CConstaterende datBernheze
Koppel je AI →
Document · PDF

TAM-omgevingsplan hoofdstuk 22b, Loo 20-22 Nistelrode - Bijlage 10 bij toelichting - Bouwhistorische verkenning

Commissie Ruimte en Leefbaarheid 17 september 2026, gemeente BernhezeBij agendapunt: Vaststellen TAM-omgevingsplan Hoofdstuk 22b, Loo 20-22, Nistelrode12.045 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

0 | P a g i n a Gerard van Zutphen in opdracht van familie van der Aalsvoort 30-6-2025 Bouwhistorisch verkenning met waardestelling Loo 22 Te Nistelrode 0 | P a g i n a Voorwoord Sommige gebouwen vertellen hun verhaal zonder een woord te spreken. De boerderij aan Loo 22 is zo’n gebouw — geen grootse architectuur, maar een plek waar generaties, arbeid en vertrouwdheid het verhaal dragen. In opdracht van de familie Van der Aalsvoort heb ik d eze bouwhistorisch verkenning met aandacht vormgegeven, in de hoop dat zowel het zichtbare als het onzichtbare verleden met respect wordt gepresenteerd. Dit rapport is tot stand gekomen met toewijding en zorg. Niet alleen om recht te doen aan de geschiedenis van de kortgevelboerderij, maar ook om die geschiedenis toekomst te geven. Dat vraagt om meer dan het benoemen van waarden — het vraagt om betrokkenheid, om respect, en om het besef dat bewaren soms ook betekent: zorgvuldig veranderen. Om die reden heb ik met plezier bijgedragen aan het plan om het historische woonhuis op zorgvuldige wijze te splitsen in twee zelfstandige woningen. Dit onderzoek is uitgevoerd door ondergetekende, bouwtechnisch tekenaar en adviseur, met ervaring in historische erfgoedprojecten.

Dit rapport is met grote zorgvuldigheid samengesteld en conform uitvoeringsrichtlijn (URL) 2007 bouwhistorisch onderzoek met waardestelling van de Stichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg (ERM). Mijn dank gaat uit naar de familie Van der Aalsvoort, die hun kennis en persoonlijk archief met mij hebben gedeeld. Zijtaart, gemeente Meierijstad 30 juni 2025 Gerard van Zutphen Object: Loo 22, 5388 SB Nistelrode Gemeentelijk monumentnummer: 73146 Aanleiding: Bouwhistorisch verkenning met waardestelling ten behoeve van een bestemmingsplanwijziging Opdrachtgever: Familie Van der Aalsvoort Auteur / onderzoeker bouwhistorische verkenning: Gerard van Zutphen – bouwtechnisch tekenaar en adviseur Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 4 | P a g i n a Samenvatting Verkenning en aanleiding Deze bouwhistorische verkenning met waardestelling betreft de kortgevelboerderij gelegen aan Loo 22 te Nistelrode, gebouwd in 1914 en aangeduid als gemeentelijk monument (nr. 73146). Deze bouwhistorische verkenning is uitgevoerd in opdracht van de familie Van der Aalsvoort, naar aanleiding van een voorgenomen bestemmingswijziging waarbij onder andere de boerderij gesplitst zal worden om tot twee zelfstandige woningen te komen. De verkenning is opgesteld conform de richtlijn URL 2007 van de Stichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg (ERM).

De aanleiding voor deze bouwhistorische verkenning met waardestelling is het plan tot functiewijziging van het achterhuis. De gemeente Bernheze heeft om een gedegen bouwhistorische onderbouwing verzocht, teneinde de cultuurhistorische waarden van het monument te kunnen meewegen bij de planvorming en vergunningverlening. Cultuurhistorische waarden De kortgevelboerderij is een representatief voorbeeld van vroeg-20e-eeuwse agrarische bebouwing in Noordoost-Brabant. De cultuurhistorische betekenis wordt onder meer bepaald door de goed bewaarde originele ornamenten, zoals het kelderraam met dievenspijlen, de hanenkammen en het muizentandfries. Daarnaast zijn het gietijzeren rozetvenster in de oostgevel, de oorspronkelijke kapvorm met wolfeinden, alsmede de authentieke kelder, opkamer en balkenlaag in het voorhuis van wezenlijk belang voor het historische karakter van de kortgevelboerderij. Bovendien draagt het pand bij aan de ensemblewaarde binnen het historische lint van het buurtschap Loo. Voorgenomen ingrepen De geplande ingrepen zijn exclusief gericht op het achterhuis, terwijl het voorhuis zowel in gebruik als uiterlijk ongewijzigd blijft.

De maatregelen betreffen het aanbrengen van een nieuwe entree in de oostgevel, het transparant invullen achter de bestaande staldeur aan de noordzijde, een sobere aanbouw aan de zuidgevel, het plaatsen van enkele dakramen en een interne herindeling van het achterhuis tot zelfstandige woning. De meeste ingrepen zijn reversibel, ondergeschikt aan de oorspronkelijke architectuu r en worden uitgevoerd met behoud van de karakteristieke en beeldbepalende elementen. Conclusie en aanbeveling De voorgestelde bestemmingswijziging en splitsing zijn cultuurhistorisch verantwoord, mits deze plaatsvinden binnen de mitigerende voorwaarden zoals uiteengezet in dit rapport. De hoofdstructuur, gevelindeling en beeldbepalende kenmerken blijven behouden, waardoor het erfgoed duurzaam kan worden benut. Dit rapport verschaft de gemeente Bernheze een helder toetsingskader voor latere vergunningverlening en vormt een solide fundament voor het toekomstbestendig behoud van de kortgevelboerderij aan Loo 22. Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 5 | P a g i n a Inhoudsopgave 1. Inleiding ........................................................................................................................................................................

7 1.1 Titel en locatie van het object .......................................................................................................................... 7 1.2 Opdrachtgever en onderzoeker ....................................................................................................................... 7 1.3 Aanleiding en context van het waardestellend onderzoek ............................................................................. 7 1.4 Doelstelling en onderzoeksvraag ..................................................................................................................... 7 1.5 Leeswijzer .......................................................................................................................................................... 8 2. Historische context ...................................................................................................................................................... 9 2.1 Ontwikkeling van het gebied ........................................................................................................................... 9 2.2 Historisch gebruik van het pand en perceel ....................................................................................................

9 2.3 Regionale/ maatschappelijke betekenis ........................................................................................................ 10 2.4 Chronologische beschrijving .......................................................................................................................... 11 2.5 Samenvattend................................................................................................................................................. 12 3. Kadastrale en bouwhistorische ontwikkeling .......................................................................................................... 13 3.1 Ontwikkeling van perceelnummers en eigendom ......................................................................................... 13 3.2 Bouwkundige ontwikkeling van het object.................................................................................................... 14 3.3 Functiewijzigingen en gebruik ....................................................................................................................... 14 3.4 Bouwfaseringstabel ........................................................................................................................................ 15 3.5 Bouwfasering tekening kortgevelboerderij ...................................................................................................

16 3.6 Samenvattend................................................................................................................................................. 17 4. Huidige situatie .......................................................................................................................................................... 18 4.1 Algemeen overzicht ....................................................................................................................................... 18 4.2 Westgevel ....................................................................................................................................................... 19 4.3 Noordgevel ..................................................................................................................................................... 21 4.4 Oostgevel ........................................................................................................................................................ 23 4.5 Zuidgevel ......................................................................................................................................................... 24 4.7 Indeling en interieur .......................................................................................................................................

26 4.8 Materialen en afwerkingen ............................................................................................................................ 29 4.9 Samenvattend................................................................................................................................................. 29 5. Waardestelling ........................................................................................................................................................... 30 5.1 Inleiding .......................................................................................................................................................... 30 5.2 Waardering per bouwdeel ............................................................................................................................. 30 5.3 Waarderingstabel ........................................................................................................................................... 31 5.4 Waardestellingstekening ............................................................................................................................... 32 5.4.1 Waardestellingstekening per bouwdeel .....................................................................................................

32 5.4.2 Waardestellingstekening per gevel ............................................................................................................ 34 5.5 Samenvattend................................................................................................................................................. 36 6. Voorgenomen ingrepen, effectanalyse en advies t.b.v. vergunningverlening ....................................................... 37 Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 6 | P a g i n a 6.1 Inleiding .......................................................................................................................................................... 37 6.2 Beschrijving ingrepen per gevel ..................................................................................................................... 37 6.3 Effectanalyse cultuurhistorische waarden (per ingreep) .............................................................................. 42 6.3 Adviezen per bouwdeel of gevel .................................................................................................................... 42 6.4 Mitigerende maatregelen en aanbevelingen ................................................................................................

43 6.5 Effectentabel: ingrepen en waardering per gevel/bouwdeel en mitigerende maatregelen ....................... 44 6.6 Adviezen voor vergunningverlening .............................................................................................................. 45 6.7 Randvoorwaarden en uitvoering ................................................................................................................... 46 6.8 Samenvattend................................................................................................................................................. 46 7. Conclusie en aanbeveling .......................................................................................................................................... 47 7.1 Samenvatting van cultuurhistorische kernwaarden ..................................................................................... 47 7.2 Geschiktheid voor herbestemming ................................................................................................................ 47 7.3 Aanbevelingen voor behoud .......................................................................................................................... 47 7.4 Handvatten voor gemeentelijke planbeoordeling ........................................................................................

48 7.5 Aanvullend advies ........................................................................................................................................... 49 7.6 Samenvattend................................................................................................................................................. 49 8. Slotbeschouwing ....................................................................................................................................................... 49 9. Bronnen...................................................................................................................................................................... 50 Bijlage ............................................................................................................................................................................. 51 Bijlage 1 Bouwkundige tekeningen en bouwhistorische fasering .......................................................................... 52 Bijlage 1.1 Kortgevelboerderij 1914 en eerste modernisering 1955 .................................................................. 53 Bijlage 1.2 Situatie verbouwing 1975 ..................................................................................................................

54 Bijlage 1.3 Situatie verbouwing 2001 .................................................................................................................. 55 Bijlage 1.4 Huidige situatie .................................................................................................................................. 56 Bijlage 2 Kadastrale historie ..................................................................................................................................... 57 Bijlage 2.1 Kadastrale historie ontstaan huidig perceel Loo 22 ......................................................................... 58 Bijlage 2.2 Uittreksel kadaster perceelvernummering (filiatie) .......................................................................... 60 Bijlage 3 Voorgenomen ingrepen en mitigerende maatregelen ............................................................................ 61 Bijlage 3.1 Voorgenomen ingrepen een overzicht .............................................................................................. 61 Bijlage 3.2 Mitigerende maatregel vervanging betonnen kozijnen .................................................................. 62 Bijlage 3.3 Illustratie voor voorgenomen realisatie aanbouw zuidgevel ...........................................................

64 Bijlage 4 Besluit aanwijzing als gemeentelijk monument ....................................................................................... 65 Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 7 | P a g i n a 1. Inleiding 1.1 Titel en locatie van het object Deze bouwhistorische verkenning met waardestelling betreft het object aan Loo 22, gelegen in Nistelrode (gemeente Bernheze). Het gaat om een zogenoemde kortgevelboerderij met karakteristieke elementen uit het begin van de 20e eeuw, gebouwd in 1914 Het pand is aangewezen als gemeentelijk monument (nr. 73146) (Monumentenlijst-Gemeente bernheze, 2017) en maakt deel uit van het historische lint van het buurtschap Loo. Deze boerderij vormt een belangrijk onderdeel van het lokale cultuurhistorisch erfgoed. Bouwhistorisch verkenning richt zich op het verwerven van kennis over de bouwkundige, architectonische en gebruiksgeschiedenis van een object. Daarbij wordt de fysieke verschijningsvorm geplaatst binnen bredere cultuurhistorische kaders, waarmee ook de samenhang met het omringende cultuurlandschap, het gebruik en de herinneringswaarde zichtbaar wordt (Stichting ERM, 2024).

1.2 Opdrachtgever en onderzoeker Opdrachtgever: Familie Van der Aalsvoort Onderzoeker: Gerard van Zutphen 1.3 Aanleiding en context van het waardestellend onderzoek Aanleiding voor dit onderzoek is het voornemen van de familie Van der Aalsvoort om de woonboerderij te splitsen in twee zelfstandige woningen. Gezien de status van gemeentelijk monument heeft de gemeente Bernheze gevraagd om een bouwhistorische verkenning met waardestelling, als onderlegger bij de beoordeling van toekomstige bouwplannen. De familie streeft naar een zorgvuldig proces waarbij respect voor de cultuurhistorische waarde van het object voorop staat. Het onderzoek wordt vroeg in het planproces uitgevoerd, om tijdig inzicht te bieden in de aanwezige waarden. Op die manier kunnen deze waarden worden meegewogen bij de planvorming, het ontwerp en de vergunningsverlening. 1.4 Doelstelling en onderzoeksvraag Dit rapport betreft een bouwhistorisch verkenning met waardestelling, uitgevoerd conform de richtlijn URL 2007 Bouwhistorisch onderzoek met waardestelling van de Stichting Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg (ERM) (Stichting ERM, 2024). Het onderzoek valt onder de categorie verkenning met waardestelling, zoals beschreven in hoofdstuk 4 van de genoemde richtlijn.

Het doel van dit onderzoek: ▪ het in kaart brengen van de bouwkundige en historische ontwikkeling van het object; ▪ het identificeren en benoemen van cultuurhistorisch waardevolle onderdelen; ▪ het geven van een waardestelling per bouwdeel; ▪ het formuleren van uitgangspunten voor toekomstige verbouw, restauratie en herbestemming. Hoofdvraag: Wat zijn de cultuurhistorisch waardevolle onderdelen van de kortgevelboerderij op Loo 22, en welke aandachtspunten gelden bij de geplande splitsing in twee woningen? Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 8 | P a g i n a Subvragen: ▪ Hoe is het gebouw historisch tot stand gekomen en gewijzigd? ▪ Welke bouwdelen en interieuronderdelen zijn origineel of waardevol? ▪ Wat is de huidige bouwkundige toestand en gebruikstoestand? Afbakening: De verkenning richt zich op het hoofdgebouw, gelegen op perceel L815. Bijgebouwen, buitenruimte en interieurelementen zijn slechts beperkt onderzocht, tenzij ze direct relevant zijn voor de waardestelling.

1.5 Leeswijzer Het rapport is opgebouwd uit de volgende onderdelen: ▪ Historische context – een schets van de ontwikkeling van het buurtschap Loo en de boerderij; ▪ Kadastrale en bouwhistorische ontwikkeling – chronologische opbouw van het perceel en gebouw; ▪ Huidige situatie – beschrijving van het pand in zijn huidige vorm; ▪ Waardestelling – beoordeling van bouwdelen op cultuurhistorische waarde; ▪ Voorgenomen ingrepen en advies – inschatting van effecten van splitsing op de waarden. 1.6 Samenvattend Het doel van deze bouwhistorisch verkenning is om de bouwkundige en cultuurhistorische waarden van de kortgevelboerderij op Loo 22 in beeld te brengen, zodat deze als basis kunnen dienen voor een verantwoorde splitsing in twee woningen. Foto 1: Familie van der Aalsvoort 1943 Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 9 | P a g i n a 2. Historische context Dit hoofdstuk biedt inzicht in de ontstaansgeschiedenis van Loo 22 en de bredere omgeving in sociaal- historisch en landschappelijk perspectief. Daarbij wordt ingegaan op de ontwikkeling van het buurtschap en het landschap, het historisch gebruik van het er f, de regionale en maatschappelijke betekenis, en een chronologische beschrijving van de belangrijkste ontwikkelfasen.

2.1 Ontwikkeling van het gebied De boerderij aan Loo 22 is gelegen in het buurtschap Loo, ten oosten van de dorpskern van Nistelrode, binnen de gemeente Bernheze. De ligging bevindt zich in een oud agrarisch cultuurlandschap, gevormd op hogere dekzandruggen, omgeven door natte beekdalen. Deze geomorfologische ondergrond was van oudsher aantrekkelijk voor landbouwactiviteiten en heeft mede de verspreide boerderijbebouwing bepaald (Bernheze, z.d.). Het toponiem "Loo" betekent “open plek in een bos” en duidt op vroege middeleeuwse ontginning (Bernheze, z.d.). De huidige lintvormige nederzettingstructuur binnen buurtschap Loo is karakteristiek voor Brabantse zandgronden, en dateert in hoofdvorm vermoedelijk uit de late middeleeuwen. De verspreid liggende boerderijen in het lint zijn ontstaan in deze periode en weerspiegelen de historische agrarische verkaveling van het gebied. De structuur is tot op heden grotendeels behouden gebleven (Bernheze, z.d.). Het buurtschap Loo is, evenals de nabijgelegen gehuchten Menzel en Bus, ontstaan als kleinschalige boerengemeenschap. Deze buurtschappen maakten deel uit van de agrarische kernstructuur van het dorp Nistelrode en bestaan uit verspreid liggende erven met bo erderijen die sterk verbonden zijn met het omringende landschap (Bernheze, z.d.; cultuurhistorische beheermodellen, deel 3, z.d.).

De bewoning van het gebied heeft echter nog oudere wortels. Tijdens archeologisch onderzoek voorafgaand aan de aanleg van de A50 (ter hoogte van Loo) is een bronzen Romeins wijnservies aangetroffen. Deze vondst wijst op menselijke activiteit of bewoning op deze locatie van meer dan 1000 tot 2000 jaar geleden (‘Romeins wijnservies’, z.d.). Op oude topografische kaarten is op de plek van het huidige Loo 22 reeds bebouwing zichtbaar. Of dit een permanent bewoond erf betrof, is niet met zekerheid vast te stellen (Topotijdreis, z.d.). Wel geeft het aan dat het perceel al langere tijd tot het bewoonde cultuurlandschap behoort. De huidige verkaveling, percelenstructuur en agrarische inrichting zijn deels het gevolg van ruilverkavelingen in de 20e eeuw. Desondanks is de historische hoofdstructuur van het buurtschap, inclusief de ligging en oriëntatie van de erven, grotendeels behouden gebleven. 2.2 Historisch gebruik van het pand en perceel Op oude topografische kaarten is te zien dat de locatie waar nu Loo 22 ligt al eerder bebouwd was. Of deze bebouwing destijds permanent bewoond werd, is niet met zekerheid vast te stellen. De huidige kortgevelboerderij werd gebouwd in 1914, in opdracht van Rudolphus Verwijst, schoonvader van Lambertus Jo hannes van der Aalsvoort, die op 4 april 1913 trouwde met Ge erdina Verwijst (Aalsvoort, z.d.). Vermoedelijk is de bouw kort daarna gestart.

De gevelsteen met het opschrift “R.V.W. 1/5 1914” bevestigt het bouwjaar. Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 10 | P a g i n a De boerderij werd ontworpen als traditioneel gemengd landbouwbedrijf, met een woonfunctie in het voorhuis en een agrarische functie in het achterhuis, waaronder een potstal . De familie Van der Aalsvoort heeft het pand sinds de bouw onafgebroken bewoond en geëxploiteerd. Gedurende drie generaties werd hier aan akkerbouw en veehouderij (gemengd bedrijf) gedaan. De oriëntatie van het gebouw, de aanwezige potstal en de indeling van het erf wijzen op een duidelijke functiegerichte bouwtypologie, representatief voor Noordoost-Brabant in het begin van de 20e eeuw. In 2020 werd de melkveehouderij beëindigd. Sindsdien is de boerderij in gebruik als agrarische bedrijfswoning, nog altijd bewoond door leden van de familie Van der Aalsvoort (Aalsvoort, z.d.). 2.3 Regionale/ maatschappelijke betekenis De boerderij is representatief voor de regionale ontwikkeling van het platteland in Noordoost -Brabant in het begin van de 20e eeuw. De boerderij is representatief voor de typische kortgevelboerderijen die in deze regio vanaf circa 1900 veelvuldig in baksteen zijn opgetrokken, voorzien van zadeldak en potstal.

De langdurige binding van de familie Van der Aalsvoort met het pand geeft het object ook een belangrijke sociaal -maatschappelijke betekenis voor het buurtschap. Drie generaties hebben hier geboerd, gewoond en het erf onderhouden. In deze zin is het object meer dan alleen een gebouw: het is een drager van lokaal geheugen en identiteit. Foto 2: Gegraveerde gevelsteen met notatie van bouwjaar Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 2.4 Chronologische beschrijving In | deze | chronologische | beschrijving | worden | de | bouwgeschiedenis, | de | ruilverkavelingen | en | de verbouwingen van de kortgevelboerderij aan Loo 22 in samenhang gepresenteerd. Daarbij geldt de kleur blauw als aanduiding voor het gebruik van het erf, alsmede voor ruil- of herverkavelingen. De kleur rood verwijst naar bouwkundige ingrepen en verbouwingen. Voor een beter begrip van de Bouwkundige tekeningen, bouwhistorische fasering en kadastrale situatie wordt verwezen naar bijlage 1 en 2. Hier zijn onder andere de beschikbare bouwtekeningen en relevante kadastrale kaarten opgenomen. Voor 1914 | – Op historische topografische kaarten is te zien dat de locatie van Loo 22 al vóór 1914 bebouwd was. Of deze bebouwing bewoond werd, is onbekend.

11 | P a g i n a 1913–1914 1944–1950 1955-1956 Rond 1946 1914 – Eerste modernisering voorhuis | – Bouwfase | – Potstal wordt grupstal | – Gebruik | – Ruilverkaveling i.v.m. geallieerd noodvliegveld B.88 (Heesch) • | Modernisering van het voorhuis, met verbeteringen wooncomfort en ••• | In gebruik als gemengd agrarisch bedrijf | Door herverkaveling ten behoeve van landbouwkundig gebruik worden | 4 april 1913: huwelijk tussen Lambertus Johannes van der Aalsvoort en • | Oorspronkelijke potstal omgebouwd tot grupstal; waarbij onder andere: interieur onder andere: • | Bewoning door de familie Van der Aalsvoort. Geerdina Verwijst. nieuwe kadastrale percelen toegekend aan de familie Van der Aalsvoort: o | De oorspronkelijke potstaldeur aan noordzijde vervangen door •• | Geen significante bouwkundige wijzigingen bekend uit deze periode. | 1913–1914: start bouw van een nieuwe kortgevelboerderij, vermoedelijk A1082, A1088 en A3742. o | Toevoeging zesruits raamkozijn in noordgevel (voorhuiszijde) drie vierruits stalramen (zie luchtfoto in paragraaf 4.1). • | Na afronding van de ruilverkaveling worden deze gronden samengevoegd in opdracht van Geerdina’s vader, Rudolphus Verwijst. Boerderij word o | Oorspronkelijke blinde muur aan de oostgevel werd voorzien van geplaatst. en hernummerd tot perceel A4197, waarop Loo 22 zich bevindt.

gerealiseerd op perceel A3401, zie bijlage 2 kadastrale historie. drie vierruits stalramen en een opgeklampte staldeur. Zie foto 1. • | 1 mei 1914: oplevering van de boerderij, bevestigd door de gevelsteen o | Oorspronkelijke potstaldeur aan zuidzijde vervangen door twee “R.V.W. 1/5 1914”. vierruits stalramen. Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 12 | P a g i n a o Verwijdering van de oorspronkelijke bedstede. o Oorspronkelijke schoorsteen vervangen door een solitaire, steensgemetselde schoorsteen. o Realiseren van slaapkamers op eerste verdieping. 1975 – Tweede modernisering voorhuis • Tweede modernisering van het voorhuis onder andere: o Woonkamer wordt vergroot o Modernisering van keuken o Realiseren van slaapkamers en badkamer op eerste verdieping. Rond 1990 – Ruilverkaveling Midden-Maasland • Perceel A4197 wordt door herverkaveling vergroot met A1076 en A1081. • Nieuwe nummering: perceel wordt omgenummerd naar L171. 1996 – Bedrijfsoverdracht en kadastrale splitsing • Bedrijfsoverdracht door Martinus en Antonia van der Aalsvoort overgedragen aan Adrie en Annie van der Aalsvoort.

• Perceel L171 wordt gesplitst in: o L813 – Loo 20 (nieuwe woning op het erf) o L814 – garage/berging in bijgelegen loods o L815 – bestaande woning Loo 22 2001 – Derde modernisering kortgevelboerderij • Kortgevelboederij: o Verbeteringen aan dak (vernieuwing), kozijn vervanging, voegwerk, gevelonderhoud. o Vergroting van leefruimtes op eerste en tweede verdieping ten kosten van varkensstal. o Modernisering en verplaatsing van keuken en badkamer. • Erfindeling en bijgebouwen aangepast aan agrarisch gebruik. 2020 – Beëindiging agrarische functie • Melkveehouderij wordt gestaakt; • Planvorming gestart voor splitsing van de bestaande woning in twee zelfstandige wooneenheden. 2.5 Samenvattend De boerderij aan Loo 22 maakt deel uit van een historisch gegroeid agrarisch landschap met middeleeuwse wortels en sporen van veel oudere bewoning. Het erf vormt een representatief voorbeeld van de Brabantse kortgevelboerderij uit het begin van de 20e eeuw en is onlosmakelijk verbonden met de familie Van der Aalsvoort, die het perceel sinds 1914 onafgebroken bewoont en exploiteerde. Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 13 | P a g i n a De locatie is van cultuurhistorische betekenis, zowel vanwege haar ruimtelijke inpassing in het lint van het buurtschap als door de sociale continuïteit en representativiteit voor het agrarische leven in Noordoost-Brabant.

De structuur van het perceel en g ebouw is grotendeels behouden gebleven en weerspiegelt ruim een eeuw gebruik, aanpassing en continuïteit. De in dit hoofdstuk geschetste context vormt de inhoudelijke basis voor de waardestelling in hoofdstuk 5. Daarmee sluit d eze verkenning en waardestelling aan op het doel zoals geformuleerd in de uitvoeringsrichtlijn URL 2007: bouwhistorische onderzoek en waardestelling (Stichting ERM, 2024): het zichtbaar maken van cultuurhistorische waarden voorafgaand aan planvorming. 3. Kadastrale en bouwhistorische ontwikkeling In dit hoofdstuk wordt de ontwikkeling van het erf aan Loo 22 beschreven aan de hand van kadastrale gegevens, eigendomsoverdrachten en bouwkundige veranderingen aan het gebouw. De oorspronkelijke en gewijzigde perceelnummers zijn geanalyseerd op basis van kadasterbronnen. De bouwkundige fasering van het hoofdgebouw is weergegeven in bijlage 1, waarin de belangrijkste wijzigingen schematisch zijn opgenomen. Voor een visuele weergave van de perceelsontwikkeling wordt verwezen naar bijlage 2 – Kadastrale kaarten en hernummeringsoverzicht. 3.1 Ontwikkeling van perceelnummers en eigendom De locatie van het huidige Loo 22 was al vóór 1914 bebouwd. Dit blijkt uit historische kadaster - en topografische kaarten uit de 19e en vroege 20e eeuw (KadastraleKaart, z.d.; Topotijdreis, z.d.).

Het is niet met zekerheid vast te stellen of deze vroege bebouwing permanent werd bewoond. Foto 3: Luchtfoto buurtschap Loo RAF (Royal Air Force) september 1944 Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 14 | P a g i n a De kortgevelboerderij werd in 1913 –1914 gebouwd op het toenmalige adres Loo C116, wat later het kadastrale nummer A4197. Dit perceel vormde de basis voor het agrarisch erf zoals dat zich in de daaropvolgende eeuw ontwikkelde (Aalsvoort, z.d.; KadastraleKaart, z.d.). Tijdens de ruilverkaveling Midden -Maasland rond 19 90 werd perceel A4197 vergroot door samenvoeging met aangrenzende percelen A1076 en A1081. Door deze herverkaveling ontstond een nieuw perceel, geregistreerd als L171 (Aalsvoort, z.d.; KadastraleKaart, z.d.). In 1996 vond een bedrijfsoverdracht plaats binnen de familie. Het perceel werd door Martinus en Antonia van der Aalsvoort overgedragen aan hun zoon Adrie en diens echtgenote Annie. Gelijktijdig vond een nieuwe kadastrale splitsing plaats van het toenmalige perceel L171. Dit resulteerde in de volgende verdeling: • L813 – Loo 20 (nieuw gerealiseerde woning op het erf), • L814 – garage/berging in een bijgebouw (de loods), • L815 – bestaande woning op Loo 22 (hoofdobject van dit onderzoek).

Een overzicht van deze kadastrale ontwikkeling, inclusief perceelomnummering en erfgrenzen vóór en na de ruilverkaveling, is opgenomen in bijlage 2 – Kadastrale kaarten. Hierin zijn onder andere de oorspronkelijke percelen (A4197) en de latere indeling (L8 13, L814, L815) visueel weergegeven (Aalsvoort, z.d.; KadastraleKaart, z.d.). 3.2 Bouwkundige ontwikkeling van het object De huidige kortgevelboerderij op Loo 22 werd in 1913–1914 gebouwd. Vermoedelijk is de bouw gestart kort na het huwelijk van Lambertus Johannes van der Aalsvoort met Ge erdina Verwijst. De gevelsteen “R.V.W. 1/5 1914” verwijst naar Rudolphus Verwijst, vermoedelijk de opdrachtgever (Aalsvoort, z.d.). De boerderij werd gebouwd in traditionele baksteen (kruisverband) op een stampbetonfundering. De hoofdvorm bestaat uit een voorhuis (woonfunctie) en een achterhuis met stalruimte. De dakconstructie rust op dragende steensmuren. In 1956 vond een eerste moderniseringsronde plaats, en vermoedelijk ook aanpassingen aan het interieur zijn gedaan. In de decennia daarna zijn kleinere onderhoudsingrepen uitgevoerd waarbij de, dakvernieuwing, kozijnen vervangen, voegwerkherstel en aanpassingen aan het erf. Deze werkzaamheden vonden plaats tot 2001. Voor een gedetailleerd overzicht van de wijzigingen wordt verwezen naar bijlage 1. De structuur van het gebouw is sinds de bouw grotendeels ongewijzigd gebleven.

De indeling, gevelvorm en materialisering zijn representatief voor een kortgevelboerderij uit het begin van de 20e eeuw in Noord-Brabant. 3.3 Functiewijzigingen en gebruik Van 1914 tot 2020 werd het pand onafgebroken gebruikt als (gemengd) agrarisch bedrijf, met nadruk op melkveehouderij. In 2020 werd de melkveehouderij beëindigd. Sindsdien wordt het pand bewoond als agrarische bedrijfswoning door Adrie en Anny Van der Aalsvoort. Momenteel zijn plannen in voorbereiding om het hoofdgebouw te splitsen in twee zelfstandige woningen, met behoud van de monumentale waarden. Deze beoogde functiewijziging vormt de aanleiding voor dit waardestellend onderzoek. Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 3.4 Bouwfaseringstabel In onderstaande tabel is de ontwikkeling van het gebouw en perceel aan Loo 22 chronologisch samengevat. | De | tabel | geeft | een | overzicht | van | de | belangrijkste | bouwkundige | ingrepen, eigendomsoverdrachten en functiewijzigingen vanaf de vroege 20e eeuw tot heden. Per gebeurtenis wordt aangegeven in welke periode deze plaatsvond, wie erbij betrokken was en welke betekenis dit had voor de fysieke of functionele ontwikkeling van het object. Deze fasering vormt de basis voor de waardestelling in hoofdstuk 4. 1944-1950 | Herverkaveling ten | Kadaster/ gemeente. | A1082, A1088 en behoeve van | L. J.

van der Aalsvoort | A3742 worden 1996 | Kadastrale splitsing bij landbouwkundig gebruik. Familie Van der | Splitsing in L813, hernummerd tot 15 | P a g i n a 1913–1914 1990 | bedrijfsoverdracht Bouw huidige boerderij Ruilverkaveling Midden-Potstal wordt grupstal. Aalsvoort R. Verwijst / L. J. van Kadaster/ gemeente L814, L815. Zie Gevelsteen “R.V.W. Van A4197 naar L171 perceel A4197 zie 2020 – nu vóór 1914 1956 2001 1975 Beëindiging agrarisch Maasland, hernummering Vroege bebouwing Eerste modernisering Derde modernisering Tweede modernisering Familie van der Onbekend Familie Van der der Aalsvoort Adrie & Annie van der Familie Van der Start planvorming zie kadastrale kaart kadastrale kaart Functie/ bewoning Zie bouwtekening 1/5 1914” zie foto Zie bouwtekening kadastrale kaart Zie bouwtekening Periode Opmerking Betrokkenen Gebeurtenis/ingreep Tabel 1: Bouwfaseringstabel woonhuis. gebruik woonhuis. percelen zichtbaar op kaart Aalsvoort Aalsvoort Aalsvoort bijlage 1.1 paragraaf 2.2. woningensplitsing bijlage 1.3. bijlage 2. bijlage 2. niet bevestigd. woonhuis. | Aalsvoort | bijlage 2 bijlage 1.2 Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 16 | P a g i n a 3.5 Bouwfasering tekening kortgevelboerderij Voor een visuele weergave van de bouwkundige fasering is de huidige situatie per bouwdeel weergegeven door middel van kleuren.

In bijlage 1 zijn b ouwtekeningen opgenomen waarin de bouwfasen (1914, 1956, 1975, 2001) inzichtelijk zijn. Originele bouw (1914) Vroege aanpassing (1946): omvorming tot grupstal (1946) Eerste modernisering (1955-1956) Tweede modernisering (1975) Derde modernisering (2001) Tekening 1: Bouwfasering tekening benedenverdieping

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 17 | P a g i n a Tekening 2: Bouwfasering tekening eerste verdieping 3.6 Samenvattend Uit de kadastrale en bouwhistorische analyse blijkt dat het erf aan Loo 22 sinds de bouw in 1914 in hoofdstructuur grotendeels ongewijzigd is gebleven. De boerderij vertoont een duidelijke, representatieve hoofdvorm uit het begin van de 20e eeuw, waarbij w oon- en bedrijfsfuncties gecombineerd zijn in een kortgeveltypologie. De administratieve en fysieke ontwikkeling van het perceel – via ruilverkaveling en beëindiging van het agrarische gebruik – weerspiegelt de bredere trend van functieverlies bij historische boerderijen in Noordoost-Brabant. De huidige hoofdvorm, indeling en materialisering vormen nog altijd een goed leesbaar geheel, dat de ontwikkeling van een agrarisch erf in deze regio duidelijk representeert. Deze kenmerken zijn essentieel voor de waardestelling van het object wat te lezen is in hoofdstuk 5

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 18 | P a g i n a 4. Huidige situatie In dit hoofdstuk wordt de huidige bouwkundige toestand van de kortgevelboerderij aan Loo 22 te Nistelrode beschreven. De beschrijving is per gevel en bouwdeel gestructureerd en behandelt constructie, materialen, afwerking, indeling en fysieke staat. De feitelijke opname vormt de onderlegger voor de waardestelling in hoofdstuk 5. Ondersteunend bouwkundige tekeningen en plattegronden zijn opgenomen in bijlage 1. 4.1 Algemeen overzicht De boerderij aan Loo 22 betreft een vrijstaande kortgevelboerderij met een bouwjaar van 1914, zoals blijkt uit de gevelsteen met inscriptie “R.V.W. 1/5 1914” links van de voordeur. De boerderij is opgetrokken in rode baksteen, in kruisverband, en uitgevoer d als steens muur zonder spouw. Het metselwerk is uitgevoerd in kalkcementmortel, met een fijn uitgevoerd lint en stoot voegwerk. Rond alle gevels loopt een ca. 50 cm hoge gecementeerde plint (smeerzoom). Het pand heeft een rechthoekige plattegrond met een traditioneel on derscheid tussen voorhuis (woonfunctie) en achterhuis (bedrijfsgedeelte). De kap is uitgevoerd als zadeldak met wolfeinden aan beide kopse zijden en is gedekt met platte muldenpannen.

Oorspronkelijk was het dak vermoedelijk met riet bedekt, zoals te zien is o p een luchtfoto uit de periode vóór 1940 (zie luchtfoto Loo C116, rechts). Onder de dakrand is een siermetselwerk muizentandfries aanwezig. De dakvoet is voorzien van een zinken mastgoot. In het noordelijk dakvlak bevinden zich twee dakramen, in het zuidelijk dakvlak drie. De hoofdindeling van het pand is nog grotendeels intact. Het voorhuis bevat een centrale gang met vertrekken aan weerszijden, een opkamer en een keuken aan de achterzijde. Het achterhuis omvat onder meer een voormalige varkensstal en hooizolder. Foto 4 luchtfoto toentertijd C116, omstreeks 1944 Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 19 | P a g i n a De boerderij heeft in de loop van de tijd enkele wijzigingen ondergaan, met name aan de zuidgevel (bij de keuken), maar de oorspronkelijke opzet en karakteristieke onderdelen — waaronder stalramen, hanenkammen, opgeklampte deuren en de kenmerkende detaille ring — zijn in belangrijke mate behouden gebleven. 4.2 Westgevel De westgevel heeft een symmetrische opbouw en is rijk aan originele elementen: ▪ Voordeur: fraai geprofileerd houten kozijn met dichte deur; bovenlicht met gietijzeren levensboom. ▪ Ramen: links en rechts van de voordeur bevinden zich twee zesruits ramen met hanenkam zie foto 6; geheel rechts een kleiner zesruits opkamerraam.

Met aanwezige houten luiken met originele smeedijzeren hartvormige vensterhaken. ▪ Kelderraam: onder het opkamerraam een rechthoekig kelderraam met smeedijzeren dievenspijlen. Zie foto 7. ▪ Verdieping: twee vierruits raamkozijnen op zolderhoogte. ▪ Lijstwerk: onder de dakrand een muizentandfries, met daarboven de mastgoot. ▪ Raamdorpels: alle ramen hebben een gesmeerde bakstenen dorpel. ▪ Op hoogte van het maaiveld een smeerzoom van ongeveer 50 cm. ▪ Linkerzijde van voordeur iets boven smeerzoom bronzen boutje met het opschrift NAP (45E11 (Rijkswaterstaat, sd) ▪ Vijf verticale, oorspronkelijke smeedijzeren ankers aanwezig, functionerend ter verankering van de zolder met westgevel. Foto 5: Westgevel Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 20 | P a g i n a ▪ Vier diagonale, oorspronkelijke smeedijzeren ankers aanwezig, functionerend ter verankering van de dakconstructie. Toestand: goed; metselwerk gaaf, detaillering goed bewaard. Foto 7: Detail van het kelderraam met dievenspijlen, geplaatst rechtsonder aan de westgevel van de boerderij. Foto 6: Hanenkam boven het raamkozijn, typisch voor de architectonische stijl van de boerderij Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 21 | P a g i n a 4.3 Noordgevel Deze gevel toont het overgangsgebied tussen woon- en stalruimte: ▪ De voet van de daklijn heeft een zinken mastgoot.

Onder de dakvoet een siermetselwerkrand met een muizentandfries. ▪ Op hoogte van het maaiveld een smeerzoom van ongeveer 50 cm. ▪ Drie oorspronkelijke smeedijzeren deurhaken, deze dienden om de potstaldeuren in geopende stand vast te zetten. ▪ Voorhuis: twee zesruitsramen, identiek aan westgevel . Met aanwezige houten luiken met originele smeedijzeren hartvormige vensterhaken. Tevens gesmeerde bakstenen dorpel ▪ Voorhuis: zijdeur halfrond gietijzeren bovenlicht. ▪ Voorhuis: twee verticale, oorspronkelijke smeedijzeren ankers zijn aanwezig, constructief voor de ondersteuning van de zolder. ▪ Deur voorstal: houten opgeklampte deur met halfrond bovenlicht voorzien van straalsgewijs verdeelde roeden ▪ Achterhuis: • Grote dubbele opgeklampte schuurdeuren (gesloten) • Tweede dubbele deur met kleine vierruits ramen en segmentvormige boog, zie foto 9. • Twee gietijzeren spinnenkopramen met straalvormige roeden zie foto 10. • Twee verticale, o orspronkelijke s meedijzeren ankers aanwezig, functione rend als constructie met moerbalk. Toestand: goed; metselwerk gaaf, detaillering goed bewaard.

Foto 8: Noordgevel Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 22 | P a g i n a Foto 9: Detail van de dubbele opgeklampte deur met vier ruitraampjes met segmentvormige boog, een karakteristiek element binnen de historische architectuur van de boerderij Foto 10: Gietijzeren spinnenkopraam, een kenmerkend element binnen de bouwhistorische architectuur van het pand. Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 23 | P a g i n a 4.4 Oostgevel Deze gevel behoort volledig tot het agrarische deel van het pand: ▪ Deur: opgeklampte houten staldeur met getoogde bovendorpel. ▪ Ramen: Drie zesruits betonnen stalramen, met segmentboogvormige bovenkant. ▪ Bovenin: een fraai rond gietijzeren venster met bladmotief (rozetachtig roedenpatroon). Zie foto 12. ▪ Lijstwerk: siermetselwerk onder de dakvoet, inclusief muizentandfries. ▪ Zes verticale, o orspronkelijke smeedijzeren ankers aanwezig, functionerend ter verankering van de zolder met oostgevel. ▪ Vier diagonale, oorspronkelijke smeedijzeren ankers aanwezig, functionerend ter verankering van de dakconstructie. ▪ Op hoogte van het maaiveld een smeerzoom van ongeveer 50 cm. Toestand: goed; metselwerk gaaf; opvallende rozetraam is in intact.

Foto 11: Oostgevel Foto 12: Detail van een rond gietijzeren raam met roedenverdeling, hoog geplaatst in de oostgevel, kenmerkend voor de functionele en esthetische opbouw van de gevelstructuur. Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 24 | P a g i n a 4.5 Zuidgevel Deze gevel bevat diverse wijzigingen uit latere tijd, waaronder de aanbouw van een buitenruimte: ▪ De voet van de daklijn heeft een zinken mastgoot. Onder de dakvoet een siermetselwerkrand met een muizentand. ▪ Op hoogte van het maaiveld een smeerzoom van ongeveer 50 cm. ▪ Voorhuis: • Opkamerraam: zesruits naar buiten draaiend • Twee keukenramen: zesruits naar buiten draaiend met hanenkammen • Raamdorpels: alle ramen in voorhuis hebben een gesmeerde bakstenen dorpel • Toegangsdeuren (driemaal): elk met vierruits raam en hanenkam • WC-raam: gietijzeren spinnenkopraam met getoogde bovendorpel ▪ Achterhuis: • Twee gietijzeren spinnenkop stalramen • Opgeklampte staldeur met halfrond gietijzeren bovenlicht en straalvormige roeden • Twee verticale smeedijzeren oorspronkelijke stalen ankers aanwezig, functionerend als constructie met moerbalk. • Een oorspronkelijke smeedijzeren deurhaak (g esitueerd rechterzijde van de zinkenmastgoot) deze dienden om de potstaldeuren in geopende stand vast te zetten.

▪ Buitenruimte (2001): • Aangebouwd houten terrasdak met drie houten staanders op gemetselde taps toelopende poeren • In zijwand: halfrond gietijzeren bovenlicht met straalvormige roeden Toestand: deels gewijzigd; wijzigingen herkenbaar; hoofdvorm intact. Foto 13: Zuidgevel Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 25 | P a g i n a 4.6 Dak en kapconstructie ▪ Kaptype: zadeldak met wolfeinden aan west- en oostzijde ▪ Dakbedekking: platte muldenpannen (gerestaureerd in 2001) ▪ Dakramen: twee in het noordvlak, drie in het zuidvlak; niet origineel, geplaatst in 2001 ▪ Kapconstructie: houten gordingenkap met sporen, dragend op buitenmuren ▪ Gootoverstek: zinken mastgoten aan beide lange zijden en kopse kand. ▪ Siermetselwerk: muizentandfries aan alle gevelzijden onder de dakrand ▪ Schoorsteen: steensgemetselde schoorsteen. Toestand: goed; kapvorm, materialen en silhouet zijn grotendeels origineel Foto 14: Kapconstructie Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 26 | P a g i n a Foto 16: Rookkanaal op eerste verdieping, deel van oorspronkelijk rookafvoersysteem. Foto 17: Rookkanaal op zolder voorhuis met originele betonnen luikjes voor trekregeling of rookfunctie. 4.7 Indeling en interieur Tijdens de verbouwing in 2001 is de indeling en het interieur van het pand grotendeels gemoderniseerd.

De kelder met daarboven gelegen opkamer verkeert nog in authentieke staat, net zoals de balkenlaag in woonkamer aan noord - westzijde de oorspronkelijke vorm is behouden gebleven. Voorhuis ▪ Begane grond: De woning wordt via de zuidgevel betreden ter hoogte van de huidige bijkeuken. Vanuit hier is rechts de toiletruimte bereikbaar en links de keuken. Vanuit de keuken, aan de westzijde van het woonhuis bevindt zich een opkamer, gesitueerd boven een tongewelfde kelder. Aan de noo rdwestzijde bevindt zich de woonkamer met oorspronkelijke balkenlaag, voorzien van een open haard met inzetkachel. De bijkeuken geeft tevens toegang tot een kantoorruimte aan de oostzijde en, links daarvan, een berging over de volledige breedte van het pand, ter hoogte van de oorspronkelijke voorstal. De berging sluit aan op een grensmuur richting de voormalige varkensstal. ▪ Verdieping: Via een houtentrap wordt de verdieping bereikt. Deze is heringedeeld en omvat zes slaapkamers en een badkamer. De indeling en afwerkingen op deze verdieping dateren uit de recente verbouwingsfase. De twee slaapkamers aan de westzijde dateren qua indeling uit 1955, inclusief inbouwkasten met hergebruik van originele bedsteedeuren.

Het vrijstaande rookkanaal, behorend bij de voorzet kachel, is nog duidelijk zichtbaar en vormt een opvallend element in het interieur op zowel de eerste verdieping als de zolder van het voorhuis (zie foto 16 en 17). Foto 15: Tongewelfde kelder met goed zichtbare gewelfstructuur en oorspronkelijk kelderraam uit 1914, voorzien van smeedijzeren dievenspijlen aan de buitenzijde. Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 27 | P a g i n a Achterhuis ▪ Varkensstal: grotendeels nog aanwezig en voorzien van een betonnen vloer. ▪ Hooizolder: De hooizolder is bereikbaar via een zolderluik; de balklaag en moerbalk zijn nog aanwezig. Afwerkingen De afwerkingen in het gehele pand zijn grotendeels modern en dateren uit 2001. Alleen balkenlaag in woonkamer, de kelder met opkamer erboven slaapkamers aan westzijde zijn nog in authentieke staat, met oorspronkelijke indeling en grotendeels materialen. Toestand: goed; het interieur verkeert in verzorgde staat, maar is in overwegende mate vernieuwd, met uitzondering van balkenlaag, kelder, opkamer en moerbalk zie foto 15, 18 – 23. Foto 18: De opkamer boven de tongewelfde kelder heeft zijn oorspronkelijke houten vloer en balkenplafond behouden. Foto 19: Authentiek balkenplafond, in 2001 gerestaureerd met behoud van oorspronkelijke structuur.

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 28 | P a g i n a Foto 20: moerbalk met kapconstructie Foto 21: Moerbalk met constructieve verbindingen tussen twee delen dit rust een houten stijler, welke is geplaatst op een betonnen poer ter fundering foto 22. Foto 23: Moerbalk Figuur 22: Houten stijler met betonnen poer Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 29 | P a g i n a 4.8 Materialen en afwerkingen Tabel 2: Materialen en afwerkingen Onderdeel Materiaal / detail Opmerkingen Fundering Stampbeton Origineel Metselwerk Steens baksteen, kruisverband met kalkcementmortel. Dun voegwerk, intact Lint en stoot voegwerk Cementgebonden voegmortel Volledig gerestaureerd in 2001 Kozijnen Hout Gedeeltelijk vernieuwd, traditionele detaillering behouden Ramen Hout en staal (spinnenkop) Enkele beglazing bij spinnenkop. In voorhuis dubbelbeglazing. Luiken Hout Niet origineel, in 2001 volledig vernieuwd. Deuren Opgeklampte houten deuren In stijl van bouwperiode, deels origineel. Dakbedekking Platte mulderpannen Oorspronkelijke platte muldenpannen hergebruikt bij restauratie in 2001. Kapconstructie Houten gordingenkap Origineel, maar gerestaureerd en gedeeltelijk vernieuwd in 2001. Moerbalk, kreupele stijl en hanebalkconstructie zijn behouden. Ornamentiek Muizentandfries, hanenkammen, rozetvenster, (smeetijzeren) ankers.

Oorspronkelijke sierdetails behouden Kelderraam Rechthoekig met smeetijzer dievenspijlen Origineel 4.9 Samenvattend De boerderij aan Loo 22 verkeert overwegend in goede bouwkundige staat en heeft haar oorspronkelijke hoofdvorm en karakteristieke indeling grotendeels behouden. De gevels zijn opgetrokken in traditioneel baksteenmetselwerk, met originele details zoals muiz entandfriezen, hanenkammen, opgeklampte deuren en stalramen. Enkel de zuidgevel is in 2001 ingrijpend gewijzigd, onder meer door de aanbouw van een buitenruimte en het vervangen van kozijnen. Het dak, uitgevoerd met wolfeinden en gedekt met platte muldenpannen, is gerestaureerd, maar de constructie en vorm zijn origineel gebleven. Het interieur is bij de verbouwing grotendeels aangepast aan modern gebruik, met uitzondering van de kelder en opkamer, die nog in authentieke staat verkeren. De huidige toestand biedt een goed uitgangspunt voor waardestelling en verdere planvorming gericht op functiewijziging of restauratie. Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 30 | P a g i n a 5. Waardestelling 5.1 Inleiding In dit hoofdstuk wordt de cultuurhistorische waarde van de kortgevelboerderij aan Loo 22 te Nistelrode beoordeeld. De waardering is gebaseerd op de gegevens uit hoofdstuk 4 (huidige situatie) en de historische context uit hoofdstuk 2 en 3.

De waardestelling vindt plaats per bouwdeel en is uitgesplitst in vier categorieën, conform de uitvoeringsrichtlijn URL 2007 – Bouwhistorisch onderzoek met waardestelling (2007): ▪ Hoog: essentieel voor de cultuurhistorische waarde; behoud zeer wenselijk; ▪ Gemiddeld: van betekenis, eventueel aanpasbaar onder voorwaarden; ▪ Laag: van beperkte waarde; behoud is minder urgent; ▪ Geen waarde: toevoegingen of elementen zonder historische betekenis. De waardestelling vormt een inhoudelijke onderlegger voor toekomstige ingrepen, vergunningprocedures en restauratiebeslissingen. Toelichting beoordelingscriteria De waardering is gebaseerd op de volgende overwegingen: ▪ Authenticiteit: in hoeverre is het onderdeel nog oorspronkelijk; ▪ Zichtbaarheid en beleving: hoe bepalend is het voor de uitstraling van het gebouw; ▪ Zeldzaamheid/representativiteit: hoe typerend is het voor het regionale boerderijtype; ▪ Bouwhistorische betekenis: draagt het bij aan inzicht in de bouw- en gebruiksgeschiedenis; ▪ Architectonische kwaliteit: esthetiek, detaillering en materiaalgebruik. 5.2 Waardering per bouwdeel Westgevel (voorgevel) ▪ Waardering: Hoog Motivering: Deze gevel bevat diverse originele elementen uit 1914, zoals de voordeur met levensboom, het kelderraam met smeedijzeren dievenspijlen, hanenkammen, muizentandfries en smeedijzeren ankers.

Het metselwerk en de symmetrische compositie zijn gaaf bewaard gebleven en beeldbepalend voor het boerderijtype in Noordoost-Brabant. Noordgevel (straatzijde) ▪ Waardering: Hoog Motivering: Deze gevel toont het overgangsgebied tussen woon - en bedrijfsgedeelte. De opbouw met stalramen, opgeklampte deuren en muizentandfries is grotendeels behouden, maar enkele elementen – zoals een extra raam in het voorhuis – zijn later toegevoegd. De herkenbaarheid van de typologie blijft behouden. Oostgevel ▪ Waardering: Gemiddeld tot hoog Motivering: Vrijwel volledig bewaard gevelbeeld en een opvallend gietijzeren rozetvenster. De structuur, met smeedijzeren ankers en opgeklampte deur, is intact maar niet orgineel . Door deze gaafheid én het zeldzame venster heeft de gevel een hoge architectonische en bouwhistorische waarde. Zuidgevel (tuinzijde) ▪ Waardering: Laag tot Gemiddeld Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 31 | P a g i n a Motivering: In 2001 grotendeels gewijzigd door de toevoeging van een houten buitenruimte, nieuwe deuren en ramen. Desondanks zijn enkele oorspronkelijke elementen, zoals het opkamerraam en enkele hanenkammen, bewaard gebleven. De gevel is nog herkenbaar al s onderdeel van de oorspronkelijke massa.

Kap en dakconstructie ▪ Waardering: Gemiddeld tot hoog Motivering: De hoofdvorm (zadeldak met wolfeinden), gordingenkap, muizentandfries en bedekking met platte muldenpannen zijn representatief voor het bouwjaar en het type. Hoewel het dak oorspronkelijk een (gedeeltelijke) rietenkap had en in 2001 is gerestaureerd en voorzien van dakramen, is het silhouet ongewijzigd en reversibel aangepast. Indeling en interieur ▪ Waardering: Hoog (balkenlaag/kelder/opkamer); Laag (overige delen) Motivering: De balkenlaag in woonkamer, kelder en opkamer zijn gaaf bewaard en in oorspronkelijke vorm aanwezig. Het overige interieur, waaronder de verdieping en keuken, is bij de verbouwing in 2001 gedeeltelijke heringericht. De varkensschuur in achterhuis is nog herkenbaar, maar functioneel aangepast in bergruimte. 5.3 Waarderingstabel Tabel 3: waarderingstabel Bouwdeel Waardering Motivering (samengevat) Westgevel Hoog Originele hoofdstructuur en detaillering zijn gaaf behouden; symmetrie, voordeur met levensboom, kelderraam met diefijzers en muizentandfries zijn karakteristiek voor het type. Noordgevel Hoog Structuur en elementen zoals muizentandfries, smeedijzeren ankers en deurhaken zijn behouden. Ramen en deuren grotendeels gerestaureerd of vernieuwd.

Oostgevel Gemiddeld tot hoog Vrijwel gaaf agrarisch gevelbeeld met zeldzaam gietijzeren rozetvenster en smeedijzeren ankers; beeldbepalend element binnen ensemble. Zuidgevel Laag Wijzigingen uit 2001 zijn dominant aanwezig, maar enkele oorspronkelijke details bewaard zoals muizentandfries en hanenkammen. Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 32 | P a g i n a Dak en kapconstructie Gemiddeld tot hoog Kapvorm en gordingconstructie representatief; dakbedekking en dakramen zijn vernieuwd of gerestaureerd, maar reversibel. Interieur (balkenlaag woonkamer/kelder/opkamer) Hoog Oorspronkelijke indeling gaaf behouden; typerend voor bouwperiode en gebruik. Interieur (verdieping en keuken) Laag Volledig vernieuwd in 2001; historische waarde beperkt tot de hoofdstructuur. 5.4 Waardestellingstekening De verschillende waarde categorieën per bouwdeel per bouwlaag en per gevel cartografisch weergegeven in de vorm van waardestellingstekeningen. Deze zijn opgesteld conform de systematiek zoals voorgeschreven in de URL 2007 Bouwhistorisch Onderzoek en Waardestelling (Stichting ERM, 2024). Eerst wordt de waardering per bouwlaag (plattegrond) gepresenteerd, gevolgd door de waardestelling van de afzonderlijke gevels en aanwezige ornamentiek.

5.4.1 Waardestellingstekening per bouwdeel In de tekeningen per bouwlaag zijn de bouwdelen voorzien van een kleurcode: Hoge intrinsieke waarde Positieve intrinsieke waarde Indifferente intrinsieke waarde Niet bepaald De interieurafwerkingen , balk of kapconstructie en raam -deurkozijnen zijn aangeduid met de volgende symbolen: Vloerafwerking Plafonafwerking Wandafwerking Waarde balklaag of kapconstructie Waarde raam- deurkozijn Bijzondere elementen zijn met cijfer aangeduid op de plattegrond: Schouw Bovenlicht met Levensboom Gietijzeren venster met bladmotief Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 33 | P a g i n a Tekening 3: Benedenverdieping met waardestelling Tekening 4: Eerste verdieping met waardestelling

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 34 | P a g i n a Tekening 5: Westgevel met waardestelling 5.4.2 Waardestellingstekening per gevel In de tekeningen per gevel zijn de bouwdelen voorzien van een kleurcode: Hoge intrinsieke waarde Positieve intrinsieke waarde Indifferente intrinsieke waarde Niet bepaald Ornamenten van gevels zijn met letter aangeduid: A Smeedijzeren deurhaak B Smeedijzeren hardvormige vensteranker C Verticale ankers D Diagonale ankers E Kelderraam

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 35 | P a g i n a Tekening 7: Oostgevel met waardestelling Tekening 6: Noordgevel met waardestelling Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 36 | P a g i n a Tekening 8: Zuidgevel met waardestelling De waarderingstabel en waardestellingstekening vormt, in combinatie met hoofdstuk 4, de inhoudelijke onderlegger voor besluitvorming over eventuele aanpassingen, restauraties of functiewijzigingen. Aanbevelingen en aandachtspunten op basis van deze waardering volgen in hoofdstuk 6. 5.5 Samenvattend De cultuurhistorische en bouwhistorische waardestelling van Loo 22 laat zien dat het pand ondanks latere aanpassingen nog een hoge mate van authenticiteit bezit, met name in de westgevel, het dak, de oorspronkelijke kapconstructie en onderdelen van het int erieur zoals de kelder en opkamer. De zorgvuldig uitgevoerde waardering vormt een stevige onderlegger voor planvorming en vergunningverlening, en biedt richting bij het beoordelen van ingrepen en behoudstrategieën in hoofdstuk 6.

Gerard van Zupthen Bouwhistorisch verkenning en waardestelling Loo 22 37 | P a g i n a 6. Voorgenomen ingrepen, effectanalyse en advies t.b.v. vergunningverlening 6.1 Inleiding De eigenaar van Loo 22 is voornemens de bestaande kortgevelboerderij te splitsen in twee zelfstandige woningen. Hierbij blijft het huidige voorhuis (woonhuis 1) behouden in zowel indeling, functie als uiterlijke verschijningsvorm. De voorgenomen ingrepen concentreren zich op het achterhuis (woonhuis 2), dat een zelfstandige woonfunctie krijgt. Bij de uitwerking van het plan is rekening gehouden met de cultuurhistorische en bouwhistorische waarden van het pand. De hoofddraagstructuur, karakteristieke elementen en kenmerkende gevelindeling blijven in hoofdzaak behouden. In dit hoofdstuk worden de ingrepen per gevel besproken. Per ingreep wordt de aard, de waarde van het betreffende bouwdeel, de verwachte impact en de mitigerende maatregelen beschreven, conform de uitgangspunten van uitvoeringsrichtlijn URL 2007 – Bouwhistorisch onderzoek met waardestelling (Stichting ERM, 2024). In bijlage 3 worden de voorgenomen ingrepen, evenals de mitigerende maatregelen, uitgebreid toegelicht en visueel onderbouwd middels bouwtechnische tekeningen ter verduidelijking van de beoogde ruimtelijke en constructieve aanpassingen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://bernheze.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/cafe2f4b-a7b9-4a6c-a363-613abef48960?agendaItemId=3fe552fc-fe60-4958-a862-ee8a70d1d951