.1, met uitzondering van bijzondere vondsten of uitzonderlijk grote hoeveelheden. In dergelijke gevallen zal – na overleg met de opdrachtgever en de bevoegde overheid – specialisten op de betreffende gebieden geraadpleegd en of ingeschakeld worden bij het onderzoeken van de sporen en het bergen van de vondsten.

•

In het veld zullen ze een tijdelijke verpakking krijgen om verslechtering van de conditie te minimaliseren. Dergelijke vondsten worden dagelijks afgevoerd naar beter controleerbare omstandigheden.

•

Bij het aanleveren van kwetsbare materialen aan specialisten (derden) worden afspraken gemaakt over de bewaarcondities van de aangeleverde materialen.

6.8

Archeozoölogische, archeobotanische en fysisch antropologische resten

Conform PS06 en OS11/OS11wb. Ten behoeve van paleo-ecologisch onderzoek zullen sporen en lagen worden bemonsterd conform de leidraad KNA Eerste hulp bij Kwetsbaar vondstmateriaal, zowel door middel van algemene bodemmonsters als door middel van slaan van pollenbakken.

Pagina | 22

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

6.9

Overige resten

Conform PS06 en OS11/OS11wb. Overige resten worden behandeld als de hierboven genoemde artefacten met uitzondering van bijzondere vondsten of uitzonderlijk grote hoeveelheden. In dergelijke gevallen zal – na overleg met de opdrachtgever en de bevoegde overheid – specialisten op de betreffende gebieden geraadpleegd en of ingeschakeld worden bij het onderzoeken van de sporen en het bergen van de vondsten.

6.10

Dateringstechnieken

Datering van sporen en structuren zal primair geschieden op basis van determinatie van het vondstmateriaal. Indien noodzakelijk, zullen uit kansrijke sporen monsters voor 14C of OSL datering worden genomen.

6.11

Beperkingen •

Onvoorziene omstandigheden (vertraging, vorst, zwaar weer, lekkages, instorten profielen, ed.) waardoor niet aan de eisen gesteld in dit PvE kan worden voldaan dienen tijdens het veldwerk gemeld te worden bij de opdrachtgever, de bevoegde overheid en diens adviseur.

•

Indien blijkt dat bij het aantreffen van graven of uitzonderlijk rijke contexten deze niet voor het einde van de dag geborgen kunnen worden, dienen deze afdoende beschermd te worden (Stelcon volstaat hiervoor niet, wenselijker is het gebruik van betonplaten zonder bevestigingsogen).

•

Indien munitie of andere niet gesprongen explosieven worden aangetroffen zal melding worden gedaan aan de betrokken instanties en alarmdiensten. Eveneens zal met de OCE-deskundigen worden overlegd. De werkzaamheden worden bij aantreffen stilgelegd.

•

In geval van grondwateroverlast of overlast van hemelwater dienen grondwaterbemaling of pompen aanwezig te zijn. Hiervoor dient door de opdrachtgever zorggedragen te worden.

•

In geval van waarneembare verontreiniging zullen de werkzaamheden worden stilgelegd.

Pagina | 23

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

7. Uitwerking en conservering 7.1

Evaluatierapport •

Na het veldwerk en na de technische uitwerking wordt door de projectleider – zo nodig na specialistisch advies- een evaluatierapport opgesteld volgens specificatie OS12, tenzij door projectleider en archeologisch adviseur van de bevoegde overheid bij overleg tijdens of na het veldwerk is vastgesteld dat direct met het eindrapport kan worden begonnen.

•

In het evaluatierapport worden de bevindingen van het veldwerk samengevat en wordt een voorstel gedaan voor nadere analyse van sporen, monsters en vondsten (waaronder laboratoriumonderzoek), voor de conservering van objecten en voor de opzet van het eindrapport, waaronder de keus van de te tekenen, te fotograferen en af te beelden objecten. Voorgesteld wordt welke vondsten en monsters niet bewaard (gedeponeerd) hoeven te worden. Geëvalueerd wordt in welke mate de onderzoeksvragen beantwoord kunnen worden en of voor de uitwerking gewijzigde of aanvullende onderzoeksvragen gesteld moeten worden. Geëvalueerd wordt of aanvullende of gewijzigde eisen gesteld moeten worden aan de hieronder genoemde eisen van uitwerking en conservering.

•

Het evaluatierapport wordt binnen 8 weken na het veldwerk digitaal bij de opdrachtgever ingediend. Deze dient het evaluatierapport ter beoordeling voor te leggen aan de bevoegde overheid.

•

Het evaluatierapport wordt getoetst en vastgesteld door de bevoegde overheid en fungeert daarna als aanvulling van dit Programma van Eisen.

•

Na vaststelling van het evaluatierapport door de bevoegde overheid geeft de vergunningaanvrager opdracht tot uitwerking, rapportage en conservering volgens het vastgestelde evaluatierapport, rekening houdende met de vastgestelde termijn voor oplevering van het concepteindrapport.

•

Na goedkeuring van het evaluatierapport vindt de wetenschappelijke uitwerking plaats, waarbij materiaal- en andere specialisten worden ingeschakeld, eventueel laboratoriumonderzoek plaats vindt, objecten worden getekend en gefotografeerd en geconserveerd. De resultaten van het veldwerk worden geanalyseerd. Vondsten en monsters worden verder gewaardeerd en geanalyseerd en de gegevens worden verwerkt in teksten en in een database.

7.2

Structuren, grondsporen en vondstspreidingen

Uitwerking van de aangetroffen sporen en structuren dient conform de eisen in de KNA, versie 4.1 en bijbehorende protocollen te worden uitgevoerd. Sporen worden minimaal uitgewerkt tot op het niveau dat noodzakelijk is om bovengenoemde onderzoeksvragen en eventueel aanvullend gestelde vragen te beantwoorden. De beschrijving van de sporen dient zoveel mogelijk in te gaan op de aard, karakter, datering, gaafheid en conservering van de aangetroffen vindplaatsen. Alle gekarakteriseerde vondsten, sporen en structuren worden geregistreerd in een digitaal gegevensbestand en worden afgebeeld op een allesporenkaart of op (bij een complexe stratigrafie) op gecombineerde vlaktekeningen.

Pagina | 24

Programma van Eisen Nobisweg, Hommelsedijk Heeswijk-Dinther/IVO-p

Typochronologische analyse en determinatie van structuren en sites vindt plaats binnen het kader van de archeoregio. Alle sporen en structuren worden afgebeeld op een allesporenkaart (ASK) voorzien van het landelijke coördinatengrid. Daarnaast wordt per periode een overzichtskaart gemaakt van alle sporen en structuren. Tenslotte zal nog een overzichtskaart worden gemaakt van de landschappelijke situatie met de sporen daarop geprojecteerd. In de synthese van de onderzoeksbevindingen wordt de analyse van bodemopbouw, sporen, vondsten en monsters en andere gegevens in logisch verband geplaatst, voorzien van deugdelijke argumentatie, referenties aan de wetenschappelijke literatuur en ondersteund door tabellen, foto’s en tekeningen. In de synthese worden complexen en perioden onderscheiden en in een breder (ten minste regionaal) kader geplaatst.

7.3

Analyse aardewetenschappelijke gegevens

Fysisch-geografische analyse (beschrijving bodemopbouw, analyse van gaafheid) vindt zoveel mogelijk plaats binnen de technische uitwerking. In de analyse dient in ieder geval de (paleo)landschappelijke context voor de aangetroffen activiteiten en functies beredeneerd te worden (locatiekeuzeanalyse) en de wisselwerking tussen antropogeen landgebruik en de vorming van het landschap. Hierbij dient ook de relatie met de aangetroffen archeologische resten te worden behandeld.

7.4

Anorganische artefacten

Alle geselecteerde anorganische artefacten worden per spoor, laag en vondstnummer beschreven en gedetermineerd in een digitaal gegevensverband, conform het Archeologisch Basis Register (ABR) of andere in de beroepsgroep geldende richtlijnen (bijv. Deventer Classificatiesysteem voor post/middeleeuws aardewerk en glas), indien hierdoor meer details te vergaren zijn. De beschrijving wordt voorafgegaan door motivatie t.a.v. selectie van materiaal. Al het aangetroffen vondstmateriaal wordt gewassen (tenzij niet toegestaan in verband met de conservering). Bij bijzonder kwetsbare vondsten wordt een specialist geraadpleegd. Deze specialist beoordeelt of er extra maatregelen voor de berging of conservering getroffen moeten worden. De vondsten worden goed verpakt zodat de conditie van het materiaal zo optimaal mogelijk blijft. Van metaalvondsten, waarvan de aard niet duidelijk is, wordt een röntgenfoto gemaakt. Voor de evaluatiefase worden alle vondsten op basisniveau geanalyseerd en geteld (minimaal op niveau van vondstcategorie). Een senior specialist materialen zal het vondstmateriaal analyseren en determineren.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Bernheze&id=6f6ff10d-c606-49b0-9281-8d1fd1b6156a